(navigation image)
Home American Libraries | Canadian Libraries | Universal Library | Community Texts | Project Gutenberg | Children's Library | Biodiversity Heritage Library | Additional Collections
Search: Advanced Search
Anonymous User (login or join us)
Upload
See other formats

Full text of "Ioannis Cantacuzeni eximperatoris historiarum libri IV.: Graece et latine"

Google 



This is a digital copy of a book that was prcscrvod for gcncrations on library shclvcs bcforc it was carcfully scanncd by Googlc as part of a projcct 

to make the world's books discoverablc onlinc. 

It has survived long enough for the copyright to cxpirc and thc book to cntcr thc public domain. A public domain book is one that was never subjcct 

to copyright or whose legal copyright term has expircd. Whcthcr a book is in thc public domain may vary country to country. Public domain books 

are our gateways to the past, representing a wealth of history, cultuie and knowledge that's often difficult to discovcr. 

Marks, notations and other maiginalia present in the original volume will appear in this flle - a reminder of this book's long journcy from thc 

publishcr to a library and fmally to you. 

Usage guidelines 

Googlc is proud to partncr with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to thc 
public and wc arc mcrcly thcir custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing tliis resource, we liave taken stcps to 
prcvcnt abusc by commcrcial partics, including placing lcchnical rcstrictions on automatcd qucrying. 
Wc also ask that you: 

+ Make non-commercial use ofthefiles Wc dcsigncd Googlc Book Scarch for usc by individuals, and wc rcqucst that you usc thcsc filcs for 
personal, non-commercial purposes. 

+ Refrainfivm automated querying Do nol send aulomatcd qucrics of any sort to Googlc's systcm: If you arc conducting rcscarch on machinc 
translation, optical character recognition or other areas where access to a laige amount of tcxt is hclpful, plcasc contact us. Wc cncouragc thc 
use of public domain materials for these purposes and may be able to help. 

+ Maintain attributionTht GoogXt "watermark" you see on each flle is essential for informingpcoplcabout thisprojcct and hclping thcm lind 
additional materials through Google Book Search. Please do not remove it. 

+ Keep it legal Whatcvcr your usc, rcmember that you are lesponsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just 
bccausc wc bclicvc a book is in thc public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other 
countrics. Whcthcr a book is still in copyright varies from country to country, and wc can'l offer guidance on whether any speciflc usc of 
any speciflc book is allowed. Please do not assume that a book's appearancc in Googlc Book Scarch mcans it can bc uscd in any manncr 
anywhere in the world. Copyright infringement liabili^ can be quite severe. 

About Google Book Search 

Googlc's mission is to organizc thc world's information and to makc it univcrsally acccssiblc and uscful. Googlc Book Scarch hclps rcadcrs 
discovcr thc world's books whilc hclping authors and publishcrs rcach ncw audicnccs. You can scarch through thc full icxi of ihis book on thc wcb 

at |http://books.qooqle.com/| 



i 



S( 



BC 



CORP DS 



SCRIPTORUM HISTORIAE 
BYZANTINAE. 



£01X10 EMENDATIOR ET GOPIOSIOB, 

CON8ILIO 

B. G. NIEBUHRII C.F. 

INSTfTtTTA, 
OPERA 

EIUSDEM NIEBUHRn, IMM. BEKEERIf L. SCHOPENI, 
G. DINDORFII ALIORUMQUE PHIL0L060RUM 

PARATA. 



PARS XX, 



CANTACTJZENIIS- 



VOLUMEN I. 



BONNAE 

IHPENSIS £D. WEBERt 

MDCCCX XVIII. 



HAVEHFIELD LIBrA^Y 
OF ANCICNT KI3TORY 

OXFORD \\ 



I O AN N I S 

CANTACUZENI 

EXIMPERATORIS 

HISTORIARUM 



LIBRI IV. 



GRAEGE £T LATINE. 



c u a A 



LUDOVICI SCHOPENI. 



VOLUMEN I. 



■AMwhhiMb 



BONNAE 

IMPENSIS ED. WEBERI 

MDCCCXXVIII. 



H 



PRAEMONITUM. 



ilanc novam loannis Gantacuzeni editiotiem, cu- 
inB nunc primum yolumen prodlt, reliqua duo 
sequentur proxime, descriptam exhibemus ad ex- 
emplum editionis Parisinae, V^^ anno 164S. volL 
3. fol. tjpis regiis impressa est. Graeca primum 
ea editio vulgayit, eaque ex uno codice Parisino, 
uti haecverba» in titulo posita, testantur: Graeca 
nunc primum prodeunt eoc codice MS. Bibliothecae 
Viri lUustrissimi Peiri Seguierii Franciae Cancel- 
lariL £ regione textus graeci, sectis paginis,. yer- 
sionem latinam habet^ quam lacobus Fontanus, 
codice Bayarico usus, dudum ante edidit Ingol- 
atadii anno i6o3.^ annotationibus cum suis tum L 
Gretseri auctam. Quis editionem Parisinam cu- 
rayerity neque titulus neque praefatio tradit; at 
hominem eum fuisse eruditum graeceque doctis- 
simum, annotationes margini adscriptae probant, 
quibus tum locos non ita faciles intellectu ex in- 
teriore rerum cognitione explanat, tum codicia 
6ui <k>rruptelis felicissimam plerumque medici- 



VI PRAEMONITUM. 

nam adhibet, ita ut inaximam partem emenda- 
tionum earum in textu reponere non dubitarim. 
Quo magis dolendum est, uberiores eius annota- 
tiones, ad quas lectorem p* 177« C remittit, nun- 
quam in lucem prodisse^ neque omnino ab eo 
tantam in posterioribus Cantacuzeni libris curam 
positam esse^ quanta in castigandis prioribus ela-* 
borasse censendus est. Quamquam vel in Iiis ip* 
sis plura inyeni, quae cum manifesto deprayata 
essent et corrigi poscerent, ille non animadvertit, 
aut animadversa ita teutavit, ut veritatem scripto- 
risque manum nondum assecutus videretnr. Itaque 
ipse emendandi subinde peiuculum feci , et siquan* 
do meliora ac aatis certa suppeterent, ea breviter 
indicavi. Codice usus sum nullo : eiusmodi prae- 
sidii loco versionem Pontani habui ; inspexi etiam 
interdum, nec id sine operae fructu, editionem 
Yen^m a. 1729. fol., quam ex Parisino exem* 
plo transcriptam esse constat £a enim aliquot 
menda iam correcta exhibet, aliorum tamen passim 
obsita est turba foediore. Denique nonnullis in 
locis emendationibus^ quas Vir Iliustris, B* G« 
Niebuhrius» et, cuius nunc Bonna distracti iu^ 
cundissimam memoriam hic recolere iuvat, Henr, 
Grauertus, margini editionis, qua utor, adscri-* 
pserant, egregie adiutum me esse gratus profiteor* 
Restat, ut iis, quae in praefatione Pontani 
de Cantacuzeno ipso ejusque in enarrandis rebua 
fide ac studio veri satis magnifice praedicantur, 
indicium addam £d. Gibboni , in primis intelligen^ 
tis harum rerum existimatoris , quod adeo verum 



PRAEMONITUM. VII 

reiqne oonaeutaneum est, nihil ut praeclarins et 
ad usam huius scriptoris recte instituendum salu- 
brius dici posse yideatur. Verba autem eius, quae 
Hist. of the D. and F. of the R. £. c. LXIII. Ic- 
guntur, haec sunt: 

»The name aud situation of the emperor John 
Cantacnzene might inspire the moat lively curio- 
sity. His memorials of for^ years extend from 
the revolt of the younger Andronicus to his own 
abdication of the empire , and it is observed, that^ 
like Moses and Caesar, he was the principal ao- 
tor in the scenes which he describes. But in this 
eloquent i/vork, we should yainly seek the siu- 
cerity of an hero or a peniteut^ Retired in a 
cloyster firom the vices and passions of the world 
he presents not a confession, but an apology^ of 
the life of an ambitious statesman. Instead of 
unfolding the true counsels and characters of men, 
he displays the smooth and specious surface of 
erents » highly vamished vnth his own praises and 
those of his friends. Their motives are always 
pure; their ends always legitimate : they conspire 
and rebel without any views of interest; and the * 
violence which they inflict or sufier is celebrated 
as the spontaneous efiect of reason and virtue.«« 

Scr. Bonuae mens. Sept. a. 1828. 



i*-*" 



EDITIONIS PARISINAE PRAEFATIO. 



L E C.T O R I 



C A N D I D O. 



t^ecnndiu et qoadragesimus annus liic agitur , postqoam Ia« 
cobos Pontanos Sodetatis lesn loannem Gantacuzenum Orien- 
tis Imperatorem e palliato togatum fecit : de Graeco, iDquam, 
in Latinum eleganter conyertit ; togaeque eius notas pererudi- 
tas veluti purpuram inteKuit j ne acilioet terrae Graedae prin- 
ceps in publicum sine purpura prodiret. itaque longe opti- 
mum historicum et veteribus rerum scriptoribus sine dubio 
comparandum , qua docti , qua indocti manibus versabant, 
Hi propter rerum gestarum memoriam auctorem laudabant, 
et probabant : illi rerum dirinarum atque hnmanamm scien- 
tiam in principe n^piciebant: ciTilem animum, prudentiam 
domi militiaeque , fortitudinem in rebus hostilibus: animi 
magnitudinem in perferendis iniuriis , quas intulerant mode- 
stiae nescii et pudoris ignari homines, quosque ex paene 
servis liberos fecerat , et ex infimis hominum , summos. De- 
niqam m imperatore clementiam erga hostes , dignos pro&cto 
quihostilia paterentur, fimditusque tollerentur ; postremo ah- 
dicationem imperii , despectionemque summae rei demiraban- 
tur , Guius causa plerique iura divina humanaque violant, et 
seoessum in monasterium , quo solitarius separatusque ex ho- 
minum frequentia puriorem et sanctiorem vitam viyeret Hi, 
inquam , id est , Graecae linguae nesoii , non aliter quam La- 
tine loquentemyellent: iUi, id est, calientes utriusque linguae 
diutius ferre non poterant, ut Graecus auctor aliter, quam 
Graece loqueretur. Quod cum intelligeret Iliustrissimus Vii* 



EDfflONIS PARISINAE PRAEFATIO. IX 

D. de Noyers regi ab intiinU oonsiliis et secretis , cuius ciirae 

aedificia regia, artes, ipsaque typographia regia permissa 

simt , pro singulari humanitate sua , proque innato non yul- 

gari erga litteras affectu, quarum propagationem ad summam 

rempublicam pertinere probe scit, statim optiminn factum 

Tideri sibi significavit, ut di/Aonro^ ederetur auctor luce di- 

gnissimus, qno utrosque voti compotes &ceret: utque ipse 

Cantacuzenus cum tineis et blattis pugnare desineret, qui tot 

pugnas pugnasset , totque hominum strages , priusquam e vi- 

vomm numero eximeretur, edidisset: quo &cto ^^o nemo 

sane sapiens ibit inficias , illustrissimum Tirum optiine de lit- 

teris esse prameritum , eoque nomine unioas ei gratias agen- 

das. Quin imo , si qnid manes sentiunt , id ipsi Cantaeufleno 

acceptisrimnm Sare eredibile est, quod Latinae linguae et Grae* 

cae qoodam consortio quasi quodammodo inter veterem no- 

yamfae Romam bene convenire videatur, quod ille vivua 

peroupierat. Hoc igitur fiiiere, Lector j et benefioium agnosce 

▼iri y quo nemo ad bonas artes proBiovendas , et eximios ab 

arte viros iuvandos propensior existit , si non ingratus atque 

ab omni humanitate alienus es. Quod si te hic aequum prae- 

buerisy primo qnoque tempore omnes historiae Byzantinae 

ficriptores tam editos , quam manu exaratos typis regiis eden- 

dos einsdem illustrissimi viri duptu et Regis Ghristianissimi 

anspiciis prolaturi sumus : de euius rei utilitate plerique omnea 

ocmsentiunt. Vos qui litteras amatis, favete, et consilio in- 

vate« Fama, virtus, et recti amor eum deseruere, qui lit- 

teras non amat^ aut eas incultas deserit: et penitus inglorius, 

vel iudicio suo nec memoria , ntque litteris dignum qnidquam^ 

gesnt ^ sed quod aetemo silentio magis obruendum sit f quam 

monumentis mandandum. Vale* 



lACOBI PONTANI PRAEFATIO. 



V^ai de Graecis ih Latinum oonyerCere aggrediimtar , et Ixh 
nos scrlptores veluti mortales peregrinos , atque ab exteris 
rcgionibus ad se yentitantes , hospitit) humaniter ac benigne 
accipiunti eosque patriae suae hnguam, mores, et instituta 
docere conantnr, quo (contra quam olim civili RomaofMrum 
iure permittebatnr , per quod duarum civitatum dvis esse 
nemo poterat) in poBtenmi non minus inter Latinos, quam 
inter Graecos proftteri queant, nae ilii munus sane pulcmm, 
utilitatis , iucunditatisque plenum : addo etiam , nisi in eo 
exercitationem iam ceperint, impeditum ac laboriodum ag« 
grediuntur« Quid enim , amabo , cum universo genere litte- 
rarum , tum duabus hisce linguis , Graeca soiiicet ac Latina, 
quibus divinae , humanaeque artes , et scientiae omnes conti- 
nentur, praeclarius? quid eiegantius? quarum in utraque 
versantur, qui de altera in alteram bona scripta transferre, 
et de doctrinarum candidatis, perque iiios de hominum ge- 
nere quam optime mereri (qaod ipsum est inprimis iaudaliiie) 
fuinituntur. £t cum etiamnum haud pauca in Graecis codi^ 
cibus , per iiiustriores praepotentium ac principum virorum, 
et rerumpubiicarum bibliothecas abdita et inciusa lateant, 
quibus in apertum proditis crescere, ac propagari possit in 
omnem partem nostra eruditio, eorum studia, qui id prae- 
stant , finictum ferre permagnum quis inficiabitur? Sed quan- 
quam ialx>r is adhuc tironibus, paucommque stipendiorum 
miiitibus operosior accidit: propterea quod permulta vitia 
et peccata occurrunt, quae vitare difflciie est (cuius rci non 
leve argumentum , quod ctun interpretes paene innumerabiles, 



I. PONTANI PRAEFATIO. XI 

excellentes tamen atqoe perfectos admodmn raros nominare 
possmnus) nihilo minus in ista quantacmujae interpretandi de^ 
latigatione ac molestia^ suavitate qoadam perfmiditm', ex-> 
pkturque animus, cum sibi in sinu quodammodo nasci the* 
saurum videt , unde bonarum litterarum ditior evadat : quae* 
que hactenus tot hominum , etiam eruditorum , millia ignora« 
nmt, multoque diutius, ac perpetuo forsitan ignorassent, 
eaprinceps cognoscit, et sollicitudines , operam atque cona* 
tus SU08 spe et fiducia gratae posteritatis consolatur. 

Ceterum cnm in hoc quoque tam praestanti mnnere ela- 
borandi , et aliquod operae pretium &ciendi volontas non me- 
diocris iam pridem mihi haud defuerit j nihilominus eius dif* 
ficultates oogitatione complectentem , non quidem pudor sub- 
rusCicus, sed metus quidam, ut arbitror, ingenuus semper 
absterruit, £t nescio quomodo haeret in meduUis , nec obli* 
visci queoy 'quod apud scriptorem persapientem legere me- 
mini; praestare timere, quam audcre in Utteris* Accessit 
ad me retardandum, quod qui primorum primi, signiferique, 
«tque adeo, qui interpretom familiam ducere existimantur, 
vel in uno libro convertendo creberrime hallucinati, atfpie 
a lineis , quod dicitur , excidisse , diligentiorum animadversione 
deprehensi sunt. Quaenam ergo mihi semidocto fiuna spe* 
randa ftut? Yerum enimvero, cunctantem ac trepidantem 
sapientium virorum auctoritas commovit, ipsaque ratio con- 
firmavity ut aliquando in isthanc palaestram descenderem: 
siquidem, iuxta vulgatum, nemo nascitur artifex: et ars 
nulla esty in qua non peocando discatur: quodque nobi^ 
pneris quondam praeceptores in ludo ingerebant, qui nun-v 
qnam male, nunquam bene. Factum igitur, ut cum Sero^ 
nissimus Boiorum princeps Maximilianus Sodetatis nostrae do- 
mesticis potestatem liberaliter atque ultro concessisset , e vo- 
liuninibus Graecis calamo exaratis (quorum habet in biblio*; 
theca sua nobilissima lectissimam copiam ) depromendi , et ad 
oommnnem usum emolumentumque , cuius incenso tenetur 
desiderio , interpretandi quae placuisset , ego in hunc non 
Christodulum utique , sed in ipsissimum loannem Cantacuze* 
num inciderim: quo ad gustum sententiamque meam nihil 
ius I oifail ad prima militiae huius tentanda peri^ 



M fc *. M I m j T I : I 



XII I. PONTANl 

cttla 9 propter facilitatem quandam eius in scribendo opportu* 
nius nancisci potuissem. 

Sic omnino cst , ut dixi , in loannem Cantacuzenum in- 
cidi: qui quidem quo commodius huius libri sui occasionem, 
caussasque afferret, et personam suam celaret (qnod tamen 
haud satis caute fecit, ut mox docebo) fingit a quodam Nilo 
familiari se ad scriptionem per litteras sollicitari : ac sibi vo* 
cabulum Ghristoduli imponit* Idoneum profecto, nempe a 
statu et conditione vitae, quam haec scribens agebat : age- 
bat autem monastioam : et Christo serviens , merito eios ser- 
▼um 86 appellavit. Occuitare porro, et tegere perscmam suam 
ideo voluit, idque prudenter, quod de rebus cuin alienis, 
tum sttis historiam compositurus erat , et narraturus plurima, 
quibus audiendis aures quibusdam dolerent , ut antea videndis 
ocuU doluerant. £st vero tam infrequens Graecis hoc nomen, 
Christodulus , ut vd hinc isto loco fictitium ac supposititium 
appareat. Cumque per id tempus in monasterio pro loanne 
etiam loasaphus mutato nomine dicereiur, sicut non anti* 
quum et proprium, ita neo novum istuc et assumptiliQm, 
loasaphus inquam , ad Ubri auctorem indicandum usurpare 
decuit : ne monaohus inanem aucupari gloriam , et qui Deo 
miUtatum venerat, iterum se negotiis implicare saecularibua 
videretur* Atque ita codex Graecus dvtni^Qa(fog est, sine 
titulo prorsus. Deinde ex ipsa Nili epistola Cantacnzenum 
huius historiae parentem , et conditorem esse perspicuum fit* 
lUa enim verba , xai ors yoQ rd xoivd Surdksig nQorraVf 
cmfiQia rotg nQayfiaaiv ^ad^a* xai vvv aavrov ysyovmg, aAi;- 
^etag xai itxaioovvfjg nagdieiyfia tov fitov xariaTijaag tov 
aavtov» Tu enim et quamdiu gessisti rempublicamf salus 
imperiifuisti: et hodie, postquam defunctus konore, tui 
ipsius esse instituisti, vitam moresgue tuos veritatisj ac 
iustitiae exemplar effecisti* hae , inquam , voces non ad 
ludicem, Consulem, Praefectum ahquem, sed ad magnum 
domesticum loanncm Cantacuzenum , cuius post Andronicum 
minorem , quamdiu is vixit , suprema fuit potestas , et impe- 
ratoriac proxima in omnibus , et apud omnes auctoritas : imo 
vero ad ipsum munus imperatorium , quod idem citra nomcn 
diU| postmodum ct; rc et uomine multis anuis administravity 



PRAEJFATIO. Xm 

planissime pertinent : qui quo pacto atatiiqia t£v nqayfWTmv 
liierit, legendo cUsces: et nihil vcrius dici po^uisse constitues. 
lUa similiter in quem alium , quaeso , nisi in eumdem qua- 
drant , quibus eum NUus ab exempUs nostratium, exterorum- 
que scriptomm incitat, uti acta sua memoriae ipsemet pro- 
dat? loT» is xai elg nctfdistyfia t^v ^fiBTiQav txBreiav dvs^ 
s^fjftjetvm av te ydf tovg el^w^Vf av t6 tov^ ^/xeriQOvg ^e- 
fnovag ivdvfi^djjg, ovictfimg aTi/iidafig t^v loTOQiav. xai ov-> 
ro» ydff xdxetvoi ini to avyyqdq^eiv xadijxav eavrovg, ov 
luxQa Tov dv9ifwnivov fiiov ix toiovtoov ovipxetv olofievot» Nec 
vero caret exemplo , quod abs te petimus. Etenim sive ad 
extemoB j sive ad nostrates belli duces respicias > non pO'» 
teris hoc genus scriptionis contemnere» Quippe tum hiy tum 
illi huc pariter se denUseruntj non parum inde kumano ge^ 
neri consultum iri arbitrantes. Quid quod de sua cum An- 
dronioo coniunctissima , fidelissimaque amicitia (de qua equi-> 
dem cogitans j simul de Davidis , et lonathae devinctissima 
&miliaritate cogito: de quibus. scriptum legimus, Anima lo* 
nathae conglutinata est animae Davidis : et dilexit eum quasi 
animam suam\ rursum: Doleo super te, frater mi lona* 
ihay decore nimis , et amtAUis super amorem muUerum) 
non nisi ipsemet ita av(ina9mg et ivafycSg scribere potuit? 
quod quidcm saepenumero iacit, Sic solemus, frequenter, 
inquam , magnoque cum sensu de iis loqui , ac scribcrc, quae 
aut absentia valde in dcsideriis, aut praeseutia vchcmenter 
nobis in amoribus $unt« Ncc alius tam diserte de recusato 
toties imperio , de libertate apud Andronicum sua, deque 
amplitudine potestatis quam obtinnisset, praeter ipsummet 
narrare voluisset, etiamsi potuisset. Scripturae sanctae to- 
ties productae , et monastica disciplina non semel tam eximie 
praedicata , atque ettam per totam historiam sparsae tot pie- 
tatis notae, non alium quam monachum olent, qualis ille 
tum erat,^ cum haec chaitis mandarct. Dicendi g^us, quod 
in Ubris contra Mahometanos, et ludaeos in defensione fidei 
Cbristianae adhibuit, ideo dissimile est, quia illis di^putatio 
quaedam perpetua et dialectica potius; hic narratio diffiisa 
et continuata suscipitur. Proinde ut alia ibi , alia hic sit fa- 
pies , ncpes$e est, Illa demum lib. 4. cap. a4. .^ ^5. a^versus 



XIV I. POisjrrANi 

Nicephoram Gregoram multa cum acrimonia , et fusius posita 
(ne amplius verboram in re param ambigua consumamua) 
manifeste nobis astipulatitnr. Ubi prae indignatione dissimu- 
latae pefsonae immemor , caussam suam accuratius agit, quam 
alius pro eo egisset: tametsi id postmodum animadvertens , in 
viam redeat , rursumque qui sit ^ dissimulare studeat. 

Sequitur ut de oeconomia breviter te moncamus. Hid 
quataor libris res sub utroque Andronico, avo, et nepote, 
et sub Cantacuzeno filiorum nepotis tutore, atque imperatore 
gestae explanantur : sic , ut primus discordiam et bella inter 
Andronicos: alter imperium minoris: tertius bellum Canta- 
cuteni cum obtrectatoribus et inimicis: postremus eiusdera 
victoris ac triumphatoris tempora persequatur: in quo etiam 
sobtexuntur , quae inter loannem Palaeologum legitimum be- 
redem , et patris sui Andronici successorem, socerumque C^n* 
tacuzenum , et eiusdem filium Matthaeum (cum quibus ambo- 
has dissidium ei intercessit ) contigerunt. Tametsi et in duobus 
prioribtts tam multa de Cantacnzeilo commemorata sunt, ut 
quod in epistola Nilus ait, eum odTWfYOVj hoc est, rebus ipsis* 
met coram , ut actorem , a£Euisse , aeque de ilEs , ut de po- 
sterioribus intelUgendum videator. 

Gesta sunt autem omnia ab anno post Christum natum 
millesimo trecentesimo vigesimo primo , ad annum plus minus 
qttinquagesimum nonum, amiis ntmiram triginta novem^ aut 
circiter. Sic enim rationem subducimus. Michael Palaeolo- 
gns coQega patris sui Andronici mortuus est millesimo trecen- 
tesimo vigesimo primo. Eodem ipso anno (si a Septembri du-* 
cas anni initium, ut Graeci ducunt) bellum inter avum , et ne- 
potem exarsit, duravitque sexennium et mensem unum , ut in 
calce hbri primi relatum est. Victo avo , nepos solus praefiiit 
imperio annis viginti , si veram scribit Gregoras. Quo e vivis 
snblato , pupillorum tutelam gessit Cantacuzenus , vix annum^ 
ttt coUigere est : adversus quem deinde ut tyrannum nomine 
viduae imperatricis, et Uberam eius bellum administratum 
est annis quinque. Eo finito Cantacuzenus, data loanni Palaeo- 
logo in matrimonium filia , decem annos ab eo paciscitur, qui- 
bus penes se imperii guberaatio cum nomine riifaneat : penes il- 
lum nomen dumtaxat et dignitas imperatoria, don^c aetas 



I 



PRAEFATIO. XV 

maturescat (agebat enim loannes annum non plus decimum 
quintum) postea se coUegam patiatur. Huius spatii vix dimi- 
dium videtur explevisse , rerum huius mundi et adversae sor- 
tis renovatae quodam taedio. Quae ipso iam monacho inter 
Palaeologum et Matthaeum secuta sunt, forsitan unius, aut 
duorum annorum fuerunt : nam in his quod pro certo afiKrmem, 
non habeo. Hac ratione colliguntur anni historiae huius circi- 
ter triginta novem. Ex his patet , tempora Andronici innioris, 
Cantacuzeni , et loannis Palaeologi non satis probe digessisse 
Onuphrium , et aUos. Errarunt item cum Gregora, dum An- 
dronicum iupiorem anno aetatis quadragesimo quinto extinctum 
tradiderunt» Nam si natus erat annos viginti septem antequara 
secundam uxorem duceret , ut noster libro primo narrat , et ea 
ducta adhuc ahquot annis cum avo belium gessit: si eo victo 

annis viginti solus imperavit , sequitur quinquagenarium , aut 

eo maiorem obiisse. 

Osfendemus nunc, quo loco inter Byzantinas historias 

haec nostra ooUocanda sit. Cantacuzenus Nicephoro Gregorae 

proxime sucoedit , eiusque narrationes oontinuat : quamquam 

non praeeise ac simpliciter. Nam cum Gregoras in obttu Att- 

dronici iunioris desinat , noster inde non orditur : quin imo se- 

cundum historiae suae Ubrum ad eiusdem Andronici mortem 

perdadt. Verum quia Gregoras iste avo , in cuius aulam de* 

sertis studiis Uberahbus se contulit, amicior, nepoti autem ini- 

quior fuit : illumque plurimum , et saepe commendavit : hunc 

aperte^ necmodice, et non raro insimulavit ac vituperavits 

ad haec , quae inter illos acciderunt, partem maximam minime 

comperta habuit: quae autem comperit, ea confiise, imper- 

fecte, quaedam quoque aliter aliquanto, quid aliquanto? multo 

aUter, quam evenerunt, et cum mendaciis exposuit: in ipsiua 

quoque Cantacuzeni bello rebusque commemorandis (quae 

scripta vel interierunt ; vel adhuc in aliqua bibliotheca latent) 

parum bona fide, malevoleque versatus est. Cantacuzenus 

haec vitia non ferens, longe sincenus , longeque copiosius , di- 

stinctius, integrius, certius omnia explicavit : quippe qui omni- 

bus paene non interfiut solum , verum etiam praefuit : et quae 

ipse non vidit, aut egit (qui enim potuit omnia?) ea a testibujl 

gravissimis accepit : quemadinodum in fine libri quarti testatur. 



XVI 1. PONTANI 

Sed iuvat ipsiud Cantacnzeni verba proferre in medinm, et 
libri quarti capite vigesimo quarto , imde, quomodo se gesserit 
in historia scribenda Gregoras, liquido perspiciatur. Impera" 
torem vero Cantacuzenum , postguam ipsum per se depri-' 
mere aique evertere non potuit^ Palaeologorum imperatO" 
rum bellum mutuum pro argumento sumem: ei partitn igno^ 
raniia, rerum gestarum, partim gratia corrupta veritate^ 
ac totis viribus velui in fabula comminiscenda mentiens, 
deindt ordine ad bellum^ quod nostra memoria contra Can'- 
tacuzenum excitatum esi^ progressus j ium aUa comjAura 
crimini dai, servitutesj caedes , irucidaiiones , populatio^ 
nes j ei quaecunque Romanis per id bellum luctuosa inci^ 
derunt, illi adscribens : tum ob amorem' dominandi impe" 
riaUsque fasiigii cupidinem malorum illorum nuUam du^ 
xisse raiionem ajffirmat. Illud auiem Cantacuzenum potis^ 
simum vellicai ei cor eius uriij quod meniiiurj eum^ ad^ 
huc vii^enie Andronico , uAperii Romani longe appetentissi" 
mum, cum id assequi non posseij ad monachos in monie 
Atho, qui viri sancti ei a Deo afflati, futurorum prae» 
sensionem habere iudicabaniur ^ profecium esse , de futuriSj 
ei an ad se Romanum imperium perventurum esset , per^ 
cunciaturum etc. Attamen fieri potest , ut Gregoras de mo' 
ribus Andronici quaedam non prorsus falsa scribat , et ea na* 
ster aut tanti non aestimet eiusque iuventuti condonanda pu- 
tet : aut dissimulet , et id amicitiae singulari fortasse tribuat, 
de quo in Notis suo looo videbimus* 

lam de excellentia , finctu, elegantia et omamentis histo- 
riae huius quid ego satis dignum commemorem ? Inter recen- 
tiores quidem rerum Graecarum , seu Byzantinarum scriptoreSf 
ut sunt ZonaraS) Nicetas , Ccdrenus , et alii , meo quidem et 
quorumdam bene litteratorum iudici^ hic primas tenet : videtur- 
que solus didicisse , quo pacto ad laudem accommodate conte- 
xenda sit historia. Mira, nova, inaudita, inusitata, occultorum Dei 
iudiciorum plena, grandia^ iUustria multa hic recensentur. Et, si 
historia debet esse prudens, atqueoniata rerum explicatio, neutra 
virtus in hac desideratur : quae mihi semper a viro nobilissimoy 
et ingenio exceilentissimo suavissimoque visaestprofluxisse. Pru- 
dentia militaris atque civilis tam eximia hic elncet, ut civitatum, 



PRAEFATIO. XVII 

proTinctaramqiifi rectqf ibus ac belli ducibus maiorem in modum 

oomniodaturam putam» Cum autem Tirum politicum ad bene 

r^reDdum aliis quoque vLrtutibus nihilo minus instructum esse 

oporteat , ne earum quidem exempla documentaque hic frustra 

requiras. In quibns qualis fuerit Gantacuzenus ^ infra ostende • 

xniis : in praesens aliquid de Andronico dicemus , quem , qui 

a Clemente V. pontifice maximo in extravag. communibus , ut 

haereticorum et schismatis antiqui feutorem excommunicatione 

percussum existimat , is tempora male componit , et avicnoQfi^ 

alif manifeste laborat. Qui enim tunc imperabat, et ultra 

adbuc annis quindecim post Clementis e vita discessum impe- 

ravit Andronicus senior , sacro illo fldmine tactus est. Ergo 

in Andnmico iuniore Christiani imperatoris expressum , ac vi- 

vum quodanunodo simulacrum hic proponitur. £st enim , ut 

pands et summatim agamus^ excebi , nec minus modesti ani- 

mi, beneficusy fortis et generosusy adversus bene merentes gra- 

tus, bumanus, iniuriarum, laborumque tolerans, in ignoscendo 

mitis y misericors , paci^ cupidus , in consultando cum amicis 

diligens ( quod contra mentitur Gregoras , dum consilia nulla 

admisisse , et imperium neglexisse autumat) ab odio in quem- 

quam suscipiendo alienus , pecuniae liberalis , aedificandi stu- 

diosus, erga Deum, caeUtes, sacerdotes, avum mire pius. 

Insunt in his libris insuper alia in aliis praeclarorum (acinorum, 

et (quod dissimulandum non est) ^tiam insignium vitiorum ex.- 

empla : quorum ut illa imitanda ^ sic ista evitanda nobis sun^ 

Notum est namque illud Romanae historiae principis. Hoc 

ittud tst praecipue in cognitione rerum salubre ac fiugife^ 

rum, cmnis te exempU documenta in illustri posiia mo'^ 

numenio intueri^ unde tibij tuaeque reipublicae quod imi^ 

tere capias: unde foedum inceptUj foedum exitu quod vi^ 

tes. Habet hic dux, habet miles , habet privatus civis , habet 

magistratus, habent sacri^ habent pro&ni, habent summi, ha^ 

bent infimi, habent viri, habent mulieres, quod vel fugiant 

vel sequantur. Insunt orationes creberrimae: quas cum hic 

auctor directas valde amet ( sunt enim speciosiores et gravio?* 

res ) nos interdum brevitatis gratia , et ad vitandam ex simili^ 

tudine satietatem| ad obliquas, more Caesariano redegimud. 

Nec possum de istis orationibus quidquam melius ac verius 

Cantacuzenut^ b 



XYIII I. PONTANI 

dicere, qoam a esM pnidentes , copiosas^ nervionimque ac san* 
guinis plenas , et omnino gijTOfixanigag dixerO» Praeterea 
hic invenire est locos communes tractatos egregie , scite dicta, 
paroemias non vulgares, celd>riiim scriptorum (ut de sacris 
taceam ).sententias, febellas aliquot lepidas et ad rem demon- 
strandam appositas : 'quas , ut scis, Philosophorum illi antisti- 
tes, Plato et Aristoteles, neutiquam contemnendas censuerunt. 
Capient te item, quas strictim attingit| Romanae historiae: ea-> 
^ pient varu ritus : capient quos miscet animorum motus, tum 
lenes ac sedati, quos ^9?/ Graeci, tnm graves illi et con- 
citati, quos iidem nddTi vocant: capient descriptiones ali- 
quot insignes: caplent alia demum plurima* Quodsi rerum 
yarietas delectat , de quo nemo dubitat , ea sane hic mirifica 
cemitur, ut singulorum librorum periochae, seu epitomae in« 
dicabunt, Episcopis debitus honos , et reverentia hic tribui- 
tur. Catholica instituta, ceremoniaeque ita sunt per hosce 
hbros luculenta, ut non optes magis. In primis vero Dei 
Mater summa in veneratione est: cui etiam urbs tota Con- 
stantinopolis a Constantino Magno commissa j ac dedicata le- 
gitur. Vita monastica est iUi ngSyfia xaXw xai d^BOfpiki^, 
dnqdyfJtw xai pieaTog yaXi^v?jg P^og, dxooTaTog fiAg, xal 
xtXBmdTfi noXiTtia^ 9etov ri Xf^f^^ ^^^ Ibqov, g)iXoaog>iia, 
xai ncfi ovQavi'av nQayfiaTtov yvmaig^ egyov irfnjXov xai 
riiv dvdQmntvfpf vnsQfiatvov Svvafuv, l$Qd ^avx^a» Id est| 
res honesta j et Deo amabilis, vita negotiis vacua, et 
tranquillitatis plenaj supremum ac perfectissimum vitae 
institutumj res sancta etdivinaj philosophiaj et cognitio 
rerum coelestium, opus sublimCj et hutnanis viribus mo' 
ius , quies sancta. Montem porro Atho , ad quem complnra 
aedificata monasteria, in quibus ingens monachorum multi- 
tudO| niXiv o^Qdviov, coelestem civitatem nominat. Fucos 
illos scholasticos I xai xdg X7ixv9ovgj et pigmenta Isocratea 
non habet haec historia : sed omatum quemdam matronalem, 
virilemque ac robustam elegantiam. Schemata quaedam ora- 
toria, et Atticismi non penitus absunt. Lingua puridr est, 
quam pro illa aetate, non cum lacte nutricis hausta; sed ex 
libris percepta viddicet. Nam illo saeculo (sub Andronicia 
tiimirum et antea) tion mediocriter inftiscatftm | et mntationes 



l^RAEFATIO. XIX 

Iiatid leres perpessam y eraditi tton nesciunt Addamus hoc 
pro corollario. Gennenses et Veneti multa hic ab aliis hi- 
storicis sois praetermiasa , ant nmiqaam oognita de raaioribos 
snis, eonimque virtute et &eti8 lq[ere^ et qoaedam fabo 
de iisdem hactenus scripta deprehendere poteront. 

Restat , nt qnae nos yel praestitimus , yel praestare con*^ 
tendimus, indicemus. In interpretando eam speciem pro ca- 
pfn nostro consectati snmus, quam ez eorum lectione, qui 
de optimo genere interpretandi praeceperunt, bonorumque in- 
terpretum obser^tione mente conceptam atque informatam 
tenebamus: quae cuiusmodi mt^ ii potissimum intelligunt, 
quorum industria in eodem cnrriculo se aliquando explicavit. 
Codicem perquam mendosum , maleque interpunctum accepi^* 
mus : ut divinare et coniicere frequenter oportuerit. Nomina 
loconun, quae nec diligentissimus Ortelius omnia oollegit) et 
personarom, quae vel Graecia iam occidens et fiۤaQpaQWfiiyfi^ 
Tel Iibrariorum osdtantia deprayarat , alicidln de coniectora 
cmendavimnsy (nam qni omnium veram et germanam scriptu* 
ram coniectando possit assequi, ^o qnidem fixturum.opinor 
&eminemy) omissa quaedam supplerimus : in singulos libros pe« 
riochas seu epitomas conscripsimus , quas et lecturo ad itQO^ 
naQcuntiv^j et ei qui iam legit, ad amxapaXafwfiy utQes fore 
confidimus: relictis sectionibus (quas in plerisque codicibus 
sive scribas sive lectores; non ipsos auctores excogitasse et 
adhibnisse reor) quod modo nimis crebrae , modo nimis rarae, 
saepius argumentum vix ex triente comprehenderent, in capita, 
more Latinorum^ totum corpus divisimus ^ ut quantum maxime 
possemus^ lectori lumen praepanderemus» Locos aliqnot parum 
sanos , praetextis in ipso contextu animadyersionibus, perstrin- 
ximus ; quas quidem rogatu nostro lacobus Grctserus , Socie- 
tatis nostrae Theologus , et in Academia Ingolstadiana profes^^ 
sor ordinarius , conscripsit. Et haec fecimus ^ magis ut cm^ 
dorem nostmm bonis viris probaremus, quam qnod illa, qualia-* 
cunque sunt , hoc quidem saeculo , et in his tenris ad quem-* 
quam inficiendum depravandumque yalitura fi»inidaremus« 
Quis enim nescit , etiam qui littcras non dididt, non tom pri-» 
mum , propendente scihcet iam ad occasnra imperio , sed mul-* 
tis ante annorum centuriis ^ paene post octingentesimum statim 



XX I. PONTANI 

ab ortu Christi, orientalem ecclesiam a Romana secessUse? 
Feruntur itcm historici non pauci , hoc nostro partim antlquio* 
rea , partim recentiores , quos cum ad unum vel in haereticis, 
.yel in schismaticis iure ntuneremus , nullo tamen eorum sine 
aliquo, omnibus simul sine maximo detrimento ecclesia Komana 
carere non potest* Vin* tu audire qui sint? Sozomenus et 
Socrates Novati perfidiam sectati sunt« Quorum hic non oblata 
^lum, sed interdum etiam quaesita otcasione Novatianos li- 
benter laudat, ipsis miracula tribuit, Romanorum pontificum 
potentiam exagitat : quae onmia lacobus Billius eruditus Theo- 
^ogus observationum sacrarum libro primo capite vigesimo sexto 
luculenter demonstrat. De Nicephoro Callisto liquet ex Genna- 
dii apologia pro Goncilio Florentino, ubi eius non lam scripta, 
quam convicia contra Latinos refelluntur: ut de iis, quae spar- 
sim in historiam suam sinistra inseruit, nihil dicam. Zona- 
ram fuisse schismaticum | testari possunt eius poemata aculea- 
tissima de processione sancti Spiritus, et alia. adversus Latinos 
Gomposita , quae Genebrardus dum converteret, se criminatio- 
nes iUas omisisse narrat. De Padiymerio idem constare potest 
ex adiunctiB ad Gregoram Latinum* Ea sunt capita , seu loci 
rerum memoria dignarum, e codice Augustano, carie confecto, 
et mutilo , per singulos libros excerpti : cuius animus in Ro- 
manam eodesiam qualis fiierit, ex quinto, sextb| et octavo 
potissimum librii deprehenditur* Nicephorum Gregoram quo- 
que , et Nicetam Chcmiatam eorum monumenta produnt. Adde 
huc Cedrenum ^ Glycam , Constantinum Manassem , loannem 
et Geor^mm Curopalatas et alios , si quaeramus. Nam per 
illa tempc^ tam non fitcile monachum , aut scriptorem a Ro- 
mana ecclesia non alienissimum erat invenire in Graeciai quam 
hodie diificile est praeconem verbi Dei , aut professorem Ca- 
tfaolicum invenire in Saxonia. £t qui tandem fieri potest, ut 
qui Patriarchas ConstantinopoUtanos schismaticos appellant 
fianctissimos y oecnmenicosy et principes ecclesiae, ipsi dus- 
dem fiunnae non fuerint ? Si ego quempiam Superintendentem 
sanctissimi vocabulo afiicerem, credo, aliqui| imo plurimi| 
nec iniuria, me Lutheranum aut Calvinianum esse coUige- 
rent. Atque ut ab hisioricis abeamus ^ et ad aHos scriptores 



PllAEFATlO. iXl 

▼ebianiiiSi Origenes et TertuUi&nos quales tandem faenuit? 

Nonne eorum haereses extant? Feruntur demonstrationes 

evangelicae Eusebii Pamphili , in quibns aperte , et saepius 

ct^iixviXety quod doctissimus Billius observationiun lib. i.cap^ 

27. plane ac diserte ostendit. Qnid demonsfrationes eraDgeli- 

cae? Statim in ipso principio ecclesiasticae eius histonae (quo 

monumento nihil habemus in republica Christiana illustrius) 

Arianismos aliquot observat tomo tertio AnnaUum Zonaras. 

Snnt in manibua monumenta Fhotii , sunt Theodori Balsamo- 

nis , qui Latinos , ut pestilentissimus schismaticus , conviciis 

peasim lacerat. Eosdem ob processionem sancti Spiritus exagi- 

tat etiam nobilis inter theologos patres Theophylactus Bulgariae 

eptscopus ) et , cuius simiUter magnum inter sacros scriptores 

ncmien est, Euthymius. Possum adhuc nominare homilias^ 

et alia scripta huiuscemodi h(Hninum, qnae in Latinum trans- 

lata leguntur^ et ab eruditis proferuntur, Si ergo nec superio- 

rnm liistoriae , nec istorum commentarii hactenus eccle^ae in- 

oommodarunt : quin potius (quod res clamat) mirnm in modum 

Tehementerque commodarunt , ne a Cantacuzeno quidem ma- 

gis damnum uUum metnendum , quam fimctus, isque non me- 

diocris , nt ex antecedentibus patuit, exsp^ctandus est. Rerum 

gestamm ac vetustiorum temporum utilem, necessariamque 

cognitionem persequimur et inquirimus : si quid interdum in 

iis minus commendabile aspergitur , id tota mente aversamur 

atque reiicimus : et calamo etiam , cum est occasio , notamus 

atqne confbdimus, Nec vero ab hoc auctore nostro ecclesiae 

Bomanae , aut Romano pontifici contumeUae dicuntur , quem 

patrem, sanctissimum dominum, tua sanctitas, tua beatitudo 

vocat : et ut apud eum opinione mala ne sit, elaborat ( propter 

barbaros , Turcas videlicet , in auxilium accersitos , vastatam- 

que bello civiU provinciam^) cum eo arma adversus infideles pro 

gloria cmcis Christi coniungere cupit: eius laudationem sibi 

ampUssimo honori ducit: legatos ipsius benigne excipit: cum 

eodem, Clemente nimirum VI., de synodo habenda, redinte^ 

grandaque ecclesiarum concordia soIUcite ac rcverenter agft. 

Non, inquam , hic probra et maledicta iaduntur : sed dissen- 

sb ac dissidium illud a nobis liatinis , iam lippis et tonsoribus 



xm 



I. PONTAMI PRAEFATIO. 



etiam DOtom ^ aUquoties se ererit atque a maionim exemplo 
defensionemy «piamquam iniustami petit. Nam si maiorea 

magnopere « vero longeque errasse videntur, 
«t ait Lucretius , non ideo minoribus pedes in illorum vesti- 
giis ponendi sunt; nisi ipai quoque cum iisdem in idem se 
k^rathniip praecipitare studeant. 



lACOBI PONTAlfl 

VITA lOANNIS CANTACUZENI, 

BX EltrSDEM HISTOaiA. 



loaniib f Mannells et aliomm Cantacuzenommi ut viroram il- 
lastrium et bellicosorum) meminit Nicetaa. Quos hic noster 
CantaeuEenas in maioribus suis habet. Idem^ loannem Ma« 
nudis imperatoris neptem, alium loannem CantacuEenum 
Isaad Angeli sororem in mathmonib habuisset JVatus est 
Bjzantii. Patrem a natalibus modeste praedicat iib. 3. cum 
dkdt, o^ yaQ r£y nokXav €?;, non erat unus e multis^ 
^eu wigaris: et alicubi matrem suam Syrgiannis appel* 
lat d^iayf maierteramj seu amitam, seu demum cognatam 
su4un (liberius enim hac voce utitur, ut docebimus) ; quam qui- 
dcm feminam ex Ubro primo, haud longe ab initio, scire Ucet 
ad impei^atores genus retulisse. Puer adbuc patrem amisit: 
qni onno aetatis primo supra vicesimum^ praefecturae suae 
Pdoponiiesiacae oct&vo, in eadem peninsula decessit. Mater 
dicta est Theodora: euius avunculus magnus, id est, aviae 
matemae firater y Michael primus Palaeologus imperator. Ita^ 
que eadem Michaelis soror, et Cantacuzeni proavia. Fuit 
Theodora mulier pmdentiae maioris, quam pro captu sexuS) 
et tractatiom rerum gravium atque magnarum idonea , quam 
Gregonis recte his verbis ceiebravit lib. ii. Quam assestri^ 
cem coniugi imperatpr reUqueratj senatoria matronaj et 
graviiate morum conspicua ^ et singulari prudentia omataj 
ac in rebus dubiis praesetui consilio instructa, Eius indi- 
gnissima vexatio propter filium j et mors lacrymabilis lib. 5« 
cap. 2a« a6. 36. exppnitur. Nicephori Cantacuzeni , et Ma- 
nuelis Tarchaniotae , ilUus palrueUs , huius consobrini , aut 
ez sorore nepotis Ub. a, cap. 8. meminit. loannem Angdum 
iiiislfw , et avi^iov simiUter appellat , et ex eadem radioe 
prodiisse acribit. Mentio autem aoit>ris est lib. 3» cap* a6« 



XHV I- PONTANI 

Coniugem habmt Irenai , Andronlci Asanis vlri iUustris- 
ginii y magni docis , et ciun Andronico seniore cognatione con- 
inncti filiam* Fuit enim Asanes e sorore Andronici natus. Ex 
ea 5U5tulit liberos sex , mares tres , feminas totidem. Illis no- 
mina ftienmt i Mattfaaeus , Manuel , Andronicos. Atque hic 
postremus vix duodedmum attingens annum, cum avia paterna 
in custodiam datus j postmodum pestifera lue per id tempus 
grassante interiit: rdiquorum opera domi bellique multum 
nsos est pater« Uterque omatur laudibus lib* 3. cap. 28, 
Mattfaaeus Demetrii despotae, filii Andronici maioris natam 
Irenen uxorem duxit ; quae fiiios ei peperit duos , loannem eC 
Demetrinm: filias temaS) quarum primogenitae inditum no« 
4nen Tfaeodorae. Mattfaaeum pater imperatorem renunciavit, 
deditqne id precibus praesertim exercitus : quem tamen loan- 
nes Palaeologus faeres legitimus imperio alnre coegiL Manneli 
filiam Syi^s (fuit faic Gyprioruin rege procreatus) deqpondit. 
Sed id connubium Syrges ante nuptias rescidit. Post Libems, 
Triballoram dynastarum potentissimus , filiam suam eidem 
Manueli desponderi cupit , et despondetur , ut est libro 3* cap* 
48. Hactenus de maribus. Puellarum trium nomina sunt Ma- 
ria , Tfaeodora , Helena. Primam Nicepfaoro Ducae , loannis 
Despotae filio, Acamaniae principi, nondum septennium egresso 
pactus est. Alteram Orcfaani Persae , seu Turcae potius , Bi« 
tfayniae domino tradidit : cuius opibus rem suam saepenumero 
sustentavit atque constabiliyit. Postremam cum loanne Pa«- 
laeologo imperatore j annorum quindecim adolescente, coniun» 
xit j quem laudat lib. 4* eap. i . £x eo matrimonio Androni« 
cus , Manuel , loannes , Demetrius fiiii , et Irene filia propa^ 
gati sunt. Suam cuique trium filiarum peculiarem laudatio- 
nem impertit, Tfaeodorae lib. 3. cap. gS., Helenae eodem libro 
eap. 34; y Mariae , quae adversis casibus propter nequam ma- 
ritum iactata , tandem eo oeciso cum matre monacfaam Byzan- 
tii^t, fab. 4. cap. 43. 

Principio Andmnici avi cubiculi sacri praepositus ftiit; 
deinde Androniei nepotis (cuius videtur coaevus) magnus do- 
mesticus. Tfaraciam praefectus seu praetor gubmiavit. Fuit 
item princeps militiae imperatoriae, sive copiaram dux sum* 
mus. Auctoritas^eius, poteatas et existimatio incredibilis : ila. 



VITA CANTACUZENL XXV 

ot eo ineonsulto aut refragaiite nihil gereretur, ipseqne admi- 

nistrareC omnia : et esset non quidem vocabulo (nam id una 

cnm habitu , licet non semel ab Andronico invitatUB et enixe 

rogattu, constanter fugit) sed opere ipso imperator. Lege cap. 

g* lib. 3. Quo defoncto , procerum ac militum votis Didjmo- 

ticfai obsecutus, itemque aliis de caussis (quas profert, dum* 

aSectatae tyrannidis suspicionem a se depellit: dq>eUit autem 

n^issime ac disertissime , et tam verisimiliter , ut nihil desi* 

deres) purpuram et tiaram induit. Adrianopoli a Lasaro Hie- 

Toscdymomm , rursum Byzantii ab Isidoro patriarchis coronam 

hnperaalem solenni ritu accepit. Quam beate vixerit, in quan- 

tis coiusque modi opibus , in quanta hominum admiratione et 

gloria , ipse clarissimis verbis lib. 3« cap. 53. et 78. edocuit* 

In militari disciplina , socio Syrgianne , magistro Angeio 

usom se narrat; in qua deinde per exercitationem lectionem- 

qne longe admodum prooessit , talisque prorsus extitit impera« 

tor , qualem M» Tullius in Pompeiana depinxit : siquidem in 

eo quoque iUa quatuor, quae in summo imperatore inesse de* 

benty enitnerunt) scientia, virtus, feiicitaS| auctoritas. Talis 

item, qoalem in Strategico gravissimus praeceptor miUtaris 

Onosander describit cap, i., castus, temperans, sobrius, frugi, 

laboriosus , intelligens , minime avarus , nec iunior , nec so- 

nior, filiomm pater, dicendi peritnS| gloria illustris. Qua- 

lem praeterea de beUico apparatu cap. 3. Leo imperator. Lin- 

guam Latinam caUuisse inde coniecturam capio. Etenim res 

Romanomm imperatomm (ut nos Romanos imperatores apeUa- 

nras, hoc est eomm , qui in Itaha et Romae vixerunt) aH- 

quoties in medium adducit , qui^ forsitan apud historiae Au« 

gusta^scriptores legit. Et Arego monacho Sabaudo qnaedam 

Graece scripta non intelligenti , interpretatur lib. 3. cap. 84« 

Si quis auditione tantum Romanoram facta accepisse, et Graeea 

illa ItaUce monacho interpretatum esse credere malit , cum eo 

non contendam: et ita nomine Latinae Unguae, cuius se scien- 

tem quodam loco affirmat, quaque praesidiarios Italos alloquitur 

ConstantinopoU lib. 4* cap* S4*, Italica inteUigenda erit: sicut 

per Latinos ItaU et aUi non Graeci. Persice quoque, sive 

Turcice nosse se lib. 4* cap. 10. affirmat Artem didicisse 

oratoriam , eloquailia ipsius omni praedicatione digna , et in 



XXYI h PONTANI 



tam praecbm oratioit3iii8 totaqoe eoriptione se exereDS , de-' 
monstrat. Sane quod M, Tuilios de Poiii^>eio , idem cgo Teris- 
sime de hoc virO) paneis immotatisy cuarpavero^ QutuUum 
consilio, quantum dicendi graUtate, tt eopia vakai, in 
<fuo ipso inesi guaedam dignitas imperatona^ vos ex hisee 
Ubris saepe cognoscetis. 0|yida complura, qoae armis re- 
sistebant , oris sui facundia subegit : ut quod Cyneas legatua 
Pyrrlio Epirotarum regi, hoc idem paene Andronioo imperatori 
Cantacuzenus fiierit. Et cum oratoris sit historiam scriberey 
ai qua alia 9 haec sine contror^^ oratorie , hoc est pmdenter, 
dispositei diserte, nec inyenuste scripta est. P€)etas diligenter 
legisse, Homerum praedpue et Euripidem, crebrius ex iis 
prokti versus docent. Sacrarum litterarum sdentia non pa- 
rum imbutum , tot loci apposite inducti argumento sunt. Sed 
id ex Iil»is aliis sole darius est , quos nempe oonlra Mahome- 
tanos et ludaeos edidit, Fertur insupa^ in quinque priores 
ethicorum Aristotelis Paraphrasiil ocmscripsisse. Haee de sta<- 
diis et litteris eius» 

Quod ad mores et tirtutes attinet ^ veritatem amavit , ut 
qui maxime, idque toties testatur ac profitetur, Eius.pru- 
dentia e dictis , maximeque e consiUis egregia semp^ et me- 
moranda perspidtur : digna profecto , cui vel maius commit- 
teretur imperium. Fortitudinis, magnaniinitatisy ac patientiae 
esty quod nusquam ferme abest ab exerdtu, manuque sua in 
hostem pugnat viriliter : nec voluptatibus indulget , et adversis 
casibus non firangitur : iniuriis (potissimum ab Apocaucho , coi 
tantopere benefecerat y illatis) non succumbit : et invidiam ae* 
qua mente sustinet In bene de se merentes unus omnium 
gratissimus : quam virtutem in aliis etiam amat , et ideo nulla 
pfopemodum pagina gratiarum actionibus vacat. Ad modera« 
tionem, continentiamque pertinet, quod imperli communionem 
sibi ab Andronico etiam quartum delatam , recusat. In amici- 
tia colenda constantissimus , Andronicum minorem praecipue, 
et Amurium Persam loniae Sati^pam sive principem dilexit , 
fiiitque vidssim ambobus supra quam dici potest charus et 
iucundus. Dilexit eum etiam vehementer e proceribus Tribal- 
lorum opulentissimus quidam Liberus , ut est lib. 3. cap. 4^. 
Beneficentiam ac liberaiitatem coluit mirabilit^i et in exem* 



VITA CANTACUZENL XXVII 

tam de rao «unptum, imperatore yivo mortuoque, «aepius fe- 

cit: castella et oppida suapecunia refecit et iustaurayity ei- 

demque imp^ratori funus amplissimum sua impensa curayit, 

Aamm quod habere gratis poterat coutempsit. Pacis et con- 

cordiae quis iUo cupidior? Quis barbaris et idoloiatris iuimi- 

cior ? Non potest pro dignitate coUaudari huius praestantissimi 

principis admiranda lenitas , et ad deponendam offensionem 

▼emamque tnbuendam suspicienda faciUtas, beneficiorum al- 

tisuma recordatio , et in gratiis agendis commemoranda sedu- 

litas. Omnia bis libris gratiarum actionibus referta sunt. Sum- 

ma praeterea in oegotiis procurandis diiigentia) etvigikntia, 

ammiqn^ religio* Monachismum quantis praeconiisy Deus bone, 

et ({uidem toties , cohonestat 7 ac f^dem ipse in Manganense 

manasterinm prope ConstantinopoUm se ultro ac Ubens inclu- 

^y com imperium retinere potuisset, ut videbia lib. 4* Tan- 

tnmabeat, ut eo ipsum loannes Palaeologus victor compule- 

rit f qaod quidam huius nostrae bistoriae iimditus ignari nu- 

gantor. Coniux porro Irene in monasterio, a Martha MichaeUs 

primi Palaeologi sorore constructo , monacham induit, 'f co- 

ftaiwv ta quidem , aH' ov ^PtofMCinhv PaaiXia , laudas , in- 

qnis. Ego vero etiam Agesilaosi Alexandros , luUos, et Pom- 

peioa , ethnicos et idololatras , saepe laudavi : et virtutem ve^ 

ti^ Iioste amabilem, eiusque exempla a quocunque^ et quaU- 

cQnqpe sumenda nobis esse oonfirmo. Est enim eadem semper^ 

oac eius qilendor immortaUs cuiusquam sordibus potest obso- 

lescere. 

Incredibile memoratu est , quantae eius copiae , fiicultates, 
quanti pecuniae thesauri fiierint , de quibus yariis locis ipse 
oonfitetur, et ego virum gravem vanitatique infensissimums 
ad faaec etiam reUgiosum , mentiri non puto. Insulas , oppida,^ 
cartella in q;ubus suis recenset. Pecuniam sane, quam By- 
zantji 9 et in aliis urbibus per Thraciam apud amicos deposi- 
tam ha.hebat| nec ipsi, qui eandem diripuerunt, inimici^ quam 
magna esset, pro certo novisse potuemnt. Tritici^ hordeif 
firognmy fiructuumque infinita ilU oopia^ innumci^abiles acervi. 
BouQi pascuaUum numerat quinque miUia , aratonmi inga 
miUci equas pascuales miUe quingentas ^ camelos ducentos, 
mnloa treoentos y asinoa qtungentos , porcorum . quinquaginta^ 



XXVin I. PONTANI 

oyium septoaginta millia. Ut iam non sit , cur greges et ar«" 
menta illius lob miremur. Verum ista apud urbes Thraciae- 
non unam , sed plures possedit. Vide lib. 3. cap. a4« ^^' 
ait, sibi toto imperio B.omano sparsas^ easque immensas copias 
atque opes. £t 3i. et 36. E supellectili aurea et argentea sn-' 
pra dttcenta vasa mutuo dat paiatio , capite vigesimo quarto. 



E L O G X A« 



Lib. x« cap^ 58. Andronicus senior ehis prudentiam in' 
dando consilio admiratur , seque in illo a^ 'matemi imagi- 
nem intueri asseverat , qui tam celeriter arripuisse , tam ajpte 
explicasset, et promtissime transegisset, qua^ res postulasset, 
ut statuerit, si absque successore ex se hato moreretur,' sua-' 
dere prbceribus, illnm ante alios imperatorem eligendum. 
AnimadTertis igitur, Cantacucenum imperio dignum iudica- 
tum j si avum eius iudicavit , cuius in ipso escpressum se in* 
tueri simulacrum confessus est, 

Gregoras libro nono de eodem. Ceteri itta mutdiione 
veltti nwlto mero ebrii insolenter fortuna sunt abusi» lile 
contra naturali prudentia et magno ingenio omatus, sead 
veterum praestantiorum virorum mores conformdbat et md^ 
gtdficentia morum et dnimi liberaUtate. Et eum tunc res ei 
feUciter suecessissent j fortunam non lacessivit^ nequeimmo* 
diee supercilium arrexiti sed retenta animi grawtate, intra 
modesiiae limites immotus mdnsit* 

Rursum lib. lo. Hac oratione eonfirmatiy omnesstre^^ 
nue ae fortiter hostes invaserunt. Inprimis vero magnus 
domesticus Cantacuzenus^ qui multis ensibus, multis telis ho^ 
stium petitus atque impulsus y ipse quidem plurimos hoster 
prostravit: sed neque clypeo j neque gladio amissoj incolu^' 
mis e praelio evasit, velut ogglutiHatus atque infixus e- 
quo. 

Et libro undecimo. Adeo magnorum openim ingeniosa 
effectrix magni domestici tacitundtas extitit, Nam dUOrum 
quidem verba tmbrae tantum sunt operum^ simul atque e 
lingua prodierintj morientes: viri auiem huius eiiam sUen^* 



YITA CANTACUZEMI. XXIX 

iium magnat res gerit. Ifam ingenii magnitudine et soleriia vir 
ille ejecelUt, revera projundo meniis sulco fruens. Haec Gre- 
goiBs de Gantacuzeno sive amicuft adhuc , sive ab ipsamet ve» 
ritate cc)actufl: nam postea eTasit inimicuBi ut es libro quarlo 
constabit, et nos supra in prae&tione ipsia Cantacuseni Ter- 
bis id docuimus. 

Lib. 3. cap. 5a, a Cabatze Triballoy viro principe, ocu- 
his Romanomm vocatnr. Eundem magnifico praeconio ex- 
toUit in qpistolis ad papam Romanum , et Ddfinum Viennen- 
sem Bardiolomaeus legatus, libro ^pu^rto.eiqpite secundo. 



I A C O B I P O N T A N I 

dignitatum ac functionum palatiiet ecclesiae 

Constantinopolitanae, quarum historicus noster 

meminits ejc Curopaiata et eius scholiaste 

potissimum explanatio* 

^BonoxriQj Dominus. Haec appellatio impefatorf filiis m»^ 
fratribus et generis tribuebatur generatim. Prc^rie ab impera* 
toria maiestate secondus sic dicebatur , quem recentiores etiam 
ijefiaoTOv vocarunt. Hoc enim semel notare convenit, impera- 
tores illos Orientis multos titulos honorarios ad suos sibi devinci* 
endos excogitasse. In Galliis olim proximus a rege maior domus 
nominabatur. Graecorum imperatorum ezemplo. se quoque de- 
spotas vic^i principes dtci voluerunt, praesertim bulgari et 
Servii. Qui interdum in Graecorum historiis regio quoque titulo 
censentur, cum pro despotis Crales et uxores pro despoenis Graie- 
nae appellantur; hoc quippesonat nomen barbarum. Sic aCanta- 
cuzeno Acamaniae et Aetoliae principes despotae dicuntur. Ve- 
rum noster historicus Constantinum Andronici filium despotam 
yocatum scribit, qui post Michaelem firatrem genitus, per cuncta 
secundas obtineret. Infantem vocant Hispani. Observanda igitur 
alia notio. Monebimus in Annotat. 

JlttQaxoi/LioiiLievog, subaudi tov xoircSvogj cubiculi, Accubitor 
cubiculi ad verbum, id est sacri cubiculi seu excubiarum sacri 
cubiculi praefectus , principi seu imperatori a cubiculis , aut 
praefectus excubitorum et custodum sacri cubiculi. Caput est 
puerorum, qui in coetone sunt, et cubiculariorum, habens etiam 
sibi subditum procubitorem sacri cubiculi. Ita Curopalata. Ma- 
gnum cubicularium aliqui vocant. Leunclavius Pandecte histo- 
ria^ Turcicae seu ad Annales Turcicos: naQaxoifioiinevoi sunt in- 
timi cubicularii, qui augustalibus in cubiculis et ipsi propter im« 
peratores dormiebant. Tale nunq oflicium est apud Turcarum 
Sultanum eius cubicularii , qui Thiodar aut Trohadar appeila- 
tur. Is enim et intra Suitani cubicuium noctu excubias agit et 
pluviam Snltani vestem gestat, ut nagaxe/fjievogj quae scaraman- 
gium vocatur. Ac norunt cmnes, qui Portam viderunt Osma* 
nicam , non Sultanum modo comitari cubicuiarium , qui sereno 
quoque cs^elo scaramangium eius gestat; sed omnes etiam quoti- 
die Bassas et Begos ^ quotiescumque per urbem ad portam equi- 



1. PONTANI EXPIAMATIO DIGNITATUM. XXXI 

tant, habere pediseqaum unum , qui vestiem huiufimodi portat, 
ceteris superiuiicieDdiam vestimentis, si aere mutato forte pluat. 

Hliyag iofiitmxog^ Magnus domesticus. Varia eius officia 
wpad Curopalatam vide variis locis. Nomen domestici ad plu- 
res dignitates pertinebat , quae adiuncto discemebantur , ut co- 
gnoscesy e quibus magni domestici praecipuum eztitisse, nomen 
ipsum magnus significat. . 

HpmtoarQarwQ, Protostrator. Absente magno domestico 

iiert imperatoris spatham. Gum itaque imperator est conscen* 

snrus equum, comite equorum imperatoris adducente et tenente 

equum , postquam ascendit imperator, protostrator prehendens 

fi^no dedudt equum ad quartam aut quintam usque partem ai>> 

lae palatii. Deinde recipiens eum magnus chartularius, deducit 

freno ad pbrtam usque aulae. Similiter etiam facit, cum impe^ 

rator pedibus iturus est, agens videlicet a porta equum ad eum 

nsque locum ^ quem ante diximus: ex quo iterum reci^it eum 

protostrator , agens ad eum usque locum, ubi imperator pedes 

esse solet. Quod si forte protostratorem abesse contigerit, hoc 

&cit a piincipio osqvc ad finem magnus chartularius. Paulo 

post: Protostrator etiam est defensor cursorum. Cursores hoc 

looo smit ,' quicumque nuUi agmini aut signo militari adscripti 

SDDt, sed ipsi castra prosequuntur ultro, exsn^ectantes dum accen* 

si fiant. His enim neque ordinem retinentibus, neque flammeo- 

\om (signnm militare est, Latina origine, a colore dictum) suum, 

sed inordinate quodammodo dissolutis , protostrator ipse subse- 

quens, de&ndit ipsos, si forte bello opprimantur. Propterea enim 

protostrator etiam appeUatto*, quod toti ipsi orporfi, id est ex- 

ercitui praeeat et consistat primus. A cursoribus autem omnes 

res varias, quae fiitiha nominantur, moris est protostratorem 

accipere. Nomine qfVxiUtov^ iiitilium, (est enim Latinum voca- 

bulum,) significantur quaecumque res, quae per se nihili sunt aut 

nihil ad rem militarem fiiciunt, denique impedimenta belli cer- 

tissima, nisi avertantur. Nam haec cursores commodius compor- 

tant quam milites, quia non haerent signis: et audacius coUigunt, 

quia se legibus non teneri putant. Quamobrem protostratori po- 

testas data est fiitilia ista auferendi. 

Mfyag xovToaTaviog^ qui GaUice Cohestalle, Italice Con^ 
testabile^ Latine Comes stdbulu Ubi si stabulum pro equiU ac- 
ciptas, erit Comes stabuU, vel qui praeest omnibus copiis eque- 
stribus: vd qui praeest equitatui imperatoris auUco. Apud recen- 
tiores Graecos est dux copiarum auxiliarium, quae ex GaUia, Si* 
cilia, ItaUa, ^cturae stipendia orientem petebant. 

Miyag Xo/o^n^;, Magnus Logotheta. CanceUarium Lati- 
nis vocari Xoyod^injVj ait Nicetas Ub. 7. Munus magni loeothe- 
tae his verbis Curopdata describit. Dijponit mandata et buUas 
aureas| quae ab imperatore mittfuntar ad reges, Sultanoa et To- 



lOXIl 1. POMTAMl 

parchas. Atqoe hoc quidem proprinm est magni logodietae mi> 
nisterium. Qiiod autem ad rem domesticam , ipsus est eflb»re, 
quod imperator mandaverit. Addunt alii esse etiam libellOTum 
magistrum, archivi praefectum, aut tale quippiam* ^oyodmjg 
exponitur a quibusdam magister rationum, qui expensas et re- 
ditus computat, oeccmomus sive procurator, quod magnum 
erat officium et politicum* 

jioyo&irfjg rov arparimixov, Logotheta castrensiij Zahlr 
maister, Pfennigmaisterf Gallice Thresorier du camp. 

KafiaXkdQiogj Caballarius, KafiaXkoQiov equestrem im- 
peratoris comitatum nominat Guropalata* £x Italico ducta vox, 
quae ipsa a Latina voce manavit. Huius ergo comitatus prae- 
Kctus GabaUarius dici videtur. 

Miyag nanniaq^ Magnus Pappias^ id est^ magnus pa- 
terculuSy summus iUe iudex, ad quem commentarienses de per- 
sonis reorum et numero, de qualitate delictorum, de dausorum 
ordinibus referre debent* In hanc sententiam accipio nomen 
Papiae apud Zonaram, ubi de eo agitur, qui Michaeli Balbo ad- 
iiitor fiiit, ut Leooem Armenum e medio toUeret imperioque 
potiretur» 

Miyag CTQaromiaQxng ^ Magnus eastrorum praefectuSm 
Est curator earum rerum, quae exerdtui sunt opus, videlicet 
alimentorum, instrumentorum et necessariorum omnium , Pro^* 
viandmaister. Exponitur etiam, princeps exercitusy ut sit idem 
quod (nr^aTia^;|ri|;$: nam arQOwoneSov aUquando pro orQarog 
ponitur. 

nQmaXoyareofj Summus equitum praefectus. Voce enun 
uXoyov Graeci recentiores equum aut iumentum significanty 
&cta ex aXixov , a verbo halac , quod orientaUbus erat y ires 
quia maximus et praecipuus iumentorum usus ad commoditateni 
itinerum. Turcae etiam hodie nuntium seu viatorem appel- 
lant hulac» Ex dkoxov igitur aXoyov^ id est, brutum, xar' i^ 
ox^v iumentum aut equus , ut Itsli dicunt, la bestia mia^ pro 
equus meus. £x aXoyov fit dXoyioy^ equitatus seu equorunt 
equitumve numerus* Praefectus oXoyimQ: summus praefectus 
ff^ra^o^^oro^. 

SefiaaroxQdrtoQ j Augustimperator. Tertia dignitas aB 
imperatore, Caesariana praestantior. Dum imperator fiaaiXcifg^ 
oepaarog, Kataag dictus est, uno eodemque omnes hos titulos 
obtinente, dignitates officiis ac non titmis aestimatae sunt* 
Postea vero imperatores luserunt titulis, et honoraria dignita- 
tum nomina sine officiis impertiti sunt arbitratu suo, ut Guropa- 
lata his verbis declarat : Despota , Sebastocrator , Gaesar ad 
nuUum ministerium tenentur, nisi ad summum aliquem princi- 
patum instituantur, puta aut regendo imperio, autgercndb bello: 
Guius rei exempla sunt apud Micqphorum Cregoram quam plunma. 



EXPLANATIO DIGNITATUM. jaxill 

Ac priititiin qnidem Gaesar fuit secnndus ab imperatore (ut kodio 
rex RomanoHini est in occidenti imperlo) et obtinuit hoc ad Ale- 
xinm Comnenltm lisque: postea Sebastocrator secundus est habi- 
tus, et Caesar terfiils esse coep\t , cum Alexius Comnenus tsaaci- 
nm fratrem Sebastocratora diceret ; ailctor 2onaras« I^ostremo 
despotes sive dominus ab imperatore secundus est fectus, nempe 
Alexius Palaeologus , cum idem Comneiius filiis maribus carens , 
Irenem filiam suam primogenitam Alexio huic despondit eum- 
que titulo despotae, id est, domini, omavit, fliturum nempe be- 
redem imperii, nisi morte sublatus esset, teste Gregora tib. S. 

JlQaTO^f/dXrTjg^ Princeps seu primus psallentium. Eccle- 
siastictim nomen est, detclero palatii. Forsitan magister chori 
ant simile qtliddam. 

^fiiatixoij DomesiitL In iure appellantur domestici omnes 
^ntores sive administri legitime instituti a iustis functionum 
principibus in palat^o, aut in foro, aut in ecclesia. In palatio, 
ttt magims domesticus, domesticus mensae, domesticus schola- 
rum, domesticus murorum, domesticus regionum etc. In foro, 
nt domestici iudicum,administri. In ecclesia, iit domesticas chori, 
domesticus ianuamm etc., quorum omnium functio Sofie<n(x€iov 
siYC SofiBinUiov^ id es^ domesticatus, dicta est, ^^ 

*Pai(p€Q$yid^iog , Referendatius , Ecclesiasucae dignitatis 
nomen, Latine Relator, qui allegatui' ad imperatorem et sacerdo^ 
tem maximum. 

JlapvnsQaipaarog j Augusttssimits dmhium. Ab Alexid 
Comneno titulils inventus, ut Michaeli Taronitae gratificaretur , 
qnod sciibit Zonara^ tomd 3. ^ib finem. Superior erat oiAiibus, 
etiam ipso protovestiario, magno duce, magno domestico etc. 

iLQaxo^sariaQiog , Protovestiarius* Huius of&cium sid 
describitur. Ascendente igitur imperatore., ut declaratum est , 
ad oratorium, Protovestiarius , qui pilaticia, qu&e imperatoris. 
prospectum obtegunt j aut sceptra iudicialia tenet, ut m altum 
^bvecta sunt, dextra manu sua educens ea , e prothjro ostendit 
populo , demonstrans hoc signo , ascendisse imperatorem in ora- 
tcrium. Hic autem in oratorio, si imperator aiit suum ipsins 
stemma aut ahquod aliud gestamen suum gestaturus est, Proto- 
vestiarius, inqiiam , sumit illud a ministris rucharii et impera- 
toii tradit: neqqe id solum in tempore eiusmodi festorum die^ 
rum, verum etiam semper ita facit. Id vero etiam proprium 
et singulare habet , quod si quid aUcnum viderit, aut lutum, 
aut quid aliud ad imperatoris vestem, deponens ille umbellam 
aut tegmen capitis sui , extenta manu toUit , attt purgat illud 
non rogatiis. Et omnibus vero aliis principibus nemo auctoi^i» 
tatem habet &ciendi istuc, s^d ille soliis. Pilaticia est opus e 
margaritis cum fimbria, in lohgitudinem minus spithama, in la- 
titudinem autem paljho, quae fex Medorum ^estaLat similiterque 

Cantaeuzenus, c 



PPP.V, . 1. PONTANJ 

iudicqs, quemadmodum olim duces exercitus gestat^aut ^orc[ues, 
HbhtJrem' fpsorum deiiionstrantcs. xo Qovyav supreraa yestis, 
spccies vestis e Gertoania apportata , unde 'Germanicum nomen 
retiriuil ,^ 'itoc/t. Hihc QOvxixQsfov vcstianum spcciali noin|nc 
a Cdrbpalati^^ippellatULr, qiiia l^tius patct riomen vestiarii apud^ 
AjcehtlOrts Gjraefcosi' Protpvestidnus, ut acamus dilucidius , 
^gi6'V(^stitur 'pracerat , qhod hodie cubiciuariorum yidetup 
itaunus." Siicpe rebus maxinii riioriienti adHibebantiir, et res per 
ebs noh viifgares gerebahtur, ut iri Lecapeno et lieone BasiIJi I*» 
C^edJ^iir Videi^e est. Ih Clonstantino' Romano Y« ^rotdvestiarii 
digriltdk' prdxima a domesticb scbdlarum et accubitdre, biglae 
dniiigario, feuperior ofetenditur. Inverii, <jui scrifceret, Protove- 
itiariiim TuiSscf tbesaurarium seu tliesauro praefectum, quia /S£- 
CTtuQtov aerarium vocetur seu thesauri reposi^orium, Tajitatov. 
Qiiod*&o quidem in atiquo vel auctpre vel glossario noii- 
duiAie^. ' - 

*" ' 'J^iJcatoqpiJAaS., ad verbum, Custos legum et iuris^ de quq 
magisti*atu riiliil hab6t Curopalata. 

''' AoyaQid(hri(;^ Logariastes. A Curopalata additur, r^^ 
avX?j^j aulae seu patatii.' Rationes mit omnium stiperidiato^ 
WiriJ 'qtii tri auU sunt', si quid dcest uUi ae stipendio eius, a^it^ 
ad servitium eiuA, cuius caussa stipendia facit. Apud Tficetam 
€t (pQOvriifTijg xai XoyiGTijg. Valere putarit idem , quod, qua^ 
^tbr aut i^e^^ptoi' generalis , aut quod Germariis est KammcF';- 
maist^r, Inde clarum quis /ef/aAo/a^itcMrr^?. 
' ^!^noxQiatUQtog , jipocrisiarius.' Sic iurisconsulti Graeci 
eiim ndminant , qui legatioriibus audiendis referendisque ad im- 
pei^toreiri et responsis at eo dandis constitutus est. 

XaQTOipvXagj Prdefectus Chartis, ' Qui tabulas habet char- 
tace^^,' ad iura ecclesiae pertinentes, chartarum custos, qui pri- 
vilegiaet siiriilia asSerVat, praefectus scriniorum, uidex idem 
<?ausarum' ecclesiasticarUm et quaestionum mahimoniallum, dc- 
fbnsor Itt clericorUiri caussis , vcluti manUs summi sacerdotis 
dextra. 'Hinc^iya^^/a^^foyv^a^. ' 

' ^ofiiiy)rixog rrjg TQanil^ijg j^ Dapifer ^ aut simile I^abcxiLS 
officium^/ ut suspicdr. 

''^^mvyyaQtog\ Drungarius. ^QOvyyag seu iQOvyyog ori-» 
entalc rioriieu, coetuiri hominurii una commeantium significanSy 
et cdetu'^ illiiis princeps vopatur Dargon vel Dorgon, ex quq 
Bniri^arius,' facta cpchthesi rov v' pro y geminato. Qiiidam^ 
vocarit tribunum mihtuin. Dningus globum signiiicat, ait Tur- 
ricbus Ubro vig^simo quarto capitc vigesimo quinto. Vopiscus 
ih Probo': Triuniphavit de Germanis et Blemiis, omniuin^en- 
tiiim drimgos , usque ad quingcnarios homines aute triumplmiu 
duxft. * Vegetius libro tertio capite decimo sexlo: Scire debct 
dtt^ ^bostiUm; oontra quos drungos (mal^ scripium diomos) hoc 



I 



15UPX.MJATI0 DIGNITATIJM. XXXV 

est, ^lobos bostium quos equites oporteat ponere. Ilinc Pnm- 
garius liiglae , Drungarius classis, qui praesunt globis rigitun^ 
et classiariorum. De hac voce Leunclavius in Pandecte ad 
annales Turcicos: Dico , Turcis Agelarios esse sua Ungua ^ qui 
Graecis erant vel Driingarii*, vel Druncarii potius, Eos Leo' 
Sapicns Augustus in Libro suo de apparatibus' bellicis capite Z\ 
num. 4^- 4^* 4^* oUii^ dictos fuisse ti^adit Chiliarcbos , quo^ 
militibus mille praeessent : et druncum cluliarchiam. Latihi Chi* 
ITarchbs vocabaht triDunos, qui^ niinc colonelli sunt. Pruhctiix^ 
(sic enim pronuntiabat Zygpmalas., et Drupcarium, non Drun* 
giiifn, vel Drungariumi quod yufgo fieri splct) sic appcllatum ar- 
bitror a trunc6 sive baculo sive feceptrd: quemadmodum hodie- 
qne regimeiitum Vdcamus tam ipsius tribuni baculum (vitein 
oixere, puto, ftomani) quein ceu magistratus i^sigiic' gcstat, qiian^ 
iVum Bi^orum 'militumque numeixim) qni aa constituciiclum 
r^mentum requiritur. fdeoque truncus est rcgimcntum mili- 
fkim^ cMn^' caput est Druncariua ^ olim Tribunus, niinc Colo.- 
ndlus aut regimehti praefcctus, 

'TK^yac itai^^tdgxrjg, Magnus Sodalitatis princeps. Ai^te- 

qnam e cella sua iinpcrator cxcat, protovcstiarites adeiit in ivir 

dhuo cumi magnb hctaeriarcha et primicerio aulae. I^ostquaia 

ven> ^gressiia est et conatitit impcrator, egrediens protovcistiari- 

tes accersithonoratissimos principeS ad circumstationem. Leee 

cet^. ' Et mfra : Hic ycto cxcipit etiam perfugas adyeniehtes 

^ omni parte, ac propterea etiam hetaeriarches npminatur,' ve^ 

tet h^a^QOvg sive amicos excipiehs. 

. JB^ayyoif jBarangi, In festo occursus f purificationis) di% 
cedit; imperator in Blacbemarum templum , Barangis quoque 
^eqaentibus. Atcfiie Ki qiiidcm ubique*impcratorem equitantcioc^ 
prosequuntuJr, ferentes humeris securcs suas. ferant crgo custo- 
MSj sateliites auit stipatores imperatoris bipehnifcri : eorum 
j^t^efcchi^ ante illos impcratorem scquebatur ct ideo dx6kp}>&pg 
dicebatur. 

IliYKiQjn^gT^ Pincerna, a ppculis. Qiiod si, imperatorem 
oporiet bibet^e, pincerna ^iinistrat illud: ac hou diebus^ fcstis sp- 
mmy t^enim etiam semper imperatorc cibum sumente miscet^ 
81 ^raesetis ^t. Ac vetei^e quidem mpre hic extra civitatcin im.; 
^ratorem sequens ferebat ppculum castrense, catena vinctiim :, 
ut si cum opus esset bibere , ex' fpnte aiit fli^vip daret ac bi; 
beret. Hoc autem in pracsentia npn fit. ' 
' H^eniTijg TQan£C,tv;^ Hensae prae/cctus, Serviebat etian^ 
imperatori ad mensam. Prac^bebat missum magnus doinesticus 
primus proxime imperatorem: post eum domesticua mensae; 
tunc praefectus mensae,'ct qiiae apiid Curopalatam sequuntur. 

Ifo^ioTixog ^B^axtov €an€Qi'(ov, Domesticus thematum oe- 
cidentaJium. Quae florcnte adhuc imperio Romano rayfiaT» 



iXXVl I. PONtANl EXPLANATIO DlGNlTATUM. 

sive legiones dictae, postmodum imminuta Heraclii temporibuft 
Ilomana potentia et truncato imperio, St^axtov nomen accepe- 
nnit, carenUss iam veteri amplitudine sua. Vide libelium Con- 
stantini Porphyrogennetae de thematibus slve de agminibus mi« 
litaribus per imp^rium orientale distributis. Hic praefectus hu^ 
iuscemodi agminum p^f ocoidentis urbes distributorum intelU- 
gendus est. 

Miyaq ^ioixtprijg^ Magnus administraior sive procurof 
ior. Nihil de hoc Guropalata. 

DHiyag /lov^^ Magnus Dux, Quemadmodummagnusdome- 
sticus princeps et caput est ad universum fossatum, (quid sitfoS'» 
saium, suo loco explicabitur,) sic etiam hic ad universum mare. 
Ac ceten quidem principes aliis rebus instituti ut capita, prae* 
ferunt consuetum imperatoris (lammeum, abt exercitus flamme^ 
um cum ignitis ielis. Magnus dux contum praefert imperatoris 
insidentis equo* Habet autem subiectos sibi magnum I)rungari- 
um classis ^ Ameralium etc. Vide Curopalatam et scholiasten. 

IlQmoaifiaaTog , PrimfLUgustus. NuUum ministerium ha^ 
bet, quia non functio est palatio mUitans , sed dignitas honora- 
ria, quam non ministerii autordinis necessitas facit, sed impera- 
toris evSoxia. 

Miyag XaQxOvXaQioi^ Magtius chdrtularius, Equum im* 
peratoris a protostratore susceptum , etc. Vide quae supra in 
protostratore dicta sunt. Stallmaister Germanis dici putat scho- 
liasta. Zonaras in Leone Isauro , tomo tertio AnnaUum, poste^ 
rioribus temporibus top xwv fiaaikucap Innoxoiimv inunaxpvv' 
ta appeUatum tradit. 

IlQifiiXKQiog adk^g , Aulae primicerius* Habet quidem 
in circumstatione administrationem , qualem ante diximus, or- 
dine vero coUocat etiam omnes, qui in aula sunt. Ut enim prin- 
ccps quisque suum et constitutum locum ad circumstandum 
habet: sic etiam ordines^ qui in aula sunt^ singuU proprium suum 
iocum obtinent. 

nQcoToxvv9ffbg , Venatorum princeps^ Jdgermaister. Im- 
peratore conscendente equum, nemo aUus praeter hunc stapiam 
tenet, cum praesens est. Praeest vero iis venatoribus, qui cu- 
ratores canum appellanlur. Quod si qiiando imperatoris, cum 
m venatione est, vestem aliquam sanguine aspergi contigerit, eam 
hie Venator accipit ex beneficio. 

HQaitmQ cnfioVjPraetor populi» Nuliam administrationem 
habet in aula palatinay sed in urbe , et urbanam solum. 



mJNNOT TOT KANTAKOTZHNOf 



J JSTO PIQN BIBAIA /1. 



Cantaeut€nua 



ISiJNNOT TOT KANTAKOTZHNOT 

I2T0PIQN BIBAION A. 

lOANNIS CANTACUZENI 

HISTORIARUM LIBER I. 



PERIOCHA. 



Miehael seniorU Andronici filius , iunioris paur , fiUabui iii 
tnatrimonio coUocatis et filiis .parenti ad educandum commissis , 
ex oriente Byzantium rediens , ^drianopolin j dtinde Thessaloni' 
coM ab eodem transmittitur : ubi de morte filii Manuelis certior fii- 
etus, prae luctu acerhissimo in morhum labitur, quo etiam hac uita 
decedit. Senex pater jindrotiicum adolescentem nepotem , Constan' 
tino despota filio suo » Michaelis germano fratre , in imperio sur^ 
rogato, idque non tam ipsius Constantini, quam Michaelis pueri 
tidem Constantino ex pellice suscepti, causa abdicare constituit 
(Cap. i). Post ohitum Michaelis imperatoris provinciarum praesides et 
magistratus sacramentum novum postulantur^ et iuvenis jindronici 
nomen in conceptione iuramenti praeteritur : solus Cantacuzenus , 
eubicuU sacri praefectus , ne se scelere contaminet j iurare detre-^ 
ctat: veteri formula iurare sinitur» Tacitus fert iniuriam nepos^ 
auem S/rgiannes vir nobilissimus serio monet , ut sibi consulat ; et 
tn eam rem operam fidelem spondet. lUe rem cum Cantacuzeno , 
qui tum in Thracia praetor versabatur, ut cum amico omnium sin^ 
cerissimo , prius commUnicandam censet(ji). Dolet is ea necessita" 
te, quam Sjrrgianni internuntio diserte explanat, calamitatemquc 
in posterum praesentit , et iuvenem in tuto coUocandum; aliud ninii, 
nisi cogantur j incipiendum suadet (3). Christopolis fugae , nepote 
approbante, deUgitur. Cantacuzenus e Thracia ConstantinopoUn 
veniens , quid sibi cum Sjrrgianne convenerit, renuntiat : Jpocau* 
ckum hominem obscuri generis^ sed prudentem inprimis, a quo 
postmodum diu vehementerque divexatus estj ut patebit Ub. 3., Sjrr* 
gianni gratifieans , Andronico commendat (4)* Causae dissidii in- 
ter avum et nepotem aUae antiquiores afferuntur^ prolatisque exem- 
pUs, avu* nifniae austeritatis et importunitatis insimulatut {S) 9 
quam iUi per patriarcham Josephum nepos exprobrat. Avus se ex" 
cusat, Placatur nepos. Verum haee Michaele adliuc vivente, Quo 
fatis absumto , cum quoddam dictum redigeret ei in memoriam j quo 
honestius eum hereditaria successione muUaret (6), ostendit nepos 
aua mente dixerit : veniam deUctis suis petit ; cui CantacuzenuSj ut 
iustoM cauMom habentij semet et omnia sua offert* Iterum perfugio 



4 



PERIOCHA 



Chrisloffolis destinatur (7). Callinicus ad Cralem Trihallorum jnrin^ 
cipem ae societate legatur, Spondet. Denuo de loco , ad quem salu- 
tis tuendae confugiantj deliberatur j et Adrianopolis praefertur. In^ 
iuriae avi in nepotem me.morantur, Syrgiannes e Thracia revocatur, 
Adhuc de loco Jugae» Adrianopolis iterum eligitur. Quaerunt, quo^ 
modo Constantinopoli impune exeant (8). Protostrator senem in 
custodiam tradendum , Syrgiannes ^mnino iugulandum decernit : 
utrique repugnans Cantacuzenus , in prima sententia > de simplici 
discessu , permanendum pronuntiat , Sjrrgianni contra nitenti sapien^ 
ter occurritj simulque protostratorem refellit (9). Nepos ah omni 
crudelitate in avum abhorrens ^ Cantacuzeno subscribit, Idem Syr^ 
giannes et protostrator faciunt (lo), imperatricem Cantacuzenus, 
qui et magnus domesticus , iunioris imperatoris coniugem Constan^ 
tinopoli relinquendam sentit. Magnus contostaulus et magnus lo" 
gotheta Metochites causam nepotis apud avum agunt (11). Ad ii«- 
dicium arcessitur: protostrator eum comitatur: domesticus superve^ 
nit postea : in palatio de servando iuvene sermocinantur, Ternae 
triremes a Genuensibus amicis insiruuntur (i^). Nepos magnum 
domesticum offendens , se desertum conqueritur: quae maxime vuU^ 
audit, Citatur de integro ab avo ad iudicium : amicos ad fidelita^ 
tem sibi in periculo praestandam hortatur, Cantacuzenus et protO" 
strator omnia pollicentur: ad palatium deducunt(i^). Ihi coram 
episcopis ut superhus et rebellis a sene accusatur, Negat se talem: 
f I facinorum istorum compertus fUerit, vet capitalem poenam liben^ 
ter excepturumj et avum ut contumeliosum redarguit (i ^). jtmici 
duo foris clamorem audientes , succurrere parant. Senex quiescit , 
et nepoti conditiones fert quatuor: ad singulas respondet {\h)j pe-' 
dem eius pronus osculatur. Fingit ille se reconciliatum : inani gaU" 
dio exultatur, lubetur in Petoponnesum praefectus abire magnus 
domesticus; quae iussio quoniam fraudem olehatj quid agat cum 
sociis consultat. Coniicitur mens senis haec j ut ipsis specie prae^ 
fecturarum distractis j nocere liherius ac facitius possit : non esse 
salutem negligendam (16). A iuniore ad senem pro impunitate SO" 
ciorum legatio decernitur j quam Metochites certis de causis ohire 
detrectat. Sequitur Jrivola domestici excusatioj cur a Peloponneso 
abhorreat, Ohiurgatus ah imperatore j in Thessatiam iubetur prO" 
Jicisci ; quam conditionem similiter subterfugere studens dissimutat, 
et extra urbem milites pecuniamque exspectaL Protostratori Prittapi 
prarjectura mandatur (17). Scriptura ad tectuium inventa , nepot 
Byzantio decimo iertio Katendas Maias , comitatus protostratore 
paucisque /amulis , cum canibus et avibus venatoriis ^ ad fugam 
tegendam sciticet, egrediiur. Adrianopoli comiter acc'pitur. Hoc in^» 
teltecto ^ imperator Tagarim magistrum mititiae aa fugitivum r«- 
durendum mittere vutt: a quo docetur, laborem inanem Jbre (tS). 
Interdtcitur omnibus j ne nepotem nomine imperatoris ajficiantj rfe- 
clnrnturque hostis , et cum factione sua a piorum communione se» 
c1ud'tur, Ab eo deinde pacem senex petiL Legatf in discrimen 
veniunt: et ihi alterius praesens atque inconcussus animus, Benigno 
cum rrspnnso dimittuntur (ig). Posiridie in concilio pax recusa» 
tur , ni scnior imperio cedat: datur tamen opera j ut is imminene 
prricufum dectinare possit. Exercitus mire avet Bjrzantium petere, 
nec ei persuaderi potest^ ut libens in occidentem tendat(:ko). A 
Sphentisthlaho Moesorum rege insidiae, Lente Constantinopoiin per^ 
git iunior j morhum praetexens ; senem praemonetj ut sihi caveat. 
Magnue domeetieus ah oppugnatione urhis dehortatur^it), Palaeo» 



UBRI I. 9 

ioga monacha ntptr indueiis rogatum accedit (au). Nepos.rtipon" 
dens f »9 in avtun officiosissimum demonstraU Avus iusiurandum 
daty €t anathematismum rescindit: irascitur, hominem de inftma 
pUbc ad se iuramenti oxigendi missum. Factum excusatur (a3). 
Adrianopolin se recipit nepos , eo uxorem evocat. Syrgiannes ad 
senem aeficit : obiectum perfidiae crimen ntgat (a^)* ^tur infestis 
signi* Bjrzantium: optimates et duces exercitus ad avum de pac€ 
scribunt (a5). Xena mat€r Jndronici minoris Thessalonicae a tem" 
plo atfuUa, pro captiva adducitur Constantinopolin (36). Pax pt" 
titur, Morbus iunioris, a tfuo straiopedarcha desciscit (37). !?«• 
nejicentiae magni domestici, eiusque matris Theodorae magnani' 
mita* (a8). Oppida Apri (29), Garella , Rhaedestwn^ Seraentzium 
occupantur, Sacci exuruntur, Stratopedarchae perjidia^ Sxrmpani 
pastoris Jidelitas in dominum et caritas in inimicum admirabilis 
(3o). Nepotis in hostem lenitas, Constantinus despota captivus in vin^ 
cula eoniicitur. Qui Xenae imperatrici manus violentas attulerantf 
puniuntur, Lemniorum ad nepotem dejectio: quem Jormidantes Per- 
S4U, deserto avo , cui auxilio veniebant, in orientem turpiter refu- 
giuni (3i). Poseitur pacem ^ quam dare cogitat, ita ut ipse , exer^ 
citus , urbes , tota imperii administratio penes seniorem sint de ce^ 
ttro, Conciones imperatoris, et Cantacuzeni ad principes et du" 
ets exercitus (3a). Responsum nepotis ad avum de pacis conditionibus 
(33). Acxum gratias et pacem confirmatum Xena ad Jilium mittitur, 
Conditiones senex accipit, ad quem salutandum nepos Bjrzantium 
concedit: ille obviam se fisrt. Jbi consuetudo quaedam imperatoria 
deelaratur. Una in urbem ingrediuntur. Die sequenti Deiparae de 
confecta pace nepos gratias agit. In palatio cum avo degit ali- 
quamdiu: ad eum spectandum frequentes undique concursus fiunt, 
j)idjrmotichum redit (34)* Sphentisthlabus morbo interit, Tertere 
filio successore, a quo Philippopolis capitur. Nepos Moesiam in» 
cursans, praedas ingentes agit^ et Bjrzantii Sjrrgiannem in senem 
coniurationis reum in carcere invenit : in quem , facta licet potC" 
stat€ 9 sententiam Jerre abnuit (35). Moritur Terteres. CompLura 
Moesiae oppida Andronico minori se dedunt: reliqua Boesilas , de-^ 
functi regis patruus, sibi asserit. Avi commissu nepos Philippopo^ 
lin, sed Jrustra, oppugnat. Machina, cuiusdam Germani opus , 
depingitur. De Boesilae socii et amici morte Jahus rumor (36). 
Philippopolis Jortuito recuperatur (37). Bellum in barbaros decer- 
nitur , incas&um dissentientibus senioris consiliariis , a quo magnus 
domesticus commendatur (38). Pax et Joedus inter imperatores , 
et Moesum^ quicum iunioris nupta erat soror. Mos Romanorum 
imperatorum , quo sibi per matrimonia Scytharum satrapas devin- 
ciebant. De Scjrtharum binis in Thraciam irruptionibus , quorum 
partem Romani trucidant» Cum Scjtharum quodam duce nepotis 
€x altera ripa colloquium (39). Jrene coniux diem obit, Anna 
Sabaudiae comitis Jilia iuniori ad connubium petitur (4o) ; ipse a 
patriarcha Isaia sotenni ceremonia, quam auctor accurate explicat, 
coronatur (^o). Annae e Sabaudia illustris adventus^ quae, bjrzan" 
tii splendiae peractis nuptiis, ipsa quoque corona induitur, Nobi' 
les Sabaudi complures quasi per successionem manent Constantino" 
poli, et imperatorem luvenem ludicris artibus instituunt. Persae 
praedones caeduntur. Imperator pedem sagitta vulneratur, Magni 
domestici in pugna virtus. Michael Moesorum rex Zernat cum tm- 
pote dies aliquot hilares agit, Didymotichum reversus, de avo ab 
sf sine causa sUienato nuntium accipit (4a). Fankjpersebastus re- 



6. PERIOCHA 

gnum affhctat , cui magni togothetae filii studtnt : quorum litterae 

intercipiuntur, et eorum pater ojficii $ui admonetur. FrotovestariuM 

lcgothetae extrema minitans , a nepote compescitur, et apud avum 

excusatur. ^mho ingratissimi inveniuntur, eorumttue instigatione 

bellum recrudescit (43). Nititur senex memoriam lunioris e sacris 

toUere , cuius patrocinium patriarcha suscipit (44)* ^vum placare 

Andronicus conatur, et a belio dehortans , se ad causam dicendam 

offert, Orat idem per litteras magnus domesticus et in extremis 

terret, si monita contempserit (45). Besponso avi moestus iuvenis , 

patriarchae, et episcoporum fidem appellatj qui eum in avi gratiam 

conantur restituere. MittufUur Bhegium ex trihus delecti ordinibus, 

qui crimina exponant, eius defensionem audiant, et iudicent (4^)- 

ille avum in odium rapit, sihi henevolentiam iudicum colligit , et 

sigillatim ohiectis respondet. Setfuitur oratiuncula, qua suam inno^ 

centiam adversus criminationem de periurio in foedere violando 

tuetur (4?). Avi et Cocalae litteras cofttra se profert , quihus ah 

ipsis foedus violatum convincere contendit {ifi)* Cocalae impuden' 

tia. Episcopi damnare accusatum verentur. Bespondens avo , de se^ 

ut in eum officioso, praedicat, illum, ut sfcophantis credulum, per- 

stringit , pacem pro re publica orat, se suhiicit, et ni bene monenti 

chsecundet, minatur (/ig), Cocalas acta Bhegii renuntiat seni om^ 

nia : reliqui non audiuntur, Eum patriarcha castigans , a iuniore 

se staturum profitetur. Cum episcopis idcirco hahetur suh iustodiis, 

JHagnus domesticus et protostrator ad procedendum Constantinopo- 

lin nepotem incitant: cui spem reliquam pacis domesticus eripit 

(5o). Bhegio Bjzantium iter intendunt. Jmperat ei avus , uti se ab 

urhe amoliatur. Marci Cahallarii convitium. Memorat , quo ojjficio 

in avum fuerit, cuius pertinaciam accusat. Seljrhriae rem publicam 

ordinat. Bursum nepos Didjrmotichum rediit. Jndronicus Tornices, 

€t Manuel hascaris pactionis cum satrapis Scjrtharum suspecii et 

Thracia exacti (5i); quae protostratori cum parte copiarum com^ 

mittitur. In Macedoniam iunior contra hostes ahit, Pheris eos pro" 

vocat. Jis se excusantihus , quo minus postulata praestent , remo^ 

vetur inde exercitus (5a). Tliessalonicam vocatur: urbe dedita, 

arx oppugnatur, cui Pnerenses eventu infelici subiidium mittunt. 

Miraculum sancti Demeirii martyris in imperatore, Arx traditur 

(53). Deliheratur, quo eundum, Prohalur consilium magni dome" 

stici. Edessa et Berrhoea se dedunt. Ingens occidentis defectio. 

Duces senioris ad TribaUum fugientes , a Pheraeis militihus capti 

ad nepotem adducuntur, Cum urorihus eorum henigne agitur (54). 

Deditio Castoriae et Achridis. Protovestiarius cum soqHs Tribal'» 

ium ad arma in imperatorem iuniorem sollicitat. Uxoris eiusdem 

prbtovestiarii mendacium. Domestici in contemptu auri argentiqug 

apud protovestiarium reperti excelsus animus. Jmperatoris heneficen' 

tia. ybluntaria ai^estium Alhanorum deditio « Trihallorum proce^ 

rum in dissuadendo hello aequitas. Viae ad fugitivos iuvandos 

eomplures (55). Casus eorumdem. Stromhitza et Melenicus nolunt 

se dedere. Protostrator ad fluvium Nigrum seniorem vincit : nee 

laetatur victoriae nuntio iunior. Foedus cum Moeso senex facit ; 

adurhem iunior accedit , paeem iterum iterumque petit, Duo plc" 

beii Constantinopolin produnt (56). Pulcrum exemplum Christianae 

mansuetudinis Andronieus minor. Proditorihus praemium condignum 

promittitur. Moesus ad confinia copias adducit, Nepos ahire Logos 

deeernit. Quaeritur cur iria miUia equitum a Moesis Byzantium 

ntissa» Avus mQnitionem dn periculo vUipendit (57). Interrogatur 



f 



LIBRI I. 7 

Moenu % quid dhi wlii cum exercitu* PoH eontirritus minie, iu^ 
rat se Joedus non rumpere , nee contra imperatorem venire : fidei 
pigrms sacram crucem mittit. lianem , seu loannem , ducem cum 
equitibus ex urbe revocat. Scalae et alia ad eam capiendam pa* 
rantur. Die pentecostes Logis progrediuntur : a domestico et impe» 
ratore af^men oppuf;nationi disponitur (58). Extremo capite^ quo^ 
modo urbs capta sit ^ et humanitas nepotis erga avum, et patriar- 
ehae e monasterio liheratio descrihuntur (59). In hoc libro praeci^ 
pua animadversione digna et tamquam potissima capita haec ohser-' 
vanda : varii naturae motus in avo et nepote , ac memorahile ex- 
emptum illius in hunc odii^ huius in illum ohservantiae ; delihera^ 
tiones et legationes muitae^ in quihus multa nrudenter dieta ; pa^ 
cis meniio et desiderium frequens et incredihile ; assentatorum et 
s/cophantarum studium ; rilus coronationis imperatorum ; singula- 
ris oventMis in capienda Constantinopoii ; mira commutatio imperU'' 
toris seniori^ in privatum, contra iunioris^ privati propemodum 
et exulis^ in monarcham» 



Nilus et Christodulus ficta nomina sunt; qualia apud w- 
teresin dialogis et epistolis plurima. Christodulus mihi Cantacuzenus 
cjt, utpote qui euris Ulustrihus defunctuSj decursisque vitae patatinae 
wudefiiis honorihus, Christo sibique in posterum vacare statuensj no* 
hilem iilam servitutem amplexus est, quae mera viri sapientis liber^ 
tas haberi debet, Nilus, a quo se ad scribendum impelli fingit, mo- 
nacki noman^ ut cuivis obvium est. 



• t 



NEIuiOS XPIITOJOT^Qt. Ed. Par. l 

^TP , T - . • E<LVcii.i 

Jjjjnitii^ ai povXea^ai olSa fiTjSiy twv TjjLiSTigtoy ayvotVv^ it 

xui fiijSiv Ti yBwaTov $/otfi$v Xiystv, & ye evsoTi, atconSv ov 
^fiig* eJa&a Tovg neQinaTovg ovg 6KaaTOT€ /icra twv qttktav 
notovftedu, iv oTg noXXa , ;ra ^iv anovSfj , ra Si natSta ngoaq^ 
5 xovra XiysTau iv TOVTOtg TtvtSv roy TtSv fiaatkitov Sts^tovTcav B 
nokifiov, onmg t^ti/v uqx^v avviaTtj xai fjxjnaaev eig roaov. 
Toy, xai tI to neVaav Tovg yewatovg ayvo!jaat Ttjv tpvaiv, xai 
nifweqog avTiSv fidjpjg tj^l^ttTO, xai Tig nQog StakXaf/ag o§vtc- 



Q 



NILUS CHRISTODULO S. 



uoniam probe tclo te res nostras omnet yelle cognoscere, etst 
cgregii nlhil sit , quod dicamus : ea quae habemus , nefas est tacere. 
Scis quotidie una cum famlUaribus ambulationes anobis institui: in 
quibus mulii nobis sermones, partim scrii, partim hilares ac iocost 
incidere solent. Ibi cum nonnulli de bello imperatorum dissererent, 
quonam modo primitus conflatum ac tantis postea incrementis au- 
rtum, et quid tandem generosas illas anlmas ad naturam exuendam^ 
impulisset , ab utro praeterea belli inferendi inilium, et hic, an ille 



8 GANTACUZENI 

^{ow* iym fi axovogy hikfffi/pf rotg Uyoii , ^adv^t'av xarf- 
Cyvancdg rmv avigcSv, ot naQfiKoXovdiixoTeg ro^ nfayfiaaiv c| 
i^X^g, ov KariXinov r^ p/(p rrjv rav nen^ayfiivoov Siifyvfsiv» 
a}X etnt^ xai nsQi ixsivmv SmXa Xoy^sa&ai , xad-ansQ xai neQiS 
P.StcSi' EvxXetiov q>aaiv. akXa cfv itxatog av H?jg anaXXoTreiv 
nQwyfiaxwv ^^Sg, t& t$ ini xHv fiaatXiwv ra re i(p ^fiwv ys^ 
yovora iiidl^ag* ro i^ av yivoiro, inirofi(OTar]i /Qfjadfisvog 
^i^ rwi avyyQaq>ijg, ii ^g f*ov?jg €§€(m rdXTjdig evQCiv. xai 
ors ydq rd xotvd iieriXctg nQdrrtov, atoTJjQia rotg nQayfiaaivio 
^adu* xai vSv aavr(?v yeyovdg, dXfidc/dg xcu iixatoavvrjg ntxQo^ 
B ieiyfia rov §t'ov xariarfjaag roy aavrov. dg fiiv odv rmv yc^ 
yovor(ov xai vofii^oficvog xai wv airovQyog, ovx dyvoi^acig i^ 
nov rd ad* dg ii fifjicv rijg dXij&ciag iid piov nQorcQOV ijytj^ 
adficvog, rdXfj9ig iQctg* dg ii Qfdvfuav il^oQiaag navrdnaaiiS 
rfjg ^lfvxTJg , ov Xoynj rov ini r^ nQdfyptarv novov. eari ii xai 
C clg noQdiciyfia rijv ^ficriQav ixcrciav dvcvcyxctv. av rc yaQ 
rovg e^(o9cv, av rc rovg ^ficriQOvg ^ycfiovag iv^vfirj&^g, oiia^ 
fmg drifidactg rijv laroQiav. - xai oSroi yoQ xdxctvoi, ini ro 
avyyQdtpctv xadijxav cavroifg, oi fuxQd rov dv&Qcimvov fiiov ix^o 
rotovrtav ov^actv oloficvou xai dnXSg ii clnctv, ol ficv r^dixoi 
rmv Xoyc9V, oaoi ^ dQCrtjv inrjveaav ^ xaxi^nv iiipaXav, naXoi 

6. Interpref corrigit dnulXdxtuv, sed nil matandum. ED, P* Imma 
mutandum erat, quod nntea legebatur^ dnaXldtJtav. 

«d reconciliatipnem concordiae propexisior fuifset , avum hi • nepo- 
tem ilii in repreliensionem vocarunt. Qua ego disputatione oommo- 
tu8 , eos det idiae condemnavi , qui inde a primordio singula percepta 
cum haberent , nuUam eorum memoriam posteritati reliquissent. Sed 
possunt etiam ea in utramque partem disputari, quod idem de pia- 
citis Euclidis aiunt. Tu vero idoneus sane es^ qui nos bac mole- 
1 tia ezpedias , quaeque sub imperatoribus iilia , anaeque nostro aevo 
contigerunt , exponens , et quidem summa usus Drevitate scribendi, 
qua sola Tcrum in?estigari potest. Tu enim et quamdiu publico 
lunctus ea munere , salus imperii fiiisti i et bodie posteaquam decur-» 
sis bonoribus tui ipsius eue coepisti, vitam et mores tuos veritatia 
ac iustitiac exemplar effecisti. Quando igUai' rerum gestarum actor 
et iudicaris fuisse et vero foisti, quae tibi acciderunt, ea profectp 
nescir^ non pptes. Dein, quia in omui 7ita nibil duxisti veritato 
;intiquius, nibil ab ea alienum mepiorabis. Ad extremum, quia om. 
nem de mente socordiam fugasti, quid laboris sit ista litteris am- 
plecti, non reputiibis. Nec vero primus, nulioque exemplo facturus 
es, quod abs te contendimus. ctenim sive extraneos sive nostra- 
tes beili duces respicis, genuy boc scriptionis minime contemnes. 
Nam et bi, et illi non parum inde bumanae societati consuitum iri 
#rbitr4nte«i buc pariter «e demi^erunt Atque mX •implici^er dicani 



r 



PRAEFATIO. 9 

ti dat nai 9uvfia^€a9ai i/xaioi' %l ii uai ivnnoy xatu tml d 
Tovg Tovg dr^^tixavg Puivai, ivTav9u i^ noXvg i Hyog, Tivm 
i^jMvmww fi^ ivpoo^ai Ta^ayfiara ita Tikovg avfi^aivBivy.n 
TfXg Xiyoiq. olg ik ifUhfiB n^a^Big Avi^mv dvay(fwpeiv, «| iv 
Safsrijv xai xaxiav, t^v fUv iariv iXia^ai , t^v ii ipvyav, ToCg 
Toumoig dvTiXiy$iv ov naw m gfiiov , m filj Xoyiafioig, dXXd P. 3 
vfiyfUMai n£t9ova$v, olg iQ/l^tiv futvia aaq>fig. mg oiv tu fii^ 
yuna ov^mv tov dv^mnivov fiiov , dv fi^ xar' Hniiag ra 
na(fovTa sxfifj, 6| £v ioT^ Tovg rc aXXovg ei noufv nai ro 
loaavToS iumi^iv ^9og , iXov* 

XPISTOJOYjiOS NBIAOi. y , 

^Enflviaa aov tov TQonov^ w (ptle NetXe, Ttjv a^v ^tii-b 

crroXj^y dvayvovg* to ya^ fiu9eVv i9iXeiv S Toig fiaatXsvtsi *Poi- 

^aiW awipTjaav i(^ ^fifov , TuXtjd-ig iariv diivai nodovvTog. 

iSnttQoSo^ yuQ Ti^va xai dXXoKora avviprjaav in avTtSv xai 

oviofiSg TiQoaofioia Totg ini t£v n^OTiQwv fiaaiXitov, aXXd 

noXvv Tiva roy nuQoXoyov iariv evQetv iv avTotg , ev tb Totg c 

ay/iOTQo^oig t£v nqayfi&ttov ftBtapoXatg xai iv Totg tcSv dv- 

^Qcinmv ijdeat xai pioig, tSv fikv etg to navTij edaradtg xai 

2ooxiV7ftov xai fifjiuftSg eJxov Totg fietapoXatg t&v nQayfidttov 

iavtovg xaXXiCta aQfioaavtmv , tmv ia Toivavrlov anav EiqU 

qnod sentio , moralef commeiitarii , qitoiqaot «ut Tirtutem efferunty 
Mt Tltiositatem inseclantury egregii sane sunt et aclmiratione digni: 
Temm, poMintne homines ad illorum praecepta Tltam eiigere, de 
eo magna qnaestio eit; cenaentibut nonnuliia, quae sub actionem ca- 
daat, philoiophorum decretis usque ad ultimum non posse exaeqiiarL 
At quibus cordi fuit res gestas et facta litteris persequi , unde quae 
honest« sunt ad imitandum eligas^ quae tarpia, Tites, contra iiloa 
dicere difficile est ; quod non ratiocinationibus , sed rebus ipsis per- 
auadent ; quas impugnare , aperta insania est. Quare ut plurimum 
Titae humanae commodaturaSt «i praesentia spem fcfeiicrint, tu ea 
iibi somitOy per quae et aiiis benefacias, et animi ingenium cpnserres. 

CHRISTODULUS NILO S. 

Cum legissem litteras tuas , mi Niic , praeclaram indolem tuam 
ampiesatus sum* Nam Telle discere qnae nostra aetate Romanorum 
imperatoribus acciderint , optantis est Teri notitiam adipisci. Admi- 
rabilia siquidem et inaudita prorsus, superiorumque imperatorum 
casibus dissimiiiima eis eTenerupt : in quibus praeter opiniouem, cum 
ia subitis rerum conTersionibus , tum m hominum moribus piurimA 
cariias 9 quando h| sese ad penitus inconcussam et immobiiem ac uul- 
lU mutipitionibus expugnabiiem constantiam pulcerrimc composacruul; 



lO CANTACUZEMl 

nov iAajy fisrafSQOfiivmif dsi xui aaraxoivTm. oi fi^v fxU4 

D xai TtSv TOt; ^ov jcftfiaroDV ro /9a^og qtavei^Tcci tm povkofiivtp 

TO^ Ttqay^aai nQoaix^i^ inifisXwg. tovtov i^ yji^^y mxvovv 

snmokv Twv Koyofv ay/aa&tti Tovravi^ Tijq iuf/riaimg, avah»^ 

yit^ofJLSvog to noXvsiihg xai noucAov* inei fe qatXiag oviivS 

iayvQijBQOV ovih nt^avmt^ov xai to^ vjuq dvvafiiv eyxsi^stVj 

V.^TavTfj fimta^ig xdya iji^ a^x^^^t Xiyov. 6 ii Tijg akf^^ 

^og fiij nsQiikoif Xoyov dkTjd-eiag ix aTOfAOTog fiov* ov ydf 

dns/dua Twi ^ g>ikia, S^ £v TO y/sviog inmokv TtXTSTai, n^o^ 

TOVTOvg vnfix^Tiv Tovg koyovg, dki^ akti&eiag svsxa xai tk^o^io 

dkfi^Biag iQaoTTJv Tovrot;^ noiovfiau eri ih ovf dxofj Tavra 

nqog tcSv nakaioviQmv nofeihjgxog ij yrffiatg n^oaix,(ov xai 

Bfivdvig vyihg ovihv exovatv, ^ cSv av/iipipijxs Totg nokkotg twv 

avyyQatpimv unonkavii^r^vai t^^ dkr^dsi^ag, dXH avTog i(p anaai 

nuQtav xui tog SveaTt (lakiaTa Tdkfj&^ nsQi nuvTcov smeq Tigi^ 

eiidg, ovTOD iij noii^ao^ai Ttjv neqi avtoav iiffftjaiv , Trjv aA^- 

d^etav nQoaTfjaufievog xui ndafjg akkfjg aiT/ag uvTrjv nQOTi/i^^ 

aag. el i^ av /ahv dkfjd^eiug iQuar^g, e/ii te oviiv iari ro 

Qnetaov TUVTfjg unoaTijvui iiu nuatjg t^^ iifjyr^aefog, e/jig one^ 

ino&eig. u^iov ih fiiXQOV uvcD&ev dvuXu^etv Tfjv aeiquv tov yi~^o 

vovg t£v puaikicov, cog uv elieifjfiev, Tig ix Tivog lyv, TiVa^ ts 

avtog TeTOxcig tipu nQoiaTfjae fiuatkeveiv , Tovg aAAov^ xutcu 

in^aag Teketv vn uvtov. 

8. fin neQiikoi. Psalm. ii8* ED» P, 
alii plane secus contlnenter huc illuc Euripi Instar fluitarunt Qufn 
etiam si quis dilieenter his rebus attendere animum Toluerit, ai?i-« 
norum quooue iudiciorum profunda deprehendet. Quare cum propo- 
sitae narrationis multiplicem rarietatem ob oculos ponerem , ecquid 
me ad scribendum darem, diu in incerto haboi. .Tamen qnia nihil 
amicitia potentius , nec ad suscipienda Tel maiora virilms onera quid- 
quam efficacius , ideo ego quoque ad scribendum accedo , D^um ye-« 
ritatis antea comprecatus, ne Terbum Teritatis auferat de ore meo» 
Non enim odio aut gratia, mendaciorum plerumque parentibus, ad- 
ductus: sed Teritatis studio et Teritatis amantibus scribere me prc 
fiteor. Ad hoc non ista a maioribus natu didici^ aut famae auscul- 
tans fabulisTe ineptis, quibus decepii plerique scriptores a recto iti- 
nere aberrarunt : sed ipsc ego praesens omnibus interfui, singulaque, 
•i quisquam alius , perspectissima habens , ut potero , ea commemo- 
|-abo : yeritatemque , tamquam scopum intuens, quacunque alia causa 
potiorem ducam. Quamoorem si tu, Niie, yen pemoscendi es cu- 
pidus: nihii autem erit quod me per totam narrationem ab eo avo-< 
cet: fiet profecto quod concupisti. Verum pauio supra genealogiam 
domus imperatotfae luvat repetere, ut intelligamus , quis a qilb pro-^ 
creaius , et auorum ex se ipso natomm quem ikoperio aditoOYcriti re^ 
liqnis filils hoic parere iossis. 



^ PRAEFATIO* 1 1 

'O paaiXsvg ro/rvy ^jiXil^iog, 6 r^ htmvfiiav ^Afy$Xf^f t^ 
GedfoiQfo AacmaQi, r^y d^vyariQa xareyyv^aagy r^v paa/ksiov D 
Sgx^ naQinsfitpe nQoq avrov, ovrog ii av naXtv uQ^svog nai^ 
iog dno^oiv, ^lmawti rxf Barar^fi H^ oQyovriKfjg rdlfoic avr^ 

SEi^^vipf rtfv dvyarsQa awit^ev^Bv^ &noiBi^ag xai paaiXia roy 
mjisarrjV. avrm di QsoSmQog yeyiwrjrtu natg, ^Pa/natmv xai ad* 
rog paaiXsvaag. i^avrovis yeyiwTjrcu ^lmdyvrjg, i(p ovSii rrjgV^S 
PaaiXixijgrov yivovg fiar/nff^tafjg aeiQag, ini MixaijX rov Ha^ 
XaioXifyav tj PaaiXe/a fieri^rj* og Sri natSag iyiwjjasv afQevag 

lorQelg/AvSgovtxov, og xai rwv paaiXixcSv ineXafiero oxrprrQWV, xai 
Kmvaroofrtvov rov iv rfj noQrpvQa reydivra, xai r^hov QeoSwQOV 
uXXa xai d-rjXeiag roaavrag, ElQ^vtjv xai Eviox/av xai ^Awav. V« 4 
ovro^ Sij 6 fiaaiXevg ^AvSQOvtxog orov Mt/a^X fiaatXicog natg^Ji 
ivai ydfioig nQoaogJttX^aag, ix fikv ^Awijg rijg dvyarQog rov rJjg 

\^OiyxQtag Qrffog, nutiag iyiwrjaev a^Qevag ivo, MtxarjX rw 
fiaatXtvaopra avv avTfJJ, xai rov aieXq>ov avrov Kavaravrtvov 
ieaninjv ovoftaadivra, wg xai f4sra rov paatXia reydivra xai 
ra ievreQeta (peQOfievov hti naatVm ix ii r^^ nQog ievreQOV 
yifjtov ofitXTjaaarjg avrtf EtQi^vfjg, rjjgdvyarQog (laQxiarj Movft^ 

^OfuQa UQXOvrog AovfznctQitug, iyiwrjaev vtovg rQ9tg, ^Icouwjjv, C 

QeoitoQov xui JrjfirjrQtov , xui &vyariQa fttav rrjv 2tfioi)Vtia. 

6 ii ye paatXevg Mt^a^X, 6 rov nQOQQr^d-ivrog^AviQovAcov fia^ 

atXicag natg, elg yuftov euvr^ avvuQfioaug rijv dvyariQu rov 

T^^ ^AQfiev/ag Qrjyog , natiag eax^ iS avr^g rbv re fiuaiXia 

i3. natf, Ad orara ms. ajcriptum erat nar^Qf frustra. ED, P. 
i5. Zonaras et alii OdyyQtav appeliant. Idem» 

Alenius igitur imperator cognomento Angelus , fiiia Theodoro 
Lascari tlialamo sociata, summum quoque principatum ad eumdem 
transmisit. Lascaris sobole virili carens , loanni Batatzae , ex ordine 
procerum, L^enen ex se natam coliocavit, generumque imperatorem 
BominaTit. loannis satu Theodorus editur, qui ct*ipse Romanis imr 
peritavit. Is loannem creai, in quo intercisa propagatione impera- 
toria, ad Michaeiem Palaeologum regnum transiit. Hic liberos sustu- 
lit mares tres , Andronicum , qui etiam in imperium successit : Con- 
•tantinum porphyrogenitum ac tertium Theodorum : filiasque totidenif 
Irenen , Eudociam et Annam* Andronico igitur Michaclis imperar 
toris fiiio duae deinceps uxores fuerunt, quarum prior Anna, Hun« 
garorum regis fiiia, duos mares ei peperit, Michaelem, qui cum patre 
unperium tenuit, et Constantinum despotam cognominatum , ut qui 
post fratrem imperatorem generatus , per cuncta proinde sccundas ob- 
tineret. £x altera, nempe Irene, marchionis Montisferrati Lombardi 

Srincipis fiiia , trium filiorum factus est parens , loanuis , Theodori, 
^emetrii et unius puellae nomiue Simonidis. lam vero Michael impe- 
irator praedicti Andrompi filius , dupta regii Armeuiorum filia , An- 



12 CANTACUZEMI 

H^AviQonHOV xai Mcnfov^X Tov Stanorfp^, uai 9vyaTi(fai,^Ay^ 
vav xai Qeoiw^ay, "^A fiiv ovy avfipififjxiv ini rciv dvaycyQaft^ 
fUvmv PaatXimv , ano t&v TOti AdaxaQi xiovmv a/Qi Mixat^X 
fiaaiXiag tov twv IlaXouoXoywv ievTifOv, nokkoi^g iyipero 
avyyQwpaadai anoviaafAa ov fnxQov ili mv avrog ts av xcu5 
€i Tig €T€Qog fiovXoiTO, ivvfjd^ii] av dxQificig fia^tv niQi Tciv 
P. SnenQayfiiwav • st yB fifj xdxetvoi, ToZg nqoQQfjdetaoug ivaxe-' 
«h^yrf^ odTiaig^ to fikv dX?jd'!j Xiyeiv eiaaav yaiQetv, avroi ii 
oncng norch etvxov iiaxeif^evoi neQi cSv iuXiyovrOf ovrctf i^ 
xai Tfpf iiffffiaw dniicoxav t&v nQayfiaTC9v, dQxetv avTotgto 
^yovfievoi nQog dvTifiujd^iav twv novcav, ij tov (pikovfxevov inut^ 
viaai, ^ Tov fuaovfievov xadvpQiaai, t^^ i' dXfj&eiag fifjiev 
B ipQOVTiaavTeg. il^ orov ^ 6 fiaatXevg Mi/a^X , twv naXaioXa» 
ycifV ievTeQog ifjXaiij , tov naQOVTog dnioTfj fiiov , ij ovieig 
avveyQay/aTO rd roTy fiaaiXioiv e^etQyaafiiva ev re ToHg eiQj^vfjgii 
xaiQolg xai iv olg ne^i r^g aQXfjg inoXifXfjaav nQog dXXi^Xovg* 
^ etye xai avveyQay/aTO , ovx dv oi/iai xad^aQcig Tfjg dXfjde/ag 
avTov i^dnTeadai, are ifj Toiv nQayfidrcov dxQifi^ yvmaw 
ovx iaxfjxoTa, noXXmv iv oXtyip y^QOVtg xai noixtT.tov avveve^ 
Cx^^^^^* ^'i ^^ ^^ xaXcS; inotfjaag naQu Toi; aa^ptog eiiorogao 
ideXfjaag fiadeVvy iyci re fifjiev fneXXt^aag, Tfpf ii^riatv ixO'^^ 
aofiai^ Tciv nQayftmcifV , Ttfi dXf]detag nQOTtfiffiag fifjiiv. 

dronicum imperatorem , et Manuelem despotam , muliebris autem se- 
xua Annam et Theodoram ex ea suscepit. Quae autem temporibus 
imperatorum, quos supra dixi, a Theodoro Lascari usque ad Michae- 
lem ex Palaeologia secundnm acta sunt , in iis describendis complu- 
rcB diligentissime elaborarunt : unde et tu, et quibus libebit, accu- 
ratam rerum cognitioncm possitis parare, nisi forte etiam illi, prae- 
«iictorum rei criminum, veritatem valere insserunt , et prout erga eoa 
erant animati , de quibus ezponebant, ita rerum nobis memoriam tra- 
diderunt, satis magnam suis laboribns mercedem statuentes Yei immo- 
dice commendare quos dilieerent, vel despicabiies reddere quos odis- 
sent, yeritatis rationem habentes nullam. Ab excessu autem Michae* 
lis Palaeologi secnndi aut nemo quisquam quae ab utroque imperatore 
et pacis temporibus et bello, in quo de imperio dimicarunt, gesta sunt, 
conscripstt: aut si etiam, non eum arbitror incorruptam yeritatem 
attigisse : utpote accurata gestorum cognitione destitutum , qnando* 
quidem haud ita longo intervallo multa et yaria contigerunt. Quo- 
circa cum tu prudenter facis, ab eo accipere illa desiderans, qui ea 
pertissime novit: tum ego nihil procrastinani , eadem quam ycrifsimo 
explaaare occipiam. 



HISTORIARUM I. 1. l3 

cL C/ toiwv fiaatksvq ovroffl Mix^ijX, avfifiaaikBvwv^, lo 
^Avipart'x(o r£ ^aaiXttnal naTQi, xai naiiag iaxfpaiQi nadansq V. 9 
dnivTsg itpdilficv, ag^svag Svo xai ^vyardQag roaavTag, n^y 
fi€V iriqav rav dvyariQW r^v ^Awav Qwftf t^ itanorjj, 

5ti^ '*'Ov Nix^g>o^ov tov ieanorov naiSi, aQX9^^ ^9^ ^AxaQvot^ 
viag TiQog ya/iov i^iianur t^v Q$oiw^av is t^ fiaatXst Mvawv 
SfSVTia&Xafitp * rov; vlovg ii avtov, tbv paatXia ^AviQOvmnv 
wai Mavov^X tov itanottiv, naqa t(f fiaatXcl^ xcU nann(g ov- 
tAv A(pug ivdyeadui fiaatXixwg, avtog ins^atw&tj nQog £c», 

toTOfi; ,vnfjxootg ix$taB tfj fiaaiXctf ^P(o/4€uwv ri^v^vyan/y $taoii 
ai»v fio^dttav f naaxovat xaxwg vno T<Dy TleQawv. dXfytxv iiV^VL 
tiva X9^^ iviiatQiy/ag ixtt, xai nQog tijv KwvaTavTiv(w 
nokiv inav$X9(ov , nipmsTai nafit rov narQog avttf xai fictat^ 
Xi(Dg tfj ^Aigtavov noXsi iviuttqifittv. xai it4tgt\p$v ixtt XQO* 

i5vov ttva avxvov ilta tov rcatgog naXtv nfO(n$taxoTog , nQog 

BHfaak(fvtxtfv dniJQtv» iv Tovtotg ovTog avrov, ijxovai xctxtSv 

ayyikoi n^og avTov, t^v T(f ieanifTfj avvotxovaav Qwfiqi dv^ 

yatiqa avTOv kiyovTBg Ttd^vtjxivai* xai fiBTa fitxQov Jstbqoi * 

Twv nQtniQwv petQvriQag (pigovTtg dyytkiag tov vtov avroii 

2oM(xv(n>f/k ieanonjv Ifctactv Tsdytjxivat* tirB ii xai voatjfia 
ti rwv oi^wv eviov oixovQovv eti ^ ri^^ ddvftiag vnavSjxpe g>ko§, 
UT€ xai avTfi xad^ avTtjV tj dfteTQta Tijg kvntig iJQx$as nQog 9u^B 
varav avu^, fi$Td oyiotjv ^ftifav rijg dyyekiag t^g t$k$vt^g 

i3. tt^T^. adtov et iU saepius infra «^D.P. xal poat aifr^Gr. 

i. jyiiGhael iraperator, senioris Andronici et patrij in iniperio aocioa 
et collega, cum generasset^ sicuii antea demonstravimus, filios duos^ 
fiiias item duas, Annam quidem filiarum aiteram Tliomae despotae, 
Nicephori despotae fiiio, principi Acamaniae, in coniugium tradidtt» 
Theodoram autem Sphentisthiabo Moesorum regi connubio iunxit: 
puerosque ambos Andronicum imperatorem et Manuelcm despotam 
aTO regali disciplina educaudos concredens, ipse in orientem trans* 
nusit, ut qui iilic in Romanorum dittone erant et a Persis vexaban- 
tur, iis pro copia auxilium portaret. Ubi cum non ita dtu commo» 
ratus esset, Constantinopolin revenit, et a patre Adrianopolin mis- 
aus, diutiua ibidem aetatem habuit Ab eodem denuo iussus, Thes* 
aalonicam proficiscitur, quo illi tristcs nuntii a£feruntur , Annam filiam, 
cum Thoma despota coniunctam, lucis usurara rcddidisse , parvo in* 
tervailo alii prioribus etiam tristiores, Manuelem despotam iuniorem 
filium Tivere desiisse. Sive autem morbtim quempiam intestinum et 
acutnm dolor acceptus veluti flamma succensum exaggeravit , sive ipsa 
perae iuctns inunensitas tantum vaiuit; die postacceptum de fiiii morte 



i4 



CANTACU2ENI 



A.C. i3aorov ;raf(fo^ TBX$VTa xai avrbg iv Oeacakoviieti , tgirov ttqoc 
TWTaQaxQiVTa X9^^^ ^Y^^ ^75 ijAixiac, «toi;^ iwdxov n^bg 
roTg eixoa^ xai oxraxoaioig xai €^axi4Tx^'oig , iioSexdTfi fitivbg 
oxTwfifiov f ^fiiQf TtQiiTfj r^g ifiSofidSog» tovtwv ovtw avvs^ 
vs/divTwv, d}yiXX€Tiu t^» fiaatUt ^Avd^oviiiio T^t toS r^rcXfti^ 
n^xoro^ ;raT^i ^ rov fiaaiXiwg xai vlov tsXsvttj, xai XQOVOV 
fiiv Tiva avxvbv iniv&ifasv ini r^ paaiket xai naiSi* ov yoQ 
axfog hf/avaev avrot; xa^Siag ij tov xaitov naiibg rsXevTij' eha 
iaifiovog rivog rcSy il^tjTaafiivwv ini (p&opf, fiaQv xai .uyQiov 

CxaTUT^g ^Pwfiaiwv nv$vaavTog svTVxidg, ^ TttX^9iaT€Q0V /coX-io 
Xov iinstv, avTOvrovTa ndvta oixovo/AOvvTog ^ov nqbg Ixrc- 
aiv rafy ini nXrfdti xai ftsyidti rb fiirQOV vnsQpatvbvTwv ^/u&. 
xiQwv atpaXfidrwv rd TOiavra naQaxwQOvvTog , ini vovv sqx^- 
rai Tw fiitaiXsi ^Aviqovixfp^ rov fdsv xa^OTWTa PaaiXia rbv 
eyyovQV avTov rbv viov ^AviQovixov anoaTSQipjat r^^ paaiX^iugiS 
xai slg iiiWTOv fiSTacrrijaat ax^jftaf tov vlbv is avTOVTbv Kwv^ 
aTovTVvav isanoTfjv ovTa T(p iiai^fiaTt Ttjg fiaaiXsiag xoafitjaai» 
ov fiaXXov avTOv tovtov ys evsxa iiavoijd^sig tovto tov Kwv^ 

"D OTavT/pov , ij woTB To Tfjg PaatXstag d^iwfxa xai slg rbv ix 

naXXax^g avTto i^ rr? KwvaTavTiVfo nQoaorta naiia fiSTo^^o 

fiijvai^ Tov Mtxai^X, cS; naTQO^sv xai i^ aQftov/ag avT^ nQoa^ 

^xov, og iij xai KaduQbg tovofiaaTO, fifjTQO^sv Xaxwv Tfjv 

xX^atv, ovTog iij 6 Mtxa^X sTXxs ftsv xai Tdg rotf yivovg ntjydg 

ix ipavXijg xai da^fiov ft^Qog, rjv ii xai railila a^io^ ovisvogm 

V. loovrc ydQ q>vaswg stvxsv svQciaTOv n^bg to q>Q0vstv, ovt' iy-a5 

1. A. C. i3ai in margine cd. P. y malc. i5. fyyovoy. \nlgo ixyovoy» 

nnntium -octaTO ipge similiter apud Thessalonicam naturae concedit, 
annum agena tertium ultra quauragesimum^ ab orbe condito sexies 
millesimo octingentesimo vicesimo nono, quarto Idus Octobres, primo 
die hebdomadis, Cam haec ad istunc modum evenissent, Anaroni- 
cus senior de eius obitu certior factus , in diutumo moerore iacuit ; 
in pectus enim quam altissime tam boni (ilii occasus descenderat. 
Exin quopiam malo daemone de iis qui in exitio hominibus machi- 
nando sunt exercitati , adversus Romanomm felicia tempora dirum et 
Immane spirante, quinimo, nt veritts loquar, ipso universam naturam 
procurante Deo ad delictoram nostroram, qua mnltitudine qua gra- 
yitate infinitonim, poenas expetendas permittente, Andronicus decre- 
tnm iam imperatorem nepotem suum Andronicnm iuniorem, imperio 
spoliatum , in ordinem* privati homini^ redigere , ac pro eo Constan- 
ttnum filium despotam imperiali diademate exomare meditatur; ne- 
qne id tam ipsius Constantini causa , quam ut amplitudo imperatoria 
etiam ad Hictiaclem pucram , ipsi Constantino ex GaUiara peilice na- 
tum, a qua et Catharus coguomen invenit, tamquam dcbita a patre 
et per cognationis Tinculum veniret. Hic igitnr Michael generii loi 



HISTORIARUM I. 1. l5 

xvxAiOv mt^av &x/9' nat^e/ag, ovtf nfog ar^arstag ^(jJh^TO t6A.C. i3ao 
nafmar, ovrs Tt^og ri xAf oaa viovg xoapiBt Bvtpv&g €ixb hSv 
ix*oXtyofv, dlX* oSrm navranaaiv ovra navtog iareQfjiLtivov xcu 
lov, ietvog egmgBia^k&s tov fiaatXiap rfj ka^utp^ ravTfj xctiP. 13 

Spa^ttag icofiivff q>QBvbg inun^aai fiaaiXe/lf *PcojuaiW« ovro9 i^ 
iuxvofi9£ig xaieQyov ^nrero Tjiri, xairov MixaijX ix rijg naqa 
§if[r^i iiargip^g dg>eX(ov, avvotxov dniiei^ev eavrtp xai aw^ 
iitMTpilpovra, avr^ re dei noQaxaS-^fJievov xai nttfiardfievov, 
x€u rd nQwra rmv yvrnaitov dno<peg6fievov , oaa ye elg rifiipt 

\t!£zt re iid anovi^g inouVro ndatjgj ev re rolSg nfog tov^ 69ev^ 
iijno9ev ngiafieig /^j^/tiaTioyior^, xdv ratg npbg dQ/ieQiag ^ 
Ttvag rwv aog^mv ofitXiatg, ij xtu oAXotg rtai Xoyotg rov dxfocu 
rifv ioxoSat avveroireQOV noteTv etxvrov , nafetvai xai dxQoSL 
odut rovMtxaffK* ei ii nore avftfiefi^xei rovMtxa^X fjtti nctQeL^B 

iSyoi ToT^ dytovttmxatg ofitkitug rov PaatXimg, furexaXetro rov^ 
Tov itd ncXX&v tig i^ Tt itQOVQyov notcSv» axonog i* ^v avr^» 
TO Ififavig fieV, tSg av avrt^ neQtnoti^ti rtfi^ xai 'PtofiatL 
oog neiari tog fyyovig ^aatXicag avnf nQoaix^i^v* rjj i' dXffd-eia^ 
nQog To ftekerdfievov avrov rijg dQx^g i^atrx^aat vtf/og, xai 

wnQog neVQOv dva/yayeVv itotxifamg nQayftartov fiaatXtxmv» xou~ 

roi ye avrog 6 ^aatXevg *AviQOVtxog fierd rdg avfxpdaetg , o^ 

enotfiaaro nQog rov eyyovov xai paaiXia rov viov^AviQovtxov, eav^ 

rov e^atrttoftevog nkQi rovrov , ovx ix neQtvoiag rt/vog ^ xo- 

31. xalxot yi Gr. pro xattOA te. 

foiilei& ex matre tIU et ignobiii traxit, fuitqtie cetera quoque nullius 
prelii. Nam neque ilii lugenium prudentia munitum erat, neque 
liberalium disdpiinamm peritiam nilam, neque militaris 8cien> 
tiae exercitationem yel mediocrem» neqoe demum qnantamcunque 
indolem ad ullum adolescentiae decus et omamentum prae se tuiit. 
Kiiiilo tamen secius yeliemens libido Andronicum imperatorem in- 
yasit, nt omnimodis ab omni laude inopem spiendidissimo et altae 
cniusdam mentis indigo principatui Romano praeficiendnm exisUma» 
ret. Ergo ubi consilium expedmt, nihii morandum ratus, Micbaeiem 
consuetndine , conyictuquc matris segregatum , domesticum suum et 
contnbemalem fedt; a latere suo nunqnam discedere passns est, 
ei quaecnmque legitime generatis honoritica tribuerentur, in his eum» 
.dem primas ferre yoluit. Insuper enixe operam dedit, ut in re- 
aponsis ad legationes undeunde missas, et in congressibus cum epi** 
•eopis aut cum yiris sapientifous , aliisye in coiloquiis , qnae auscul- 
tatorem semetipso pmdcntiorem effectura yiderentur, coram Michael 
adesset atqne attenderet. Sin , imperatore disceptante cum quopiam« 
forte forttfna abesset, pluribos continuo missis, ut magnum operae 
pretium faciens , eum adyocabat. At scopus quidem eius in speciem 
erat, nt, his rationibus ilii honorem auctoritatemque compararet Ro- 
manisque yelnt nepotem imperatoris colendum obscryandumque per- 



l6 CANTACUZENI 

A.C. il^oxov^yov Cidtffimg Skiys riic irara roy JMijjfa^X yiy$ylja&mf aXk^ 

C dxeQUfyc9^ aSrm xai anXmg ix rov awrvxoyrog^ xai^y ay %o£i 

TouivTotg liyoig laxV9^ nAmg t6 re roS paaiXimg S^mfia xai 

ro itafiiov nayrog avrov rfj akti^tia nqoaix^i¥f cl ftii ra rmv 

nQoyfiiranf rdh^ rag igx^ dnits^a^y iavrmy ovx mg hvxsvfi 

odS' ix Tov ovfip$Pfpcotog , dW ix nBqn^oiag xal cxhlmwg oi 

iixai*ag yeymjfiiyag * ax§nrioy Si ix ray nQayfiarmy. 

D ftm ^Edwg yoff imxQarovrfog nafi *Pmfia/oig, bmiiof 

dnoXAifi roy fi/oy i fiaatXfvg, rovg fiiy inirfonovg r&y ina(f^ 

/imy Snavrag TtoQoXviadm r^^ ^X^^t ^h ^ '^ avytoyragfjo 

Q(ixot( fiifiaiovy r^ niariy r(f inoXunoftiytf fiaatXit, iiys ilg 

iarty ^ xai ivo , ih^ avdtg, olg ay avr^ iiH^itSf rdg o^/tt^ 

iyXit^iX^iy* mQiOTO xai rori nafd rov fiaatXimg, ftird rify 

P. 13 Tov vlov xai fiaatXifog nXivT^y MtxarfX, rov^ n iy riXit xai 

rovg iv a^imfiaat nuyrag, fiiXXoyrag xad-iaraadat n^og dpx^fiS 

oQxotg iftmiovy rijy niarty roTc ^aatXivaty, inXovyro roiwy 

Y. itoi OQxot ov xara roy nQinfoy avinfi^ rvnoy. m yoQ xai 

MtxaiiX iy ^maty oyrog rov paaiXimg, itmq iiifjai rtya oQxtf 

iovvat niarty rolg fiaatX$vat, nQoana^td-fiffadfiiyog ra ayta iw 

clg mfiyviv, iJra ariQyitv eXiyi xai paatXiag, nQmroy ftino 

*AviQoytxoy rov xai ngiapvnQoy rtf yjQ^v^f xai nariga riM» 

fiaatXimv, xai Tfjv ovrov yafnr^v, ilra fnr' ixitvov roy viov 

ao. paaUiag. Vulgo paaiXia. 

suaderet ; re autcm vera, ut eum ad destinatum imperii fastiglum prae- 
pararet et ad imperialium functioBum experientiam eveheret. Quanf^ 
quam ipsummet post pacificationem cum iuniore Andronico, quo a 
ae cttlpam removeret , afBrmare iolitum ferunt , quae Hicbaeli facta 
essent, non aliqua vafritie aut dolo malo» sed incuriose, nulio foco 
et casu facta esse« Ac propter altitudinem quidem gradus, qnem t^ 
nebat, amoremque Teritatis, cui in omni anteacta vita studaerat, fir- 
mam fidem eius reperisset oratio, nisi remm ezitus pottea dedaraa» 
set, earum cxordia non fortuito et inconsulto, sed ex caliido com- 
mcnto potius et insidiosis cogitationibus exstitisse : id quod ret Ips* 
demonstrabit. 

3. Cum increbttisset apud Romanos consnetudo, ut mortuo imperatore 
provinciarum pracsides omnes decederent, et in unum coettntes, Impe- 
ratori snperstiti, si unns esset, autetiam duobas,fideiitatis sacramentum 
dicerent ; deinde , quos ille delegisset, iis praefecturas traderet : edi- 
xit etiam tnm imperator, ut, extincto Micbaele filio collega, quicam- 
que magistratus gererent et dignitates obtinerent, si eaa sibi confir^ 
mari optarent, novo sacramento imperatoribus Bete obstringerent. lus- 
iurandum dabatur illud quidem, neque tamen veteri ac solennl raore. 
Nam vivo adhuc Hichaelef percepsitis antea sanctis, quae testaban- 
tur^ tum sc agnoscere et amplecti profitebantur imperatores, primum 
quidcm Andronicttmy ntpote annis grandiorem imperatorumqae p»- 



BlSTORlARtai L X tf 

moVf viov fihf Syra ti^ 3Ux^^j ifiaim Si> ^AviQ^i^^p' .toub. 
towitov SSwg uno tw ;if^iray.'a^^/i^ioti toS i^fntpv flsfift^ 
0iXivx6to^ Ilahuoloyov tov HSUx^^k:, nQOteQOV. Yoq ovn i^ 
Sifw ry naiSi tOv fiaatJJiog o(»xOi;( anoSiiivai , iXk' oiii nOQtiu 
aiiiiMq xtxoafitja&ai fiaaikucoli, $1 fi^,toi natQj9^^avtf |<€tcu 
atiytog tov fiiOv, ro x^aro^ tiJQ fiaaiUioQ ijiii m9u(jiSg nghg 
Mror futafiaiti* SgnBQ sfpfjfiBv toivvvp Sit, rov Mixfi^^ l^Sv^ 
ro^ TBkovfiiviov tmv Sgxtov, fiera t^v iuBivov teUVfifV SgiOtOM j • 
lOrov^ Ofivvovtag nfog fiiivov tov nfeafivre^ov ^AvtQWimv ^fdslU 
adm toi^g o^xovg aai or av «wroc fiaaiXin^ \F.o>fmiiov xojr^crr^^ 
aji y ro tov viop paai^iwg ovofsa ^Avi^vixav navtancm^ i^ 
fiakovt€ig» rovro nvcvtag fikv ^vioxiB rov^ awBtmijfovg *" Ffo^Q 
fUKfWy xmaaroxaiiofiLivovg T^ii) t^f fiiXXovaav la^cr^of t£v 
tS^PtOfifUKiv ngayfiaviov ydo^mv i» tijg ijHUpvofiivtig, ff^<x&>i 
twv fiaaiXimV' ataaeiog nai iiaqiOfAg' ry iiBi> fiivtoi, tpv, x^fu 
toSvrog SxovtBg nqvreg. wfiwov «5$ ixekevo»TtPt ifX^v i^g /<0|f0V 
toi Kavtaxov^ijvoii ^Avi(fovixov , rjjf tov na^xoifMOfUvov j^e^ 
tifififUvov agiif • oStog yoQ jc^ofievog f$i^§^aif ffHftfik xcufo^^^^ 
2oadit9iai9^ skeyep elvm tov dtoH ipav^itv^^ pl f^ fis^i roy, vif^. 
fiaaiHa^AviQhiviiXov avfin.affifXi§o^ r^ oQxoigr tovtav fAtt 
roy tffOTtov xai Tf(f6te(fov ofuofioxivm* 6iO xai ot iai r^ ojps^O^D 
fioaiag tetayfUvOi,, avviiovteg tipf.ivataaiiv rov oviQog iog 
itxttiav^ axovteg fiiv^. ofiiog i' oivv awexfoQtfOav .ovri^ ,roy 

rcnteai, et iinperatrlcein : delnde ftliuni eini Mlclmeleni itijin tQitt 
coniiige : tertio loco Andronit^um Michaele pro^atum, Atidronid ne- 

f^otem : hac consuctudine a temporibuK Mfchaelis ex Palaeologis priml 
mperatorls hitroducta : ante inam slqruidcfm aeUltem imperatorls filio 
non iurabatur: neque eum insiKnibus imperatoriis cohonestare licebat, 
nUi, patre iam lumine casso, imperialis ad eti|ii potentia dtra eon- 
troYersiam dcTotveretur. lUique lummentlsy to modo qdo dltimuiy 
Michaele superaute, conceptis, post eius e yilk discessom'^atft iex 
est, ut Andronico seniori tantum, et quem U sibi consortem alegly^ 
set^ nomine Andronici iunioria penitus ei^ctd^ iurato 'kiics firmarcf- 
inr. Quae res prudentioribus Romanorum aniydrsis, pestem et exi- 
tium In Romanam rem puMicam tx siiboriente Inter imperatores dis- 
■idio distractioneque incubiturumi suspicione praedpientibus, Inctuofa 
acddit ^ Nihilo minus dominantis timore subacti , olnnes iuxta prae- 
ceptnm inramentl religione sfe devinxerunt, extra unum tantummodo 
Andronicum Cantacuzenum , honore praefecii sacri cubicuii insignl- 
tum. Is enim tempestiva loquendi libertate adhibita, Demn a t e ma- 
nifeste contemptum iri dixit» nisi item iunioris imperatorls Andro- 
nici iarando meminisset: ad eum quippe modum etlam prius iura- 
riise. Qnamobreni qui adiurabant, scu qui iuramentum deferebant^ 

CtfiMcuzeniiJ. a 



l8 CANTACUZENI 

fpm^/aag S nmnog nai fiaaiXsvg, fia^itoq /aip ^veyxe r^p 
Tbfi awfifig naQ^f/a/ay, toS ii fn^ riva ra^ax^ noiSjaai r^y 
nfog htBl^v eimaaiy, avit$x(iQfiaB nat avrog. ^O fidvrot viog 
^jiviQovtxog ravta fiodwP, inUffti fiiv aipoSfmg tijv ^X^'^»^ 
r^ iQXh^ ^^^ 'foicvtmv nQayfiormv sig avtov xataatQOf^v 
inofiXinovaca^ iwomv, €ipeQ€ ii to akyog aiyfj , dvfiov eimv, 
xa9^ ''O/xfjQov, icat ovii Xoyt^ yovv idiXmv ioxstv anavduiicL 
P,i,i%eiv nfog tov nannov xat puaiXia. ixetvog fiiv ovv ovtm xo-. 
&i}ino tnyjj * elg ii ti^ tmv in* evyeveif XafxnQwofJtivmv ^ xati o 
r&g aeiQag eXxovrmv tov yivovg firjtQodtv fikv S% cufiatmv fieu 
aiXuimP, natQog ii mv naSg rot; naQa toig Kofuivotg evyeve^ 
atatov, et nQoaextoQfjaav Batat^tj t^ fiaaiXet t^g*Pmfieu'mv 
paatXe/ag tneiXfjfifiivif , Svt^iyav fiaQPoQixmg xaXovfiivov , ix 
8i to8 ini tOv dy/ov q>iatAjfiatog avtov &vaie%afiivov SvQ^g^ 
yt&h^' httxXfi^ivtog^ roi/rov ifj rov SvQyiaWfj nottg SvQyu 
dswfjg wxtig t^ viif fiaaiXet nQoaeX^v] „navtmg ^xovata/ 
aot, paatXei^ Sgfff „ ta xaivovQyi^ftata tavtt ta via , xai ato^ 
B'7<tC^o^K t£ tAoc tmv nQOffiatiav ix tijg oQx^g ovn avvet^ 
aoi ftQotnjxe^ oi yi/Qiattv einetv, iig i aig ninnog xat paai^^o 
Xevg il^ mmtag ff anetQ/ag ttnavta nQorjx^ iQ^v, o naQeX9mv 
yoQ XQ^^ ^ ifinetQ/av noXX^v xat ipQov^aemg avt^ fiiyedog 
9« 6 ndnnos addydit N. & ni«L C ED. P. 

non inluria Tiram acrias obnlti ac repugnare ceraentes , nt se ex an- 
tiqua formula sacramento conitringeret , Tolentes noientesque permi- 
aerunt. Id simul ex iis senior rescivit, hominis confidentiam ini- 
que passus, ne tamen si ilium premeret urgeretqne seyerius, tarbo- 
ram aliquid eiBceretur, connivendum et ipse censuit. Kepos com- 
perto quid ageretur, iliico animum graviter yulneratus, prooemia* 
que huiuscemodi ad eyersionem atque interitum suum spectare au- 
guratnSy dolorem silentio dissimulaty cor suum comedens, ut Ho- 
merus ait, ac ne yerbit quidem tenus in avum coutumax ac super- 
bus videri studens. Atque iile quidem sic tacitus sedebat, cum qui- 
dam periikistri prosapia oriundus, cui maternum genus e sanguiue 
imperatorio, pater autem apud Comanos, qui loanni Batatzae imperium 
capessenti se dediderant, nobiiissimus, barbare Sytzigan, ^nomine vero 
eius, qui ipsum e sacro fonte suscepcrat, Syrgiannes nuncupatus: 
buias itaque Syrgiannis filius patri cognominis, noctu imperatorem 
nepotem cum convenisset , istiusmodi verbis eum affatus est : Credo 
equidem, imperatort novas hasce machinationet tibi piane auditas 
esse , te autem , ut minime stultum , quonam ttn tali exorsu evasura 
sity coniectura providere decet. Illud profecto dici non potest, avum 
tuum dementia quadam aut imperitia rerum huc jprorapisse , cum se 
pradentissimum experientissimumque multis antehac exemplis proba* 
Terit. Nam nisi prius constabilisset et commanisset, quem spiendida 



HISTORIARUM L 3. I9 

fia^tVQ^* oH' bI 11?! nQOTCQoy oy fiilkei r^ tijg aXavfyi'3og A.C. iS^o 
Sa^ei xocfiiicetv, xaTitnfiQBV iv fisficui^, ovx av oaisariQU aiv. 1% 
ravTijg ava^avdov, ro yoQ ae (Jtiv inflakstv t£v OQxmVj av^ 
T€iaayaystv Si ov av avTog xaTaaT^^atjf ovSev aXko Svvaad^ai 

Sfioi Soxit^ Stt Sri as povXsvaaadru tisqI tov TiQayfiaTog avve^ 
T<5(*. ov yoQ nsQi fiixgciv xai 6vxaTuq>Q0vijT(ov fiovkevafj, akX' 
^ xaXSg ^ijv, ^ fi^ aTifitnq dnoQuvstv iyto S' ifiavTOV naQi%(o c 
cot, TtQodvfiOTaTOV nQog anav ro nQoaTaTTOfievov , €TOifia)g 
sxpvra fi^ TiQayfiaTa fiovov xai xT^aTa, aXXu xai avr^v 

loCfiSiiv V7UQ Ti^g arjg nQoiad^ai Tifiijg/' TovTmv t&v Xoytov dxov^ 
aag o fiaaiXsvg, „T}jgfiiv eig ifii aov q^iXiag evexa xai nQod^v^ 

fi/ag 6fioXoy£ aot^x^''^" ^9V tf^^^V^* ^^^^ S' 6 fiiyag So^ 
ftioTixog 6 KavTcacov^fivog *Ic9aw?jg xal aoi fjtiv oixBimg SuL 
xsiToi Tiaw xai yiXixcig, ifioi Si avvSiSeTat Seafiotg q>iXiag 

iSaQQo^xTOig ^ ix pQe^ixijg ^Xixiag axQ^ ^ai SevQO avvriv^^fiivjig 
^fiTir xai elg fid&og nQOxo\paa?ig Toaovvov, mg Soxetv Tijv fiivf) 
ift^v V^/ajv TO ixsivov amfia xi^stv, rijv S' ixsivov tlfvx^v 
iv ifioi xivetddm xai ravra xai Xiysiv xai nQOTTSiv aoiiQ 
S» iyd fiovXcofiai, xai TQonov Tivd Tug dfiq^OTiQwv tpvxdg 

^oawraxeiaag elg fiiav dfig^OTSQa ra acifiaTa xivetv inei Toiwv 
avfifpvSg ovrcof Sxofxsv nQog aXX^Xovg, ovx dvexvhfv ^ovfMH 

- fiifvog Ti fiovXavaaadui nsQi ifiavTOv, xdv iv iaxoKOug xtvSv^ 
woig avfifiaivji nsQtniaetv. dXX' inei av nQog Qq^tiv dniQ^ 
Xg Tfjg ixeivov SidSoxog iaofievog ^XV^» yQOfifiaxa nQog av^ 

pnrpura indatnms est , non te eadem palam priTatiun iret. Etenim 
quid alind «It , nomen tuum formula iurandi exdusiue , eiui contra, 
quemipte cooptaverit, inseruisse^ ego non inteliigo. Quoniam igitnr 
non parvae et flocci faciendac res aguntur, sed quo pacto yei cum 
honestate viTas , Tel citra dedecus iguominiamque percafl , tute tibi 
sapienter consulas atque prospicias necesse esL /De me lioc tibi pol- 
liceor, ad omnia mandata toa conficienda, nec ad rea ac facuitates 
modo omnes, sed ad vitam quoque pro dignitate tua contemnendam 
paratisiimum fore. His dictis, imperator: Quod me tantopere dili« 
^ , inquit , et in mea causa tantam alacritatem prae te fers , immor- 
tales tibl gratias ago. Cetcrum quia loannes Cantacuzenus magnus 
domesticus et >n intima familiaritate tua Tcrsatur et irruptis mecnm 
amicitiae Tinculis coniungitur,' quae inde ab infantibus usque ad hanc 
diera nobiscum accrcTit et eo aucta est , ut mea anlma eius corpus 
Tideatur moTiere , anima autem eius in me habitare, eaque et dicere 
et agere, quae ego Telim , atque quodammodo animae duae in unam 
conflatae amborum artns regere Tideantur: quia, inquam, nos duo 
. animis usque adeo coaluimus, scelua consciscerem^ si de rebus meis 
«ine illo consultarem, etiamsi eitrcma tn pericula incidcrem. Sed 
cum tu iA Tliraciam pro illius successore abcasy naau mea scriptam 



20 CANTACUZENI 

A.C. iSaoToy XuPcsv rij^ ifiijg X^^^^» ^^ ^^ ittarBvatj nQog X6yov^ aoi 
avv€X&€tv, akXmg yag ov daq^rjOBisv av, ravr' ht{Sog avrt^ 
P. 15xa£ avvBkdivrmv vftciv elg ev xai povXsvaa/nivoifV ns^irtSv 
Tt^oxsifiivwv , ansQ av ifiVv io^ri XvmrsXJ^ xai iOipsXifza , raih* 
sarai. avvSoxovvra xa(Mi\ ninsiafiai yaQ axQtficig , ag, sl fiifi 
d^sog olg olSs rQonoig rijv vficiv atp^Xsu yvciaiv, ovx av ofid^-' 
roL rov xaXov xai XvairsXovvrog xai dfpsXifiov , xcu ^^(^o^- 
asuig o^s/ag svsxa xoU nsi^ag nQayfiarcov noXirixciv xai rfjg 
nSQi ifii qiiXiag axqag xai avvatpsfag/^ rovrav oilrco Qt^iv^ 
rcav, ra yQafifiara Xapdv ix fiaaiXicog o 2vQyiavvjjg ix^Q^f^io 
n^dg Oq^xtjv* svdu dif r^ fisydXco avyysvofjisvog SofAsarixtg, 
xai ra rs avfifidvra yvcnqiaag avrigy xai rd rov paaiXicag 
Bygdfiftara iyys^^<^^g t ifiovXsvovro nsqi vSv napovrcov, xai 
Svo xai rqtaiv ig>s'^7Jg ■^fiSQatg. xai noixiT.fjg xai itoXvstSoig 
T^g povXrjg ysPofiivrjg, insi nsqi rciv fisytarcov tjv o aytov xaiiS 
noXXSv Qfj&ivrcDV TtoQ* dfiqioriQcav, insi xai g^QOvijascog svsxa 
xai nsvQag arQarfffvxrjg roVg fidXtara n^cirotg rciv ^PcofJtafafV 
avvfjfttXXcivro* riXog o fiiyag Softiarixog s2ns rotdSs* 
G /• „IloXXwv av TJfkXa^dfjttjv nQayftdrcov, w fiiXrtars tpiXcifP, 
V. i3^ ftaXXov -xai avr^g rrjg t^coijg ovx oXfyov fii^ovg Tivo^^ fir^ t^vM 
fiovX^v ^fitv nsQi nQayfidrcnv nQOXsia&at. rotovrcDV, Sar^ dft^ 
q)oriQco^sv ex^tv ro intxivSvvov ovx oXfyov , oncog av anofiaifgm 
ini fihf yuQ rSv aXXcov nQayftdroDv fiovXsvofiivotg iari avva^ 
ystv ix Xoytaftciv, cSj, (oSi fihv anavrT^advrcDV , ax^osi xa- 

epistdlam ci redde«^ quo fide facia tectim coogrediatur : aliofiii 
eiiim fortassc non audcbit* Quaecumque autem Tobis super praesenti 
statu meo deliberantibus conducere et expedire videbuntur, ea miki 
quoquc placebunt Prorsus enim ita sentio, nisi Deos , modo quo 
ipso novit, mentibus yestris caliginem offuderit, vos, at intelligen- 
tia pollentes , rei publicae usn praeditos mihique omnibus necessitu- 
dinibus coniunctissimos , ab eo quod honestum , frugifenim et con* 
ducibile est, nequaquam discessnros. His inter se dictis, Syrgiannes 
cum iitteris in Thraciara disccdens,* eas Gantacuzeno reddit, et in 
collocutione quae Constantinopoli acciderint enuntiat. Triduum dein- 
ceps in consultationem impcndunt. Cum diversa et multifaria in me- 
dium allata essent ; de negotio quippe in primis magno laborabatur ; 
et uterque non pauca dixisset: prudentia enim civili, et experientia 
militari cum laudatissimis quibusque Romanorum certabant: tandcm 
Cantacuzenus sic coepit, 

3. Multas ego res , amicorum optime , Tel potius ipsius vitae non 

^ exiguam partem praeoptarem amittere, quam ut esset ad nos delaU hu- 

iuscemodi consultatio , ubi , utrumvis evenerit, citra grande periculum 

evenire non potest. Qui de aliis rebus in cousilium veuiunt, iis ratioci- 

nando iicet conciiidere, tali modo rebus euntib^s, bcne; alio, maie om- 



HISTORlARm I. 3. 21 

TjtSg-, fi^ OVTO} iif TQvvavr/oy Sinctv av anopa/fj^ iip* ov SivvvA.Q. i3a* 
fiovXevo/jis^^ si fdv vtx^aei ra x^^'q^9 ^7^ K^^^ iariv ixnc^j) 
atTv ei tk ra ioxovvra fieXrioD yivfjrai xge/rroo, xax£v iafiov 
vfoaSox^v uvayxfj. rov fiaaiXioog yaiQ iji^Sv roiavra fiovXevo^ 

S^ivov n€Qi rov iyyovov xai fiaaiXicog, ei fisv tig ni^ag ekd-g 
ra fisXmifieva , ovis/Liiav vnsQ^oXrjv iXksi^SL xaxwv. avdgoh. 
m» ya^ noXX£v avro^iov akktov^ q>Qov^si fihv rotg nqdroig 
xmp TtqoorBifiav dfi(piafirj^ovvra ^ avSqia is tffvxfjg nokXM tcci 
fiiato roifg akXovg vn€Qvix£vra, iXsv&eQta ii yvwfirig xai q>v^ 

iwmg inirtjSecorijri r(^ roaovrff fuyidti nqoarjxovra rrjg oQ/jjg^ 
^iXiag ih eiiora xai rTjgovvra dtaftovg, oXcog ie xotvov ayaX^ 
§ia rijg q^vaeoog ovra, ovrojg iQtjfjLTiv ini rotg fisyiaroig aXmvaiV. 16 
cvfifiaiv€i, xai rj l^rjv navrog d-avurov paQvriQav ^w^i', (o x^^^ 
xai nQtirpf dg fiaaiX€vg xai nQoaxvvovfievog xai rifidfievog, 

i5oijfi€Q0v xara(pQOvovfi€vag xai n€Qiv^Qit,6fji€vog xai rciv ayo^ 
Qtum xai rov ii^fiov vofiit^ofievog elg,) ^ re&vavai navrbg €^<o 
xtti itxaiov xai Xoyov» ei ih ivvTjd-eifj rQontf i^ rivi rbv xiv^ 
ivvov ixtpvyetv -, ror* fjifj rQayixov rivog iefjaofie&a notfjrov 
rag avfipfjaofiivotg naQ* aXXrjXoiiV ^Payfiaioig ixrQayrpi^aovrog 

2oavft<poQagm rig yoQ ovx ivvoet, xav axpv^roov avaia&fjroreQog 
fj, «5 iiaardvrcov roiv fiaaLXioov, avayxrj avviiaarfjvai xairSjv 
i/Qyrfjv , xdi fJta/ag avQQayfjvai naQ^ dftq)oriQODV fi€QcSv, xatB 
wansQ iv vvxrofiaxia avfineaovrag aXXi^Xoig avyyevtxoiv aifiou 

5. Vulg. ixydvov, 7. noXXdiv dvt. icXXtav, Hom. Iliad. X',ED.P. 

ntno eTenturas, In hac vero causa, sipars deterior viccrit, moriendum 
erit; sin, quaeapparet melior, quas non calamitatum Hiadas subirc opor- 
tebit? Etenim si exitum sortita fuerint, quae imperator noster adversus 
nepotem coqnit , nullum malorum genus rcliquum faciet. Hominem 
namque pluribus aequiparandumy prudentia cum prudentissimis dc pal- 
ma contendentem , fortitudine animi post se alios longe rclinquentem, 
ingenuitate et naturae habilitate ad tantam iraperii molem sustinendam 
idoncum, amicitiae et scientem et conscrvantem leges, et, ut universe 
dicam , commune humani gcneris ornamcntum , sic indicta causa gra* 
▼issimomm criminum damnari, atqne aut vitam omni morte acerbio- 
rem exigere (qui enim heri et nudiustcrtius ut imperator adorabatur 
et colebatur ab omnibus , hodie despicitur ct iniuriose tractatur, at- 
que unus de circnmforaneis seu ex infima plebe habetur) aut prae- 
ter ius rationemqne ad mortein mitti contingct. Quod si qua via dis- 
crimen capitis effugerit, tum iam poeta quopiam tragico indigebimus, 
qni clades et aerumnas a Romani? vicissinft importandas riiiscrabiliter 
accantet. Quis enim vel stipite stupidior non videt, inter imperatores 
iagrante discordia neccssario seditionem in imperio orituram , arma 
arinis concursura , ac vclut inito per noctis tencbras proclio , multas 
coguatQrum amicornmquc cacdcs futuras cssc? Mitto dircptioncs ac 



22 CANTACUZENI 

A.C. iSaoTcov i/iinXfja^fjvai xai g>iXixcav; xai im XefjXaalac xai nQOYfJtou 
T(ov q)9t>Qag, iv aJg Siag^S^SQOvfuv r^v olxeAxp mg noXifi/ar» 
t{ ovv av Tig fiovXsvaaiTO nQog ToaavTijv avaxvmovaav pXcL 
tmjv xaxcov ; Te fiev yag tov viov PaaiXia nBquSetv ovTcog i§ 
ovSefitag alT^ag nQOTnjXaxuj&ivra xai t^v paaiX€i'av ag>cuQ$^S 
d-ivra, laoDg Si xai negi to l^ijv xivSvvtvaovTa ^ oiShv sfiOiya 
^TTOV &avaTOv • ro S* av ndXiv nQO tov nQoai^xovTOg )^qovov 
nQog noXifiov €To/fiovg oqidijvcUj eSg SoxeTv xai Totg e^ofSsv 
Cavfovg ^fiag i^eniTJjSeg rov fiaaiXia naQOQixav nQog anoaTO^ 
alav Tov nannov xai fiaatXio^g , apovXiag eJvai fioi Soxet T^gi 6 
iay&Tfigm iyca yaQ TOaovTOv Sico nQog anoaToatav tov Paai^ 
Xioog Tov eyyovov avTOv xai fiaatXia naQaxtvetv, woTe^ xai^ 
TOt TOVTOv 7WVV q>iXciv xai, eS^ OQug^ eTOtfiog tav xai t^v xfrvl 
Xijv avTTJv vneQ avTOv nQoia&at , ev taSt aaySg, ovx av avT^ 
avvinQa%a nQog ovSev, etye Ttjg aQ/rig avTOV eciQcov nQoSv^tS 
fiovfievov anooTeQijaat tov fiaatXia xQ^aafievav nXeovel^ia xal 
aQnay^. ijv yoQ av ixetvog fiev ovSiv Sta(piQcov *A§eaaaXwfi, 
^^jiX^ToqieX S*iyoi. TOiyaQovv inetSi^eQ elg TOtavTfjv avvfjXad-rj^ 
fiev avayxfjv TtQay/mTcov, Setv elvat vofiiXoo xo fiiaov eXofiivovg, 
exaTiQoov anoa/ia&at tcSv oxqoov, xai fitp^ afieX&g naw xo/io 
Qad^vfioog Stdyetv, cog fifjSevog nQoaSoxtofiivov Setvov, fii^* 
^'^h av ndXtv aneQtaxinroog ovtoo xai &Qaaicog tu Soxovvra avft^ 
qiiQOvra nQdrTetv, tovto Si yivotT^ av , etys Ttjv fiiv UQoa^ 
17. *uifitaaaXi}fi. Reg. H i5. sqq. ED.P. 

Tastitatesy quibiifl terram nostrain perinde nt hostllem reglonem clefor' 
mabimus. Quicl ergo adversus enascentem tam multorum incommodo- 
rnm propaginpiti remedii excogitabimus ? Mihi sane iuniorem imperato- 
rem nulla sua culpa tam ignominiose habitum, et cum imperio vitam 
quoque ipsam fortasse amissurum negligere, mortis instar est. Rursum 
ante tempus ad bellum comparatos apparere , ut ab exteris quoque dc 
compacto nepotem ad defecUonem ab avo soUicitare existimemnr, id 
ego in summa teraeritate numero , et ab ea mente tantum absum , ut 
quamvis adolescentem valde amem et, ut vides, ipsnm insuper corpusmenm 
eius causa proiicere non recusem, tamen, mihi crede, non ei me uspiam 
adiutorem ac socinm praeberem , si ad avum princlpatu per avaritiam 
et rapinas depellcndum incnmbere animadvcrtcrem. Sic enim ipse Ab- 
salonem, ego Achitophelem induerem. Quoniam igitur in istam ne- 
cessitatem dcvenimus , ad ofBcium pertincre iudico , vitatis extremit 
in medio consistere , et ne^e secure ac desidiose vitam transire, quasi 
nihil grave formidandum sit, neqne ita inconsiderate et audacter, quae 
ntilia videantur, prrsequi. Id consequemur, si imminenti tentatio- 
nmn flammae consilii prudentia, quantum in nobis est, occnrrcrimus, 
iuvenemque imperatorem in tnto portu constituerimus , nt licet vastis 
nndique fluctibus mare agitctnr, omnis periculi timorc yacet Quod si 



HISTORIARUM ^,{| «. ^3 

avydaei ;^^/i^Oi mi evfiQvX^f* tqv viop 6i fiaatXia xaraan7.P.i7 
aofisyip aafaXcia, tag fitjiiva xtvivvor vfOQSadw, ay rtjg 
'^akaaofjg irta^axj^sia^g ro xkvimvtov VTfSf^iap. $f fiiv ovv 
Srag ^furiQag rs xai niyrtov ^Pmfiaitav afm^riag vnsQiidv 9 
^og avm^v xaraafiiost' r^v n^oaioxiofiivtfv q^Xoya r£v m$r 
foafitSv, r^^ uaifiiav rot; fiaaiXitag €v&£tav OTiS^aaofavog 
nfog fiaaiXia rov viov^ avxvag avv^ nfoatjxsi x^Q"^ ^l*^ 
Xioyctv qvaafiivif rmv avfig>OQtiv* si i* av , fi^ yivoiro, iva 

lOffoAXcoy xaxciv nBTfav ^PiOfioSoi Xdficoaiv, ^ y^X^ axX9ffvv9^a. ; 
rov fiaaiXifog dvijxearov ri fiovXBvasroi ncfi rov iyyovov, rir* 
^Stf rg nQOxaraaxevaa&€Wfi aaqfoXsitf rov viov difisvoi fiaai^ 
Xia,^ ovrn x^Q^^^f^^'^ ''Q^ ''^^ T^arreiv, Toy 9eov nQoarjjacL 
fitvoi fia(frvQa rijg aSixiag xai rAv Ti^arrofiivmv il^erctan^v" B 

i5 i*» Ovrco rov fieyaXov iofiearixov iictXex^ivrog, navra fiiv 
hpfsev SvQysavvj^g nQog yvciftrig avrtf eig^ad^ai xai nSaiv G 
ng xaXmg exovai avfi<pxav6tv , nXipj 0X^^01; Ttvog ivieVv iTt.ToTg , 
Hyoig iX9etv ngbg niqagr istv yoQ e^evQ^v, oncog nori xai ^ng 
mnai ^ rov fiaaiXicog aoipaXeia. xoivfj ii avviiaaxet//afiivoig 

2one(fi rofirov, eid^ev dfnporiQOig aiQediv nfo9etvai rif vitg §a^ 
aiXet rmv ivo rovrcovi erifov , ^ ngog rrjv ^jiifiavov fierafiij^ 
vai niXiv^ are fieydXfpf odaav xai noXvdvSQconov xai arfot-' 
nav oyx evxaraygovfjjov exovaav iiQVfiivrpf iv eavr^, aXXwg 
9^ OTi xai Tov fiaaiXioog MtxaijX rov narQog avrig X9^^ ixjitD 

^SitJurQitl/avrog ftdXa avxvov^ noXXoi nQoaeyivovro avr<o olxstoi « 

18. iil^ N.» iet tii%^ a4* a^p^, Ita saepins pn> aitoVf vt inlra. ED.P, 

Peus nostra Romaiu^nimque oiiiiiium admissa despiciens, formidatom 
lioc malorum iucendium caeiitus conrpresserit, animnmque seuis erga 
nepotem rectum et sedatum praestiterit: crebras ei gratias pro cala- 
mitauim amolitione debebimus. Sin contra, miod idem Deos ayet- 
runcet, ad Romanos multi^ malis atterendos animus regis obduruerity 
et immanius in nepotem consuluerit, tum iam eo in parata loci se- 
curitate coUocato, diyinuih numen iniuriae testem factorumqn^ iudi- 
cem nobis proponehtes, operi accingeinur. 

4« Postquam i^gnus domestic as ita dissemit, Syrglannes omnia 
de sua ipsius sententia dicta esse significavit seque omnibns, tit 
probe dictls , astipulari. Sed adhnc paulum ad deliberationis finem 
desiderari^ excogitan4um esse, quomodo et ubi Androuicus iunior tuto 
se teneat. S^per quo communiter. anquirentibus , visum ambobus, 
aiterius horum regi luniori facere optionem ', sive ut Adrianopoli, am- 
plae urbi et frequenti, praeterea miiitar^ agmen haud modicum ha- 
benti, se crederet , praesertim cum et parens eiua Michael imperator^ 
iilic diu degensj plurii&ortun amicitiam /amiiiatitatem^ue adeptus esset» 



^4 <UJrrACDZEMl 

A. C iSioico/ ipfkoi xcti fiovXfjaofiepoi fiJAa nfod-ifmg vniQ mv nmio^ 

" ' a6rov StaxiySwsvsiir ^, ^l H^ Tovro poihkro\ Stftmg mc, 9i 

fifj n^hq avfifidaetg o patnXevg xai niatnoq avt^, aXXa nQog 

noXefiop fiakkop vnh(f ro tioit j^tflei noQO^^w^^g ^ (fMwg 

cx^atov at^artig avxvag hmifinetv ngbg fiaxtpf , ola iij nXfj^S 

'aiov ovaijg r^g Kmaravtivov ^ it^og rh rfjg XptaroS noX$o}g 
ifqovqtov afixia&ai, Sfia fttv mg ov Tcctgre^ov &c r&.t^ ^v- 
aetog rfjg KOtaaxsv^g, rovro nov nai rw retymv^ ifia it ori 
icai fiane^ei rt lAeVd^ov xettat rSv xXtfJt&rfOV exati^mv fiiaov, 
P. 18 T^ Svrtx^jV ar^rta^ noXX^ rtva ovaav xai nqhg ftaxag i^-io 
axfifjtinpf rJjg ix rrjg %€0 xai rijg BQaxtjg Sielqyov* xai rgirov, 
$rt nOQuXtov ov xai rtjv ix daXurrfjg o9evS^no&ev evxaiqmg 
Sv naqaaxotro avfifiaxiav* Tovro nifag intdifievo^ rfi PovXfj, 

' AXX^Xoig re awral^dfievot, o fjtiv efietvev iv Qf^xji, ravrfjg htt» 
V. i^rQonevwv , Kavraxovfyp^hg d* 6 ftiyag Softiarixog rrjg nqhg r^viS 

' Kmvaravrtvov q>eQovafjg etx^o, rtjfv avvevvov avr^ xaraXt^ 

nAv iv rfj KaXXiov noXet^ iv ravrjj ya^ Stirptpe to nXeJhrov 

T0i5 X9^^ 9 rovro fiiv wg httxai^mg ?;roiTO^ toi; ;jfCop/ov it^hg 

^rag itpoSovg dv&iaraa&at t£v poQpdgoov, tovto S* Stt xai toS 

yavrtxov navrhg iv raitfi xartpxtaftivov , noXXiSv ivrtov Tp«7-ao 

B fioov nXijQooftdrav, rovg iyxoogiovg avvipatvev aQnaydg inofxi^ 

vetv xai piag^ roS tpopovvrog ovx ovtog xai tdg oQftag htix^v-^ 

TOf vavttxrjyaQ AvaQxiakQeiaacov, tig effjf nvQog. xatiXtne 

S^ixittr^v yvvatxa, tS Soxetv ftiv, tog ov gaSicog exotv httai' 

ifeaSat tijv yvvatxcovtttv, tij S^ aXfj&eia, Snojg aSt^ nQoq^acftv 

5. ffx4^^ ^^ ^0 9* tioneoift* «mend. Gn. pro yulg. SoniQ 
f fr». ao. TQitiQkxiSv coni. I^. 33. ^urip. Hec. ED* P» 

, qul pro elu8 filio suinma Toluntate dimlcaturi Tiderentur : si^*c . iS Id 
minus probaret, metuens, ne,. si 4Yu« spreta pietate exacerbatus beTlum 
quam paoem malletj validan; manum ad se oppuguandum' emiiteret, 
quod propter Constantinopolis vicinitatem.facile posset, Cbristopolin 
igitur se conferret, oppidum simul natura loci et muri? firroum ac mii- 
nitum, simul velut quoddam claustnim in medio utriusque climatrs, 
occidentales copias ingentes et praeliis assucfactas, ab orientalibtis 

, ac Tbreiciis sedudens, adbaec maritimum ct ad aiixilia undecumque 
e mari accipienda situ commodum. ^ic demutn finita deliberatione, 
Taleque invicem dicto, Syrgiannes in Tbracia, ut earo administrarct, 
remansit, Cantacuzenui Constantinopolin iter intendit, nxore Cal- 
liopoli relicta, in qua urbe plurimum comn^orabatur , partim quod ea 

. «d barbarorum irruptiones probiJ)endas idonea, partim qnod cwm 
tota dassis ibidcm staret essentque triremes et classlaxii multi, iniU" 
genae rei^onis expoliabantur ap premebanDir , nemine cos tcrrcnte 
eorumque impetus cobibente» Nautica quippeliqcntia violentior cst 
Ifpe, ul dixit quispiam. Beliquit autem illic uxoremmn fcmiw bono^ 



HISTORIARUM I. 4« a5 

aiiifoamiOP ^naUmirw, tl Siot t^Svfyidyvji avyy$pia9m na^k* CtSao 
lur jra^ iig Xiyovg iXdtl^p. iXdtiy ii eig r^v KmvaravTivov nai rff 
vi^ fiaaikBt nqoa€X9tov xaird r^; povXijg anayyeilag, ert Sixai 
rorjinoxavxov , aviQu yivovg {niv dfpavovg ovra xairatg tSv 
Siiifioaiav nQO^aiv ^a/oXfifiivov, (nSv Siifjioaimv yd^ aXcSv tots 
r^y Sid^aiv inoutTO,) aXXmg Si fiadtiag ovTa tpQsvbg xai Svvd- G 
fiovov xai^otg xai nQayfiaai X9^^^^^ t nQoaoixHmaag r^ fiaat^ 
Xsty xdqiv iv rovr^ nXeiOTtjv Tivd t^ SvQyidvvji xaTaTidifie-^ 
rog, (tiv ydff avTog tov fiiyav SofiiaTixov Ttt^i tovtov noXXd 

itkna^axeHXffxwg,) iv naaiv elxsv imvivovTa xai avvevSoxovvTa 
Tpor fiiMiXia* totg fiefiovXevfiivoig Si xai tovto nQoai&ijxsv o 
fiuaiXeifgj oti ,^t6 fihv ^fitv avTotgTTfV datpdXuav nqoeTOifid^ 
aaig cSot' ix^iv dnog>vyfjv t&v Snviv iniOVTOnv, xai t£v ndvv 
cvftqfefOVTiov elvai fioi Soxet xai tcSv dvayxaiwv* Sio xai rojfro 

^^XQ^ cnovSdaai nfovgyov nuvTog etg nifag ISetv iXdov* fieya-' 
Xmlfvx^ag Si xai xqa^egiag ovSir iXXiniaSui^ dXX* axf^ xaij) 
m^g SioMaQTSf^aai r!jg dxfiSjg t&v xtrSvviov fiivovrag ini tSv 
nforiQmvm xav fUv nva ax&f*€v Ttjg xa(fT9(fiag xiXQnov , rov 
fiaaikimg tacog furafiaXortog xai tSv fiiX$TtAfiivoo(v xa9^ ^fiAr 

Mnavaofiivov ^ navTo9sv av sxot xaXagr ^l S* ovv, aXXd tovto 
fB ^fitv mQiioTai ndvnag^ ro fci^ Soxetv avdaSeftf xai ^qo* 
avv^i xqonmvj fiffSi nXeove^^if yvdfifjg xai q>iXaQX''9f rov fiaai^ 
Ximgxai luinnov xaTfiaviaTaa9ai, liXX* dSixovfiivovg xai rd 

90. navaafiivov ED. P. pro navaafiivuy^ 

rariif, non posie mulieruin gregem secam trahere aimnlani. Vemm id 
•gebaty nt ipecioiam cauiam praetexere liceret, li Syrgianne iterum 
conTento opui foret. Poitquam autem Conitantlnopolin insreiini eit» 
nepotem imperatorem adit coniiliumque exponit, Apocaucnum homi- 
nem generii quidem non illuitrii et urbanii functionibui occopatum 
(ium enim forte rei lalariae praefecturam gerebat) aiioqui reconditae 
pmdentiaet icientem uti foro negotiaque gerere» regi commendat, ▼e« 
liementer in eo Syrgianni gratificani ; laepiui enim ea de re magnura 
domeiticom rogaverat. Nepoi aiieniu confirmat omnia: iii autem 
quae priai fuerant deliberata , adiicit haec. De loco tuto^ ad qoem 
maiii urgentibui perfugiant, proTideri admodum utile ac neeeiia^- 
rium eiie* Iddrco dandam diligenter operam» ut id ante omnia per* 
fectnm conipiciatur. A magnitudine anirai et conitantia non diice* 
dendum , led uique ad ipium articulum diicriminii in incepto peni* 
atendum. Si patientiae luae fructum aliquem percipiant, lene foni- 
tan coniilia in meliui mutante et a meditatii in ipioi iceleribni 
deiiitente , nihil optatiui poiie fierL Sin minni , hoc laltem omnino ' 
aibi reitare, ot ne arrogantia et temeritate, neque avaritia et amoro 
dominandi oontra avum imperatoreia iniurreuMe ▼ideantur, lod imur 



q6 . CANTACUZENI 

xtti tavra fiiv fiaaiXsvg 6 viog» 

P. 19 i. '0 ii ys ngsafivTSQog r^ nfog rov Syyovov fi/asi t^v jrop- 
iiav fiaXXov oiiaivmVf dYyiXkei ttd rivog avjfo r<Sv avyxXfj^ 
TixAv „oh9a nQO xcuqov xtvog tjdwfjattfievog fjts to fittaiXtxovS 
dno&iadai a/jifia xai €ig iiukov rdl^iv reXsfv. iym Si rw 
fiiv dnsxQivdfAfpf oaa nQoaijxs, vvv S' il^dasi rd nQayfia iovg 
xai xaXmg s/uv ^yfjadfisvog onsQ alrstg^ xai fiovXofiai rovro 
xai aoi t^Xov nom. t fiivrot rtiv fiaaiUiixv tiats^ofisvog iv 
rfj nQtoTfj ois rififi xai dydnfj rrjQi^asi. xai ovx vnavaar^srat lo 
fiiv, aov nQoaiovrog^ tov 9q6vov' ovti yaQ i^og fiaaiXsvatv 
B S^avtaraaS^at ittmratg* sia^astg fiiwot nQoaaiv iQ9iv fon;- 
srdra, <ig av xai aoi rd r^^ ^^f^^g xdxsivig ro rijg fiaatXsiag tt^ 
xatov nsQtacil^otro» ravr* sto^s xai sao ravra sltsig" nQog 

V. iG^o^^v' dnsxQt'varo ftsv 6 viog^AvtQOvtxog & fisrd fttxQOv iQOv^i^ 
fjLSV* vvvi ts ttliiov laroQ^aat, o&sv xdx rtvog atrtag sig rot;* 
Tovg nQorfX^ tov^ Xoyovg 6 paatXsvg^ '0 viog ^AvtQOVtxog, Sv 
nov xai sixoai ysyavmg srfj, nsQi ro Bvl^dvrtov dsi ttirQtfis 
ftritafi^ avyxfOQOVfiSvog nsQatriQm nQofia/vstv. ola ti ag>QtySv 
vsonjrt xai g>vas(og ol^iirfiri ro dxddsxrov sxoav, iivaxiQatvs^o 
fdv slQyofisvog fiaxQoriQag rdg dnotijfAtag notsiadat, xai ov^ 
C iiv afASiivov itixstro TcSy xartsxsxXstafiivmv ffQOVQ^* sarsQys 
ii ofing , rotg tov fiaatXitag xai ndnnov nQoardyfiaat nsidi^ 
fisvog dvayxatmgm ofimg ti airif rrva naQafivdiav ix r£v ivov^ 

rih exagitati et extremis afflictati incommodis , praeWsum exitium 
effugere Toiulsse. £t hactenus quidem imperator nepos.^ 

5. Ceterum senior odio in nepotem crudeliore concepto, per scna- 
torem quemdam haee ei nnntiat : Meminisse ipsum, quomodo alias ab 
se contenderit, uti liceret positoomatu Imperatorio priTatum Tivere: 
ac tnm qnidem se, quae decuissent , respondisse : nunc autem peti- 
tione iUa examinata aequam eam esse censere petitaque concedere 
idque in praesens ei significatum Telle,* nifailo minus successorem 
eius praeoipuo ipsum honore et amore dignaturum. Solio quidem 
haud decetsurum accedenti, quando id privatis praestare impera* 
toret non toleant, quoties tamen accedcret, atantcm InTenturum^ 
qua ratione utrique dignitatem et lus suum conservatum iri. Hoc 
animo auo e^M fixum idque velle sciret. Respondit Andronicus ne> 
pot ea, quae paulo infra adscribemus ; nnnc prius memorandum est , 
nnde, quibusve momentis imperator ad huncce nnntium allegandum 
indnctut ait. Nepos , primo anno supra vlcesimum decurso , intra 
Byzantii fines omne tempns conterebat , nec quoquam ultra stnebatur 
ptogredi. Qui iuveoili inflatus apiritu, et naturae acrimonia efl^re- 
natior, longioribns sibiperegrinationibuB interdictum indigne ferebat: 
nec iili secus erat, qnam sl carcere ciausus tenerelar, Nihiio minus 



HISTORlARtM I. 5. ^7 

»; Swstv fifjdi Snyov iJtBraXofyxivBW rfj &r;|foXAi t^ Trfipi' tww 
Ijf ojg ^tfax9i>fitvoq o iiixnog xai fiwnXsvg Tpa/i5«pw fc<- 
nlaim xov viov wttusTotta^ tfOq tfxeififia(n paXXmv , w% Itta ' 

Sfiivov, iXka xalnokXmv nafovrmv xai nSv rtjg ovyjcX^rw xtd 
xmv nara yivog T^omjxivrmv a^Ty. nAvra fiiif oSv iXvnu^ ript 
nS viov ^lfvxhv ovtmq ino rtiCg dnarmv wf&aXfiotg ioitovVTOis D 
iaqtvpqK,mx9ati^ o di rmv aXXtov fiaXXov tivla, rovr tjv, Sn 
nfig rovg ntxQivrag fiaqtvqofitvog fo rov iyyovov iiaarqotpoev 

10^99^ o paatUvg ¥X$ytv^ ^ei nQog t* rmv hayxatmv x^^ 
§^ oSrog anoiHxdri, ^mv fikv a^uog pX?jdijvat X/9otg iytof ano^ 
9avmv 8i apo^vx^^vat yal noQaioSijvat nv^L** fisralgv **?•*) 
TiSj^ mmftfturmv rovrmv xa/ rt roiovrov avvTjvix^ ysviad^at. 
rjXdi nare fiaatXsvg viog rijv avvffiTj nQoaxvvjjatv anoStoaav 

i5t^ ndnnro* Biatcov Sk rov oixArxov rfjv &vQaVj iv ^ xadijaro 
avvrjStog o paatXevg , ix fioQfjtaQmv o3aav r^v g)Xotav ijQft(L 
iffihtjv, avftfiipfjxs Toy ini rrjg xsg>aXfjg Xi'»ov rtf fiaQfidQijf 
nQOcaQQax^ijvat , i(p ^ StaraQax^tig ovx iXfyov 6 paatXtvg, 
xai atyji fi^ Swrj&sig xaQrsQijaat, „ SQ^g '% slns ftsyoXfi r^ 9». 

MVji, „«c, 8nsQ iyd Xiya>, xai dsog intfiaQrvQOftsvog avtodtv 
dydl^tov xixQtxi at rijg ^aatXsfag , xai dtd rovrb at ro avfi^ 
fioXov avrijg r^ nirQa nQoaaQQol^atnaQaxsxtoQijits ;^ joSronav^^ 

i3. Vulgo Toittov {xal rt to^ovtov avvtivix^tj ysvia^i;) ^i^«. 

Terujn reititaii Gr. 16. Nonne leg. ipX^^v ? 

neceMitati te submittens avi imperata facessebat, intereaqtie, pront rea 
ferebat, lolatiola sibi quaerena, capUndis per venatum feris et 4ecur- 
aionibna equeatribn» ita vacabat , ut prae his studiis putaretnr ncc 
somnum posse capere. Hoc gcnua occupationes acgerrimc ferens avui 
ndolescentem asperius casligat et probris consciudlt, non in secreto 
modo ac sinc testibus, sed pluribus etiam proceribus et propinquli 
praesentibus. Adolescens vetementissimo dolore angi, qui videret, 
ante ora omninm sibi tantas imponi contumelias. Prae ceteris vero eom 
excruciabat, quod audientibus aliis ingenium eius perversum his verbii 
tcstificaretur: Si hic ad ullam rem necessariam reperietur idoneus, cgo 
me dignum deputo, qui vivens lapidibus obruar, mortuus refodiar et 
comburar. Media inter talia scommata tale quid forte accidit ^ Forte 
adest die quodam iuvenis, senem consueta adoratione impertiturus. 
Eo introeunte per humilcm ianuam domunculae , ubi avus pro consue- 
tndine eonsidebat, marmore incrustatos postes habentem, accidit, ut tiara 
gemmaU, quam in capite ferebat, admarmor allideretur. Quo casu 
mirc conturbatus imperator, nec voci iraeque lemperans.sublato cla- 
more, lamne intelligis, inquit, Deum dictis meis de caelo perhibcijo 
testimoninm, et te indignum iudicare imperio; idcoque, ouod cst jn^- 
perii iymbolum in marmor impingi sustinuisse? Hoc verbum inlinia 
laTenii praccordia quovii tclo dirius lacsit, ct consauciavit Hinc sc 



aS CAKTACUZENI 

A.C. t3aDT0< 'fiikov^ mit(fir$Q(fy iXvfi^wno rai xarivQWfr^ ra mAatfxifa 
%w wiovj xai nfic ^4^ oixiav r^y iavroS anAdmv', mntro 
fioifia crBifaxtov, y/vx^ ii^fvyof^vo^ , noifirixSg sbi^. 

C g\^0fAC9g &^iavrovr^i noXX^g a&vfi^ag dvaXafidv, fyvu Mv 
'nf€afisi'f xi^7ffaa9a/i uvi n^g roy nwmov xai fiaaiXia , afiaS 
fiiv nai xijv OQyijv ixfuiXil^6ftfvog rrp^ ixeivov xtu n^oreQov 
VMraarifiw, Sfu$ ti nai ript airiav iSiXmv fiaS^v, ii* ijv ngog 
V. i^a^Tpv 6 fiaatXfvt oSrwg ixmnoXifimo» nifATUi iif tiva wv 
hi ^cr^ xai fiXoaofAf yvw^ifioi^v nai na^a rotg anavrm 
arifiaai *$ifi$voiv*Iwa^(p, og ifpiXovsiiojaB fihv , ro y$ slg avtavio 
ifxov, Toy Xvx^ov im tov fihiiov xqvxffov, ovx ^ivv^fj ii, 
Tov i$anortxov Xiyov navrcog fi^ ivvafiivov itan$a$lv, oXJl 

Dtig toaovrov ^X^ ntqnpavBiag, tig rf/^fpig xotvti fiaaiXio»g rs 
xai avvoiov tJfg Ugag, sti ii xai avyxXi^ov naatig, twv «e. 
xXijaiaatixciv ^^ifivmv r^; vic^ tavtijai ^Pfififig a%iog anoieuiS 
X^^^^f x^V avTO^ t^ XiavtanBivig xcu fiet^iig toS i}9ovg anci^ 
aato r^v a^iav , to tijg xadiiQag vrfH>g xcu to fUy$9og evAo. 
Pffdtig tfjg agxTi^* tovttg iij XQV^^^^^^ nQeafisvtjj , avaq>if$i 
ii avtov tif fiaaiXet xai nannif toioie* ,,Tav yeyBWffxotmv 
navtcov nfog tov^ J$ avrcSv q>vatxr^ ttvt xexgatTifiivcov atOQyfjj^o 
eixog iatt i^nov xai ta t£v naiicov iXattcifiata avaxia^etv 
P. 31 id^iXety* xav ttg vniq tov natiog nolXjovg ttvag iul^iX&ji xai 
davfAoaiovg inaivovg, vno^iav ov fitxgav tolg axovovai ncu 
fix^'' ^S ov tov natiog ovrog totovrov, aXXa TtoXX^ tif ftitftg 
X$inOfiivov tmv inaivcav, avtov ii anatcoftivov ita t^v <r/i-a5 

3. paqia. Hom. lUad. ^'. ED, P. 1 1. Xif/i^o»'. Matth. 5. ED. P. 

domum conferens, lectulo recumbebat, flebiles effuudeuB gemitus, et 
animam ipsam eructaus , ut poetice dicam. 

6. Porro ut se ex ingenti acgritudine coUegit, legationem ad 
avum decemit, cum ut furorem cius mitiget eumque ad lenitatem ac 
mansuetudinem traducat, tum ut causam cognoscat, quamobrem illo 
aibi tam infensuf sit Lcgatigitur losephum quendam, virtute etdo*- 
ctrina conspicuum , et per omnium ora volitantem. Oui quamquam lu- 
cemam aub modio abscondere pro virili niteretur, nibil tamen promo- 
vebat y quando effatum Domini non potest ullo modo intercidere, sed 
eo claritudinis pervenerat, ut communibus imperatoris, sacrae Synodi 
et universi senatus suffragationibus in pontificia huius novae Romae 
cathedra coUocandus censeretur: etsi ipse ob modestiam animi mode- 
rationemque singularem fastigium et magnitudincm dignitatis rcligiosc 
declinaret. Itaque hoc interprcte usus, imperator avo h;iec nuntiavii: 
Quandq<J[uidem parentibus oinnibus praecipuom qucmdam amorem crgp 
liberos natura ingencravit, rationi conscntiurum est, ut ii orrata etiam 
eorumdem obtegere veiint Quod si paler aliquis filium copiose atquo 



HIsrrORIAfttni I; 6. ^9 

<ri» T^ n^ avt&ir &v ^ o nariif t^ naiti ttm mi ^iJCjpdif A.G. i3ao 
n^oat^AptiTui rffSy&p, iroXiv i« iuifiiT^ov mXXan!kBKT/ova tiit 
^friyo» inopooSai y r^ibiy)^ n^OfftMmBq mhittiv. aoSto/vn^ 
Tov fugr^i^ Kon* iftov rotF. naiHg oSxo^g ilS/iOQyiaf^iivov , tai 

BnDokXag xai notxAag Safffiigm peaTaxiovrog tag Xotiogiag Koi 
xa wiiij^ mu, to naytanv ifi6i fia^vtatov *aiS iiff^ Samim^ 
IdJfte Xiyoiv avsxti^ ifioi, tata asavtoS noXXAxtg t& isivi^B 
Tora iaai^f^Jvov, emot ^^ it^oq rt t&v x^fjaifiiov tvfviSq 
Sx^ ip^iil^* to i* eri^ Sv -^fitov mxfirefOP, to mi fiu. 

lon^ tiv» avfifiafiata , tog Stvxev ht to9 avfin$aovtogy$yevfj^ 
fsiva, ^$^iipt$img mi dsoS fiovXijg anoiiaXvyaig ^sMiH, ifii • * 
t^g fifxaiXiiag aiHa%LO¥ a7ioiet9eppvtog,'tigiat€u^ ^Po^fiaimv^ 8i 
tavta auoiwvj ov 9akaaaag 8Xag xaxAv ifiot ovveMvm Xcu 
ytsfra^ tov -Katiffa; mi iia taSto xal fuxfa ttm nfox^9wu^ ' ' 

i5toig. Sl^ok, isfyfia, toS KSXfVfifjiivov nX^^ovg.tS^v afo^^mv inu. 
wmv^ mi aoi t^ nar^* Snov y$ ^ai 9uvfwt^ovtig aov nai nok~ 
ijamgiMaivovgite%i6vtog ntai nXiov arfivvvaptog if nqoai^^ TtHLc 
toog Si iiuog ^v tiv &ia^vov vnontsim, tjj nqog rdi» naXSa 
iufdiast toSto Xoyil^qfUvovg. 'taSt' &mva fto hvnet tai tifv 

ao$<*7* caiiearifav miel ^vatovm ifjLOQtavetv ftkv^ oSv ifioXiyyii 
ued ^nlfffmf:^ i^ia xai ftaatiywVf xai ^v &v ifxoi tAv eisqye^ 
amf ^ fieyiaTJi, eiys iv tio xsxQVfifiivtp naQa aoS toS natqag 
. i5w %^iiov€' ih Scrib. toHovg dv. 

hoooiifice UniUy^ty noti efi^giet, qiuii aadilorea flUnm noft este ta- 
leniy sed laudibus multo inferiorem, ipsumqiio, ob naturalen propenslo- 
nem deceptum magnopere suspicentur. Gontra , ti filium vel levi re- 
preheBdone perstrihxerity vurantex diametro maiore enm reprehen- 
sione dtgnunk eiae interpretantnr, et adaeqne argvnnt Igitor eum ta 
IMter meua tam vaide mihi iratcaris , multaque et varia in me oonWtla 
et nuiledieU . assiduo lactet; qnodqne omninm dnrisiimnm et a qao 
non solum lingna, Bt6, etiam anres meaealbhorrent, cnm capiti tno Ire^ 
^atter malara jpestem unprecatus «is^ si ego nnquam ad ulliim operw 
pfetium facinndum habilis viderer: qnodqne vei ipsa morte amarltis 
esty cnm mlnuta quaedam et fovtnita eventa caelestes significationes 
diviniqne consilii iiidioia enistimes , quibus imperio indignus ostendar, 
qnisy qnaeso, Romanomm haec audiens, non te maria tota improbo- 
rum Ucinorum de me scire arbitrabitnr? Ideo vel modica qnaedam ad 
aiios abs te profusa, argumento sint, qnam mnltomm adhuc et into- 
letnbiiinm, etiam tibi patri, criminum meorum conscius sis, cum te 
efctam adniraate nepotem et multis landibns plus aequo efferente, illos 
praedicationem eam snspectam hai>ere pateraoque affectui tribuere reri- 
simile Tideatur. Haec sunt qnae me torquent vitamque mihi morte 
Ipsa insuaviorem reddunt. Peccasse me, et plagis ac flagris expianda 
eoramisisse non ibo inficias, snmmique beneflcii loco nnmerarem, si in 
abdito tua mann, pater, poenas a. me repetercs : veram usque eo laxave 



3o gamtAlCuzeni 

. ay$a9ui r^y ofy^v, wg xai noXXmp TtoQoyxmp oSrm n^omilum 
uiXbo^^oIj tfdvrm iifiaifmtsffov^ oy Toiwv TkBt^v inifiXitlfai S 
Ddaog toXq i(io£g afioQtia^, oii^tjasi xai ai nQfOTS^v fiO$ 
yevia^oi' xai avfmaStei^v tog vi^, nfAr Sv a^ fiikTiatov $t i*S 
dfioiwg iSansQ vvv, xoy %i£g iffB^Hq TsXBta^^ai ftiKkH, Stsf og 
n^ofihfSrftm aoi fiaaiXBvg , og ay aoi ia§ji XfV^^^ ^ xakig** 
Tavta 6ianQBafi£vaafiivov ^Jwa^q> ^ ^AvS^oyiKOV ^aaiXiwg nfog 
Tov nannov xai fiaaikia , dta xai noQ iavtov avxvovg tivag 
ipuofjLimv koyavg tov viav fiaaikimg SiB^6k/9ivTog nai n^mgio 

V. i^n0g,m9a\ifaiiivav tov. fiaaikii»g , cig T(faxvt$ifov 9 sK^oin^itft 
^ffqaffo^ofjiivov Tig viif, avTSfiiptvaB ittU avTog TOiwvta^ ^*^^ 
ikXmv TtdvTiov naxiffwv Sfia Tjj tmv naiimv ysw^Bi^ to n^og 

^•IXkaiiTBvg gn^TQOv xnofiivwv kcu avvavl^avivTmv av^avoiUvoA^, 
jgvTog ovTWQ i^i^kfjaa aB xai nfiv Big ^wg nQotXiMv., iog naitS 
mlkkoifg Tnoy iiafiBfio9jfiiv(ov in aQBTjj xbU Sb^ TqfoasyfiXovta 
fiiov ^wvtag fui^vQag bxuv tov ^p/ktfovm ov ytif ioTtv, ovx 
&mv ovieig, ov ov nokka noXkaxig ixitBvaa, dBQfi/orifag nmi 
avxvag vnif aoS 9b^ jiQoaofyBiv Bvxag, iog /uj/ fiovov fttfih 
ivaxBffhg anavTtjaai, Tfj a^ yBw^oBi, akXa ttai tBx9ivta, navtaao 
MQiatov xai r<£y toaovTmv bv/wv a^Aor iatoiBixSifvata, »bu mv^ 
jog Sb iyio TtffomBTWg f4iv iiu t6 fiii to &aQQBSv ^^iv bt t^g 
TOt; fiiov itixaTfOf^g, BnQavuov i^ oivofAwg, nokXa nokXwujgiiiu 

9. iuatQeafiivaafiiffov correxll Gr. Vulgo itan^afBvadfUitoi tt 
post paaMa panctiiBi. 

tiabonas iracundlae» ut quamTis aiulti adiint, iia contnmeliote me 
liacles, id est, quod moerorem mihi parit incredibilem. Si itaque Deas 
ntaericordibua oculis delicta mea retpiciens, te quoqne ad hnmanitatem 
et miaericordiam milii, utpote filio.» impertiendam tnfleaLerit, niiiii ac- 
ciderit milii optabiliua. At ti in posterum niiiilo minua iain aversa a 
me Toluntate futurus et .* qnem probaTerity luinc imperatorem pn> me 
detignes licet Haec losepbus iegatus nepotis apud aTum ezposoit 
Postea cnm sua sponte iuyenem affatiia coUaudasset, Terbiaqne mitio- 
, ribus senem molliter arguissety qui iusto inclementius se in adolescen- 
tem gereret, iUe Ticissim talia referenda dedit: Gum patres reliqui 
omnes, quando coelo frui coeperunt Uberi, tum primnm eoe amare in- 
cipiant, qnem amorem ipsis crescentibus adaugent y ego te adeo amaTit 
ctiam antequam natus esses, ut non paucos spectata Tirtute 9^ Wtae 
sanctimonia huius rei testes habeam. Non enim est, non est, inquam, 
illorum uUus, quem non sacpe impense rogaTcrim, ardentes et crebras 
Deo preces fundere, uon tantum> ut nc quid sinistri in ortum tuum 
incideret, Tcrum etiam ut natas undequaque optimns Totisque tam mul- 
tis dignus redderere. Quin ego ipse, temere quidem, fateor, quando 
propter Titae perTenitatem impetrandi fiducia carebam, tamcn idem 



HimRIARGM L 7.' 3l 

MfMms Twi^ ifmv $vxw aitay inofiifmu h oJy m tcHg fifitgu b 
xoli 9ukafimq MtaTQi'fioywa ovrtoq itpihim xaivjtkf TO-fiivQW, 
ntSg ci^ toooStop ^Xtxiag nqopfxovTa vvv fuactv bIxov xai ano^ 

^s/sa&at; ovx eartfjvv Ao^/^i (p^yysadtu Tavra. ro ii fi$ tqcu 
Xvri^mg X^ipfdat raHg iuogStotnat xai iaxvovat xadAineaitu. 
liyoig, ov fiiaovq rexfiijQtov /g^ noula^t, uxQag ii fiakkov 
dydinig xai Xfjicfioviag narqi nQcnovmjg , fiovXofzhoi roy vihfv 
ita nuvTfOV oftarov tlvai, xai fiaXtata Ttpog oyxov rfiXtxavTiig 

loo^^^c inificuvovTa ijijj» iv ixe/vm yoQ xai ro ^av^oroiw rtSv 
afiOQTtffiittov na^ id tpgovovat fiiytOTOV av XQtdtAj, mg fiL c 
fKfifJuiL navtog xaXov naai xstfiivff xai ita tovto dg xiXKog 
ane^ia&at ita navTmv itxaitf ovrt*^ TavTaig ToZg anoxQiaiaiifV 
ovTmg ^fiiQOtg ovaatg xai nQoatfviatxai 6 viog x^Q^^^^Q^ '^^ 

x^Thufuts T^ paatXftrag €vxaQtaT/ctg , xai ivaiv STsaiv itpslS^g 
tUiipfias t6 xaxbv, tov fiaatXimg svfjLSviarBQOv intfiXinovtog 
Ty iyyavif, el ii nots xai intnXijttetv si$t, avfifiitQmg toSto 
notoSrtog, eig xairov viov, oTa i^ vov9sTovfievov , x^*^ ^f*^ 
Uysfv. ukka ravra ftiv hi nsQtcvrog fiaatXimg rov Mjtxafjlk* 

^insi i* it^vffxst, ra ts alXa ixnsnoXifttoto nQog rov Syyovoiv D 
o PaatXsvg , xai iij xai, i fitxQ^ nQoadsv stQfjttu, fisfivtifti^ 
M)^, mg S viog ^AvtQivtxog aXyvvofuvog rallg TsiQa rov iiovtog 
inusXjfl§/Bat fUfi^wxs nQog avtbv, co^ n^i (^ fiStstfidXotg t^g 
sig ifik ntxQtdg^ sl i* oiv, aXl^ stsQog ov av iS^iXijg nQi^s§X^^ 

fed 9 nec raro lacrinuiiu Deum orav} , ut et naBcereris , et natat talla 
evaderes, qualem ego te ab ipso popotciasem. Quem ergo etiam tum 
in matemi uteri penetralibus latitantem sic effiise dilexiy eum ad hunc 
aetatis florem provectum odisse et a me repeliere , qui tandem potui ? 
Haud istuc cnm ratione dicitur. Quod autem in te emendando ngidior 
et in obiurgando aculeatior fui, non id potius odii, quam perfectae 
caritatis et patemae sollicitudinis indicium putandum est, ut qui stu- 
duerim filium meum omnibus florcre iaudibus, praesertim iam ad 
tanti imperii culmen ascendentem, in quo vel minima labes sapien- 
tibus vlueri maxima queat: siquidem omnis honestatis exemplum uni- 
versis propositus, ad splendorem virtutum omnium merito expoliendus 
sit Hac tam placida et benigna responsione delinitus adolescens , per 
certum bominem festive gratias egit Ac toto biennio insequente a malo 
quies et respiratio fuit, avo nepotem amicius intuente, et, si ouando k% 
tulisset, parcius increpante ; ut ct ipse nepos, auasi tantummoao commo- 
nefactus, id gratum sibi evenire confirmaret. Sed ita antea faciebat , vi- 
vente imperatoreMichaele ; verum eo mortuo, cum alias ob causas effera- 
tum gessit animum in iuvcnem , tum quod dicti, cuius supra mentionem 
fecimua, memor esset. Scilicet cx iniquis eius increpationibus moeslior, 
per intemuntium ei dizerat : Utinam amaritudinem adversui me deponas : 



3a CANTACUZEMI 

A.C« tS^Ql9«' 0f^ fiaatlsvQ^" iytefi^pwa^ avxig vvp uai ovTO^y ^-pfi 
n(f6a9sr c^i^rfi^, %$vi^stai vSv, »ai h$^g dvu aoS nffofihi^ 
^ifieiai fiaatXfvg^ aoS tuq n^atra^ nftf^* avrav rifiog xofnov^ 
fUvovm" 7i(fog ravd^ i viog ^AviQOVixog ansx^ivato xoiavra* 
P. 93 ^* ,f Toli ii OQy^g ^ Xvmjgij nvog r£v xoiovrm rsrofayfAi^S 
V. 19 vo$g TO^^ Xoytfffiov^ ,axokov96v iini, {liiSf iv Xiyovai fi^ iv 
SffAaw iv roli; xfjq xofax^g xaif otg noQaxarixBnf rijv fivi^fuiv» 
Snov yoQ fiij^ £v n^arrovaiv cUaduvovrai xav n^og fi^axvg 
0^0^^ y av fUfiv^aovrai Xoytov TWQB^fvtjxirog x^oyov* oi ii 
ys TUf^d xivog Xiyoig ^ nQay/naair €V€Qy$xovfUvoi, xat slg niX^io 
Xot); iviavrovg r^v fivfifAtiv noQaxarixovai rav svfQyertjfiormv» 
^fidf^v yuQ ovaijg r^c H^^^yA^ ^ xadtartfxviag xai ratg ev^ 
Bfyea/a^ ivtiSofiiviig , wg iv x^^V ovfifiaivsi xai r£v Xbyaw 
xai r&v ^yiov iyxokdnrsa9at rdg fivijfiag.. xai avrog roivvv, 
BcJ fiaatXsv, mvfiiv i(p9vy%dfitiv iv olg ^avdxrow, iniXikiiafiai^iS 
navreimg* Sv S^ ^xiixohv €V€Qy$rovfi€vog nagd aov, ovVco; ^C0 
x^v fiv^fiijv dvdovaav xai veaQav , wg Soxetv ovna x^i^ »oi 
jnQnitlv dx^ixoivai^ xai ai ii avrov iXoyt^Sfjitiv rov laov ifioi 
iiaxsmjdui rQonov , xai dv fiiv OQyiJ^ofisvog i^diyl^ riiv to. 
Xiorfpf xifv fiv^fitfv dnofiaXstv, Sv ih evtiQyirjptag, dag>aXcig2o 
naQaxarix^^y» yvy i$ rovvavriov anav oqS avfjL^altvov. rov^ 
9^^ r^C ^VV ^6yovg fiv9if Aifi^rig g>i(f€a9'ai naQadovg, xovg 

6. OraeM , qnae in nu. inteipretis hic detideraboitary iotegra no- 
steriiabebat ED. P. 

ain minns» alium pro arbitratii imperatorem creato. Itaque nunc renun- 
tiari eidem baec iussit: Quod aliquando desiderabas, eius nunc faxo 
compos fiai : alius enim in locum tuum imperator asciscetur , qui te 
lummis bonejtabit honoribus. Tunc quidem Andronicus hoc responsum 
dedit 

7. Qui ira, dolore, autalio quopiam affectn condtantur, neque 
quid dixcrint in illa pcrturbatione neque quid feccrint, meminisse »o-' 
lent Cum enim non sentiant yel ad ex.iguum tempus, quid agant, 
multo minus verborum praetcritorum recordari queunt In quos Tcro 
seu Tcrbo scu re aliquia ofQcii coiiatum est , illi tcI in multos annos 
acceptorum memoriam custodiunt Quia namque mitis eorum beneqne 
compositus est animus et beneficio delectatur, fit, ut cum Terba tum 
benefacta illi tamquam in aes insculpta haereant Ac me sane eorum 
quae locutus sum, dum stomacho et indignationi serviebam, funditus 
cepit oblivio : quae autem abs te mihi benefaciente audiTi , ita Tigent 
in pectore meo , ut ea nec heri quidem ac nudiustertius , sed hodie 
primnm his auribus hausisse mc putem. Te Tero perinde affectum re- 
nar ; quaeque per iram exprompsisscs, eorum citissime ahiecisse memo- 
riam : quae autem beneficia in me collocasses, ea tc etiam atque etiam 
recordari. Nunc omnia alia CTenisse intelligo. Nam sermoaes mco» 



' 



HISTORIARUM I. 1. 33 

^ afiST^iag il^ivrpfsyfiivovg Xvntig Big.fiioov SyEi^. iyci (^'OTtA. C i3ao 
fisv ei^^xeiv, dvsinvi^ad-fjv axijxocig» ov filjv oSg S^ n xdSv aiaxi'- 
tnwvTfjv fiaaiXsiav anonotovfisvogj TOiavv' iiQj^xeiv* fj yag avQ 
fjv navrdnaaiv iaTeQtjinivOg (pQBVwv xai dxaQiariag vnsQ^o- 

^Xfiv xaTakimiv oviefnav, $i & &s6g o fiaaiXsvg rdiv paaiksvov- 
Tcoy xai av avrog 6 xvgiog xai noTTfQ naaav svsQysaiav vnsQ^ 
Paivovta ixaQiaaa^, tovt^ avrog dvoi^rcf xai naQafioXtp cpQSvi 
wg Tt rmv d/pijaT(ov dns^aXofitpf. dXV ix Xiav ivtoSvvov xai 
reTagayfiivTjg yw^fjg roty^ roiovrovg Xoyovg nQO^SiV, XoyiKo- 

tOfisvog Sti ro Xiav ivoiivvov xai olov nixqtag yifiov rov nai^ 
iig (f^iyfia nqog avfind&siav xafxrf/si rd anXdyyva rd narQixd* 
iff xdi xard yvoifitjv ifi^v dnififj, xai noXXr^g dniXavaa fii/^Qi D 
isvQO Tijg svfjisvsiag rijg narQix^g. vvv ovv si fiiv iari t£^ «5«- 
Xiyl^av a%id fxi nva siQyaafiivov d-avdrov , od naQainjaofiai 

i5to iixafmg dnod-avstv^ si i' aQa roiavr* san rd iyxXtifiaxa co^ p.34 
naiisiag istdS^ai xai fxdanyog narQixijg, rd fiev dg)^asig, (og 
KOf avTog naQa rov fisydXov fiaaiXimg xai 9iasi narQOg rfjV 
rmv nXijfJifisXrifidTiov avy/iOQTjaiv i^airovfisvog barjfiiQai* vnsQ 
ii rwv e%S(ni aot iixag Xafipdvsiv rSv nXfjfifisXtjfidnov dl^iag, 

tOTOv^ TOtovrot;^ ina/dstg xai navrog paQvriQOvg (pOQTiov fia^ 

XQav ^ficSv dnsXavvovn Xoyovg.'* Toiavra xai ^AviQOvixov rov 

viov dnoxQtvafjiivov r^ ndnmp, avrog fxiv nQOg rijv dnoXoyiav 

dvTsrnsv oviev , fiaQstav i^^VTJjaiyj} xairoVg ijd^sat rijv OQyfjV 

9. sls tovs coni. £d» P., sed vid. infra p. aS^, C* 

de pace Lethaeis aqnit permittens, quae immodico dolore stimnlatns 
effuderam , ea nnnc in medium adducis. Quae ego audicns , dicere 
me' memini: yerumtamen non quod imperium ut quippiam turpitudi- 
tiis pienum repudiarem, ilia dfxi< Profeeto enim nnllam partem men- 
Us possiderem , nec esset quidqnam me ingratins, si, quae Deus rex 
regnm et tu tpse dominus ac parens mens ultra omnera benenccntiac mo- 
dum donavistis, ea insipienter ac temere tamquam inutilia rciiccremi 
Quid igitur? animt dolentis et conturbati conBdentisque acgritudinc! 
et amaritie refertam nati voccm patema viscera ad symnathiam emolli' 
tnram, illa fuit oratio: idque factumnt volui. Nain hucusque patria 
mihi abs te benevolentia tributa est Nunc st quis est, qui me capi- 
talia designasse convincet, meritae mortis suppliclum nou deprccabor. 
Qnod si ialia sunt crimiua mea, ut patema durataYat castigationc ver- 
beribusque expianda videantnr, eorum partim mihi gratiam facies, cum 
ipse qaoqnc a magno imperatore, qui nos aequaliter omnes adoptavit^ 
peccatornm tnorum veniam preceris quotidie. At crtcra digna pocna 
vindices licet, modo molestas hasce oinnique onere intolerabiliores 
▼ocet procnl a me abstineas. Hac defensione explicata, avus eam neo 
▼erbo refellit: silentio vero ipso et gestibns contra nepotem ira ae-> 
ataare visus est. Getemm magnus domeaticnt e Thracia reversus, aodl-< 
CantacuzenuM, 3 



34 



CANTACUZENI 



A.C\Z2oM$iicpvfiivog T^ iyyovtp. o fiiyro^ fUyac tofiiartxog Sx 6|p^- 
V. ao xfjQ iXdwv insl inv&ero rd avfi^ayra naqa fiaaiXiwg xov viov, 
BnoXXd davfidaag rmv xl^g dv&Qanivtig q>vaBng xaroQ/ovfiivmv 
xaxciv j xai r^v diix/av xarafiefixf/dfievog ag xcU xar' avrijg 
TTJg (fvoBtog onXi%ovaav roi;^ dXovrag avTJj xad^dna^ ^jXQdnatsi 
§aatX£v" €q>fj ^^TO^fiiv xaxov xazdSfiXov avro^v, Sg iatixmv 
dvfixiarwv* r^v Si nqog ai fiov mariv xai SoXov ^iavro^ dfiiyti 
ifiXiav^ xat o naQcXd^tov fiiv /Qovog fisfiauiaaadui Ixavog, fjXi^ 
xiwriv xai roVg adfiaaiv '^fxVv avvav%avofiivriv dnoSei^ag r^o- 
nov rivd* iionSQ ovih Xoywv Satv nQog dXhijXovg tifidg tjyov^io 
fiai, iavuf rov SreQov ixariQOvg olxetovfiivovg' xai 6 fiiXXwv 
Si ovx eXtnrov Sei%ei , giiXtov niarordrwv Sepiaofievog wg o^oS. 
C el fiev ovv eoiQoov ae xaxofj&eia j^Qcifievov xai avdaSeia nQOg 
paaiXia roy ndnnov, r^g aQ^^g ixetvov fiev aTioareQetv^ aeav" 
rQ di fiovu) neQinoieta&ai ^ovXea^ai, ev Xadt, xai'%01 Xiavi^ 
g>iXiSv,.ovx av ovrwg dronov nQdl^emg elXofifiv aoi xoivtovetv. 
inei S' e^ ovSffndg alriag rotavd^ oqw q)v6fieva xaxd xard 
aov, cSor' ei fx^ deog dvwdev avrd StaXvaet^ ovSh ndw noQ^ 
QW nQoaSoxiag eig vxjjog uQSijvai fia&v , ixdv avrog intSi- 
Smfii rotg xivSvvoig rotg vneQ aov ov x,Qrifiara fiovov xai^ko 
xrijatv xai oixirag xai q>i\dh)g^ dXX' ijSti xai avrov ifih , divrs 
e^etv o,r« povX^ap x,Qtlad^ai." ^Eni roivroig rov fiaatXiwg Sofie- 
fsrlxi^ r^ fieydXtp noXXtjv xt^Qiv ofioXoyj^aavrog , xai nQOa^iv- 
Dtog^ dg „6 ndvr' dfi^Xvvcov X9^^^S ^^^ xard fitxQOv vnOQ^ 

iis ex iuniore imperatore quae conUgerant, impendio miratns, hanianam 
naturam tot tantisque subiecUm miseriis, ct de iuvidia conquestuc^ 
.quae semel a se occupatos ipsi naturae belium inferre cogit, Optime im- 
peralor, inquit, maium esse atrocissimum hinc satis liquet. Fidem autem 
erga tc meam, ct amorem sincerissimum etiam antegressa tempora satis 
firmarunt et amicitiam, quae inter nos acquales erat, ipsis corporibus 
quodammodo auctam esse abunde dbcuerunt, Itaque verbis inter uos 
opus e$$e non arbitrof , quibus nostrum uterque aitcnim sibi conciliet. 
Ventura autem tempora, fidelissimorum aroicorum opem imploratura» 
iit auguror, non minus qui sim erga te deciarabunt. Si quidem igitnr 
yidcrem^ te , roalignitate et arrogantia corruptum , avo imperium cri* 
pere velle et ad te solum transferre, pcrsuadeas tibi vclim, qnamquara 
tui sum cupidissimus , nolleni tamen in tam infando negotio ad tuas 
rationes nie adiungere. Atquia te iromcrente prorsus iiniusroodiadver> 
sum te mala emergere cerno, nt, nisi Deus illa desuper discusserity 
metuendum sit, nc in altitudiucm quoque imniensam excrescant, en 
ego uitro ac libens pro salulc tua non pccunias tantum, fortunas, ser- 
Tos, amicos , sed mc ipsum praelrrea oflcro, tit quacumque in re et 
quomodocunque me uti possis. Ciii gratias disertc cum egisset impe* 
Mlor, atque hoc ijisuper addidiasel: Cum ipsa die veterascant paulatim- 



HISTORIARUM i. 7. 35 

^mfiev€inif€ig aet xcu aHfiaioxiqaq n^oiirwog ^aivojuUvtjg*' xcm 
iiv^pfp M^oeretxdaavTOg asi Pfi'&ovTi roig uagTiotg xai rov 
naoti^Xv^ira t^ evstnmti vmwvti ZQ^V * i^f^oyto Tt^og 
5to fiovXev&xdm ns^i tcSv nafovttov, uai nQwtov iioxei navL. 
tmv, ixloy^v nots^aaad-ai tov fiiJiXovtog avtovg vnoii^$a&ac 
ftvyovtag g>fov^iov , intxai^Qmg xBtaofiivov xai nQog to yt;. 
jUc$cu iuMiQavtag xai nffog to totg fiaxOfiivoig dvteni/eiQetv 
^aatwvfiv na^i/uv. iioxsi fih ovv iXiod-aif t^v iv ^Oi(fv^?. ^5 

loaol^ iTUowfMv ^Ai^tavif nokiv, noXXmv Svsxa xai avayxaiotd^ 
tmv aitimvm ieiiirteg ii fi^ xatanoiag t^g (pvytjg iniat^atBv*' 
cartog aitoSg tov paaiXiwg, at$ xai otQOXidv $xovtog ^ etoi^ 
ftov, xai tijg oiov ivotvtl tpuSv ijfi$Qav eXattov ovaffg, aAc?- 
oiv, dfnvvaadm fiij ivvdftevoi toifg iniavtag, il^exQovovro tav Xo^ 

iSyf^fMav, avviti^eVto ie ftaXXov nqog ttjv iv @QifXfi XQiatov nOr- 
Xm ineX&Biv. ovro» ne^i t£v xaS'' eavtovg fiovXsvofAivwv aitmv^ 
atpixvettm naQa tov TQipaXdv OQXOvtog KQaXij ScBifdvov nQog 
fiaaiXia nQeafieia, o^ ^v yeyafiijxtog t^v fidurtXiag ^yariQaB 
t^ Sifiwvtia. ^ ie trjg nQBafieiag nQifpaatg ijv , otL ix tijg 

aofltvrot; atQatiag Kofiivwv oXiymv iiovtag iuaxfXitov Xafidv, 

ovx dniiioxe rov^ otQotiwtag, dXXd 7tei'aag fiiveiv naQaxatet^ 

/^ev» iq>* olg i KQoXfjg naQO%vvifievog itenQeapeveto nQog t^ 

^,nQ0O€ixttOayi0ff» nQoctotxvlag coni, £D. P. , male. 17. Aiiis 
flcriptoribus TQtfialXtuy. ED, P. XQdXtj. Haec vox regem 

flignificat ( quod ncc doctus interpres ignoravit) sed esse ix tf3y 
xvQttay nqgat Meursius in voce xqdliig. ED. P, 

que dilabantur omnia, instituta mihi teeum amtcitia vetuttatem vincii: 
quippe quae tempore procedente validior semper atque virentior appa- 
ret c atque eam cnm arbore comparastet perpetua Daccarum ubertate 
incnrviscente, ae praesenti auctumno praeteritumsuperan.te : iam ad eoa- 
snltandum conTersis, primum omnium compUdtum est, deligendiun esse, 
qui se fugientes reciperet, locum munitum, situque tum ad tuendos 
profugos, tum ad arcendos oppngnantes haud incommodum. EUgenda 
autem Tidebatur urbs in Odrjsis ab Adriano nomen sortita Adrianopo-» 
Hs, idque multis et pemecessariis de causiff. Sed cum illud eis timorera 
facerety ne e Testigio insecatus senior, qui militum copias in promptv 
haberet quemque viae brevitas, biduo aut triduo minor, adiuvaret, 
fngientes opprimeret , quandoquidem instantes propulsare nequirent, in 
irritum cadente sententia, Christopolin Thraciae urbem petere oonsti^ 
tupmnt lis faoc modo inter se consiliantibus, a Grale Stephano, Tri^ 
bailomm principe, ad imperatotem avum, cuius filiam Simonidein 
habebat In matrimooio , advenit legatio hanc ob causam. Imperator de 
cius exercitu mutuatns circiter duo Comanoram millia , eos non resti- 
taerat, sed ad remanendura pellectos retinebat. Quare exacerbatus 
Cndes ad socerum Callinicum monachnQ natione Tribalium mittit Qui 



36 CANTACUZ^JNl 

kC 1^20 xfjfsar^. o nQtafiBvtfjg Si fiopa/OQ ^v, KaXXfviXOQ xsxk^fii^ 
vog, vo yivog fuv xai avrbg TQipaXog, ev ii siStog xaiQO^ 
xai nQttyfiaat noXixixoCg XQ^^^ **' ifimiQtav. 8g d^ xfiv 
fieiatv Twv fiaatXiav avatpvofUvtpf atwttv fiii iyvo^ag, xai 
avviSmv, mg ^ roiavrtj dixoaraaia xatQOV av naQoaxji ^V ^<^*V^ 
C feanorjj noQa fiaaiXioog mv ^itxfjro nB^i rifV arqaxiav Sixag 
XapeFv , ifiovXero XQVfpa r^ viif fiaaiXct avmvxtlv, 

V. ai 17. To i' airo xai fiaaiXsvg o viog avv Sofiearixip ry fteycL 
Xtp XvaiTiXeiv avrotg TJy^ofievot TiQog rovKQaXtiv SuznQS^ 
afievaaa&at nsQi avfifiaxiag, rov KaXXivixov fieraxaX$aafiS^io 
Cpot xai nBQi rijg rov KQaXtj avfiftax^ag xai q>iXiag SiaXs^ 
X^ivTBg xai neiaavreg ix rov Q^arov Sta to xai avrov rijv 
nQeape/av ravnjv xy KqoXjj vofii%€iv XvatreXdtv, aUwg d-' Irt 
xai nQog 2vQytavvtjv avr^) q>tki'ag ivixvQa xai TtQortQOv tjaav, 
i^anoariXXovatv. o dh anovStj xai nQodvfifa noXXjj r^v oSoviS 
raxtara Siavvaag, rif KQaXtj « avyyBvofJLBVog ^ xai r^v roS 
viov fiaaiXifog SaiayytCkag nQBafieiav, sSqs xai avrov otanBQ 
%Qfiatov TjytiaafiBvov roy xatQOv ^ xai Ttavri adivBt avfifia- 

P. ^X^aBtv intaxyovfiBvov tm viw ^aatXBt^ nQOg TfS xai /^aQiV 
BiSivat , ei fiovov rov nannov xai paaiXitog anoarag , nQog^o 
rol^ fiiQBat yivotro MaxeSoviag* faero yaQ rijv nQog avrov 
avfifxaxtav xaxmstv Btvat r£v tov x^Ssarov xai paaiXivtg 
nQayfianov* Xmfitov ro/wv 6 KaXXivtxog rag inayyeXtag^ incL 
VBiat nQog ro Bv^dvrtov xara raxjog xai x^Q^'^ oq^deig r^t 
paatXBt xatQOvrt dnijyyBXXi tb rd rijg nQBa fieiag^ xai rr^v avfu» 

cum non mate didicisset uti occasionibus, et in rebu« ciTilibus tritut 
easct, exortam praetcrea inter imperatores discordiam non ignoraret, 
atque etiam prospiceret, hanc dissensionem domino tno peroppor* 
tauam fore ad animadyertendam in socero propter militet iniuriamy 
cum iuniore imperatore clandestiuum Toluit inire colloquium. 

8. Is ct magnus domesticus e re sua futurum statuentes', si lega- 
tionem de coeunda secum belli societate ad Cralem mittercnt, Callini* 
cum arcesscntcs , et cum eodem de amicitia et foedere cum Crale in- 
eundo disserentes : facileque bomini consuadentes , qnod et ipse hoc 
Crali conducturum sentiret, tum etiam quod Tetus ei cum Syrgianne ne- 
cessitudo esset , legatum eum mittunt. Qui , festinatione et alacritate 
mira celerrimc confecto itinere, cum Crale congressus, legationem iu- 
nioris imperatoris exponit Ille similitcr de obiata commoditate, tam« 
quam de inezspectato lucro, gaudet, gratias insuper agit atque ad 
nepotem adiuvandum Tires suas omnes spondet» dummodo ab avo re- 
motus , luxta Macedoniam considcat : sic enim expeditionem suom 
auxiliariam soceii rebus damnosam fore confidebat Cum tali poUlcl- 
tatione Callinicns magnis itincribus Byzantium sc recipit, successum- 
^e fegationit snae laeto imperatori laotus cdisscrit : certam esae Ci^s 



HISTORIARUM I. 8. 3^ 

fiayjw avTff rov K^dlfj 'Sv fiifiaiff xetd^at' itiaxy^il^$TO ^ tjvA.C, iSio 
fiivoy nQoq ro^ fiiQBoi yivjfrai MaKsdoviaq, oSrfo i*sv xai 
n€Qi T^g Tov KQakii avfi/na/iag o viog ^AviQOvtmf^ iitaT$7iQo^ajo. 
Tov fiivTOi paaiKia xai naitjiov oQoiv roltg t^dvai xai Totg Ad« 

5yot^ Tfjg nQOrigag iva/iiBVf/ctg ovx ^ffiifiBVov , Tci ^o; T^y B 
iid/ay fpvlMriv H^tjQTveTo xai avrog , rovro iiavoovftevog, tig 
ti fikv TQfntfg S^ rm dtaXv&e/rj ra ivax^QVt ^^^ ^'i^ fifMatXet 
xui najtnfg Tekiatov a^Qtg av anofnfj rov ^ijy* el i' ini ra 
nQoato nQoto^ xai ^ifj nQog TiXog iyytXoi^ xctxov , ror' ijifj Tf}g. 

lo^ftaiX/iog twv niXetov dnooTag, savTov tb itaofi^ot xai Tovg 
ovvavTag. iv Totg TOtovTotg ifj TQtfiofiivov tov xQOvov , xai o 
Svvaifjvog QeoifOQog o xai nQfOToaTQ&tfOQ ^xev elg Bv^av^ 
Turv ix Tijg ianiQag naQaXv&eig Tfjg OQXfjT incTQOnevs is 
IlQtXXfinov xai tcSv neQi avTOV xtoQWV Te xai noXix^ttov xoTto^ 

iSriQfo Maxeiovfag» tjv i* o Svvaifjvig oSTog il^ evntxTQticiv C 
xai Tf^ fivog neQifpavrjg • ftfjTQ6&ev /niv yuQ elg fiaatXiag uvij^ 
yt Tug Tov yivovg aetQug, i'§ dieXfpoS tov nQtOTOv tSv naXato^ 
Xiyfov fiaatXevaavTog MtxafjX Tfjg ftfjTQog uvt^ yevvfjdeiafjg^ 
ii ye ntxT^Q tov nQog ianiQUV xutu Tfjv /JaXfjtaTi'av Xeyo^ 

^Oftivffv HoXoyov TonoQXfjg ^v * ijv ifj TonuQxiav avv iavTfS rrii 
nQeiTfo Tfov fifxaiXifov TtQoaayaytov TiaXatoXiyffi r^ Mt^x^^ ^^ 
inoxetQtov dnoie^ag uvt^ , Tt/nSv ts '^l^uo&fj fieyaXfov nuQa 
^PfOfifu'oig xai ya/iov xotvfovtag inig>avovg, Tjj fiaaiXiag dvetfftf 
avvoupd^eig; ffvTog T0t'wv S nQfOTOtnQaTfOQ hc r^ eaniQug , wa^ 

^Stisq efprjfiev, eig Bvi^dvTtov ufpixofievog , xai oaa nQog paat^D 

societatem asseverat: tantum propter Macedoniam ae collocet J)o 
Crale quidcm ad suas partes adiungendo Andronicus minor lioc fccit. 
Animadv^ertens autem avum de prittina malevolentia nec mortbua , nec 
▼erbis remittere, securitati suae prospiciebat, proponens apud animumy 
st quo modo tam turbida tempestas sedaretur, in avi arbitrio manere» 
quamdin illi vita suppeditaret: sin nlterius progrederetur furorque ad 
summum perveniret, imperatricem urbium deserere, et se cum suis 
conserratnm ire. Dum in bis tempns ponitur, Tbeodorns Synadenus 
protostrator Tacatione accepta ab occidente ByzantiumTenit: Prillapum 
siquidem , finitimaque loca , et inferiora Macedoniae oppidula procura*' 
▼erat , vir domo nobilis et amplissimo genere natus. Nam qua de ma- 
trc, imperatores attingebat, quod ea fratre Micfaaelis primi imperato* 
ris Paiaeologi procreata esset; pater in occidente apud Dalmatas Polo- 
gum toparcbiam obtinebat Quam quia una secum Michaeli iam dicto 
obtulerat, eiusque ditioni snbiecerat, eximios apud Bomanos bonores 
adeptus et consobrinae imperatoris copulatusy superboque coniugio 
dignatus fuerat Hic ut Bysantium intravit, seniorisque ad iuniorem 
pessumdandum et evertendum dicta facta omnia percepit, cum dete-< 
f l0tion« tantac iniquitatis iocredibiiem anijno dolorcm persensit Quam 



38 . CANTACUZENI 

A.C. iSaoilico^ stQtjTm t$ uai nhiQainxai ini rfj xaraUaci tov iyyovov 
xai PaaiXimg dxfpcodg, ^avaxru tb ovx ca^exrcig xai nok. 

y. 32 X^y xaT^ivwjx£ tov nQdyfiorog dyvmfioavvfji^» iio iij xai &uq^ 
^^aavTBq b riog paaiXBvq avv Sofi&nixtg T€g fieydXi^, aXXag 
9^ mi xai fptXtmg n^og avrot); SUx$no xai nQfnBQOV o nqm^S 
ToaTQarfof, T(f fieydX(ff ie fidXiOTa SofjrBOTixtg ix rijg nQog 
^Aiqiuvov noXiv nagd T(p fiaatXBt MixciijX dun^ip^g^ X9^ 
n(iXX^ Ti/g g>iXtdg avTotg lax^Qdg yBVOfiivtig, SbVv (}]^dr]aav 
xoiVfovov xai avrov t£v nQOTTOfiivdov naQaXa^Btv (piXiag tb 
Tfjg nQog avTOvg ^vBxa xai dvS^iag xai noXBfnkSjg ifinBiqiagxaiio 

P> 37 (pQOVi^aBOfg, ^g at touxvtcu fiaXiOTa t£v nfdl^Bosv SiovTOti* ava^ 
xaXvTmvatv avu^ TOtyctgovv oaa tb 6 fiaaiXsvg firpfvaBiB T(f 
iyy6v(f f onoi'mv tb tvxoi Toiv dnoxQiaBiOv , m tb oaa xai avroi 
nBqi tAv xad^ iavrovg povXBvaatvro nfayf4ur(»v* a S^ ndvra 
xaXmg exBtv intrfni^ftadfJiBvog xaiavTog, xoiV(avBVv avToXg ^lXcroiS 
xai tSv povXBVfidT(ov x(u twv xivSvv(ov fiixif^ navTog. iSi» 
SoxTO Si Totiro^ afjta T(f paaiXet, nQog fifjSiva fAiiSafiwg Src- 
qov T&v ^Pmfiatcav ixipav^ yBvia&cu Ta fiovXBvofUva, OTi fi^ 
TOVTOtai ToT^ T^iat, SofiBaTt'x(p StjXaS^ t^ fuydX(f xcti T(f Sv^ 
vaSfjv^ nQdnoaTQdroQi xai SvQyidv3^, xai rBwovtTatg AaxL'^ 
B voig eriQOtg Tftai, xpikotg fiiv ovat SBSoxtfiaafiivotg t^ fiaatXBt, 
Svvafiivotg Se fiBydXa nQog Tifv Btg XQt(nov noXtv ix Bvl^avttov 
avyxotTan^a^otad-at (pvyifv avTo!tg. httiyyBiXaiVTO yuQ avToi,TfBig 
fiiv TQii^QBt^ olxBiotg dvaXcifiaat nXtiqdaBiv , hnd S' eti^ag ix 
fiaatXicog XapovTBg XR^^M^^* ^^ Sixa Tag avfaidaag yBvofti~%S 
ya^^ xai nqog ttiv dnoSQaatv, et SBtfaBt, avvdQoadat uo /?a- 

ob rem iaTenis et magnus domesticat maiorem in se concipientes au- 
daciam, praesertim quod et antea protostratorem bene aibi cupientem 
babnissent, plus tamen magnns domesticus, ex eo, quod Adriano-» 
poli cum Micbaele imperatore ambo Tizerant , temporia longinquitate 
amicitiam eonfirmante, faciundum sibi e&ittimarunt, utcom eo rem 
commnnicarent : non solum quod amicuty ted etiam quod vir fortia» 
belli gerendi peritua et conaideratus erat: quae Tirtutes tatibua in 
negotiis maximopere ezpe£untur. Igitur quae imperator nepoti de- 
nuntiasset, quid responsi redditum esset, quaenam ipsi adbuc deli- 
berassent , illi aperiunt £a protostrator omnia comprobans , se per- 
petua communitate qua consUionim, qua pericuiorum cum eia de- 
▼inxit GonTenit etiam illis cum nepote, nemini Romanomm ullo 
pacto oonsilia detegenda, praeterquam tribns bisce, nempe magno do- 
mestieo, Synadeno protostratori, Syrgianni: adbaec Latinis Genuen- 
sibus tribus , qnomm erat imperatori 4>erspecta fides , quique iliis ad 
fngam Byzantio Chrystopolin magno possent esae adiumento: temas 
^ippe triremes aao, septenas imperatorii sumptu armaturos proniiac^ 



HISTORIARUM I. 8. ^9 

ctX$tf mi nQog iji Xfunov noket avfifiaxt^aag raQUiffjam, A,(l iZ^q 
axQiq S» i paatXsvg' Bv Sut9oivo ra xar* avjw* hvbfima i* 
aix^f ino fikv xov xm ^Qfmv yivovg, ^Fofpnv vte^OQia, ano 
ii Tov Snivovimv , iDf€Q/ym 2nivovXa, ix ii xSv NufiaQ, 
SPaqKov tHxBiiaQ» av&ig i* Sfia jolg ivai fiovXBvofiivtf rtg §a^ 
ctXei^7i€(i Tov, noxiQov XQ^ ^^^ noXsw onoiuiQaaxovrag iXi^ C 
a9iu, <ig av xai o nQtaxoaxqixnQ xi(v ioxovaav avxtf xo vtxfv 
ix^i» claxviyxfi y/^ov, xai x^v fiiv^ XQtaxov mXiV x^ nc^a xoS 
K^dXtf avfifiax^f nafa^evyvvovxog, x^ ^AiQuxvov ii x^v noXv-* 

goav^Qomiav xai xijv iyxa9tiQiffiivfiv ix$t axQOxiav, xai ro nX$L 
axovg slv(u xwv oixovvxmv ix$t xa xov viov fiaatXimg jJQTjfii-, 
vovgr i nQwxoaxQoxioQ fiiv x^v eig ^AiQiavov noXiv ^Qftxo, ovnm 
ii niQag xijg povXijg Xafiovaf/g, dviaxffaav* b7x* avdtg ofia 
iofucxixif x^ fuyaXif fiovif xai fiaaiXsi^ TUQi xAv avxmv tov-D 

i5xmv fiovXsvofUvm xai avviiivxa^v, mg SvQyiawfi fiiv xai x^ 
fieyiXff ioftmnixtf, xfj BQaxfi xmv yofuxiiv iviiaxQifiovaciv, 
Qttiiav iaxiv Snoi fiovXovxai xav¥(»g dnayayetv, nQmxoaxQaxOQi 
ii x^g yafur^g Sfia ivai d^vyaxQiiioig xjj ^AiQiavov noXs^ 
lyxaidtiQVfiivFig , noXv xo ivaxoXov fuxaxivitadai* %lxa xai 

aorouro nQoasmvoovfiivmv, mg xai xo xoaavxtfv avayxjjv x^ nQw^ 
xoaxQoxoQi htafyayatv, dyvmfioavvtig av eiJi noXXijg, xai xoiva^ 
seoiUo^ expvxa nQog xavxa xijg xoivmviag dnw9sta9ai, xai dfiov^ 
Xta^ ofia xai diixiag* rovro fiiv, sl nQog Tiavxa fiiXnaxov 

3. m X>^ia acriDfi pro TQlg. ff "X^qmu 4- ^Q^^iy» ex Italo 

elumn pro 'pQiaeQtxm, EJ). P, 

rant: nt namenifl eanun denariaa et ad fugamy ai fagiendudiy ei sub- 
aerviret; et apud Christopolln simul bellum toleraret, quoad res suas 
ordinasset. Nomina eorum fuerunty e gente quidem Oriarum , Raphon 
deOria; eSpinularum, Fredericus Spinula; ex Demarensium, Raphon 
Demar. Denuo cum iilis duobus consultante imperatorey utram ur- 
bium confiigio constituere oporteret, quo et protostrator, quam pro 
meliore duceret, sententiam proferrett et cum Christopoli quidem au- 
xilia a Crale exspectanda, cum Adrianopoli Tero populi frequentiam, 
ibidemque locatam militarem copiam, ac civium -denique maltitudi- 
nem sibi faventium coniungente, et protostratore Adrianopolin prae- 
optante, antequam certam quid decemerent, surrexerunt. Post ite- 
rum domestico et imperatore solis super eadem quaestione inter se 
agentibus, nec ignorantibns , Syrgianni et domestico facile factu esse, 
uxores in Thracia manentes, qno placeret abducere, protostratori con- 
tra, AdrianopoU coniueem cum duabus filiolis habenti, sedem mutare 
perdiflicile fore : deinde et hoc secum Yolventibus, nec tantam neces- 
sitatem, nisi admodum iniuste illi imponi posse: et reluctantem a com- 
manionc rcpcllerc, non iniustum modo, verum etiam stolidum videri: 
iiladquideiUy quia yirum omnimodis optimum adeo levi dc causa cx« 



w 

4o CANTACUZaENI 

wleadfiBvot xainQoaBvatqtaufi$voiy xaianovitjv noXXfjV xai nQO^ 
V.^^fiiav nQog to avv avvotg xtvSvvstmv elaeveyxovra vvv anto^ 
^ovyraty edo%B ^f ^QQ^aavrag, xai vna^iav xivSvvov fit^ 
XQav TOv era/QOv /aQtv avaiB^fiivovq rijv iig ^jiSQtavov noXt^ 
fiaXXov intxfn]<piaaa&au ovrto niQctg int9ivTtg Tjj ne^i tovtov 
V. a3 fiovX^ , xai Tff nQtaroaTQaroQt i^Xa xaTaar^avTsg ra rijg yvti^ 
fijjg, avenriQtoaav ra TCQOg to TtQaTTSiv , xai TtQodvfJtiTBQOV 
dniSBL^av iavrolv, *AXXa ra fiiv xa^ avrovg romvTa, paat- 
7.€vg d' S nQsapvTSQog Tfj nQog tov eyyovov OQyfj Xiav naQa>l^v^io 
ftivog, ovTS TtQoatopTa xaS^fiiQCtv nQoofjyiQsvs tov eyyovov, 
ovts fifjv nQog T^v oixiav dntovTa ndXtv nQoaQTfascog ^iov rtvog; 
oA^' ovSs fisXTiovog ^ qtavXov Xiyov ini TiaaaQavv oXotg fitjai 
BfiSTifcoxs, nXffV art tov viov ^aatXicng S^iTtjisg 6afjfiiQa& 
Totg fiaatXsiotg xai vnhQ to iiov jtQoaxaQTSQovvTOg, iQciv oi5 
fiaatXsifg Ttjg nQoastQsiaq rijv dxatQiav, wansQ vn* dvdyxtjg 
4hmo9xyi)fisvog , „ ansXds Xotnov nQ og r^v aijv olxiai^* sksys tm 
iyy6v(f , fjttjdiv ti tovtov nQoart^ig nXiov» ov fjiijv dXXd * xai 
fisrd Tmv Ttjg avyxXfirov xai toSv iv d%tcifiaat tov viov fiaat^ 
Xic9g T^ ndnntA naQtmafiivov , ovSinoT^ iniTQS^ps xadsad^Tjvat^io 
nQog ih rovg aXXovg Ttjg intTQonijg ytvofiivfjg, i§ ivdyxtjg -ixcu 
&i^6T0 xai avTog, ndvTcov nQog avTOV OQcivrcov xai TOtg vsv^ 
ftaat SrjXovvTcov, ng ovS* av avroi xadsa^stsv sarfjxoTog av^ 
Tov - S^ xai fidXXov t^v viov sSaxvs fiaaiXia , mg xai nQog 
Covg sixs ^aQQstv Xiysiv, tSg fiovXptTO rov xvQiov xai fiaatXicog^S 
a5« Ynlg* male inyerso ordine Xiyny ^^(jity. 

cluderent: hoc vero, quia eum nunc removerent, qnem prins inTitas* 
acnt, et ad namerum suum allegissent, qnique ad discrimina eommu- 
niter adeunda promptam et alacrem animi Yoluntatem attulisset : haec 
igitur reputantibua placuit, divina bonitate confisos, cum nonnulla 
suspicione periculi, ob maiua bonum, Adrianopolin potiua decemere. 
Finita deliberatione senaum tuum protostratori indicant, qui ad rem 
aggrediendam mirabiliter ezcitatua , aemetipao evadit erectior. Et ho- 
nim quidem eiusmodi conditio fuit Senior antem imperator iracun- 
dia percitus in nepotem , neque in dies singulot ad^ ae ventitantem, 
recedentemve aalutatione, neque totis quatuor mensibus ullo vcl dex- 
tro , vel sinistro sermone dignari : nisi quod eo de industria citra de» 
corum quotidie palatium obeunte, importunam assiduitatem intuens, 
yeluti vi adactus in hanc vocem aliquanao erupit, nullo praeterea vcrho 
addtto : Mane de cetero domi tuac. Enim yero nec cnm senatoribns 
suis ot magistratibus sibi assistentem unquam sedere iussit; sed alin 
eius iussu considcntibns , ipse quoque necessario considebat, omnibus 
•d iUum respiciotttibusy quassatoquc capite significantibus, se atanl^ 



niSTOKlARUM I. 8. 4l 

(rovroy yaf iei rov t^inov to rov paaiXimf ucti nAnnov JtQoi^AjQ, iSao 
^$Q€p oro/iOy) To^ aXXotg htir^inowoq r^v dvaxXiatv, avx^ 
ik fijj, sardvut httnoXv' httrQsnoiiivtov i' avTwv, „aXX* vfitv 
fiiv*' stnetv f,n^og rotf nvqiov xal paatXitog Ttjv xadiiQctv 

Simrmr^dif^at , ifiot Sh fi^ ftonep vfiSgftkv xa^aOijvat ir^oou 
^xet, TO nfoaratrofjisvov fynX^rj^ovvrag , ifth d' iartfKivat cL 
X^tq ov ro iittrayfMa q>ddari xai TtQog ifii/* xoiavr^ eXfyc nQog 
ovg idd^gtt, ro rijg ipvxfji aXyog dvaxaXvnrwVm i<p* olg avtov 
o ftiyag ioftiarixog napafivdovftivog , aXXx» rs xaxsrtfjie r^D 

loXvnffg, xai ro SoXoficivrsiov eXeys isVv ixnXfiQOvv, vnoftov^v 
ivisuevvftsvov xcd xaqrsQtav xard xaigov» ri i' sl^^g 6 viog' 
fietatXsvg xai oi afifp* avrhv itd rtvog rmv otxsAov fifjvvova& 
SvQytdwfj itifog rijv Kwvaravrivov ra)^iag btavsX^stv, svngoa^ 
mnov rtva nXaadftsvov alriav tljg inavoiov. ra y&Q xxk^ > 

\^%vravg ngdyftara nfj ftiv ini ro piXrtov, Ttfj i* hti ro x^^9^ 
XBOQstv. ii avv anovifj noXXfj xard rd^og inavsXMv xal 
avyy$v6fisvog fiaatXst xai roig hraiffOig, xai ro fisv hti ri^ 
fiiXrtov TtQoxsxo^Qijxivat aq>iat rd nqdyfjiara, rov Tr^^oyroorpcL 
ro^og Swaifjvov x^Q^^ slqija^t fia^v, ro i^sig ro x^^ 

%oi^oVj itd ro ftaXXov ixnsnoXsficSa&at r^ iyyivip rov paatXia, 

xai TttlAtt ixitiax^ig, oaa iri avftfisfi^xst fisid ro slg 0(>ri.p.«l9 

xr(v avrov dTtSgat, ns^i rov, ri XQ^ ^Q^^f'^» ifiovXsvovro xard 

3. inngtnofiiyuy. Interpres corrigit nQOXQBnofUyioy, ED.P, . lo. 
Locus est non SalomoDlSy sed EccleslasUci c. i. v. 29. Graeci 
aotem, ut in opere Gonclliorum saepius observare est, utrumque 
confuiidunt. ED. P. 

ipto non sessnrot; miod adolescentem mordebat acHns, nt quibua 
fidebat, diceret, ▼elie se domino et imperatore (hoc etenim modo 
aTura sem(>er nominabat) ceteris sessionem mandante, sibt autem ml- 
nime, stare diutius. Hortantibus autem ad sedendum, respondit: 
Vobis, non mihi, facoltas ab imperatore domino data est Quapro- 
pter Tos ittssa iroplentes, sedere convenit, me autem stare, donec si- 
militer sedere iubear. His apud eos, quibus audebat Bdere, dolorem 
sunm testabatur. Itaque magnus domesticns eum consolans , cum alia 
tamquam carmina ad leniendam aegrimoniam accinebat, tum ilti Salo- 
nonis obtemperandum aiebat, praecipientis , patientiam et tolerantiam 
ottendendam in tempore. Secundum baec iunior imperator et amici 
per familiarem quemdam Syrgiannem certiorem faciunt, cupere se, ut 
Constantinopolin , rcversionis suae honestam aliquam causam commen- 
tus, advolet: res enimhac melins, illac deterins ire. Qui multo cum 
atiidiq celeriter adest, et oum imperatore, ac sociis collocutus, intel- 
ligit, quod dictum fuerat, res melius procedere, ad protostratorem : 
alterumy res deterius irc, ad imperatorem avum pcrtinere, oui nepo- 
tpm odissct implacabilius. Edocetur alia, quae post eius in Thraciam 
diicesiujn eveneraat Tum quid res tempusque postulet, et qulnam 



4a CANTACUZENI 

k.C. 1^20 afSg, xai invk^ Sv avrw^ yivoao itJj fiaatUio^ Twvmk$m 
dxi^ivvwg vmifX^tvm nfwrog xoiwv slnsv o T^favoatQifaf 

Swattiv6g» 
' V. a4 *'. jEfioi mXvv tivm ncU nQOfuv^ roy xMvvov bt xwv jrpa- 

BYiJiimv iariavvoiffv* d yaf fffuSv onw^ Ttori ravnjai t^s nols^ 
wg vn£lsk96vrmv iniarforsvati naxanoSag o fiaaiXsvq^ rig 
fitjxstv^ M ^X^ ^^ naQavriia nfog caxo^ov £IAe& lavSvvov; 
Sari ik dvdffinwVf ojfiai^ aaHp^avovranf xai fiovlofiivwv aeL 
^sa^ai, fi^ rovg nQot^Xovg dv^oiQtlifdm xivSvvovg riig iv fie^ 
fioAf x6taofiiv9jg awTtjfiag. rov roiWy tI;; noXsc^g vnBtBX9dtv,io 
ivvarwrarov dvraywvtar^ iniaw xuraktnopraq rov paatkda, 
ovrwg vnoy/iav isiv^ nafixovrog , fiaxQav d^ar^xivai nav- 
rog xaxov xai noXXtjv r^ daipdXstav fjfdv naffix^iv ro rovrov 

C xaraaxovr ag, o iwi^asadw Soxm ffiitog, xaraxX$Saai fp^oo^ 
^. OVT09 ydq ovisvog dvraynvil^Ofiivov , ffara xffaniaofASviS 
dndvrwvj* Svfytdwfjg Sh fier' ixstvav Bv9vg' „j«u rov9* oaoQ 
^fjxag** Sffi f^oXXovg cjt^ iisrd^om fovtlkai roifg xrvtv^ 
vovg. nff&rav fihv yoQ ov fitxQov Sffyov to xaraaxstv , noXXiv 
n$Qi avrbv svvoixwg Suxxufiivwv xai ray t^^ avyxX^ov xai 
Tcoy iv riXu, xai fitadofOQWv dsi noXXwv Starftfiovrwv ivto 
fiaatXsiotg • snstd^ ort xai rovr* $i fierd nokXwv rcoy xtvSvvwv 
xaroQSwSsifj f ri^ ijSff x^^^^9^^ ncfineaovfu^ xwSvvotgf 

la. Interpret legit o^ ftaxQay^ frustra; ^ippe aliter Yertere de- 
buit ED.F. 

ex regina urbinm se qneant subducere» disquimot Primna itaqnepio- 
tostrator in haec Terba disscrit: 

9. Magnum ego, et manifettnm periculum huia negotio inesse 
animadverto. Si enim nos quomodocumque dam hac urbe egressos , iin- 
perator senex armis continuo fuerit persecutus, quibus tandem machi* 
nis praesentissimo discrimini elabemur? £st autem', uti reor, Tirorum 
prudentium et incolumitatis suae amantium , certa pericula saluti iuae 
non anteponere. Cum igitur ex urbe clam exire, imperatore poten- 
tissimo adversario a tergo relicto, gravem suspicionem commoveat, 
longe ab extrema pemicie abesse iudico et securitatem multam ade- 
pturos, si comprehensiim, quod fadle poterimus, custodiaemandemns: 
f ic enim nemine adversante , nullo plane negotio rerum svUnma poUe- 
mnr. Tum Syrgiannes exdpiens , et hoc quod dixisti , inquity si qius 
Gogitatione periustrarity multis obnoxinm periculis inveniet Primum 
enim arduum est iUum comprehendere, quando et ex proceribus, ct 
ex magistratibus multi ipsi bene cupiunt, et metitorii miiites frc- 
quentes in palatio semper visuntur. Deinde nt hoc fauste transiga* 
mus (quamvis non sine pluribus periculis) in discrimen saei^u^ inct" 
demus , cum e custodibus plures suspectos habere , et rernm vidssjtu-^ 
dinem metuere cogemur. Quoniam igitur utrimque maie mctueadttm 



^ HISTO&IARUM I. 9- 43 

nokXag vnomBvomg ix jw q^vhixwv xcu %mv nQoiy/idrav tagH^C. i33o 
fietctfioXdg» ots toiwv xat dfifOTi^96v vno\fft'a isivij , fiiX-^D 
Tiov §Qa/^eia xaifop ^ojt^ trjg fynjg dnoatSQiljauvtag psfia/o^g 
a^X^iVf avtov ts ovx oftwovfiivov xai tSv akXtov ovievog 
SiioxivSvvsvBiv inif avtoS KStfiivov fiovXfjaofUvov.** T^v Si 
roiavnp^ fiovX^v i^Jjveyxs fiiv nata §maiXi»g o 2v(fyiavvffi 
S^ iavtov fiiv, ^^^ '' ^h avt^v fidXtata xai ^Anotcavxog^ 
hamiviwg ngog fiatnXia i^ altiSv iioxsifisvog nafdXiytov, 
fiif ii* avtov ii Swifisvog shdysiv t^v yvcififfv, (oiSnm yafP.dO 

i04f xstano fiaatXst toaovtov tSg xai fistix^iv fiovX^g,) tpt^Xtf ovt$ 
t^ Sv^tdwfi tdg §ovXdg vnstidsi t&g avt^ na^^ffliff fiovXsv^ 
aofiivtf. n^og tavd^ o fiiyag iofiiattxo^ i^if^^i ^^ nQokov " Sfpff . 
,jKh povXsvfititwv tav dnav&Qwnmv xqivovti, to isvtsffov 
ovd' oifiotfftog xai dnav&^mniag vnsQfioXipf iXXsinsiv tfvSsfiiav 

iSyaiVcrae. ito avfiq^iqsiv ijyovfitu toitmv dnoatdvtag dndv^ 
tmv, tiSv TiQOtiifmv sxsaSui fiovXsvfitktmv , xai tjxonstv ovx 
imoq paatXsl^ xtMxmv dvfjxiatmv attioi g>avmfisv, dXX' om»; 
^iog tMfitovg dTta^stg SiarriQiqaaffiSv xaxmv. stg tovto yaQ 
xai trvvsXfjXv9stfiSV, ono»g xff fiiv tmv fiaatXimv ditxovfiivtf, 

^€f^§ov avvatQOfiivov, xai tfjv t^^ iictniQ^amfiSv xcU tifv tifi^v, 
tm ii, fitjisfiidg dxoXov9ovafjg dvdyxfjg, fitji' slg t^v ttfiijvB 
noQsvoxXrjaai , fiffvovys tijv ^mijv" Tovtc9V twtmg dXXi^Xoig 
ivavtia fiovXsvofiivmv , o fiiv PaatXsvg xa&tjato oiyfj, tmv 
Xsyofiivmv inaxQocifiSvog , S SvQyidwfjg ii roi^ Xoyov ayaXo-V.aS 

ett, pnestat brevi ditcriminis momento aenem occidere, atqne ita cer- 
tom imperinm adipisci: quandoquidem nec ipse se ulciscetur, et qui 
pro mortuo aiiqoid periculosi inceptet, nullua eustet Taie consiiium 
Syrgiannes oontra arum ez se quidem dabat; sed in primis Apocaucbo 
sollidtante , qni ob causas quasdam non legitimas ab iroperatorc se- 
niore alienior, quia ore suo sententiam dicere non poterat, quod in 
ivnioris famiiiaritatem necdnm adeo penetraTesat, ut eUam in consilinm 
adbiberetiir, et Syrgiannem diligebat, eidem isCud, ut liberrime con- 
anltoro, suggesserat. Contra baec sic ingressus est magnus domesticns: 
£t prima sententia mibi inbumana, et altera sacTitiae atque immanitatis 
inodum omnem ezsuperare videtur. Quamobrem spectata ntilitate, ab 
hisce eonsiliis recedendum, ac prioribus adhaerescendum constituo: 
proWdendumque, non quonam pacto imperatorem atrocissime mnlte* 
Dina^ sed qna ratione a nostris ipsorum cerTicibus eutium probibea-* 
mus; buius enim ergo oonyenimus, ut alteri^us qnidem iniuria laesi 
▼itam honorcmque, Deo nos bene adiuvante, tueamur: alterins autem, 
nulia impeliente necessitudine , ne honori quidem, quid dicam vitae? 
lacommodemus. Illis isto modo disceptantibus, imperator sedens, taci- 
tas quae dicebantur ausculta]>at Tum Syrgiannes magno domestico 
sic occiirrit : Cum ingenii humani imbcciliitas perfeclam remm cogai- 



44 CANTACUZENI 

A.C.i39o/7»y » hivtSp ivavtitov umlAywv nqiq xiv fiiyav iofiiartxnp 
etfff „ T^j dvd^tonfvfj^ fpvaBtoq to ivisi^ i/owrvig mi rJjg r^- 
Xiiag rtiv ovtav yvtitrsmg dnoJamofiivrjg, o/iSiva ietv oJJucm 
ror^ dn* d^^yjg Moyfiivoig ififiiveiVf uv fiBxu raiwa . fisXrita 
. tdvavtia tfaivtftuf ij ii roSro xQixnjafi, oi» av ipduvoi navr'S 
uvio xai xdjio yevofieva, av ydg fijjr' ifinoQog, fn^d-* 6 y^iOQyogj 
^ojjy 6 KvficQVi^g nQog rd ioxovvra XvairsX^ fieduQfio^ijraif 
CdXX' dvayxaiiog ififiivfj Tof^ dn' dgx^^ deioyfiivoig , rax^fog i 
§ihv xvptQviffijg «avT^ avymnadvatj ^v vuvv ivuvritov xivrj» 
^ivriov nvBVfidrw * o S' BpmoQog inav^l^si xevog xQtifAuriov^ oio 
yewqyog di ngog rjj r£v noviov dnoareQi^afi xai fia&vv iifXffaH 
yiXiorttm nQOa9i^aofi€v di ti xui rmv oixsiiov naQaieiyfianov. 
ovK uv ovSi irrfixnjyog rol^ dn' d^/rjg ififtiviov fiefiovXevfAivoig 
TQOnuiov dno t£v noXsfiitov dvuar^asi, dXX' aiaxQoig xai dysv- 
vwg ^rvfj^ig, avyxivivvsvasi rotg arQiniiaruigr uv yuq avfip^ i5 
rvxiv Tfjv fiev iavrov arQuxiuv noXXanXaaiava rwv noXsftiwv 
'Dxain^og ra noXsfArxd fiuXXov ^axtjfiivtjv fjY^ta^iu xui iiu rovro 
istv fiovXsvaTjrui fiu/fjv avvdnrsiv, slr* ini rwv nfuyfiiirmv 
iXdiov, rijv rav ivuvrimv tirj xui r^ nXij^si xui rfj dax^osi 
xai rotg SnXotg vns^sxovauv noXkiZ nTt fUrqiff * iiu ie rb fi^^o 
Xiaai ru isioyfiivu, dXoyiarwg avftnXixrjrui xui naQufiiXag^ 
ovx Sv iyyvg rot; fiuivsa&ui ipcur^fisv rov arqixnjfyov ixstvov; 
navri nov iijXov, iio fioi xui ai vvv ensiai d'uvfid^siv , ovrag 
dnoipfjvdfisvov cog /^i; rol^ «§ ^QX^^ isioyfUvoig ififiivsiv, i» 
nQoorfjg fjXtxiug ig rois /^oi^ov ijrqursiuig xuiroltg ix arQorsiag^ 

ttonem simiil asseqni neqneat, nemini !n his» quae ab initio ei visa 
aunt, conquiescendum puto, si postmodum contraria meliora appanic- 
xint: alioqni aliud alio feni , ac perturbari omnia necesse est Si enim 
nec mercator, nec agricola, nec gubemator perspectae commoditati se 
accomodayerit, Terum in suscepto semel proposito perseveraveritt Idc 
▼entis adversis surgentibus cito navim secum summevget: nego- 
tiator cmmena vacua reciibit: arator praeter laboris frnstratioiiein 
publiea etiam irrisione ludetur. Quinetiam exempla e re nostra adii^* 
ciamus. NuUus ductor placitorum priorum tenax, de hostibus tro- 
phaeum erlget; immo turpiter et effeminate victus , sequc militemqae 
perditum ibit Nam si copias suas adversariis longe maiores, el beilo 
exerdtatiores censens, idcirco proeiio dimicandnm decreverit, deinde 
in conspectum hostinm veniens, eos et numero, et usu, et armorniD ap* 
paratu multis partibns sfiperiores Tiderit, et quia anticipatam opioiO" 
nem deserere non vult , inconsiderate ac temere signis illatis coniii<C' 
rit, ecquid talem ducem insano parum intercssc negabimus? Certe 
nentiqnam. Itaque et tu mihi in praesens admirationem commoves, 
homo a pueritia usquc ad hoc aetatis in militia ct militaribus vcrfs* 
tus laboriJius, diun aiHnius, quae a priacipio statuerit qoispiamt *>' 



Hisrro&iARUM I. 9. 45 

iyiimrfAf/mvra nivoiq^ tiwto Si ^yvoTixitaj A; fiia xai(>ovA.C. i3ao 
^onii noXXeSv notijasi nqwyfiojmv fierafiokdg" 'Eni TOVToig 6 ^* ^*- 
fteyag SoftdcTixog cinB Toiaie • ^fiviiva vofiiX(P t£v xou bnma^ 
ovv ^€T€iXrjxoTwv ipQBvwv^ ovTfoq iavTOV olg i§ dQX'}^ ifiov» 
5k€vaaTO nmstxdvai fispaicog ift/^ivsiv , SaTS fi^ fiBTafiaXksiv, 
iiiqwv Bv iariftf (paLVOfiivwv fiekTiovmv» xai ai ik avrov, 
ovx av 4vnoQ^asiv in* i/noi Xot^oifiag vnsQfiok^g , ^ ovt(o nBgi . 
TCDi' nQayfiarfov kiysiv bxsw^ iv iiaipoQ^ xaTaaTOVTcu iy<o ik 
ToaovTOv iim onotov slvou q>aTS, moTS xdv Totg ^tr/fioaioig^ 

loxay TolSg idtoig, il/^tpov mg xaXtSg sxjovaav xai rov XvaiTskovv^ 
roc ro ioxstv ig rcc fidktuTa sg>txvovfiivfjv nsqi Twog .no^XcL 
xig il^svsyxiov, ijirj ib xai n^bg ro nQdTTSW ^[tOQwv, snsiT^B 
ij sTiQ(f t6 Tfaaov sxsiv ini r^ ipQovsiv ioxovvri , ^ avro^ 
ifittVTfg Tijv ivavTiav nsvad^sig siXofiijv. irp* olg ii vvvi axo^ 

i^novfisv, fiiXuna fikv &v vfistg fiovXsvsads, anoaxiad-ai , jSv 
i' iftoi ioxst, i^v ixsadiu voft^to noXXwv svsxsv aiTfwVm 
nffHrov ftev yoQ ro x^^ xiVfjaai xard fiaaiXiwg xai Tfg 9s(g 
xsxQtafiivov , xcti a(OTtjQtav dno(nSQijaai tpvxfjgf ov fiivov 
naaifg iv dvdQdinoig dnsaTiQtfTai avyyvciftfjg , dXXd xai naQ^ 

2o9f^ Tag iax^Tf*^ ^^^ roiovT(ov sQytov nsnstafisQa xstadai rdg 
ivriioasigm snstra ii , ovis tovto ۤ aQXfjg vnBdiftsQa, Sars 
rov ftsv dvsXsiv, rbv i' iyxaS-iiQvaou roHg dQOVOig r&v fiaat^ C 
Xiwv dXXd noXvv rtya roi' iixa/ov noiovfievoi, Xoyov, dfivvsiv 
3. inwaovv, Lege dnoaoyovv. 

afiixum es9e oportere: nec 8ci« vel nno temporis puncto rerum plurl- 
marum commutationes solcre fieri. Adhaec magnus domesticua: Sgo 
▼eio mortalium adhuc nullum , saltem paululum mente valentem , ita 
perpetuam in prima aliqua voiuntate permansionem sibimct indixisse 
credOy ut eam postea, tametsi meiiora se offerrent, immutare detre- 
ctaverit. Te quoque ipsum arbitror non potuisse tam immodice mibi 
conTitiari , aut de rebus adeo commode ac vere loqui , nisi pariter 
mecum sentires. Tantum autem fi|b iilo distOi quem tu me describis, 
ut tara in publicis , quam privatis deiibcrationibus, cum sententiam 
probabilem, et rei propositae utilitatem opinione mea maxime attin- 
gentem saepenumcro protuiissem, deinde ubi ad facta ventum fiierit, 
aut ab aiio , qucm minus prudentem iudicarem , aut a memet per- 
suasus, in alia omnia discesscrim. In hoc autem negotio, de quo 
nnnc disceptamus f non qnae vobis, sed quae mihi videntur , proban- 
da existimo, idque pluribus de bausis. Primum enim manus ia 
imperatorcm ct unctum Domini iniiccre, eique animam eztineuere, 
non apud homines solum uuiversos veuia caret, sed, utt credimus» 
etiam a Deo huiusmodi facinora acerbissima mercede pcnsantur. De- 
inde non istuc nobis a principio proposuimus , ut altcnim impcrato- 
lem acci darediuSy altenun in soiio coiiocarcmus.: acd sollicito ad iu« 



/ 46 CANTACUZENI 

Xfjv KcU ieSoixoTi neQi ro ^ijv. aronov owy, x^ fiiv aiv Tql 

Y.^SiixaAp r^v dgxV^ xaraxracrdat , roy S* ddixmg wpaiQ€ta&m 

xai r^v l^w^* xcu a n€Qi rov Sva nQorrovrmv iriQav, rmv 

monwrarw iSoxei, rovrtov /aAc;rior€(>a nBQi rov ersQOV i^siQ^^ 

yofffiivovg avrovg of&ljvai, xai San$Q iv l^vyoTg rwv nQayfiou 

'Drmv ig)* eriffp fii^n paQwofiivtov, ini r^v tatjv dfisrpiav Ttgog 

rovvavrtov avrovg xataniiaai, Siov ini ro iaov avttyayeTv. 

ov fiijv ovih rb ijjaavrag q>govQstv, rov anaH^ ^fieQoirsQOif 

dnoxrstvau rof^ yuQ iv e&si rov dsQansvsa^ai^ xai SoQvq^OQsLio 

a9ai, (popSQtorsQOV rov dnoduvsTv, ro na^* d%iav xaxonQoiystv* 

iio xai noXkoirwv VfivovfiivcDV naqa '^PoDficuoig adtoxQaroQfov, 

fiSlkov stkovro dnoduvstv, ij i^civrsg aiaxQoSg dovXsvsiv drv^ 

^i^aavrsg nsgi rdg fidxag * xai x^fh ^^ rovrcov , ro na^d rcSv 

y)vXdxc9V dg fsafidrji nQoas/ovrcnv nsQivpQ^sa&ai xai Xoi6o^iS 

P,3l!igstddaL, navrog av sitj ntxQorsQOV vSarog Srvyog. eri i* ov8* 

daq>aksutv ^fitv naqixsi ro Siiaavrag y^QOVQstv. av yd^ or^;. 

S^rivi r^ontf Svvfj^ifj rd Ssafid Siatpvystv , onsQ fifitv n^ba^ 

sati vvv, ro Soxovvrag dSixstadui xaQnova&at rijv dndvtmv 

cvvoiav, ixsivtf nsQiarriasrai, xai aqoSQorsQov noksfn^asi, avfju^o 

fidxoig nqodvfioig xai rotg nsQio/xoig fiaQpaQoig xai ^Pcofiaioig 

XQcifiSVog, ors roivvv ro fikv dnoxtstvai dkaaroQcov xai dv^ 

Sqofpovcav inirifuav ov fiovov ^fitv, dkkd xai nataiv ^fisriQOig 

stkiam respectu , studiosius ad opitulandum ei incubnimut, qui et de 
imperio et de vitft laboraret. Absurdum est igitur, huic luate im- 
pcrium vindicare , illi iniuste etiam vitam eripere , et quae , si in 
alium designarentur ab aliis, crudelissima duceremus, iis mnlto cm- 
deliora nos ipsos in imperatorem macbinatos Tideri : et yelut in tru- 
iina , rebus in una lance deyergentibus , ad similem inaeqnalitaiem 
4ix contraria paite alteram lancem deprimere , cum ambas potius ad 
aequilibrium componere dcbeamus. Nec vero mitius eum habebimns 
ai vinctum in custodiam tnidamus, quam si semcl iugulaverimns. 
Qui ^im tam oiHciose coli, satellitioque semper stipari consnevemnt» 
iis dignitate sua orbari atqne ad miseriam detradi, morte ipsa hor- 
ribilius est. Hinc plurcs Romanoram imperatores , quorum celebris 
est apud postcros memoria, praeliis usi adversis, mori, quam vivi in- 
digneserviremaluerant. Practerea a custodibus, nt ad vinctum attentis, 
probra et contumolias perpeti, quavis aqua Stygia craciat amarius. Huc ac- 
cedit, quod nequc securiores erimus, si eum carceri mandaverimns. Qnip- 
pe 81 arte aliqna inde elapsus fnerit, quod hodie abunde datiir nobis, at, 
cum inique nobiscum videator actom , omnium favore ac benevolentia 
perfraamur, tunc illi dabitur, et vlcinis barbaris Romanisque impigre 
adinvantibus , infestiore ih nos Marte pugnabit. Quia igitnr e me- 
dlo tollere imperatorem nobis liberisque nostris nefarioram atqae 



nmORlARUM I. 9. 4? 

Srma nQoaim$$f %h i* ^YQfytVTaq g^QOVfitif fiBta rov oiLA.C. t3ao 
o^/pov mi Tovg iaxarovg vnoTnevti xivtvvovg, ucti Xvaitsle^ 
Sfia xai i&uuop sJvai pofi^m , tcov nQotifw ixoftivovg lou 
Ytafimv, TW f^fiirefov fiaaiXia iiaamt^iv afivvoftivovq av rfCB 

iinfp al£ iftigf Tt ovv; av imaTffatsvfi fiaaiXevg tifitv^ oi 
fiaxpvfiB9a a^T^, oifi^ dnoxrevovfisv ^ av oSra avfifia/tg; Ma^ 
Xiara fiiv oiv dfivvovfu9a naafi ivvdfisi, dXX* oiJ roi' avro» 
SxHTO, Ts xara^^ffiv nai to dfivvaad^at Ttva , Xoyov. t^ fiiv 
yaq nqogt^ ataxQ^ ^QoaBaTt' nai to diuutv, to i* dfiivaadm 

lonpo^ r^ iixaAf xai n^v dnb t£v eqymv evxXsiav ixsu Sv ydff 
avfipfj Tov nQOxardifxovTa naSstv xaxcig, ov t^ dfivvofiivtf 
T^ dnofiaaiv dkXd t^ inUnm Xoyfl^sadw t£v egywv iixatovm 
fifMjCv fiiv o3v in* dfig^irsfa yvfivd^ovai roy Xoyov ixariQOig 
tiQiitai noXXd* §aaiXst ii ndvtiov dxgoiofAivfp i^iarai tov t&v 

iSiXiiwv TQinov T^g acty^vtjg ^roXAa nsQiaxovatjg rd j^^i^ortjua ^C 
lil^afjiivif , Ttiv dxQTflTnv dnoaxia^au" ini Tovi^oig xai tSv 

' aXXtov €fvv9sfiivwv xai rjji^ itdxQtaiv Tciv Xoymv dva^Sfiivwv 
x^ fiaaiXel, slns xai avrog roiarra* ^ 

i, nTotg nsQi fisydXmv nQayfidrwv PovXsvOfiivoig dvayxatovV, 27 

aocZiw voft^w xai ^roUoT^ sivai tov dQid-fiov, ito xaiVtofiatotD 
nailSXXfp^g ro naXaibv, xai ififiOXQOTOvfisvoi xai^Tciv dQiL 
atm aQx^ytmv, ix nXstoivwv Tdg fiovXdg avvsxQorow, %ov xa. 

I. nQoad%ifti. ED.P. i5. MatUi. c. i3. JED. P. 

bomiciflaniiii notam Inuret; In catcerem aatem oompingere, praeter 
facti infamiam ctiam aommoram malorum suspicionis plenum est, 
aequiun et ntile censeoi In pristino consilio permanere, et imperato- 
rem nostmm iuniorem, ti qua yia extiterit , tutum praestare. Hic 
tii obiiciesy Quid? si senior arma nobis intulerit, non contra pu- 
gnabimus? non eum, si sors ita ferat, trucidabimus ? Maxime immo 
pQgnabimuSy et miidem nervis omnibus: yerum aliud est praeoccu- 
pare et allud resistere, Iliud enim praeterquam quod turpe, etiam 
iniustum,* hoc et gloriosnm et iustum numeratur. Quod si damnum 
acceperit qui anterertit, rerumexitum non defensori, sed invasori de- 
cebit adscribere. Ab utroque igitur nostrum in ntramque partem ve- 
lut exercitationis causa satis dictum est Restat nt imperator tuditif 
omnibus, more piscatorum, quasi e sagena multos pisces concludente, 
utilia deltgat, inutilia reiiciat Hoc ipsum ubi etreliqui dno assensn 
firmarunt, et diiudicationem contro?ersiae eidem detuierunt, sic pro- 
fatus est: 

10. Qui de rebusgravioribnsdeliberant, eos etiam numerum confice- 
re oportcre antumo. Unde olira Romani et Graeci, quique sub populari 
quiqne sub optimatnm imperio deffebant, concilia e piuribus congrega- 
oant, rectc sentientes, boc modo ab honesto et conducibili haud facfle de- 
flcxnm irl. Quin et de Yeteribua quidam, et e nostro ovili aapiens, salutem 



48 



CANTACUZENI 



A.C. iSaoAov xai avfiqiiffirrog aSrmg avx av ot6/d$voi Qaiiti^ afia^itp, 

«^Mg g>QoyovvT$g. xai xwv nakaiwv is tlq ooipog Tfjg iifieTi^ag 

P. 33 avXfjg iv noXX^ fiovXjj t^v amtiqiav Biqifxev tivaif xai noXi^ 

fAiov catTt^ tov davfifiovXoiv dneiffjvaTO» xai vfmv toivvv xai 

nolXHv xai ns^i Tavra d^iarmv ovrmv xai Xifotg ovx okfyotgS 

niqi tov nQdyfioTog xgriaafjLiviav ^ e^iaxat xdfioi ov dQtfxaxB 

xmv dkiifov TQonov, noXkd Tijg aay^vijg xarayayova^g, ra XQH^ 

aifia ixX€%afiivif dnogQi\f/at> ra fi^ TOiavra* iQW xoiwv xai av^ 

%og a fioi doxsi fiiXTiora elvai, vfiVv S' i^^iarai ixdoTig a So^ 

xet avfig>iQOVTa eXia^au ov ndaiv dvdi^cinoig rd avrd cuQ^d i o 

xai q>€vxTd , xai ^Sia xai fitf TOiavia doxst,- dXX' onoog nore 

sxovai n$qi avvd , TOiavrag xai nc^i avrmv i^dyovai Tdg x^fl 

OBig* ^g €X(o TOiwv xai avTog nsqi tSv nQOXBifJiivwv iQa. rou 

Bcroi^oi; iiio xov xi xwv dvtjxianov xai t^(o?fg evcxa xai Tifi^g 

. nBQi Tov ifiov xvQiov xai fiaaiXia ysviad^ai fiovXBadui , Sav' sii 5 

avfifiifir^xe tov avTOV ^i<pi>g i»g dnoxTSvovvrd fiB anctadfisvov 

intimi, (pvyff fiiv av inQayfiarBvadfiffv t^v atoTfjQiav sl ik 

xiiXvfid Ti fiBra^v ipsvyoyn avfifiipijxs t/)^ 9^!}^» TOaovrov 

dnixca tov avaTQa^sig dfivvBadui fiovXBa&ai, cSor' iyxaXvy/oL 

fiBvog iSBXOfifjv dv aiyjj Tdg nXfjydg, fB^aag firj nQog ixBivovM 

OQciv xai olov Tig ndd^Bi t&v ipQBvwv ixxQOva&sig , TiQog ro Xa^ 

fiBiV i'§ avTOv xivfj^ci xai fiaxQav dnoQQixfjai to ^iipog , ijUiiSi 

iai TOVTO Tciv dvoaicuv XQtvco , xa9^ ovnva tqotiov X^^^^ dva^ 

Cax^tv Tio nOTQi. TOtavTr^v ax^iv yvoifiTjv nBQi Tfjg Big tov ndn^ 

2. Proverb. 1 1. J?D. F. 

ose dicit, ubi multa consilia, siblmet autem inimicum pronuntiat ho- 
mincm inconsultum. Cum itaque vos et plures sitis, et In dando consi- 
lio cxcellatis, dcque praesenti negotio mulUi disserueritis , licittwi erit 
et mihi , quemadmodum piscatoribus , ut dixistis, e plena sagena de- 
lcctis melioribus, cctcra foras mittere. Profcram ergo ipse quoque 
meo iudido optima: vestrum unicuique integrum erit, quac probave- 
rit amplccti. De rebus expetcndis ac fugiendis, iucundis et iniucnn- 
dis nequaquam idcm est hominum sensus , sed ut quisque iis afflcitur» 
ita de illis iudicat Fas sit igitur mihi quoque liunc in consultatione 
ita proloqni , ut afTectus sum. Usque eo nihil dirum et immane vel 
vitae, vel dignitatis meae gratia in dominum meum et imperatorem 
perpetrari velim, ut si forte districto ense in me iugulabundus irrue- 
rct, pcdibus salutem meam e.\pcdire contenderem. Sin qnippiam 
fugienti obstaret, adeo mc non delectaret ad defensioncm conveiti, at 
vciata facie, cum silcntio plagam mallem accipere; metuens ne aspecta 
illius vehementius turbatus, ac velut de statu mcntis dimotus insili- 
rcm, fcrrumque ci extortum longius proiiccrem: cum hoC ipsum sce- 
Lcsti facinoris loco ducam, quoquo modo coutra parentem manus tol- 
lere. Sic me de avi honorc scntire, Dcum omnia perspicientcm testor. 



HISTQIUARUM l^ 10. 49 

«roy ri/c^ toi» ^idrra ig>OfwvTa ^offtvffOpLC^ i(p9aXnw ro v ^«ov. A. C. 1 3a0 
iib Sfi Koi i/iSg fi4>vlofuu oSrmg exBiv aafSg n€ia9ivTag, fifj-» 
iha m^ tovxovXoyov 9UvjBi4f, fitjis faeranei^Biv inix^iQetv* 
saea^ yag ^wxireg nXsov oviiv* ei (niv ovv i&sXi^aeTe tw 

5i$ dQx^i^ i/6jiievoi Xoyiafmv, r^y aorniQiav iavxotg noQttfifxi^ 
voig qn)y^ tov vg>o^cif*€vov nivivvov iiaiiifdaxsiy, bv av exoi,' 
xai tjjv Koivmviav avtig daTta^Ofiai tijv vfietigav , xai avyxiv^ 
tweveiv vfiSv aifovfiai* el ie r^^ nQOtiQaq atoXfuav xai dvav^ 
ifiav xarayvovteg fiovXfjg, iftfiivew datpaXcig xexQ^xate rol^D 

lotsvtiQO^g, fiif nei&Ofiivov i* ifiov^ ovS' avtoi XvaiteXetv eav^ 
tolg ojteQ eyci fiovXoftai ^etade, iyd feiv toiv totovta^v eQr* 
ymv xoivmetv vfitv ovx av eXoifjtifv note, ifiag ih to oixetav 
dafiiXig e^ati neftad^ovtag, a avfJUfiQew vfjttv oieade eXidd^au 
X^Q^v ie noXkifV ifioXoyw tS d^e^, Sti tijg etg ifii edvotag ov- 

iStiv ovii nm xai vvv ifitv uTi^vttfxe twv iva^flQ&v, ovii TteQi^V. a8 
nv ifiovXevadfted-a xatdStjXov oviiv yiyovev ovievi nXtjv vftcivm 
eyti is mg dv olog te ei, xai dg dv 6 d^g iti^, roy inif 
ifiavtov xivivvov itctxvfieQVijato» olia f*iv odv mg, dv avfifijj 
fittxifievay fte neaetv, noXXd fiiv imd-Qfprlfaete xetfiivtp, noXXd^* 34 

lote noXXdxtg dvaxXavaea&e tov tpikov, el i/j t^ xai fivjjfifig 
ul^iov iveSeiidfted^a q>iXiag etg vfiSg» et S' ett rteQtovtt ndXa^p 
i^sXtjaete nQoaeXdetv, fXrfSaf/uSg vfitv iftnoStov to vvv ^ftag 
XteQiC^eq^at^ xataatiqtai* evQijaete faQ dei roy a^roy oyra xai 
ftXixag waneQ xoU vvv Staxeifievov nQcg vfidg% fitj vofiiafjte 

Eodem animo ▼os eue detidero, certos plane, ne muiire «juldem inpev 
hac re ajnpiius , neqne conari me in dtversam' tmhere' : nec enim ni^ 
lum psoiicietis. Si ergo priora eonsulta Testra aequentet, inttantia 
pericula fugiendo declinare Tultia , bene eat, et eg^o md numerum ▼e<*> 
strum me aggrego, nec diacriminum commuBionem recuso. Sin autem 
ilia, ut ei timUiitate et ignavia profectv, improbantea, in aecondis 
cogitatis indubitanter consistere decrevistia, me quidem in alia omnia 
discedente , neque vobis quae mihi placent proftitura ducitis, ego sane 
hntuscemodi factorum consortium nimquam cupiverim : tos quae secu«> 
ritati vesirae conducere ereditis , quoniam potestas cst , amplectimini. 
Beo singulares ago gratias , cum usque ad hanc diem nuUi ▼estrum 
sua in me inclinatio ▼oiuntatls quidquam creavit incommodi : neque 
CKtraTos ulli mortalium nostramm consultationnm arcana patefacta sunt» 
Quod ad me attinet, ut potero et ut Deus annuerit, In periculo meo 
me tractabo. Equidem non ignoro , si in pugnia occubueroi ▼os morti 
meae iilacrimaturos affatim , frequentique ac iongo fletu amicum pro- 
sccuturos, si modo aliquod amicitiae meritum nkemoria haud indigoum 
in ▼oa coliocaW. Quod si ad superstitem denuo ▼os adiungere ▼olue- 
riiis , non crit ullo impediinento isia quae nunc fit inier nos dissocia- 
tio: eundem quippe me semper, atque ut nunc^ ▼estri amantem inYC* 

CantacuztmiB. 4 



5o CANTACUZENl 

A. C. 1320^2 ifii fi^e dXvntog inirfS x^fQ^Cf^f^ vfimv SiaxsTaSuif fn^d^ 
tog TOv fitjievog d^iovg vfiag ovrag ix rov naQavtixa unco&tFr 
a&at. i^ Srov yaQ neQi rc^v roiovrcov '^Q^afiriv Xiyeiv , nokXtSy 
Tijv iiaaraaiv vfiAv iwo<ov alaS^dvofjiai rcSv dXytiSovmv oi&a 
6' iv rrp jnBra ravra xai nXctovwv aiad^aofievog xai aq>od(joS 
BriQfov* q>iQBiv ie dvdyxij, rav nQayfidrcov dav/nfidrcDg iyovrcav 
ei ftiv ovv, Sanep elnov, idsXijasre rmv nQoriQtov ixofiivovg 
Xoytafiav , vnsQ fiiv rijg ^fieriQag acorrjQi^ag ^QOvrtaai , fujdhv 
Si xard paaiXia^g fiovXevaaa&ai rciv dneixormv, xaiifis xoivoh- 
vov S^ers rtov nQarrofJtivcnv ei 6' eriQcag vfitv Soxet, ovSevfO 
aXXo Xoinov, tj noXXd rij^ eig ifii q>iXi'ag inev^dfievov dyadd, 
xa&* eavrov a fiot Soxm avfx<piQOvra nQdrreiv." Toiavra xai 
rov fiaaiXicog einovrog, ini noXv fisv nQog dXX^Xovg iciQcov, 
ro rijg yvcifitjg d^avfidJ^avreg hti rd xaXd fiefi^og, mg firjSev 
Crijg nQog roy fiaaiXia xai ndnnov aiSovg vqetvat, xairot noX-iS 
Xotg avrov rotg Xvnovatv dfxetfiofiivovm eid' S nQioroarQdrcoQ 
dnexQivaro rotavra' ^jfjfitv^ w fiaatXev, ro avfiq>iQOv aot' rs 
xaifffitv avrotg axonovatv, & XvatreXetv iSoxovfiev, iq^S^ey^d- 
f4,ed'a» d Sk neQi fiaatXicDg iq^^ey^dfjLed-a, ovx avro rovro fio^ 
yov oncag xaxov rt nd&ot axonovvreg ifiovXevadfie&a, dXX' Sncog^o 
fiij fierd ro qaveQwg eig rov noXefxav xaraarijput , rig vnoXet" 
notro fierd aov nQoaSoxia Setvov* rovro yuQ ^fitv nSQi nXeh- 
arov axonetrau inei S' mg '^xovaafiev rijg eig rov paaikia 

i8. Ita £D.'P. pro iq^d^eyldfie^a Idoxovfiiv, 

nieUs. Ne vero arbitremini , aut hanc fleparattonem mifai non mole- 
stam accidere, aut vos, ceu homines nauci a me reiici in praesentia. 
£x quo enim hunc sermonem orsus sum , . ex cogitatione distracti- . 
onis nostrae doloribus multis ciimulatus est mihi animus, et me ia. 
posterum plura, et vehementius doliturum scio, sed quouiam res aliter 
fieri non potuit, ferendun) erat: ergo si , ut dicebam, antegres- 
sis cogitationibus insistentes , saluti nostrae prospicere , et adversus 
avum nihil inconveniens meditari institueritis, rebus agundis comiteJM 
me profitebor: sin aiia vobis mens, hoc unum relinquitur, ut multa. 
bona ob vestram in me benevolentiam vobis a Deo precatus, ipse, 
mihi ad utilitatem meam promus condus fiam. His auditis illi diu in- 
ter se adspicere^ et admirari ingenium iuvenis , adeo.ad^honestatem 
grassantis, ut de pndore et reverentia erga avum nihii diminueret: 

auamvis ille tristia multa remetiretur. Dein protostrator sic incipit: 
lOS, imperator, de tuis atque nostris commodis soUiciti, quae eo 
facere putabamus , edisseruimus. Quod antem de avo consuluimus, ia 
eo non hoc ui^um spectavimus, ut malo multaretur: verum ut ne ad 
bellum apertum veniretnr, tuoque capiti casus aliquis gravior impen» 
deret: icl enim est, quod omnium miuime velimus. £t cum securila- 
tem honoremque avi tuae saluti incolumitatique praeferas» quod in- 



HISTORIAHUM I, 10. 5l 

xtti neamop dafaXit'ag re xai rifirjg tjjp bhefav €Ft9tBQi'ttp jeaiA.C. iSao 
da^aXetap iv ievrd^fp Xayi^^fi , d-aif^d^siv fikv emtai rrjg /le-iD 
fahi^fvxtag xai rijg Sixaioavvfig^ nsid^ad^av Si olg avi&iXijg, xat 
ravra vo^tXsiv xai iixata xai av^q^iQOirua , &ntp av xai aot 
Bavvdoxfj. £1 ii zi xai n^OTBQOv itfivixO-r^/iiev nsQi tovg Xoyovg, 
ovx dXXijXotg ivavria fiovXsviftsvot, dXX* onmg /iifjdkv tSv dcov- 
T«y dvsl^iTixaTOV itoupvyp. TOtyaQOvv insi Tijg dfiq)ipoXi'ag nav- 
aoftivtjg sig 'iv avvijX^fisv TOt^ yvtifiatg , ovSsv ttJl^o Xsinetat 
fj Tovg Xoyoyg xaTaXtnovrag, x^Q^^^ ^^' ^^ nQdrrstv t« J«- 

loSofptivaJ* Kai SvQytdwri xaTa yyaJ/WJ/y avTra sinovTOg stQfj^ 
tft^oi xai toSto nQoad-ivTog, tog „r^g slg tov fiaatXia xai ndn-P.iS 
nov aiiovg xai xriSsftoviag, d fiaatXsv , noXXai aot naqa t(§ 
^teyaXif xai ovQaviio fiaatXst xsiaovTai ;^a()<rfc> xui ^ fisTa^a- 
XeiTug yvwfiagTmv intfiovXsvovrmv, ^, xaxoiv mQftfjfiivtov, av- 

iSTog vnsQ "^fjiciv ^oXsfAfjast/^ tov ts fiaatXitog Trjg slg avTOV sv^ 
voiag xai svnsvdeiag noXXffv ofioXoyrjaavrog x^Q^'^ avtotg, sl 
q^svxria 17 firff iaxonow. oQmvTsg ii dsi Tfjv intoSaav fisH^ov 
%i ^vovaav xaxbv, xai rot;^ xaTa fiaatXioig tov ndnnov xat 
fiaa t7ii(»g dvfiovg ini fiaXXov avl^ofiivovg, ix tov fjtrii afiov T^-y,^^ 

%oxfiatQ6fJisvot firjik Xoyov Ttvog if/tXov tovt(i) ftSTaitSovaf xdi 
isSotxoTsg fi^ Ttvog toSv dSoxifrtov ix tov at(pvtiiov avfifidvrog, 
ovS' avTO TOVTO StaSqdvai Svvrj&silev , iSoxst vvv tog xatgovB 
i/ovat xai dSeiag svnoQOvatv, d<piaTaa9ai tov Sv^avTiovm 
fiaatXsvg Sa avTOvg TavTa fihv ji e^ovatv slQfjxivai xai xa- 

telleximas, subit no^ liuias mdgnaniniiiatis et iustitiae admiratio, 
efc quae voles praestabimus , iustaque et utilfa tuo iiiclicio mctirranr. 
Quod rero antea oratlone discrepuimus , non id studio dissentientti 
fi^ctum e«t; sed ut ne quid eoram, quae tempus postularet, nos in« 
dlscaMam praeteHret. Proinde cum omni ambiguitate sublata lented- 
ti|s congruamus, bocsolum restat, ut omissis sermonibus, ad id qnod 
datnr, aggrediamar. Postquam Syrgiaanes deinde ex sua item mente 
locutum protostratorem pronuntiavit, et hoc ad commendationem ne- 
potis adiecit| Ob hane reverentiam atque caram avi molta illum apud 
magnum caelestemque imperatorem manere praemia, qui aat malevo- 
lorom consilia mutaturus, ant ad nocendnm prorumpentibus pro defen- 
sore obviam itnrus esset: ubi ncpos quoque de benevolentia et ob- 
seqaio sibi praestitis gratias araplas eglt, fugiendum esset nec ne, quae- ' 
sivenint £t quia «eraper diem snpervenientem malum aliquod maius 
parere yidebant, et iram avi magis magis corroborari, ex eo ducta con- 
iectara videlicet, quod nunquam vel verbo appellare nepotem dignaf-* 
retur: et quia in timore erant, ne si quid inopinatum derepente ex- 
titisset, iu ipsum efTugere nequirent, dumterapns ad eam rem sine- 
ret et libertas suppeditaret, Byzantio excedcndum statuerunt. Im^ 
perator quamquaia eos id quod res esset, di&iise et scopum tetigisse' 



5a CANrACUZENI 

\lwxi'ag ngoaSetv, ax^i xat avt^g %6v mvHvw t^g dxfiijg^ 
ijXni^B yaQ a$i fisrafialaty xai xw iiekBmfiivav inoatijaBadai 
Toy ^aaiXia* ,,to Ss vvv ^oy, TtB^i t^ PaaiXiSog" ly^ ,,T^g 
ifioi avvoixov aMntioVf ei x^ ^i Tai^y ipsvyovaw ^fitv aw-S 
inea&au** ^v i* ix regfAavdiv avrti •Svycktff Sovxbg vtiMnQOv^ 
l^ov^x vov naq avtoig inkfpaveaxitov xai XafjmQonjti Tidvxag 

G rovg ofioqtvkovg vnsQfidkXavtog %ov yivovg. toI^ fiiv odv ivai 
rmv dvayxaim iSoxsi xai trjv xov fiaaiXiag yafurifv avfmaQO^ 
Xafietv, Sid ro xai avrovg rdg ywatcag €xet>v fAsS* iavrw^io 
xai iid rovro iiov elvai ndafi fifiXff^ ^jf^jfaaa^YUj wm xai 
r^v paatXiVa avvst^air r(g fiaaiXeL 

D uL KavraxiHfifpfog i' o fiiyag iofiiartxog rdvcKvrla q>^o^ 
viSv ^v, xai rdg airiag nQoaeridw ^^mav fdv ydg'* eg>oufxs 
„rijg dvOtX^ifV^^W ^P^ XaS^^eUdg yivofiivfjg xcu xareanoviiJh-iS 
Cfiivfig , hwuvivvirarav ywaC^ n^og rd rotaOra rSv efytav 
aadeviSg ixovacttg nai dtpvmgr ftai ^fitv ii avrotg ov fuxqog 
6 xivivvog vnonreveratf^ ht^ avnSv rmv efyo^v xatayciQOig yt^ 
vofiivoLg* emtra elke xai rvxtl XQ^^f^^^ rovro nQog to ^f^ 
iiov dnofiaifi , dXX' ovx bfioimg dnavnprei xai rd furd ravreu!^ 

6. Ita tcripri ex coniectuTa ED. P., qni ad h. 1. ita: In Graeeo 
iovx6s vxifi nQQv(ovi»f ubi nil omnino corrnptnm est, qnod 
ait interprcs, sed ita •cribendum; iovxbe m MnQOvioviiXp id 
est, Italice, iluca di Brunzmk ^ nam eius linguae magnus uraa 
Gonatantinopoli, ut coniicere est ex locorum appellationibus , at 
^dyxl^a et 2afi<oia eic. Litterae autem rt Talent i apud Grae- 
cos inferiores, ut infra patebit saepiu^; fm valent /}, nt /4^9- 
X6xa pro balota, et MnatapXoSj Bailfis, nomen Venetum. 

fateretur, tamen exoelso et patienti animo usque ad iptuiti discrimi- 
nis articulum exspectandum esse monuH, cum senem aliam mentem 
induturum et a conceptis maleficiis destitovttm confideret. Nunc au- 
tem de coniuge mea decemendum eat, inquit, utrum eara tugientibua 
nobis pone sequi oporteat Haec e Germanis erat principis Brunsui» 
censis , apud suos eminentissimi ot spleadore genens inter omnes sui 
ordinis facile praecipui filia. Protostratori igitur et Syrgianni facien- 
dum videbatur, uti imperatoris contugem assumerent, quando et ipsi 
suas secum baberent: quin omnem kpidem moTendum, ut et impe- 
ratrix cum imperatore esset. 

II. At enim Cantacuzenus magnus domesticos seorsum ab iia 
sentiens, opinionis suae momenta bis verbis eiLplicaTit: Primum dia- 
cessio nostra clandestine et anxie nobis satagcntibus futura est : id 
feminis ad buiusmodi laborem infirmis et natura neqiiaquara idoneia, 
summum periculum conflabit: et nos ipsi non me<liocre babemua 
Ibrmidare discrimen , si in facto ipso deprcbensi fuerimus. Adbaec 
etiamsi fortuna favente boc operis bene processerit, tamen posteriora 
aon periade eTenient Nam si ab ayo manus ad nos iaaequeBdot 



HISTORIARIM I. 11. . S3 

d yaq ngig paaiXitog tngarid n^hq SM^iv ^fmv unctnaXfi,l^C. lUo 
ivwv avdyx9i Mtt^ov sX^&ai, ^ rcig ywaikag HaraXinifnag?. 36 ~ 
X^^og^ai qtvy^, o istUag xai ivarSQfag, ¥ri tb avoiag xai 
dfiovUctg ^fdv SyHXTjfta mp$d\fm, tt^ t^ itai aM^ag aht'ovg 
5rg fiaailtSi fsyovhw Aitrjv a^of^ivfi ilhftMXtijov , ^ ravtfig 
evsna noXXmnXcur/oig iX$^vg avptmXmn^ftiSvav^ &fo9v^K$iv, Av 
ovfirsf^ $Xia9^ai nj^oaijnH awp^^n^vwg. n^og ih tovroig, 
ovSi n^og aSg dne^x^fudu fiifiam rd rtfg nfftmmg ^fd^^, xcti 
dtdrovro ovftiXXftv ovii xcrtat^/j^v riv xcttfov SfMtXdlg §aSl^ 

lo^ovrag ttai dvetfiivc^, diUa xtttccmovSaafiivafg xcdavv rdxsk 
noXXt^ X9V9 ^^ i^7 ^C^ ^ W^^ S^xia&at, rijv ag>^v ^ftmv 
nvSifUvot, fiovXfvamvtat xatu a^ag, /lei; $laSi§ita^at ^fiSg t^b 
noXsi, xai yivanvtai na^dinyftu xtti talSg SXXatg ra taa flf^Vg 
dXX* avtovg ijftag dyyiXXEiv ts tijv afiitv ijfiwv xai xatix^tv 

iSn^y noXir. od ft^ dXXd xaito xatd ^^orpii^ Sxhv r^ fiaat" 
X/ia oi fuxQOv xtoXvfMt n^og ro dv&fdat ^Bvyovatv cixoXov- 
d^tv4 St* S i^ ndvta nqoa^xsiv ^jyovftai, vctitflV ftiv iaV icaS^Y. 3o 
^avxtav fiivstv, ^fmg Si iiaxtvSvveiktP* xdv fth iffil^ td 
nfdyfiata X^^^JI ^^^ vovv, &sov fio^Xofttpov, tin^ fjSff xai 

aor^v §aatXiSa ftetaxaXHSudut Snovns^ Sv ^ paaiX$vg, sl S^ 
ivart/c/fg ^ sXn^Oftev dno^a/ij, avtijv foSw iv dafaX&fa slvau** 
Tovrotg toti Xoyotg cig iMiiUo; sxovatv intifnftftadpisvog o paat^c 
Tisvg avv to^ akjiotg, iaximovto nsfi to« nirs xai OTrwg t^v 
dvaxfOQijatv XQV notstadau oq&vtsg Si xai toig iniXotnovg 

initUtary . altemin e daobnf cogemar; aat axoribos relictis porro fa- 

fere, qaod not timiditatiSy ignaviae» dementiae, temeritatit crimini- 
>aa maculabit, at omittam, quod imperatrici dedecoris aactorefl eri- 
moSy quae pro captiva abducetur; aut imperatricis caasa pauci cam 
nalto pluribas pedem conferontes interfici : qaorum atrom^ eligere, 
a pnidentia abnorret plurimom. Praeterea neqne ad qaos profici- 
scimttr, oonstantem erga nos fidem gerant. Quod cum ita sit, noa 
canctandam, neque aeqaabiii et lento passa bonum tempas conte* 
rendam: sed enixe et accelerato gradu ambulandum est, ne, ante* 
quam perreniamos, incolae adventu nostro praecepto, unanimi coa- 
tensu nrbe nos arceant reliquisque urbibas ad similem audaciam 
exemplo sub praeeant: sed ut , ipsimet nuntium adveotus nostri ap- 
porterans urbcmque occupcmus* Ulud insuper imperatrici ad co- 
mitandam virorum fugam non levi impedimento est, quod uteram 
fert Ob haec omnia aequum iudioo, ut illa se non moveat: nos 
aatem fortaoam subeamns: et, si quidcm res, Deo bene iuvante» 
ad voluntatem fluxerit, tum iam ipsa quoque eo accersatur, ubi con- 
iwL fuerit; sin secus, ipsa saltem secura degat. Hls ut praeciare 
dictis , imperator et reliqui suffragantes , qnando quove pacto se- 
cedereot, circumspiciebaut Geterum cum perspicereut, eUam reli- 



54 



CANTACUZENI 



4* C. i32qt^? avyxXi^^ xai rovg iv rilBir hf isiv^ n^fiivovg rijv rw 
fiaaiXiiov iuxq>OQdv xai xaxAf viq>aSag %m xoiiw jmv ^Pwfiaii»v 
Qv fieiQiag TfQoaioxovwag xai lUQi fotfrcoy n^og aXkTfkovg dci 
iiaXeyofiivovg, xai nfoa^oxifiovg ovtag xai paaiX€$ iutXil^sa9ai 
n$Qi Tov fiii istv vsmiQi%Btv, aXX' i^v roy Hyyavav ini ax^S 
fiiXTog elvai, tig fieyaXxov xaxav airiag iaofiivfjg xai rapax^g 
D rijg roiavrfjg in^x^igijaeiog, imi eSo^^s xaqxBQBtv ro fiiXXov dno~ 
fi^sadai axonovvrag, i^anoatiXXovai nQog @QttXfjv rov Svq^ 
yidwrjv rijg aQX^Q inifitXfiaofABVov , avroi H nQoasxaQriQOVv 
%fj Kmvaravrivov. iv rovroig Ss rSv nQayfLarmv ovnov, oio 
fjiiyag xovoaravXog Mix^ijX 6 ToQVixtjg, fitjfiQO^ fiiv xara 
yivog nQoatjxwv rtf nQBafivriQif rdv paaiXimv, xai noXX^g ett- 
fiBVBiag dnoXavwv naQ* avr^ xai rtfiijg ov fjtovov itd rijv avy^ 
yivBiav, dXX* ort xai tpQBvog ^v fiad^Btag xai rovg rQOnovg dya^ 
Mg xai nQog tcc^ inaQxlotg liv ^q^b, fiaatXio^ Stiovrog, bvvo-iS 
f. yifmraxog xai anovSatorarog itpdvfj, ovroc iij 'TJj nQog avrov bv^ 
ftBVBta rov fiaaiXkikg ^QQi^ag, nQOOfjXdi tb xai itBXix^ 
TfQv^a nBQi §aaiXimg rov viov, ro aronov dg eixog rtSv fiBXB-- 
lafiivfov vnoiBtxvifg, xai tig noXXmv saotro avfiq^OQAv aXrtov 
rjj fiaatXBif ^P^fiaiaxv, av rs xaroQdwdjj to fi$XBrwfiBvov, av^^ 
r^ 'fiil^ f i' ^dro rovro xcd Meroxirtig Xoyod^injg 6 ftiyag^ og 
fjtBatrBviav fiiv r6r$ rjj itotxtjaBt rciv fiaatXtxwv nQayftanofv 

11. xovoinavXof ex noatrate Vocabiilo conestahUi aL didtur 
xoyjoaiavXos, ED», P. 

' quoi tum proceres, tum magistratns dissidio imperatorum graTiter 
offendi, calamitatilmque densiMimos imbres communi Romanoram 
inde metuere, et eas crebris usurpare «ermonibus, exspectarique, 
ut iidiim cum imperatore agerent, ne quid novi et inusitali ince- 
ptaret: sed nepoti ornamenta imperatorta permilteret; quod aiioqui 
molitio senis ingentium incommodomm ac motnum futnra esset ma-* 
teria, durandum et quo res evadfret observandum esse censuerunt. 
Itaque Syrgianne in Thraciam ad praefecturae suae munus dimisso, 
ceteri Constantinopoli haerere perseverant. In hoc rerum statv ma- 
gnus contostauius Michael Toraices (qoi materao genere imperato* 
rem seniorem attingebat, nec postremum gratiae et auctoritatis lo- 
cum apud cum tenebat, non tantnm quia cognatus, sed quia non 
vnlgari prndentia, et moram probit^te egregius, atque a provinciis^ 
/ quas imperatoris concessn administrarat, aequitatis et intcgritati* 
laudem mas.imam reportaverat) hic igitur fretus ea gratia , qua vale- 
bat, ciam aiiis ad imperatorcm accessit, et cum eo super nepoto 
coilocutus, quam aliena a ratione tentaret, non immerito ostendit, 
quamque varias in imperinm Romanum calamitates inveheret, sive 
mcditata fcliciter/ sive contra irent, demonstravit. Id ipsum et ma- 
gnus iogothela Metochitcs praostitit , qui tum domum imperatoriam, 
sive a^iam rogebat, v^r alioqui solers^ et aon GliristMa^ modo, so^ 



HISTORIARUM L 1!,- 55 

ify, uXkmQ 8i ^yyjvtn^g^ xai od fiivfjv rljg xa&^ ij^a^, aUaA.C. i3ao 
xo# T^^ e^a aoq>/ag stg axQW iXfiXaxtigr r^v yuQ darQOVOfiiap 
dno Tivog Bqvbwiov g>avkag rtyag^ai ovx dxQifietg -narv na" 
Qalafidv oQx^Qi avrog idioig novotg i^fjxQipciaajo , mg xaiB • 
5fi€Ta Tavra noXXovg ev hcvar^firi tov fiadi^/iiaTog avv dxQi- 
p^f ysviad-cu na^' avTOv iiia/divTag* o xaf d-avfidl^ovTog 
PaaiXi(og, xai n^og Tiva t£v ixsivif ipotT9iadvTC9V iQOfiivov, o 
r^fiyo^dg oiTOg ^v, nwg 6 MtTOxnf^g ix q>avXmv tov dpx^ 
w^/iilfiivog, ovTiog ^Svvtjd-fi ^Q^^ r$ks/av ^evQiatv tov fia&ij^ 

tOftaiTog ik&ttv, „ov &avfiaaTOi^' ^dvai ,^cunX8v'^ tw ifcmj&ivTa, 
j^x Xafindiog fitXQdg nvQaov dva^Sjvat fiiyav/' inatviaat t9 
TOvTov Tfjg dyx^voiag Toy fiaatXia, xai %o oix$tw vijg elxovog 
^uvf^daau ovtog rfjj oiv 6 fifyag Xoyo&irtig Std tb Tffv avveatv 
xcu Tfjv aoq>/dv, xai r^v tjv eixev intTfiietanfTa n^og tjjv itoi^ 

iSxijatv Tciv nQayfxATCov noXXijg dnoXavcov nagd fiaatXicog W-C 
xstOTijTog xai evftsvBiag, iduQaijas xai avrog Tff fiaatXer nqoa" 
iXdwv ne^i rov iyyovov StaXex^ijvcu , mi^etv intxet^wv, iog 
ov iet rd xadtOTma xtvetv, ovSi rov syyovov rijg fiaatXeiag 
dnoareQOvvra , hri^i^ ftfjiafiSg n^oaifxovTt nagixstv, ei fi^ 

aoT» aXXo, rdg ano tovtov rafaxdg avftfifjaoftivag evXa^ovfJte'^ 
yav, ixetvot fiiv ovvTOtavra xaiereQ* urrd dieXix^fpdv /9o*V,3i 
atXet' iSoxovv Si Xi&ovg hjjetv, 6 ydg fiaatXevg dventtn^ipcog 
^£T0 rciv di^ ^QXV^ SeSoyfiivwv xai rrjv nQog rov syyovov 

ax Xl^vs iipeiy, Est proyerbium Graccum pro nikil aat in^ 
casium a^eYe. In tcjLtu haud quidquam mutandum. ED, P. 

extemis etiam litteris politissimus^ Etenim cum astronomiae prtnci- 
pia a quodam Bryennio minuta et impcrfecta accepisset, ipse in eo 
atodio accuratissima diligentia sua tautos processus eiTcGit^ ut de^ 
inde quoque permulti in eadem scientia ipso praeceptore progressus 
eximioa adepti sint. Quod cum imperator admirans, Gregoram eius 
auditorem percunctaretur , qui tandem Metocliites a tam teuuibus 
profectus initiis, ad plenam buius disciplinae cognitionem aspirare 
potuis«et: audivit ab eo, nibil esse mirum, ex parva lampade lacu- 
' lentam facem accendi: laudavit' respoudcntis acnmen imperator, et 
imagine obvia ac familiari naturam rci ante oculos poueiile dele- 
etatus est. £rgo bic magnus logotheta cum propter intelligeutiam at- 
qae doctrinam Itbcralem, et in negotlis obeundis dextcrilatem ab 
imperatore familiaritor admodum diligeretur, ausus cst et ipse de 
nepote illum admonere, suadereque, ne semel fixa et rata convel- 
lerct neve imperium eidem. ablatum, alteri, cui minimc deberetur, 
traditum vellet: si non ob aliud, at ccrte no tanti tuipultus inde 
cierentur. Haec et simiiia imperatori occincntes illi duo, lapidcs vide- 
bantur coquere : nam qnod a primordio dccreverat, ab eo deduct nuUis 
ja#cj)iuis poterat su^mquc jnaligniUtem in nepotein rebus ipsis ex-~ 



56 CAMTACUZENI 

"DTotg iMUfoiq xcUfiaaiXsvg slg iavTw avmfspivxag xai lUQ^Titog 
ioxmv q^(fovTi%$i» , n^ig fifjSipa ii iiaUyofAsrog , aMg ngog 
iavTOv nolXdtug elnetif Sansg huQmTciv* ,^i Ttig q^oMg 
inixgareaTifa fpavBtTm ^ ^^a iga;" uts ih nfog rt tApS 
, fuXsTmfiimp akXo i Xoyog dnereAf^o, t^TS mgi Ttjg sig Syyo^ 
vov sx^ag ^v, oiieig aaq^Ag ^ivv^dTi fioMv navTsg /cirm 
nQog TOVTO tov Xoyov il^Xafiov, xai Texfi^gtav hmavvTO Tmv 
fuXXovrmv xomwv. iv Tovrotg ftiv ovv i ;^€ifioiy iTBXgvra» 
A. G. i3ai ifif^ "jtQTi i' Sofog aqx^fiivov, ^AngiXXiov fiijvig niftnvgto 
P« ^Unafiivov, t^ tiqo tHv .fidtmv xvfiaxg, 6 fiaaiXsvg t^ fiaai^ 
X^ xai iyyamf fttpwi sTigmdi fitiiafiov noQsv^vm , nfog 
BavTOv ii dtpuUadai xai to vvv sivai* S ii r/^ter' mv uti to 
Xsx^^ ^ ^V OTffiqmv xai neQiSfya^ofiSvog , xai pt»iiafaii t^p 
' * ahiav avfifiaXsiv sxmv, ^gsTO tov fitfvvaavra, xai d^iioatv ngoa^t 5- 
Asig, sl Ti avvotisv, dnayyiXXsiv i i* SXsys , fiifiaiov fikv ov^ 
isv slnstv sxsiv, aTOxa^adui ii, tov naTtnov fiovXsa^m xai 
fiaoiXia tov noTQiOfx^^ ^ aqx^^^i^^ naifivTafv Xoyovg ti^ 
ya^ 7i()oV s iuX&stv sSTSVsg is oi Xoyoi $cai ngog tI qdgovaig 
aaq>6ig siiivcu fujiafiag. sha foxfov imaxmv, ,,(&ansg fihf^o 
sfffpf, dxQifimg ovx olia** slns ^^Qi iv oi Xoyoi, stxdl^iP 
fiivTOi fiii nfoativstg Ttya^ saso&ai xai ^fdqovg, dXX* oSc Sni 
iixfi xaX^Stai* iistTO ts fuxfov dvafuivavTa xai ftsXitfi fu^ 

19- n(fde i, lU oortexi; «ntet nffig as legebaiar, 

forebat. Aiuut, boe tempore In se ipsum descendiiaey et quasi curn 
altiore defixom, neminem quidem ailocntum, sibimet autem frequen- 
ter. interrogantem dizisse: Ergone natura ipsa potentius etit istnc 
odinm ? Quod verbum aliorsumne , au ad nepotem pertiueret , scire 
l^ro certo nemo potuit: omnei tamen in banc partem potins, quam 
in aliam interpretati funt, et pro argnmento futurarum miieriarum 
babnerunt. ^ In liis biems desiit. 

la. Vere novo, Nonis ApriiibnSy dominica ante diem Palmamm» 
aTus nepoti per ministerium mandat , ne quoquam eoncedat , sed ad 
•e confeitim accedat Qui secum animo yersans, et curiosius inda» 
gans, quidnam ista denuntiatio sibi vellet, cum causam accitus nul- 
Eun posset coniicere, interrogabat et precibus orabat nuntium, ut 
. fi quid nosset, ne celaret Tum iile nihil se exploratum habere, 
quod affirmaret; in suspicionem autem delabi, avum patriardu et 
episcopis praesentibus eum constttuisse alioqui. Verum quidnam et 
quo fine dicturus sit, sibi neutiquam liquido constare; et parumper 
oonticescens , Sicnt narravi, inquit, satis perspectum non habeo» 
quid ▼erborum sitfacturus: auguror tamen, moUe ac mansnetum 
nihil locnturumt sed te velut in iudicium arcessi. Quare aliquam- 
din praemediteris licet, ut raiionem reposcendus, paratus ad respon- 



HISTQRIARUM I. 12. 5^ 

«jpa nQOattifxoJiijdhra, coc fv^ra^ vfil^oyTa, TtQog anoXoyfmJLC, i3ai 
Sroifiop ^xitvJ'* 6 ^aaiksvg ii X'^^'^ avu^ vijg xakoKayad-iagC 
ifioXoy^ag xai dya9tiv dfioipijv nQOoensvliajLisvog na^d dtov, 
flra xai rovro elntiv, wg xatd yvcifitpf avt^ yivoit^ uv to 
SnoXXMov na^ovrmv iixa^^ofuvov dnoXvaaadai rd iyxXipiaTa, 
dnayydXXifiv ixiXsvs r^ ndnnff xai fiaaiXst, wg a^/^crat Saov 
oina^ ixstvog fiiv ovv rijv nafd ^ov fioif^sta» insv%dfisvog 
iv roig na^ovai r(f fiaaikst, xai ngoaxvv^aag dnijX^s. fiaaiXsvg 
i* svdvg rovg irai^ovg fursxaXstxo* dXX* o ftkv fJtiyag do/ni- 

loanxog, &si6vavr^ rov Ta^;|fay£unTOv, dSsXfprjg rov nqmov 
fiaoiXimg Mixa^X vlov rs&v?pt6rog, na(fifV ixst nsvSnqanov iniD 
xsifiivtf r^ avyysyst, ,6 ir(^a)ro(rT]poT«o^ Si Sttn^/fitov oixot, 
dfptKsro rs ngog fiaaiXia sv9vg xai rijv airAtv rfjg xXrfastog 
^Qnira fia9stv» fiaatXsvg iti rd rs TtaQa fiaaiXitog fiffw^ivra, 

iSxai ori itxrjg hftxa xaXotro yvt9QiXst, xai tig ^l^stv intf/ysiXaro 
xaxa rdxog, n^oadsig xai rovro, wg xard yvmfiTfv ar avrf 
yivoiro iixaaSijvai^ ivvffaofihnf ffS/tog avtov ftiv odisvi rav 
iyxaXtnffiivmv ivsxofisvov dnoSst^at, rov ii xv^tov xai ficurtXsa 
%ff9X^^ /di«K ^iXTjatv ixiixovvra* o nQteroarQartoQ ii j^ndwy^ 3^ 

wfAOi' ioxstg dfm^dvstv" stp^ „roS oyro^y J fiaatXsv, xai^ mg 
sotxsv, wv TtQog as ns^i rijg rotavrtjg xQiastog ftiyctg iofti" 
artxog siQifxsv insXddov^ a iffnov xai aoi slQijadat rors jra/P. 39 
^fd^ 0f9wg iioxst, aoS ydg' stffixorog, tig y,fiovXot'fitjv av hti 
rov fiaatXicag xtd ndxmov iAtrjg Tv/oiy, ^ Ta iyxXijftara dfto^ 

^SXvaaad-cu, ij rovro fiij ivvTfdsig^ fi^ r^v fiaatXsiav fi6vov$ 

dendam yeniaa. Nepos iii bono Tiro gratiat aflens, efe praemiam a 
Deo comprecans , atque hoc inauper addent , Sibl optatum fore , co-* 
ram multi« iudicio contendentem crimiha obiecta refellere, renuntt* 
are avo iubet, mox se affuturum. Apparitor divinam ei opem tali 
atatu precatuSy et ut imperatorem yeneratus, recedit Extemplo «o- 
cios convocat Porro magnus domesticus, Tarcbaniota sororis primi 
Micbaelis imperatoris et maioris materterae suac fiiio rebns bumania 
erepto, ad exanime corpus luctns causa abierat: protostrator domi 
manens illico adest, cur yocatns sit quaeriU Nepos et quid sibi 
ab avo mandatum, et se reum citari, ac sine mora se stiturum refert* 
Addit etiam, se iudicinm ex animo subiturum, cum nihil negotii 
sit ostendere, tum se vacare omni criniine, tum dominnm et impe* 
latorem semet de maligna voiuntate sua ulcisci. Subiecit proto- 
strator: Longe mibi a vero lapsus videris, imperator, atque ut veri« 
simile fit, quae de tali iudicio a magno domcstico audivisti, quae-^ 
que tam et a te, et a nobis, nt 'recte dicta accipiebantur, eorum te oc- 
cupavit oblivio. Nam cum tu ita praedicassrs , velle te, si apud a- 
vum cansara diceres , aut obiccta diluere » aut , si id minus potses. 



58 . CANTACUZENI 

A.C. iZ^taXXa xai adr^v dqtaigs^Jjvai ^mry* od' fjvlSarOf fi^ l^w tSstv 
TOiavr?jv ijfiiQav, iv fi yevtjaerai^ aoi ry paatXet xai r^ nanntg 
itxat^OjLUVOV ISbVv ov yao ii'xpjg, xatai/xijg Sb ftaXXov iariv 
uhfiii; Tfjv ^fiCQav ngoaemttv ix£i'v»jv, 6v6g yuQ ovrog rov 
iixd^ovrog xai rov xaTTjyoQoSvrog , ovSkv aXXo XefnBrair avvS 
dyBiVm aXXmg r* ovSi rmv dvo^wv o paaiXBvg, Sa9^ ovrwg 
dnBQiaxiTtrmg SQfifjd^ijvat n^og r^v Sixrjv , iog xai xaiQOv dno^ 
BXoy^ag aot naQoaxBtv^ xai jj ra iyxXi^fiara dnoXvaaa&ai , tj 
xai diixovfiBvov lavrov dnoSBt^af dXXd padtiag Av xai avv^ 
^^^f t^gtafiBVf (pQBvogj xai SBivog nQayftaai X9V^^^^f ror^fo 
ini rtjg iixpjg as xaraari^aBt, SrB nQog ro avr^ Soxovv ndvra^ 
nQOxaraaxBvcusdfABVog , odievog aXXov XBinoixOj ^ rtjv dn6q>a~ 
aiv i^BVByxBtv xfxrd aov* xai rovro, tva xai rotg e^co Sixata 
ioxo/ij noiBtv, dg hti ro!tg dvbatairdrotg aov gxxvBQiSg BaXancO" 
Tog xai Std rovrq Stxaimg nda^avrog ortovv.** Totavra nQogiS 
dXXijXovg ofiiXavvrav, avd^tg tjxB fiijwr?jg erBQog ix fiaatXia>g, 
intanBvSiov rijv iv fiaatXBiotg a^t^tv r^ iyyovtp* o i\ (ov yaQ 
Cil^^ eriQwg Sq^v,) dtpixvBttat nQograv paaiXia xaindnnav^' 
Xvntj noXXfj nfxofjiBvog rrflf ipvx^f ^^^ ^^ ^^^ fiiyav dnovra 
Sofiiarixov fiij nBQi rmv naQOvrmv ia)rfjxivat avvStaaxitl/a-M 
ad^at. Bv&vg Si fiBrd fnxQOV xai o ftiyag Softiartxog tjxBV iv 
paaiXB/oig, xai rov fjiBV fiaaiXia naQa rtf fiaatXBt xai ndnntf 
svSov BVQiaxBv ovra, rov nQmoarQoroQa S* l^co xad^rjfiBvov, 
xai r^ oy/Bt rrjv ivSov raQax^v xfjg xaQSiag xai rijv (pQOvriSa 

non imperio tantom, Terum etiam vita carere, ille emori optabat po- 
tius, quam ▼idere diem ilium , quo tu iudicio cum avo contenderes ; 
non enim iudicii, sed condemnationis diem reyera appeliare conTC- 
ntt. -Cum enim ideiii sit futurus iudex, qui accusator, aliud ratio- 
cinando coliigi nihil potest Praeterea non ita est insipiens , ut tam 
incousiderate ad iudictum feratur, tibique tempus ctiam defendendi 
conccdat , quo aut innocentem aut etiam iniuria affcctum te ostendas, 
sed cum sit, quod scimus, praestanti prudentia et rerum gerenda- 
rum ' callidus , tum demum in iudicium te adducet, quando cius ar- 
bitratu praestructis omnibus, unum hoc reltabit, ut sententia de te, 
tamquam de sceleratissimorum facinorum manifesto, et ob id quibus- 
▼is suppliciis excarniGcando, ut sic apud extero.s etiam iustitiae opi- 
nionem auferat, pronuntietur. Haec illis in colloquio agttantibusy 
ecce alius ab imperatore apparitor, qui nepotem urgerct ad regiam. 
Quia ergo aliter nequibat, quo vocabatur ivit, multa plenus moesti- 
tudine propter magni domestici absentiam, quicum consilia sua con- 
fcrre potuissct. Haud multo post domesticus quoque palalium in- 
^ greditur, iuuioremque imperaturem apud avum inlus, protostratorcra 
foris scdentem invenit, ipso vultu perturbationem ac sollicitudinem 
iiitUD«yu ostentanlem, Tnm.sic eum compeUat: Aspectns tuus mc-* 



HISTORIARUM L 12. ^9 

vnoSeitanivtcr €ini xs nQog avtov* yySoxetg fiot nsQi rivog axi^/uC i3ai 
mta&aL tAv fisydkc9v t^ S^to^ oy/ei xai rfj avwoitf^' 6 i'. Sq>fi 
xtti axdTsreadm, xai neQuaxaaeai n^oaofiiXetv Ttttg iayuTaig; 
Tov i' orov X^Q^^f dvreQOfievoVy ,,0 fiaaiXev^' efpij „nafa ^o-d 
SaiJidiog tov ndnnov xXtj&eig ihi iAcfjv, aoi fisv avvtvxeVv noXXd 
I^TjTi^agy ovx i^^vvi]9i]* tov xai^ov ia odx iniTQinovTog (fio- 
fAikXeiv, avTog^fikv eiaijld^ n^og fiaaiUa, ifioi ie g)6fiov od 
fuxQov ividifxe ju^i avTOv, fJudXtOTa twv amv Xoyo9v ivd^fiov- 
fiivff, ovg nQog ijfiag negi Tfjg iixpjg TavTtjai ii^SjX&eg*' tov 

loi* av&ig inaveQOfiivov „Ti i* '^fdv a)^Q^ vvv d^fio^ov r^ xaiQf^ 
xai Tolg nfayfiaaiv eigyaaTai ;" „oiiev" einev i nQmtoaTQdTw^ 
jJ^QajrvTdrov yaQ ovTOg tov fietcC^ t&v dyyeXuiv XQOVOv , xa<p.40 
T^v ug fiaatkia aipi%tv xateneiyovrog , ovikv inQo^afiev Tooir 
ieovTWfv" ^nmg i' ov ndfetaiv ivrav^a roi; fiaaikitog oixermv 

i5^ xai Twv a&v Tivegf* i^Ofiivov, yyna(f^aav fdv" elnev o ngoh- 
ToaTQdtWQ yyieiaag i' iyci fitj naqovTag" OQWvrm xai aXkmv 
akka Xoyi^Ofiivoiv, ix tovtov avfififi ri^ vnoyffia xai fikdpjj, 
ixiXevaa dniivaiJ* i ii noXXd xaTafiefiil/dftevog Ttjg d^ovXiagy 
xai fifjiiva xaiqov dXXov evQijaeiv intxivivvoteQOV 9 fiicuOTe^ 

20QOV eindv, SaT$ t^v dioXov avrmv evvoiav xai dydnrp^ iviei^ 
xwfiivovg nQog fictaiXia t&v neQiaxavtmv dnalXdxteiv xivivi- 
V€9V, y,av fiiv" eqtfi „tmv awv oixet&v onoaovg dv i^f} xai tHv y, 33 
^iXmv awayaydkVy ivrav^a xiXevaov fiiveiv iym i' S^eXdmph 

ditabundo simiiis te in re qnapiam magni ponderis cogitationem dc- 
fixiste «igniiicat Hic protostrator , Maxime , inquit , et cogitatione 
defixus , et grayissimo casn afflictus sum. Quam ob causam tandem ? 

. Quod , inquit , Andronicus ab avo in iudicium vocatus , cum vehe- 
menter cuperet prius tecum colioqui, ea facultate exclusus est £fc 
quoniam moras interponere. non licebat, ipse ad imperatorem in- 
troivitf me timore non levi de se suspensuln reliquit: cum praeser^ 
tim recogito , quid tu nobis de istoc iudicio dixeris. Rursum quae- 
rente magno domestico, quid interea ioci rationibus suis appositum 
et tempori accommodatum praestitissent : Nihil, ait protoslrator , 

^ nam quia inter binos vocatus intervaiium permodicum intercessit, 
et ad imperatorem festinato abeandum fuit, baud quidquam quod iu 
rem esset effecimus. Quid? de famuiitio tuo aut nepotis cur hio 
nemo visitur? Yisebantur vero, inquit, at ego formidans , ne eorum 

. praesentia aliis secns ratiocinantibus aliquid suspicionis et damni 
afierret, eos domum remisi. Hanc imprudentiam magnopere incu-f 
sans domesticus, quod uulium tempus-poriciilosius, et ad vim (aci- 
endam Qpportnnias existere posset, quo velut ansam liaberent, mi- 
nime fucatam benevolentiam amoremquc erga luniorem imperato- 
rcm declarandi , et ipsum quibus cingerctur discrimiuibns eripien-t 
4ia Age, inquitf tu coa^Ua dq miaiatiiA «t wicu iuit quotqvQl 



6o CANTAGCZENI 

A.C. i3ai addtg rovg fiaaikif»^ ftvvaS^oiato nai xovg ifiovg* clg ev dh 
avyeXdvvieg, xai jovviov ^aaiXia naQaXafiovreg , onsg oifiai 
iwr^aeaduij nQoq tov i^g Sofpiaq aTtsXsvaofie&a rot; &eov Xo- 
yov delov veniv, . f^y amtiQiaiv iia rijg davXiag rijg ixeivov 
nQayfiarevaoiiavoi, eha diaMQeafievoufievoi nQog fiaatXia,5 
dfivfjariav ainjaofiev reSv roXfiffdivmv rov ii, ieiaavra njy 
ardaiv, Sanap elxog, S^x^ xai ^aaiXet xai ijfttv xai rr^v daqxi- 
Xeiav matwaaad-in x$U r^v dfivfjariav r&v ei^yaafUviov . rov 
viov ie paaiXimg dnakXayivroq tov neQiaxovrog vvv S^m-' 

Cvfjg xivivvov, tor' ^i?j povXevaafiivoig oneQ av ioxfj fiiXriov,%o 
e^iarat n^dmiv nar* i^ovaiav. tf ya^ ix Tijf^ ^ne/^ov fuav 
r&v rijg noXemg nvXwv itarefiovreg ixneaovfH^ wxrog, ^ 
r&v ix Fewoiag roS fiaaiXitog q>Aav r^iifQfj fu'av ^ xai ivo 
nXijQioadvtiov ini^a6fge9a, xai n^og rdg nagaX/ovg rijg Sfd' 
xtjg niXeig (avrat i* elaiv ijfiireffai iiu ro /tov SvffidiWfptS 
avmv imrfoneveiv,) itcum&fjaofie&a' xai ovrm fjnaxQmv yevo^ 
ftevot r£v xtviiivw, a ioxet avfUfi^tv iv vatiqff n^dl^ev» 
ro iivvv e^ov, ndaji iet XQ^V^^^^ ^^ dvigta xai nfo^vfulf, 

Dxai adrijv, el iiot, t^ ^io^ nfodiifmog n^otefiivofvg ^ Sare 
r&v ne^iayovTtov ^ai^ndaat xtvivvw rov fiaaiXia , icai ^^o 
nequietv avrov Sfia r^ itxaAjf iiotip^a^ivrar xai iarQwv f&f 
rovg iftnetforiQOvg o^wfiev xai atqattff&v nqog rd xarenei" 
yovra fiaXkov iarafiivovg rSv voofifjtdrwv xeU vSv noXiftmfv^ 
Tavnjg rijg povXijg xai nfwroatfdroft fieXriartjg elvat xQi^u'" 

poteris, hic praestolari iube: ego hinc digreMos, nepoiis meotqnc 
congregabo. In nnam deinde multitudinem congtobati, adiuncto 
item imperatore , qnod opinor nos posse , ad Sophiae Dei Verbi s^'^ 
crosanctam aedem nos recipiemus: ibi denique ut tn asylo., saluti 
nostrae incumbemus. POstmodum missis ad avum oratoribus, nt 
ausus in so nostros oblirione sempitema deleat, rogabimus. £t qnia 
sediiionem, quod credibiie est, timeat, ut iureiurando nepoti no- 
bisque tum securitatem, tom comtaiissorum illam oblivionem nro- 
mittat. Postquam ex hoc tam subito periculo evaserity tum demde 
nbi consuluerimus , qnod praestare Yidebitur, eins agundi iibera 
potestas crit Aut enim a continento una urbis porta ciFracta^ no«^ 
ctuabundi erumpemus : aut Genuatos, nepotis amicos, triremem unam 
binasTe instmctas anulio poscemus, et ad maritimas Thraciae civi- 
tates, quae, quoniam a Syrgianne reguntur, a nobis sunt, incolu* 
mes profugiemus. Atque ita proeul periculis, quae in rem noslrant 
eustimayerimus , de cetero exscquemnr. Nunc animis opus et pe— 
ctore firmo: nunc, si ros flagilabit, ipsa quoque anima intrcpide 
impendenda, quo imperatorem iunlorem e medio discrimiue extra- 
hamus, nec eum in causa iusta rapi ad intoriUim patiamnr: siqui* 
dem et medicos et bclli duces ejLpcricnliores ^ moibis ac pugois in- 



n 



f 

HISTORTAKUM I. 12. 6l 

&vg n4f$}pe^f fjuttBxatkiaaTO rSr obtarmv xai r£v ^ikmv oaovQ 
' hrpr ot Si nagfjaa» cvv tdxfu o fiiyag ii iofiiaraeog aneX" 
dmv, 00011$ iv^v Twv paciX$atav xai xAv Utmv avvayaymv, 
Srovg Si iisaxeiaofiivovg orav inavi^^wai naQayy$Aag livai^-^^ 
n^ag ra fiaatXeia, inavijX&B avv rdxeu rovrcoy S* ovrm airv 
anovSjj nfajTOfiivfiiv , inci xv(fiaxij r^v, fdo^ S* inexQaT^aev^ 
ix noXXov iv Tjj nQdrfi tavTfi t^$ ifiSofidSog ^fiiQf rcwovt' 
T€Lg rs xai rovg ix BfvBTiag Aaxivovg dg>ixvovfiivovg eig rd 

loPaaiXeia rifiijg re Svexa xai SfioXoy^ag rotf vno fiaaiket t£v 
^Pmfiaimv rerdxOai , aXXo fiiv ovSiv , ,fi6vfpf Ss n^oaxvvfjaiv 
dnavifiovrag , i$dXiv mxaSe dniivau ^xov xai rore oi ix Pcy- 
vovc$g nqa^avreg rd etmdora^ iv olg o fiiyag Sofiianxog rovg 
Sio rmv eiffjfiivmv rovfiaaiXimg fiXmv €i$peov, xcti rS/v re vno^ 

iSaxiaemv dvafivj^ag, eri Si xai r^v dvayxaiordTfpf rijg ^ff- 
^iag x^elav dvaSiSd'§ag, il^aniareiXe rdg Ti^tij^fit^ iq>onXi-^ 
^eiv, oi S* dneXdvvreg xai auovStj XQ^dfievoi r^ xaiq^ nfoa" 
fjxovofi , ivwog mQmv eixoat TQetg nXfjQOvai rfujQeig» ravra 
xai nQanoaTQdrmQ^ o(»(ny, xai iv iXniaiv ^Stf X9V^^ yevo^ 

20fievog, ineffi^SeTi re xai OQfi^g inXtffOVTO, noXXovg nefi 
avTOvg rmv re paaiXixmv xai rmv IS/mv dd^it^Ofiivovg ogmiu 
ovSeig ftivroi rmv awadQOi^Oftimav r^ airlav t% avvoSov 
awjfSei nX^v ^Anoxavxov* ifceAtp yoQ fiivtf r^ airiav ixotvm^ 

gnyescentibas "acrius instare ▼idemhs. Hoc censilium ubi et proto- 
strator pro optimo amplexuB est, yisum ad effectum perduceudum. 
£t ilie quidem protinua famulos et amicos quotciuot potuit coc- 
gity qui celeriier adyenerunt. Idem magnus domesticus, contractis, 
qnantum licuit, cum regis tum suis, abscntibusque^ cum primum do- 
mum rerertissenty ad palatium occurrere iussis, brevi eodem rediit 
His studiose ac sedulo peractis, quia dominica agebatur, et raos 
longinquitate invaluerat, principe bebdomadis die Genuenses ac 
Venetos Latinos, bonotis et subiectionis profitendae in regiam yen- 
titare, adoratoque imperatore domum regredi: venerunt et tnm Gc- 
Buenses, solenne ofBcium persoluturi. Inter hos magnus domesti- 
cns daobus ex iliis tribns, quorum snpra mentionem faciebamns, 
nepotls fautoribus repertis, promissa eis redeeit in memoriam, at- 
qne insuper de summa anxiiii necessitate euoctos ad triremes in- 
ttmendas dimisit Ilii abeuntes et pro teoniore diligentiam adhi<- 
bentes, intra horas yiginti ternas omant. Quae intuens protostra- 
tor, moltosque tam de nepotis, quam de suis domesticis circum- 
astantes conspiciens, spe bona confirmatus mirifice laetabatur, et amo- 
re pugnandi exardescebat Verumtamen praeter Apocaucbum nemo 
causam erocationis noverat: iili enim soli quod agcbatur patefccp- 
rtttt: alii ob aliquid singulare conyeaisse suspicabantur, eo argii- 



62 CANTACUZENl 

A.G.i3ai(raiT0 rwv nQarxofAivm* ol S* akXoi rivo^ fih €Vixa foyaXmf 

T^v fiSTaxhiaiv vncvoovv elvat^f xai TSxfiiJQiov inoiovvro t6 

V. 34 Tovg XnnovQ Sxoviag iivai nQoq t^ fiaaikBia xaX^va^/jvaL, ct- 

Cxov de sidivai aatphq ovSiv , nk^v xd nsgi tov Kad^OQOv Tijq 
q>rjfitj(; Siad-QvXkovaTjgf (iisiiioTO yaq ijSpi nQog navTaq,) iSetvS 
T» xai dxovaai xaivoxeQOv ijXm^ov. ot fuv iv ToiTOiq ^aav» 

D ty . Baaiksvg S' 6 viog vv%w vnoxgi&eig Ttjg yaarQog xui 
nQog TOvg i^wTiQto rmv fiaaikticav il^ekdwv oixovg ^ tov fiiyav 
SofiiaTixov dvBCffitBi* evQcov Sk , avv akyei xai advfiil» V^v/^c 
„av S'j co 'ya&i" iJQCTO ,yOnov fiiyjQt vvv ^g;*' 6 Ss n€Qina9i-i0V 
(TTEQOv dnsxQtvaTO' „07rov fiiv ovx ^Povkofnjv, ^ S' dvdynij tAv 
nQayfidrcov avvddti'' $It' iiayystlag oaa rs ipovkevaavro xai 
oaa enQo^av axQi^ totb, rijg fiiv fiovkijg avrotg 6 Paatkevg xai 
rcSv nQarrofiivtav xdQirag toftokoyer iQmtideig S' 0, ri Sioi 
nQaTTeiv avrovg, r^v fikv Slxr^v eiftfle yivi^aea&ai^ fiikkeivtS 
dvafigftpoktogr fiixQf' Sb vvv fi^Ssv eiQtja&ai nQog firiSiva rtSv 
V^todiptxvovfiivav r^ ndnntp xai fiaaiket. yyivSiyead-ai ye fi^v xat 
vvv vneQd-ia&at rov fiaatkia rd ftekertofieva , rfj naQOvatf r^ 
ififj StaaxeSaad-ivra, waneg S^ xai nQoreQOV okiycug ^fiiQcug 
avfi^ifiiixev, or' «i^o; rjfitv rijv rov fieydkov xqvovog tf;dkke(j^i%o 
axokovdtav." a^iov Si Sifjyijaaa&ai xai ro totc avfifidv^ rov 
fieydkov koyod-irov rov Meroxtrov iv mQCf fidkiara x^^-f^^^^s 
Sid rijv afiixQOTfjra ri^^ ijfiiQag, ov Sig rijg ^ftiQag, dkk' anai 

I. fifydXov ED. P. pro fieydXtiv, ao. De huiM canoiiis ao- 

ctore et materia Gretaerus ad CodlAum. ED, P> -^ 

mentOy quod qui equos haberenty eos ad palatinm mittere iassi 
essent; nisi quod quae de Michacle Catharo fama iactabat, qnae iam. 
omnium aures ctfmpleyerat , ea se ut novum quiddam et audifcnro« 
et visuros etiam sperabant Et illi quidem in his erant. 

i3. Imperator minor ad exteriora palatii , sirauiato alvi dolore^ 
egressus magnum domesticum vestigabaL Quo invento, dolens ac 
moestus , Tu vero , bone vir, inquit, ubi faactenus fuisti ? liie con->> 
tra magno cum affectu, Quo me nolentem rei necessitsdo compuiit» 
Deinde narrat quaeque statuerint bactenus quaeque egerint. Ne- 
pos gratias agit, et interrogatus quid ipsis porro taciendum sit, dc 
iudicio futuro ait nuiium relinqui dubium : hucnsque autem avuoa 
nihil cuiquam ex iis qui affuissent verborum fecisse, posseque nihi- 
lo minus adhuc Oeri, ut meditata, suo adventu videiicet dissipatar» 
^etiam uunc diffcrat: quomodo nimirum paucis ante diebua usuve- 
nerit, cum vetcrc instituto magni canonis ofBcium canebatur: quem 
eventum non crit alienum exponcrc. Cum magnus logotheta Meto-- 
chites hibemis mcnsibus potissimum, propter dierum brevitaten», 
non bis, scd semel dumtaxat ad palalium accedere ibique kieemr 



HISTORIARUM L 13. 63 

£i«99otoc roli fiaa.iXsiQig iniitifietv xai SiijfiiQBvetrV, xai a^n/yA. CiSai 
f^y Tov fi&yaXov Havovog ^fiiQov imncQevaavrog rotg PaaiXel- 
oig, xai ijSij wxrog ineX9ovafjg oixais dneXd-orrogj 6 fiaaiXevg 
xcnd rdxog fitfBxaXiaaro naqd xo nQoreQOv eimd^og. tovto Si ol 
Srov fieydkov koyo&hov natieg, ^tifirfrQiog xai NixtjipoQog, tSov^^B 
Tf^ xai neql rivmv xaiVQriQmv r^v tov TraT^^o^ dijd^ fierdxXtj^ 
Giv , tog elxog, vnoXoyiadfievoi ^ (ov3k yd^ ovS' avroi r£v fis^ 
XermfjUvfov xard TOtl viov fiaaiXimg dv^xooi ^aav,) ijxovai ngbg 
fiaaiXia rov viov xai ri avfi^dv dnayyetXavreg ^ a Siovra av 

xovofilf^oi ne^i iavrov iSiavro Sq^v. 6 fiaaiXevg Si rovrovg fiiv 
uninefixffsv, inaiviaag, fxerd Sh rciv qfiXav Staaxey/dfievog, iSo^ 
xei Setv, imi xai fier* od noXv rijg eoQr^g x^Q^^ xaigog dfpi-'. 
9fia9ai nQog rd ^aaiXeia, {dXXmg ydq sJxsv av vnoif/iav ij d(pu 
Si^) iX&etv xai ngo rov xouqov. ,,xdv fdv ne^i rivoiv dXXmv ^ 

%^Sidaxey/ig ^, rijg eoQr^g xdQiv So^^Ofiev dfpixia^^ai* dv Se neQiC 
^fuiv, nav&ijaea^v rtjv fiovX^v, tjficiv naQOvrmVm* o Sff xai. 
qvfifiifffpce^ %ov TtQeafivriQOv yaQ paaiXicog nQog rov fiiyav Xo^ 
yodir^pf neQi Sv iSetro SiaXeyofiivov xai tovto fiovov einovrog, 
neQi fiev tov riva XQ^ rQonov yevia&ai povXfjv t^^etv, neQi Si 

3OT01I yevia&ai^ ij fiijj ov ^fjretv, (mg vareQOv ix r£v ixet naQOv^ 
T90V TiQog VTtfiQeaiav rig fiaaiXet fiadetv dxQifimg i^eyivero,)xai 
6 viog naQ^v fiaaiXeyg^ xai rj ^ovXij SieXiXvro* eire neQi rmv 
TiQOxeifiivmv ij ri;vtov dXXtov ^v, ovSafiwg (paveQOv yeyevtjfiivovm 
rovrov S^ rore xai 6 paaiXevg eig fiv^fifjv iXdxiv, eXeye nQog 
ao. oi/ em. £D. P. pro filv. 

to.Um traniigcre consuesset, et magni canonis diem ipsnm tbi con- 
aomiisset, iamqne noctu se domum recepisset, imperator senior prae- 
ter consuetudinem repentiuo eum vocat: cuius fiiii Demetrius^ et 
Ilicephorus insolito huic accersitui quippiam novum subesse yerisi- 
miliimum cogitantes (nec enim ipsos quoque latebant quae adversnt 
iuniorem imperatorem parareutur) eundem iuniorem adeunt, quod- 
que acciderat exponunt: orantes, ut quae necessaria factu pro se 
ipso censnerit , ea ne* praetermittat Ille laudibus affectos dimittit» < 

reque cum amicis communicata, placnit, quandoquidem paulo post 
lesti diei caosa palatium ingredicndum esset (aiioqui enim suspi* 
cionem moverct eius eodem adventus), tempus antecapere. £t si 
qnidem aliis de rebus consulet, diei festi gratia Yenisse videbimur, in-' 
qiiit: sindenobis, nostra praesentia consuitationem disturbabit: ouod 
«tiam evenit. £tenim cnm imperator senior cum magno logotheta 
lociitus esset, et hoc tantum adiecisset, Quo pacto consultaretur, quae- 
rcndum: anconsultaretur, nonquaerendum (idquodpostcacxapparito- 
ribos probe cognitnm est), et iunior imperator aderat, et consilium ad ni- 
hiJam recidit, sive id dere praesenti sivede quibusdam aiiis esset; id enim 
haud rescitum cst Uuius itaque eventus memor tunc imperator dicebat 



64 CAMTACUZENI 

A.C iSatrov^ IraiQQvg, oSc itf^^ SansQ rdrs ra v^g /JovX^c? f^^]^^ 

D xai vvv xa t^; i^'^^ o fiaatXevg vneQd^j^erai. ro <f' ovx elx^ 

ovTwg* dlX* avanq>i§6Xmg ^oifAaaro %flL r^^ Ax^c* Iri /o^ 80^ 

V. 35 fieoTiXif r^ fuyaX^ iiaXeyofiivov ^aaiXiwg uai xov oQt&fior 
l^ilTOvvTog fia&etv riSv avv9iyfUviov avSqmv^ xai xovrov n^o^S 
avTov dnoxQivafiivov , cog ,,vvv fUv ehiv hcaTOv, fUXQog 8i 
naQsXSovofig WQag avvsXsvaovTat xai ftixf^ TQtaxoaimv^ ndvTS^ 
dviQstoi xai fidxeo9ai ^cnnjfiivoi* sl isriasi ii dniqx^^^^j 
xai akXoi nXsiOvsg avviQafiovvTai xai ovc ovx iaptsv •** nsgi 

P. 43 TOVTW iii iiaXsyofiiva>v xai dsov isofiivmv Ttiv rijg iixtfg mQavio 

naQarad^tjvai , Sots avva&goiad^vai xovg iXm^Ofiivovg vni^ 

avTmv fiaxsta9ai, ^xsv ix fiaaiXiug tov ngsapvriQOV nQog ror 

viov dnsoTaXfxivog KaXXixqijyhfig Mtx^iiX ixxofu'ag • xai tiqIv 

^diy^aad-ai Totg idxQvai xai rof^ arsvayfiotg xaxSv dyysXog 

^xsiv aijfiaivoov, nQOTSQOv i' savTy riiv yfjv x^^^^^ fiaXXov xai iS 

Xfjg ijiiax^g ansaxsQijadui ^to^g dvsxrdxsQOV sJvai, ij xpiovTioy 

xaxHv ayysXog ijxsiv sinoiv ^Jo xvQiog*' stpri ^^xai paatXsv^ 

6 aog ndnnog, tS paaiXsv, ini iixfjv xaXst" tov paaiXimg j' 

hti rovroi^ sinovxog , iog ^xijg fiiv dg ifii aov svvoiag d%t6^ 

XQ^Q *^tt idxQva fiuQxvg* dvd^ oxov i*j>Sx€9 S^QtfVstg, iv dij 

BA^ xsifiivfig xijg i/xtig; sviixsxai ydQ fis xai x^v Vixwaav ivsy-^ 

xdfisvov dnsX&st^** i KaXXiXQfivixfig „avxd xd nQuyfiaxa ^ff^ 

vstv nsi9ovaiv*' slnsv „m fiaaiXsv* xov yaQ paaiXicog xai ndn^ 

nov xov aov ini 9q6vov xaJdsadivxog^ ig s9og, xai xov m- 

ceteris, forUsse quomodo tum consultationem, sic nunc iudicium avum 
esie dilaturum. Sed aliter fuit: nam iudicium certo certius consti- 
tutum ac paratum erat. Adhuc enim eo cum magno domestico sermoci- 
nante numerumque congregatorum exquirente , illoque respondente, 
nunc quidem esse centum, brevi ad trecenlos fore, ad unum viros fortet 
et ad proeliandum exercitalos ; si abeundum sit, etiam plures et igno- 
tos accursuros : de his, inquam, illis sermonem miscentibus^ deumque 
precantibus, iudidum ampliaret, quoad coiissent, qui pro ipsis decerta- 
tnri sperabantur, missu avi adest eunuchus Michael Callicrcnites : et pri- 
usquam vocem edat , lacrimis gemitibusque infaustum se apportare 
I uuntium ostendit. Deinde praefaius, maluisse se tellure ima sibl 

4chiscenle ad Manes descendere et hac iucundissima luce privarl, 
qtiam adeo mala nuntiare: Dominus, inquit, et imperator avus tuus 
te ad causam dicendam vocat Tum ille: Haud aspernandum tuae 
in me propensionis testimonium, quas fundis lacrimas: taracn, quid 
ita fles, cum necdum eventns pateat? Fieri siquidem potest, ut cum 
albo calculo discedam. Ipsa res, suscipit Gallicrenitcs, me in fletum 
solvit. Etenim avus pro more in throno, patriarcha ad latus in sella, 
arbitri dextra sinistra sedent, tibi soli scamillum e regione, et remo- 
tius mandatu imperatoris positum est, Quo viso, condcmnatioiiis 



HISTORIARUM I. 13. 65 

TQia^/w nuQ* avTfo inl iApQOv , tSv i' iieQoaaofiimy Tijv ^.C, 1^21 
dixffv l^ €XUTiQ(ov fjLSQoiv, aoi fi6v(»t, tov fiaffiXimg nQOOTSTo^ 
X^Tog, OKtfinovg ixid^ri xaTa nQoaamov fiaaiXioag , xai ovTOg 
dnorriQm, onsQ iitov tjvl^dinpjv, onSQ sinov, atniBQov t^v ytjv 
BxaveVv fiot, xaTuiiXfig Tonov T^y xadiiQav XoyiaafASVif . aW 
^avu\\ Tov avTOv nQoq>ijTfjv ix tov kaxxov Ttiv k€6vT(ov afika^ 
Pff iicufciaag, xai Tijg BafivXwvtag xafiivo^ Toifg TQiig natiag 
XQSiTTQvag dnoiBi^ag d'B6gj xai SuHjdvvav t£v aitxtov xqltAvQ 
%ifv avxo^avTi'av iXiy^ag, avTog r^j iipBOTciaJjg avdyxijg xqbit^ 

loroMx xai ai vvv onoiBi^^ai, xai anoarBi^Xai tov ayyBXov avTOV 
nQonoQBvBadai aov , xai aotpiav naQda^oi xai avvBatv, SaTB 
ra nQopakXofiBva XvBiv evxoXmg nog aQaxvfj^ Itnovg." OvTtog 
€v^afiivov Tov ixTOfiiov, fiaaiXsvg ,,Td tov Xqiotov diX^^ 
fia yBvia^*' einwv, xai Ttf ndnnifi fiTjvvaag, eS^ erotfiog iari^ 

i5to nQoaraTTOfiBvov ixnX?iQOvVf nQog Tovg g>i*Xovg iniaTQaq^Big, 
y,vvv xaiQog"* Sftj y^dviQtav Sfia xai anoviipf xai avvBaiv xai 
xaQTBQ/av iv Totg iBiv()tg imiBi^aad^ai ^fidg» xatroi yB noXXoi 
noXXdmg xai tov aQid-fidv iXdaaovg, xai tuXXu fifiiov ijTToifiB^D 
voi , ofiovaiav xnjadfiBvoi , d^avfidaid re xai dxo^v ixnX^TTOv^ 

^ora xaTeiQdwadv rtva * '^ftag ih roaovTOvg ovrag xai Toiovtovg 

noXv iijnov iixaiOTBQOv d^^iovg iavT£v xdni rcSv €Qy(ov (pa^ 

vijviu, ifyx(Afi{(av a\ia iQaaavrdg riva xai yBwata, dg ri 

xaXcSg ^^fjv ij dnod-avBtv BvxXBcig - xai ravrfjv fiovijv ^ytjaa^ . 

a&(U iidvoiav d^tav iavTmVm iyd fisv ovv r^itj nQog rijv iixriv 

17. Interpres legit HfAag ^ ct HfAW infra. ED, P. 

tnae locum illam ledccnlam interpretana , optavi, nt dicebam , Vhodie 
mihi terram dchiscere. Yerum Dcus , qui proplictam suum Danielem 
de lacu leonum libcravit, et trea pueros a Babylouia fomace iutactoa 
prae«titit, coUatasque in Susannam sceleitorum iudicum calumnias 
detexit, idem te nunc, qua premeris, necesaitate superiorem reddat; 
«ngelum suum mittena, qui tc antccedat» et sapientiam tibi atque 
intclligentiam largiatur, qua obiecta facilc ceu telas aranearum di«- 
•oivas. Haec ubi precatus est eunuchus, Dei voluntas fiat, ait iropc- 
rator; iubetque avo renuntiari, se imperata facturum: et conYcrsus 
ad amicos , sic eos compellat Si unquam alias , nunc tempus venit , 
quo virtutem, diligentiam, prudentiam, tolerantiamquc nostram tam 
lormidoloso tempore declaremus. Enimvero cum muiti saepe et nu- 
mero et aliis rebus nobis impares , animorum facta conspirationc ad- 
mirabilia ct obstupescenda prospere gesscriui , nos ita frequcntes ac 
tales longe utique iustius est praeclaris ct laudabilibus &cinoribus 
efliciendis nobismet ipsis dignos apparere , et aut vitam honestam vi- 
vere , aut gloriosam mortem oppctere, hanc solam mentem oos decere 
«rbitrantes. Ego ad tribunal vado : quod si divino munere rursum 
coniungemur, interque nos amabilitcr iterum intuebimur, erit cur 

Cantacwunus, 5 



66 CANTACUZENl 

AC. i3ai X^^' «^'^* ** M^ xcuavdig ydvotro, 9^ov StSovrog, dXX^Xot^ rs 
avyysviadai xai r^y nodsiv^v dXXi^Xv>v oxptv iSstv, avrcS x^Q^^ 
$li' €TSq6v TtiiioxTat ne^i i^fidiv, iyto (lev danaC,Ofiat> v/nagTa 
P. 44 TBXsvTata Sfi Tavra* vfi€tg i'a§iOL (pdvfjTB xai Tijg evyevetag xal 
TTJg dvdQiag*' ^Eni TOVTOtg dfiqiOTiQmv dnoxQtvaa&at wQfitjfii-S 
vcoVj Tov nQWToaTQaTOQog intaxovrog^ o fiiyag SofiioTtxo^ 
lyjy jfToiv XoytxcSv dv&Qconwv xaTU tovto TcSy dXoywv vnegs^ 
Xovrav, otl Xoyio /(>ai^£i/0£ tck iiovTa atQOvvTaiy ovisv dvay^ 
xaioiTBQOV ovis (oq>BXtftciTSQOV Tov iptXiav oiQeta&av Tfyovftcu. 
V.36toiVvv xai avTog, & fiaatXev y vi^v a^v q>tXiav ix natiog j79^-io 
fiivog , xai elg Tois xfovov itanjQr^aag av^avofjtivfpf , xai fii^ 
XQ^ ^wijg OQcov dxQaig>vi} xai xa&agdv iXniXon tpvXdiBtv» ddp^ 
aec TOiyaQOvv , co fiaatXBv , w^ ov ngoTBQOV aoi tAv a/yovAiy- 
TO)v Tt avvavTijaBi, nQiv ifih nBastv tcSv iiiav atfiaTCDV ifi^ 
h nenXfjafjtivov • Sd fisv ovv s^ov Tijg nQOxetftivfjg oiov Ttj wa-i5 
Qa Tov acmiJQOg XQtCTOv xai Tijg avroy Tsxovarjg fioTj&Bta, «r* 
ie xai Tatg svxatg tov nQO fitXQOv naQa fiaaiXicog dnsaTaX^ 
fiivov TBTBtxtafiivog. ^fietg i' iv T(g il^cariQW tov, iv (^ ^ itic9j 
yevvrjasTat, fjLSVovfisv otxfj^ , Ta^ ^v/dg vnsQ T9Jg aijg wfpeXslag 
o»Tf^ STOtfiot' nQoiadut, piag inayofihnjgJ' Totg avTotg is TOtLao 
TOtg xai & nQWTOOTQdTWQ sindv dQxstadat, dXXtjXotg avvra^d^ 
fiBvoi, xai SanBQ nsQtnTv%dfiBvoi TsXsvTaiov , t^ aTavQtS ts 
Cxa&onXiaavTsg iavTOvg, ixcoQOvv ini Trjv iixfjv^ dTQiTirif xai 
pepfjxoTi xai axijftaTi^ xai g)QOvijftaTtm 

gratias numini persolyamus. Sin quid aliud 1111 de nobis complacitum 
, est : ego his verbis postremum vos salutatos volo : vos autem nobili- 
tati virtutique vestrae paretote. Ad ista cum uterque dlcere aliquid 
pcrcuperet, protostratore cunctante, magnus domesticus vocem inhaec 
verba resolvit: Cum homines intelligentiae consiliique participes 
hoc brutis animantibus antecellant, quod ope et impulsu rationiscom- 
moda et necessaria sibi ellgunt, nihii ego commodius magisve neces- 
sarium opinor , quam eligere quem diligas, et a quo vicissim diligare. 
Proinde et ipsc amicitiam tuam, imperator, in quam teneris adhuc annis 
intravi^ et cum aetate auctam hucusque conservavi» etiam ad exitum 
vitae inoflcnsam sanctamque custodiam. Habe igitur boonm ani* 
mum : non enim prius tibi quidquam secus ac velimus continget, quam 
ego meo pnrpuratus sanguine occubuero: et proposita perge via, sei^ 
vatoris Christi einsque genitricis auxilio subnizus ; nec non eius vo* 
cis communitus, ouem paulo ante avus misit Nos te ad iudicii lo* 
cnm comitantes, foris manebimus, parati, si qua vis oriatur, vitam 
certae morti pro tua salute opponere. In his lisdem se acquiescere 
q[nm confirmasset protostrator, velnt nltimum inter se complexi, cru- 
dsque divinae signo obarmati, iunctim ad iudicium constanii ei 
immutabili oris habitu et cum animi aititudine gressns tendunt 



mSTORlARUM I. 14 67 

^ f^* Ot fih o3p hatQOt ro? fiMiXiag efietvav Sicr avrocA.C. i3 
S* ilasXdwv Tov oixov r^g S^^^^ toS nuTmov xai fiaoiUmg hti 
xov d^QOvov xadfjfjiivov , adrog ini rov nfoeiQijfiivov tfxifu 
noioq ixa&iadyi. xai ol n^oaxXfjS^ivrtg Si rijg iixtjg axQoarai, d 
5i(p' fg nQoatjxBv hcaaroq ixa&ia&fjaav. '^aav d' ovrot* rcQuau 
fiog r€ 6 narQid(ix^gf /HQnwv fikv d-eiwv nmXtiQfOfiivog xai 
riig ftovaiixrjg noXirtiag etg axqo^ iXTjXaxdg, noXirixav ii 
nqayfiartav xai ifjfioa/mv navranaaiv dnBiQiog ^vy* xai i 
rov Xfjg OiXaSBXqfBtag d^QOvov xoafuov OsoXfpnog, xai avrog 

io/<iy eig uxqov uQtrijg ^xcov , xai noXirtlag dxQi'fi£iav fiovait^ 
x^g, ov fiovov xartaQdtoxtog , dXXa xai sriQOvg lxav£g e/mv 
^8tia%ai* ¥tt ii xai g>QOvijanog ev sxcov, xai natStiag r^c ^^ 
drv ovx oXiyov ftsraXapdv • dno ii r£v r^c ovyxXifrov naQ^^ 
aav 0, rB-jniyag Xoyodirtjg S Meroxirtjg , ov iStjXtoas g^d-daag^. 45 

i5o Xiyog, xai S inl rotlf KavtxXBiov NtxtjfpoQog Xovfivog^ ao^ 
g>6g dviJQ xai d-avfidatog iv ^QOvija$t, noXXijg rs dnoXavtov 
nQog fiaatXimg evvoiag r$ xai rtfitjg* St* ijv xai rtjv aSrov 
dvyariQa EIqijvijv rtf vtw avrov r^ Seanorfj ^ltodwri nQog yd^ 
fiov xoivwviav rjyaytv i PaatXivg. og Sij nQorsQOV fiev tjv 

^Ofuad^av xai avrog nQog rd nQdyftara PaatXet, rore Si vno 
voaov, (noSaXyia Si ijv,) rijg fiiv vntjQBaiag ininavro , rtfiijg 
S^ dniXave rijg naQa fiaatXitog noXX^g. nQog rovrotg Si xtd 

i5. Interpres legit dxoiiftiyoSf male: nam est S XoHfiyoc. Eius 
nominis chartularius apud Nicetam reperituri et infra aliquis 
etiam occurret EX>, P, 

• 
i4« Amicis ergo extra temanentibtit ipse loeum indicii intro- 
gressns, et ayum in solio» arbitros autem^ sire assessores pro sua 

aucmque dignitate considentes reperiens, in scamno liuroili, de quo 
icebamus , consedit. Porro arbitri illi erant Gerasimus patriarcha , 
divinis cumulatus muneribus; et ut in yita solitarla ipsum fas^igi- 
um perfectionis attigeratf sie ciyilium publicarumque rerum longe 
ignorantisshnus erat. Deinde insignis Philadelphiae episcopus Theo- 
leptus » qui et ipse ad cubneil virtutis ascenderat: nec solum omnes 
Titae anachoreticae numeros adeptus erat» sed aliis quoque*ad cam- 
dem disci^linam idoneum se magistrum praebere poterat. Adde 
quod vir prudens et in extemis doetrinarum studiis rersatus non 
mediocriter. De senatu palatino praesentes aderant magnus logotheta 
Metochites, cuius antea meminimus, etNicephorus Chumnus, qui Ca- 
nideo praeerat, admirabili sapientia consilioaue praeditus, et ab 
iraperatore beneTolentia honoreque singulari. aignatus , ita, ut eti- 
am Irenen filiam eius loanni despotae filib suo nuptiis coniungeret. 
Hic Nicephorus prins imperatoris domestica administrabat : tnm au*- 
tem podagra confiictatus, functione illa abierat Nihilo minns sum- 
mo enm nonore imperator proseqnebatur. Pneter hot antem aderat 



21 



68 CANTACUZE»! 

A.€.i3aio ^AxQOmXirfji; ijv Kmyartxt^tvog, fiiyag loyoSh^g mv xai av^ 
Bto^. in* oXfyop di tny^g yevo/nevtjg, o twv ^AvSQOvfwov wp*- 
afivTBQOq Xoyov rjmtTO fiaaiXevg toiovtov ^yiianoTa naQiaQ}^€i 
xai vfittg oj noQOVTBgj 6 avd-qtonog ovTOg (negi tov iyyovov 
irjXSvy) BOTi fjLkv axX^Qog xai Tovg T^dnovg av&difjg* sti ieS 
xai naQijxoog, xai oviafiwg vnencfov ifioi, aXX^ a fiovXoiTO 
nQaTTfov, Tov ^fiBTiQOV Xoyov dtXij^aTog notovficvog ovi' oXi^ 
yov, Sia TOvTo" — f^X9'' (^^ ^^ tovtov aian<3v fiaaiXcvg 6 viog 
V. 3; xad-r^aTO* to „Jwc tovto" ii aqx^v anoq^aaemg $Ivai vofuaag, 
^^iiofiai' aov, &u6TaTi fioi xai xvgis fiaaiXsv*' elns ,^ix^oyio 
intaxpvTa , Ao^^oi; yqivov oXtyov ifioi xaQiaaa&ai* a ie fiov^ 
Xofiat iie%iXS6vTi wg iv fiQa/ii', rotf Ao^^oi; ro ^oi;roy avTog 
C neQavst!;.'* tov i' intTQiy/avTog a fiovXoiTO XiyBtv, ,,t6v deov,*' 
viog ^Avipovixog eg>fj, „Tciv naqifVTWV Xoytov ftaQTVQa nqo^ 
xaXovftai, lo^ oviev &v iyxctXovfiai ifiavT^ avvoiia eiqyaafii-^S 
rtp, TO i' avTo xai nQOTeqov ii^Xwaa Ttf orp XQaTei , T(p d^av^ 
fjLoaitf *I<oaijg> /Qfjadfievog nQeafievTJj» tovto iij xai vvv av&ig 
iiiaxvQiXofdaL , xai OQXoig niaTOvfievog Tovg Xoyovg, w^ owt* 
-vvv ovTf TOTC Tciv iyxaXovfiivo9V ifjtavTf^ t^ avvotia ei^yaafiiwffm 
H^afittfTaveiv fiivTOtye xai naw netdofiat ToiavTa, olov, eiye^o 
aoi fiiv ovx ^^eaxe nQog xvvrffeaiav dneXdetv , iyoi is dn^X- 
J>^v* el ini nXeiova XQOvov ixQf]cdfiJ]v inntp, aoi tovtov tae»g 
ov xaXmg ex^iv ioxovvTog* il ei i^ ti TotovTOV ?T«poy xcU rov- 

la. Scribcndum fortasse iuUX^fiyTOS» 

et Gonstantinaf Acropolita, ipse anoque mafpi logotlictae dignitatc 
omatus. Facto igitur pauiisper silentto, Andronicus maior infit: Do- 
mine patriarclia , quique coram adestis , liic liomo ( nepotcm desi- 
gnans) est moribus intractabiiis et arrogans atquc inobciliens, neu- 
tiquam miiii cedit ; sed pro libidine agit omnia , nostrae yoluntatis 
ne parvam quidem rationem ducens. Propterea — Hactenus iunior tacitus 
scdcbat. lllud autem Tcrbum , Propterea , initium fcrendae advcr- 
sum se sentcntiac ratus , Obsccro te, cxciamat, sacratissiroc domine 
iroperator, pauxilinm subsistc, mibique medium spatium ad loqucn- 
dttm ne denega ; et ubi summatim , qitae Toluntas fert , explicavcro , 
reliquum orationis tuae absolvito. Sinente senc, ut diccret, quae 
vellet, bunc in modum disscruit: Dcum testem invoco, mc quorum 
accusor criminum , nullius mibi conscium essc. Quod ipsum et ali- 
as maicstati tuae per virum excelientem losepiium lcgatnm mcum 
indicavi , et nunc rursus assero : et ut verbis meis apud te fides sit , 
iusiurandum interpono, conscientiam meam nec bodie impediri at» 
qne convinci» nec tum impeditam atque convictam fuisse ullius bo- 
rum scelerum , quorum nunc reus pcragor. Verumtamen peccasse me 
talia qnacdam peccata libenter credidenm, ut si te invito venatnm 
ieriffl; si diutius, qttaai tu forsitan yelles, equeitribus ludiA iadnl- 



HISTOIUARUM I. 14. 69 

ro Jfi ov nQO<narr6iii£vog naQaaov, €7i€iT* $lqoviiv tb l;iiVa- A.d.i3ai 
Yfia Tt^^fisvog inoiovv dXX* iyto ftlv anoiovv (itjSsv ilioig; aoi i* 
istog av ifis afiaQrdvHv iioxei. (f iij xai neidxov Ifiavrov ait" 
y.tVv fxr^iav , xdxd ykoifitjv, eksyov , ifioi yivon* av ini roti 
SxvQiOv xai paai)J<og itxfjg Tv/jtv, nQog ovV inoiovfijjv Tovg 
Xoyovg* ei ydg tovto yivoiTO , nQog oviiv fihv t£v iyxaXovfii^ 
vtov iXty/6fi€vog avrog q>av€ta&at^ top paaiXia ii Tf]V negi 
Tov a/LtagTdvBiv ifii vnovotav uno&ifisvov, Tr^g OQytjg av vfpit" 
vai* oia&a yuQ avTog, oJ paaiXev, oti fiSTu t^v tov ifiov jJa-P-45 

ioaiXi<»g xai naTQOg tbXsvt fiv a/Qt xai vvv ToaavTtj /QtofiBVog 
itfafvov Tfj fiTfvtii xar^ ifiov, <og ini tooovtov /qovov ovis Ao- 
yov yovv dliAaai uvog* o xai d^avuTOv fiuQVTSQOV ifioi Xoyir- 
^Ofjtiv^, toiuvt' inf^ei Xiyetv , ' oiofiivro xutQOv Tivog nQOgdno^ 
Xoyi'av TvxtVv xard tov imxQaTOvvra voftov Tutg iixaig, xat" 

\Stoi y^ atpaaxov ifii, nQog ovg itsXeyofifjv, navrdnaaiv dftuQTd^ 
vsiv n£Qi T<Sv nQayftuToov yv<iftfjg OQd^Jjg , tl tov uvtov itxd" 
^oiTO^ ovTog xai iyxaXovvTOi, iQ^fifjv ovx olofiai^ uXtoasad^ai, 
dXX* iXiy/<ov ieijaeaS^ai xai dnoiei%e<ov nQog rijv xtffxaiixfjv. 
iy<o is ovx inetd^Oftfjv. vvvi i* ini Tciv nQuyfidTtov, <oaneQ «le-B 

^oyov , avfipatvQv oqcSv, (nQiv yaQ eig Xoyovg fjxeiv, nuQa aoi^ 
XQtTJj Tutg dndauig idXtov^ xui TSXfn^Qtov dipevieg, elg tjv xa- 
Tiitxda&jjv xud^iiQuv,') vovv ftiv ea/ov fioXtg avveT<oTiQ<yvg c- 
xBivovg ifiuvTOv xQtvetv* piXTtov i' qv , <Saneo eneidov ifjtav'* 
roi» cyoi, oJrco xui ttjv dno^aaiv o<pd/jvui yevoftivijy tcSv nQO^ 

aerim: aut si quid aliud huiusinodi iniussu tno pcrpatrartm, et posi- 
ea mandatum quoque tuum pro nibilu putans, ninilo minus facere 
perrcxerim. Atqui pgo in his peccare me ucsciebam, tibi autem delin- 
quere forsitan yidcbar. Sic mihi persuadens, nihil mc indignum ad- 
mittere , dicebam iis , quibuscum mihi sermo , veile maguopere apud 
dominum et imperatorem causam dicere : ita namque uuUius , quo- 
rum arguerer , convictum iri , ct ipsum imperatorem Ihigitiorum me-' 
brum abiecta suspicionc iram rcmissurum. Ncgare non potes , te 
ab obitu parentis mei imperatoris usque faodie tam implacabilem 
adversus me iracundiam aluisse , ut tauto intervallo non verbo sal- 
tem uuo dignalus sis : quod cum considero, morte ipsa dirius vide* 
tur. Talia occurrebant quae dicerem , snerabamque tempus aliquod 
defensionis nacturum ex lege, quae iudiciis ipsis dominatur. Ate- 
nim desipere me.aicbant quibuscum agebam, si putarcm eodem ac- 
cusatore et iudice non potius indicta causa me damnatum, quam 
probationcs et argumenta mea, quamobrem damnandus non sim, .re- 
quisitum iri. Quorum oratioui fidem non habebam ; quam nunc re 
tpsa comprobatam yidens (aiilcquam enim verbum emisi, apud te 
iodicem omnibus calculis coudemnatus sum : cuius rei cvideus jn- 
dtcium sedes humiiis , in quam damnatas sum) vix taudcm inlelligo, 



70 CANTACUZENI 

A*C. i3ai)^jUccrioy^ ^cS yaf $huTv Sixaiov* in$i i^ al Svanfayfai roaov^ 
jov mvsvaav paQv xar^ ifxov, wars fioi xai ta narQog anXay" 
j(ya xoaovrov ixnsnoXefxwr&at, (og fiTjoi rijg ouoovv nQoai]Wv^ 
arjg iXivdsqiag rvyx^^^^"^ ^^^ ^^ ^^ iyx\i]fiara anoXvaaadaij 
iiofiai rov aov x^otovc i co fiaaAev, fi^ ngorCQOV xpSjq^ov i^JS 

CeveyxetVy nqtv av ra iyxki^fiara, aniQ ifiov xan^OQfjxag, /Sa- 
aav(ff ioxLfiaad-f}, xav fiiv ri tfaivwfiaL rovrmv i^eiQyaafiivogp 
Tjjy iaxdrtpf Sovvai iixfjv dno&avovra* av i' iXevdcQog ix nav^ 
rmv rovrcov dnoieixd^, onsQ olfiai xai ai povksa&ai xai iC 
fvxijg noista&aij ror* ^iarat ndXiv narQi ys ovri aoi xai xv^to 
fi'(ff nQavtuv rd xard yviofiriv** Tovroig rotg Xoyotg eig J^- 
yf]V i^aipdtig ininXiov 6 nQsa^vrsQog ^aatXivg^ rQaxvriQCt rov 
V. 38 idovrog xQ^f^dftsvog rjj q>fovfj, fiij otsa&ai avrov iXsye rwv xa- 
Xovfiivtov dnb XQtarov. 6 viog ii ^ji^fiQOVixog eiS9vg nQog rov 
rotovTOv dnavroiv Xoyov, ,^Qdrtars ^aatXsv" itpfj^rtov ifioi vvv^S 

D insvsx^ivroiv iyxXfjfidrav noXXoiv oviaiv xai ;|ra^f Troiy , m wi 
nXsifO xai x^XsnoirsQa aov nQordl^avrog tjvsyxa dv aty^. o ii 
vvv sg>Tjg^ fjtTf oisa&a^ fjts XQtartavov , roaovrov dnix,w rov 
atyfj (piQStv rj nQog ifjti stQrja&at vofjtt%stv ^ Sar* ifintiog tj Ti- 
vog r&v (pavXoriQtov r^v (pmvifv ravrrjv vofi{t^a>* dXV sl xai%Q 
avrog, (prifjtt^ ov/ ^yjj fis XQtartavov , dXX' oys ro asfidafi^ov 
avTOv atfia vnsQ ifiov (ptXavd^Q(on(og ix/Jag XQt(n6g, vnsQ 
ov xai avro^ srotfiog sJvai ro titov dnoiovvatj xatQOv xaXovv^ 
rog^ SuQQOvvroog (prffii, iavrov xai otsra^ fxs xai ovofidi^st* »u( 
i6. inttvsxd^iyzuy antea. ao. Ita corr. pro vof4((wv, £D« P, 

lllos qqam me iudicasse pmdentius. Mihi vero meliua (mltto diccre 
iustius) persuadebam fore, eo modo rerum eventum videre. Quoniam 
aulem adversa sors ita me liorribiliter afflavit, ut nullo modo mihi 
debitam libertatem ad respondendum criminibus obtineam, oro ma« 
iestatem tuam, imperator, uti prius sententiam ne feras, quam quae 
obiecisti , explorata et probata fuerint : ut si quid eorom admisisse 
deprehendar , capite poenas exsolvam : sin autem per omnia Uber 
et innocens inveniar (quod te qnoque desiderare et totis optare 
existimo) ut tibi rursum patri ac domino meo quod libuerit facere 
liceat. His verbis maiore inflammatus ira senior asperiore voce 
quam fas erat exciamans , arbitrari se ilium non esse Christianum 
dixiL Cui verbo innior statim sic occurrit: Cum multa et gravia de 
me crimiiia praedicaris , imperator optime , si plura adhuc et gra- 
viora praedicasses, siientio sustinuissem : sed quia nunc me Christi* 
anorum numero eximis , tantum abest , ut hoc tacitus feram aut ia 
jne convenire ducam, ut culicis, aut si quid est eo contemptios, 
hanc Tocem dicere non verear. Sed ut tu me pro Ghristiano non 
habtas ^ ai certe Ghriitnsj qui pretiotum sanguiaeia luum pro mc b€-< 



HISTORIARVM 1« 15. 71 

rtq XQtia TOiOvrwp Xiywp; sl fihv fucil^sig, iixa^$ xatd yo-A-C. i5ai. 
fiov^ €iii nQiv iutdaai xara\l/jj(piX]i , ovSh ?j iixag Xoinov^.i^^j 
XttfifidP€tif. TtQarre rot/yaqovv a aoi xe^^aQiofism* ;^a()ira^ ii 
aoi rdg fieyiaraq OfioXoym rtfi xai Xfyeiv xai nQarrtiv sni rtSv 
SnoQoyrtov rovrtovi, a i^ xai kiyBtg xai nQurrsig» ifioi ydq av 
ri xai rmv aioxifroav dno y$ rov vvv initj , ov ag>6iQa Xvnfi- 
aUj noXkovg exovxi fidQrvQag rtjg ddixiaqm 

li. ^Eviov fisv oiv roiavra naQ* dfig>otv roVv fiaaiXioivl^ 
iXix^' o fiiyag ii iofiiarixog xai nQwroarQoxtoQ iv r^ 

^oij^jomiQtf ^ xadunsQ egiS-fiftev einovrsg , iiarQifiorrcg olxt^ , xai 
roS nQBafivriQOv paaikimg rQaxvrsQOv dxovaavrsg q^dty^afii^ 
vov j ini xaxiif rs rov viov fiaaiXiag r^v rQaxvrtjiva rtjg g>m^ 
vijg oijjSivteg Bivai , ixivrjd^riaav fiiv od^v ixddijvro , xai nQO^ 
^k9ov ini fJHXQov dfivveiv wQfitjfiivoi r^ vitf fiaoiXeti riig 

iSragax^g ^^ nsnavfiivfig , add^ig ^av^aaav xai avroi* rQstg 
i* avrotg ixst avftnaQOvreg rwv oixeiordrav rtfi nQsapvriQfo rciv 
paaiXiwv, 0, r$ MeXirfjvaorTig^Icodvvtjg, ^AviQoviXog rs 6 ^E^cirQO^C 
Xog Jiai rQirog o BdQiag, xai ri^v OQfi^v avrmv vnonTcvaavreg 
tog vnsQ ^AviQOvixov tov viov ycyewfjfiivrjv, Xfyovatv avrotg 

^iOnQoasXdovreg, tog „rmv fiaaiXimv nQog dX^Xovg n€QiriV09vdiij- 
Xmv iiaXeyoftivtov, iiov vfiag dnoardvrag rSv mie, nQog rijv iv 
fiaaiXeioig avXtjv x^Q^tv*^^ r£v i' avrotg iQifivreQOV iviiovrav, 
xai TO Svfiovad^ai xai otfduXfiotg xai Xoyotg ivieixwfiivmv^ 
iiiaraad^ai rs xai ftij naQevoxXstv xsXsvadvrtov , ol ivo fisv 

nigne effuclity pro qno Ticissim meum, causa postnlantc, effnsurum 
fidenter aio, pro suo habet suumque nominat. Venim quid ista 
verbontm velitatione opus est? Si ludicas, secundum leges iudica: 
si antem ante condemnas, quam iudicas, restat, uti supplicium quo- 
que de me sumas. Proinde fac delicias animo tno. Gratias autem 
tibi maximas ago , quod his praesentibus ista et dicis et facis. Nam 
ai quippiam etiam improvisum ex hoc die me incursaverit , non ve- 
Lementer contristabit , quando plures iniustitiae tuae testes habeo. 

i5. Intus haec ab imperatoribus dicebantur. Magnus porro do- 
mesticus et protostrator foris expectantes, ut docuimus, et senem 
tumnltuosius clamantem audientes, eamque rem malo esse ncpoti o- 
pinantes, loco se repente movent, et ad ferendum auxilium conci- 
tati aliquantum procedunt. Sed strepitu illo conquiescente , e tiam 
ipsi quiescunt. Aderant illis tres , avo imperatori familiarissimi, lo- 
aanes Melitenensis , Andronicns Exotrochus et Bardas , qui huius- 
cemodi impetum pro Andronico iuniore susceptum coniectantcs , sic 
eos s^gressi sunt, ut dicejrent, imperatoribus sermonem arcanum 
conferentibus , decere cos inde se removentes in atrium palatii sc- 
ccdere. Quibus torvo lumine intnentibns, conceptamcrue in prae- 
cordiis iram non vuitu modo, ^qA voce quoque prodejotibus , cosquo 



721 CANTACUZENI 

Top TtQeapvreQOv Tciv paaiXitoy eXdxiv* yjanemiov aoi" ngog odg 
D einev „o, ti jneXXeig ^QaVym fiaatXev, nfog yaQ &vQaig Tatg aatg 
iifeaTrjxaai tcov rijg avyxXr^TOv Tiveg , ndvra i^av vnh^ t9v 
viov paaiXimg IkoifiOi xai ndaxeiv ovTeg" TOVTtov dxovaag ©5 
fiaaiXevg dviaT^ Te avTixa tov d^ovov^, xai nQog roj^ ivii^ 
Te^ov otxiaxov ixciQSi, tov viov fiaaiXia ro^^ dxQOwiiivoig Sifia 
naQu Tov ۤ(o xaTaXinciv, t6i/ fiiyav H fteTaxaXeadfievog 

W.ZgXoyo&iTtjv tov MeTOXiTTjv, xai oaa rjv avr^ fiovXofiivig iiaXe^ 
xd-eig^ eha iC avTOv fj.ijvvei TfT) iyyovtf xai fiaaiXet* ,,av fievio 
oXaneQ eJnov xai nXeioaiv ivixfj xaxotg* iyd i* anavra na-- 
Qiidp y a^iciacD avyyvdfifjg ^ av a Xiyco nonjajig aiTog» tuv^ 
ra i' ioTi'' nQcirov fiev OQxro maTiiaaadai Ttjv ntanv xa&a-^ 

p. 48^av Tfi) XQtaTfp vriQetvf eneiTa fieTu tovto , fifjii neQi ifii 

xaxiv of&j^aea&ai yeysvrifiivov XQnov fAerd tovto, xaTaii^iS 

Xovg ifjLoi noifjaai TOvg aoi avfinQdTTeiv xai nQoaxetad^av 

nQOfiQTjfjiivovg* TiraQTOV ii, OQXtf nunciaaadai iQaafi^ XQV^ 

aead^ai fifjdaficigJ" nQog ravra ^aaiXevg 6 viog dnexQivaTO 

TOiavTa* fjXQdTiOTe fiaatXev , ro ttjiv ntanv OQXOig dnaixetir 

fiefiaiovv, nQog Ttp axXrjQOv ifioi tpaivea^i xai Trjv y/vx^v iet^-M 

vcig ixTaQdrreiv , en xai lavrf^ neQinimei. el fiiv yuQ iv 

TOtg ieQotg roy oqxov evayyeXioug xai Tatg aefiaafuaig eixm 

xeXevetg moTOv noutv , avrw rovn^ neQt roy deov ntcrov , 

xai Tov XQitjTov dnoieixvveig ivieivfiivov ifii* el i' aAA^ 

facessere iubentibns, duo quidem conticuerunt ac resederunt; Me- 
litenensis autem ad imperatorem adiens in aurem illi insusurravit ; 
Videret, quid ageret; ad fores conclavis quosdam astare de Tiris 

Erincipibus, pro iuniore imperatore paratos facere et pati. omnia. 
[oc nnntio commotus , e solio nil cunctatns surgit et in domun- 
culam interiorem se recipiens, foris nepotfem cum assessoribus re- 
linquit: advocatoque magno logotheta Metochite, et cum eo, quae 
▼oiebat, coilocutus, adolescenti per eum haec signiOcat Esse qui-^ 
dcm illum iis, quae audisset , et pluribus sceleribus obstrictum : se 
tamcn omnia In minimis numeraturum, et veniam reo impertitunim, 
si quae postnlaret , efQcere in animum inducat , nempe haec : pri- 
mum, ut sacramento firmet ae Ghristo fidem puram et sanctam 
servare ; tum , nihil mali in avum moliturum ; adhaec , eorum no- 
mina, qui se ipsi satellites ac ministrps facinorum volentcs libeu* 
tesqiie pracbuerint, ad ipsum delaturum; postremo , non se uUo 
mouo fugiturum. Ad ista iunior hoc responsum dedit: Quod de fi- 
dc in Ghristum confirmanda sacraraenti a me religiouem cxigis, im- 
pcrator optime , praeterquam quod durum videtur mentemque mc^ 
am maiorem in modum perccllit, etiam non cohaeret ct in se ip- 
«um corruit. Si cnim me per sacra evangclia ct vcnerandas san- 
ctorum imagiues fideliter iurare iubes, hgc ipso utique Deo fidelen 



HISTORIARUM 1. 15. 7^ 

tm aBfidfffiari nqoaix^iv ifii vofii%€ig, xw dvovrfimv xai ns-k,C. i3ai 
piTTmv, cSy ij&irfiaa rjjy niarip , ravr' eig oqxov ifioi ngo-B 
fidXXeiv ^iimq yap uv xaratf/evao/iiaL rcSy fi^ rifimfiivtov. 
Sii i^ oov Siofiai , fiacftksv , fi^ ns^i rmv roiovr<ov koyovg 
Sxivitv ;|ra^m yuQ X^unov xai XQianavog elfii xai rcSv o^- 
^oSo^av. xard aov Si fiiffrs SQoaai fiijrs fiovXsvaaaS^ai' r$ 
xaxov, xai vvv fHv ofiwfii roy ovqavov xai y^g jioi^r^v , cSg 
ovre nQOTSQOv sig Xoyvafiovg inijx^tjv roiovrovg, ovr' iv r^ 
fiiXkovri xaxog o^d^ijvai fiovXofiai n€(fi ai * aov S ' in/rayfia 

loixnXfjQoiv , xai aJ^^ ofiovficu. nc^i Si rov xaraSijXovg 
rovg ifioi awovrag xai ravrd fiovXofiivovg aoi 9ia^i, ixsVvoC 
Xiyto, wg avrog av siSsitjg fiaXXov ifiov, onoiovg nvdg sixog 
slvat TOvg nqoaxsiftivovg ifioi\ onov yaQ /^a^^arcoy fUv fioi 
noQog ovSsig, olg av tamg nsi'aaifii rmv a^^mv fioi Xoyov nvdg 

iSnQoaixei^v, naQQfjaiag rs nQog ah fiirsanv oSSsfitag, SC Jjg ev- 
SQYermv ifiavr^ xri^aofiat ifi%ovg nvdg rHv Ssofiivmv mtpsXsiag, 
ovpoqSv ianv ix rmv TtQayfidnov r^ povXofiivt^ navri roifg 
^^oiOfiivovg nsQi ifiL si S^ uQa xai nvsg slsv svvoXxSg 
ifioi Staxsifisvoi, , ovx oq^siXovrsg rrjv svvoiav, dlXa ftaXXov 

2o;^fl>^iro$ xardQxovrig siaiv ' &v ovno fisXriarmv nsQi ifis nQoi^j) 
xa ysysvtifiivmv, ovx av iXXtnfi fiox^^fjQiag vnsQfioXijV t6 xdxt^ 
arov ttvrov xai nQoSortpf 0(p9rivat nsQi avrovg. xairot ys xai 
avToi ovSsv aXXo fiot nQoatovrsg nsidsiv imx^iQOvaiv, ij aoi, 

me et Chrisinm induisse ostendis. Sia aliud pro nnmine adorare 
me credis, imitile et superracaneum est, quorum fidem irritam 
feci, per ea iusiurandum a me exigi: facile siqnidem contra iiia 
mentiar, quae colere desii. Quocirca te rogatum voio, imperator» 
ne quid super lioc negotio verborum facias ; gratia enim Gnristi et 
Cbristianus et orthodoxus sum. Adversus te autem nihil mali vel 
designavi vel cogitavi : et nunc caeii terraeque conditorem uitro 
tcator: me neque antehac istiusmodi consilia coxisse, neque de 
cetero improbi aiiquid in te machinaturum; tuis vero iussis pa- 
rens denuo iurabo. lam quod vis , ut adiutores et socios tibi meos 
indicem, illod dico, te potius, quam me scire posse, qpaies consen- 
tanenm sit esse, qui me sequuntur. Cum enim pecuniae faciendae 
ratio nulla suppeuitet, qua forsitan quosdam non infimae conditio-, 
nis ad meas parles allicerem^ libertate autem apud te nulia uti ii« 
ceat, quo ope aliena indigentibus benefaciens, amicos comparem, 
discere hinc quivis potest , si vnlt, quales se ad socictatem meam 
aggregaverint Quod si forte nonnuiii me non oderunt, at in eo 
non Uli debitnm pro gratia praestant , scd gratia me antevertunt : 
qui cum nnlla exspectata mercede mei sint quam studiosissimi , nihil . 
posset fieri scelesUus, si ego in illos contra ingratissimus ac pro- 
ditor existercm. Quamquam et ipsi me adcuntes, non aiiud mihi 
penaadere nitQntiir, quam ut tibi, imperatori ac parenti meo> dicto 



74 



CAJNTACUZENI 



A.Ci32irrp fiamXit xai noTgi, vnixBtv ifiavroy xai xataiovXovv itai 
(ifi na^iyjiv ah/ag, wcrt' ifiavT^ rijv a^v yakrpfOTfjva i^oqyi" 
fyiv* ifiov i' iaxvfi^Ofiivov tolovtov ifiavr^ avveiiivai fifjiiv 
xai noXXovq etg anoXoyiav avveiQOVTog Xoyovg, oviiv avTotg 
€tg mi^ vofii^eTat dl^i6)[Qea>v ^ on$Q ioTiv eixog Xoyil^OfjtiS 
T.ti9^^f lo^ ovx av ovTtog 17 q>vaig nqog eavTijv ixnoXefica^eifi^ fiij 
tiv aiTiwv oirioy vne^fvdSv* o^ii yaq ovih t£v dyffimv rct 
X»XenmaTa Totg Tixvotg inefiovXevadv nore Tor; iiioig • ei ii 
rtveg iv avTOtg elev uai fir^ rotovTOi, ovTOk ioxetg ifti uaxoy 
xai dyvtifiova elvat neqi roi;^ q>iXovg, oSotc ngfg eig ifxi q^iXiagiQ 
nqoioaiav naqaax^tv dvTtfAta&iav ; ovx eoTiv oviafimQm ^aop 
yuQ av avTog oix vneQ ndvTiov ofiov, dXXd xai evog aiTmp 
^'^Ox^ ififjv nQOfjaofiai amtiQiav, ij ravTtiv neQtnoiovfievog ixei-^ 
yov^ i^X^ato xai fitxQotg rtai nQoaofuX^acu xaxoig. eri nQog 
TOvTOtg xai OQxotg iniTal^ag t6 fi^ iQaafi^ /p^aacr«hxft datpa^iS 
Hatta&at* ofiwftt iij aoi tov dndvTtov xvQtov xai fiaatXiu 

B^voy, tig Hv rt g>09Qdato ne^i ifib fiovXevofievov xiviwov dTtet^ 
Xovv, ndatj ivvdfiet xai oXff noii XQ^aofiat nQOg g^vyi^v»'* 

f^. Taika tov viov PaaiXitog iul^torrog, nQeafivTeQog 
ino Ttt^ d^vQag tardfiBvog tov oixiaxov , ndvxwv iniixQodTO^w 
xai TaXXa fihv ijveyxe atcanap, tijv {pvytiv ii dxovaag; ,,av i\ 

cSftj „q>evi^ ye av ; dXX' oaov ovnn av ftiv avlXfiq>&eig dna^ 
Z^i^tl ieafitoTfig xai nQog ioQtaXmov xaTaardg Tvxrfv. iya d* 

slm aadiens, tibique terriani, occationes fugiamy quibos serenitas 
tua adversum me turbari et irrltari queaL £um autem constanter 
affirmoj niliil huiusmodl conscire mibi, yerbaque ad defensionem 
acerro, baud iiiis quidquam ad fidem satis Tidetur: probabiliter ra- 
tiocinantibus , non potuisse naturam tantam in semetipsam hostilila- 
tcm induere, nisi causae fuissent, et quidem tales, quae ipsas na- 
inrae metas eacederent: quando neque truculentissimae ferarum ia 
catulos suos unquam sese insidiosas ac malignas praebuerunt. £t 
ut aliqui inter eos tam solliciti non sint, an me adeo nequam in a- 
micos et ofQcii immemorem putas, ut eorum caritatem proditione 
remunerare velim ? Oh neutiquam : citius , non pro omnibus modo 
simuly sed pro singulis etiam caput meum devovere non dubitabo, 
quam ut eius servandi vel leve eos patiar subire incommodum, Prae- 
terea de fuga non suscipienda iurisiurandi testificationem mihi im- 
perasti: per universorum igitur dominum et prindpem Deum iuro 
tibiy si te quidquam inimicius contra me molientem cognovero» ner- 
vis omnibus et toto» quod aiunt» pede fugiam. 

16. Haee iuniore disserente, sub ianua domunculae consistens 
senior auscultabat omnia. Et ad cetera quidem mutus , ubi fugae 
illata cst menUo, Tu , inqnit, tune ui fugias? Atqui iamiam com- 
prebensus et vinculis consirictus abducere, et ad capiivi fortunam 



RISTORIARUM I. 16. 7 5 

ovSk TQmv Sfiolmp i^Bli^aw Xvacta^M vijg SavXtag* bJtu fu^k.C> i3ai 
x^oy nfofia^, „oqSx6*' iq>tj nQog rovg 7ra(»diTa^ ,fSnag rotg 
ifiotg Xiyoig ovrog avfifiaQrvfBt, axXfjfog coy xai avduSfig 
tai niga xov Siovrog dXa^wv; ^Stj xai vfitv iari aa^cSg ht 
SreSy nQayftdxmv xatafia&etv»** 6 viog i* ^Aviqovintog , ,^* 
ikffiBia^* elim y,ti pctaiXsv, ovrf axXfjgog cifii n^, ovrs av^ 
^aifig, aXXa rmv ifiwv dfiaQUwv 6 awQog toiovtov sJvat q>at^ 
v&fdui aoi Tcout* iyd i* ini ftaQjvQi Xiyo» t(S (iSoti ndvrai} 
9t^,'ag ovSiv TOiovrav ifiavt^ avvoiSa eiQymfAivtp mg a^iov 

toilva^ Ttjg Toaavnjg OQyJjg* iio iij xai tiofiai tov aov XQdtovg 
avjryvdfiJjg ftav tb ^ftaQTOV tvxstv, xav rs fi^. nQog rov^ nd- 
tag yaQ i^/efMtt tovg aovg dno&avitv,^^ alvitrofiBvog , dg ovx 
av avtov fiovXi^aoito dnoatijvai X^9^^ dvdyxtig* Sfun ie rov- 
roi^ rofc Xoyoig xai nQog yijv xatsxXivsto danaaofisvog rdy 

\5noSa tov fiaatXitog. 6 i* dvstxs Xafiofisvog tov Afiov, afiaxai 
Xoyoig to SQyov dnayoqsvanr wg i' scoQa Pia^ofisvov, d^sig rdy 
fifiav, iXdfisTO t£v tQix^v* »g ii xai ovrofg ipidJ^sto, dq>si^ 
9Sv savtov, isiaag 6 ndnnag, f*^ tfj ^ltf tijg xsg>aX^g iiaatA-P^SO 
aiv ai XQfx^g, iviiwxs r^v xatdxXiatv o ii xataxXt9sig ^^ 

^oandaato tov noiatov paatXitog. slt* dvaatdvtog, tijg xstpaX^g 
Xafiofisvog 6 paatXsvg, xarsftXst tdg oipstg. tovto iij o natQt- 
dQX?ig xai st tijg avyxXi^tov ns^fovtsg iiovtsg xai itaXXay^g 
dnoist^tv vofdaavtsg^iff §s§aiagt6iv PaaiXimv,noXldgdq)^xav 

redigere» Ego Tero nec tribns obolis , si postim, te e servitute exe- 
uerim. Debinc paululum progresaus ^ Cemitii , inquit ad praesen* 
tes, quemadmodum iste Terbis meis fidem Conciliet, contumax Tide- 
licet, se magnifice circnmspiciens , et immodioe arrogans? Quod ex 
re ipsa Tobis licet discere. Subiicit iunior: Equidem neque con* 
tnmax sum, neque mifaimet tantopere plaudo, sed multitudini pce- 
catonun meorum acceptum refero, quod talis tibi videar. Testor 
Beum, quem nihil latet, haud me uliam culpam ira tua tam atroci 
dignam commeruisse. Quapropter potentiam tuam obsecro , seu no- • 
xius «eu innoxius sum , mihi ignoscas : ad tnos enim pedes mori 
cupio (significans , iion nisi coactum ab eo recessurum). £t simul 
cnm hoc dicto ad terram procumbebat, avi pedem osculaturus; quem 
ille humeris eius obnitens abstinebat^ ac Toce item prohibebat, tan- 
demque amplins iuctantem capiiiis retinebat. Gum etiam sic sibi^ 
met non parcens, vi summa pergeret, metuens ayns, ne ilia violen- 
tia crines a vertice al>straherentur, terram petere, et pedi oscuium 
figere permisit, snrgentemque capite apprehendens , ocuios eius dc- 
oscniatus est Quo conspecto, patriarcha quiqne aderant proceres 
hoc minime dnbium redintegratae inter imperatores' amicitiae argu- 
mentum rati, ingeminatis vocibus, Deo pacis iargitori gratias agere. 
Qain et ianior Unperator cum magao domettico et protostratore se- 



76 



CANTACU2XNI 



Si fiaaiXevg o v4og Tmi oi nsQi avzoy SifiXkd^ijdai vofitoansg 
T^ iy)'6vfo xov PaaiXia, exaiQOv t« avroi , xai Bvrvxiaq 
axQag ^yovvro r^ ^fisQav ixeivfiVm ix xAv fiaaiXtimv o&a^s 

i BJ viog paaiXsvg dneXdwv j iifjystro re roT; g>iXot^ rovg xoraS 
tijv Sixrjv Xiyovg , avvsoQxal^ov re xai avvixaiQOV dlXtiXoig^ 
fopnfovai iri xai SvQyukwji rd yeyovora, wg av xai avrog 
avyxaiQfi rol^g iptXotg x^9^^^ ^^^ firiSsfUav sxji q>QOVTiSa 
rijxovaav rtjv '^vx^Vj tig rtSv nQoriQiov fiSri fiovXsvfAdvm 
SiaXv&ivrav xai fiefiat^ag SiQ^g yey&nifiivfig to^ fiaaiXsvaiio 
fttU xttT* «v/^y avTOtg rciv nQayfidrwv xextoQfixirarv. toiJto 

V.4"yap tivxovroy rov ftiv PaaiXia t^c «^5 '^ov eyyovov dnex^Btag 
fterafiaXitv', avTOt;; Ss xivSvvwv Sl^to xartJtardvrag ^avx^av 
uy£iv. ovTto fiev wv avrotg ex^iv iSoxei rd yeyevtiftiva' ra 
S' ^aav ereQov XQOnov, tog eSol^e rotg noXXotg ix r<Sv fieraii 
• CTavTa. ixQt'dfi ydQ Stavotif yeyevtjadai roiavrri • e^g inexQOr 
rtfae noQa rotg fiaatXevat 'Pwfiaimv^ inetSdv Ti^ '^^^ ^^ 
alfia TtQoatixovTwv ^ xai aXX^tg rwv iv riXei, nQoaxvvtiattg 
dandofirai Toy noda tov fiaatXiwg, dyraandl^ea^ai xai avroy 
[a^TOi^] etgrfiv 0}//iV* xai rore Sij rov viov fiaatXetog dana-20 
aafjtivov nQog rov noSa roy ndnnov, iva ft^ elg axQOV dne- 
X^Btag iX?iXaxivai Soxij, ovSirmv tSitoraig nQOafixovrav a^tmv 
rov eyyovav xai fiaaiXia, dvre<piXfiaev elg ro nQoaamov xai 
D avrog • aXXd rd fiev rrjg nQog dXX^Xovg StaXSieiog rtSv fiaai- 
ao. Unci vnlgo desunt. 

nSorem placatum arbitrati, laetitia extultare diemque illum candi' 
dissimum iudicare. £t rediens domumy nepos inquam, sermoiies 
in indicio liabitos necessariis auis memorabat; qui omnes una diem 
festum communibns gaudiis exigebant: Syrgianni insuper acta per- 
seribentes, ut et ipse gauderet cum amicis gaudentibus, neque se 
ttlla in postcrura cura maceraret; utpote abiectis iam prioribus con- 
•iiiis, et stabili inter imperatores concordia revocata et confectis om- 
nibns ex sententia. Hoc enim erat, quod rotis saepenumero petive- 
rant: ut avus odium contra nepotem deponeret, ipsique periculorum 
metn soluti ac liberi, vitam placidam et quietam aegerent. Quae 
igitur gesta fnerant, bunc in modum babere se illis videbantur: ali* 
ter tamen babuisse, multi ex iis, quae postea consecuta sunt, intelU- 
gebant. Hac enim mente gesta fuisse, iudicabatur. More Romanis 
imperatoribus receptum erat, cum consanguineomm aut magistra- 
tuiun aliquis secundum adorationem pedem imperatoris osculo con- 
tigisset,*ut|^imperator vicissim cius faciem deoscularetur* Cum ita- 
qne tum nepos avi pedem osculatus fuisset, iUe, ne inez.piabiii odio 
flagrare crederetur, sl ne iis quidem nepotem et imperatorem di- 
gnarciur, qnae privatis tribuereaturi Cacicm eius contra el ipae oscuio 



HISTORIARUM I. 16. . 77 

}Jm inl T7C ''^C iyrav&a heXcvTijas' Svai Si vatSQOv Tjfti- A.C. i3ac 

Qat^ fisra rovro 8 nQtafivreQO^ tAv ffcujiXeofV Tf7} fieyukf^ 

iid TvvoqdTjkot ioftsatAcfp ngog Ilekonoyytjaov anekd-etv, im'- 

vfjg iniTponBvaovra » ro i* svdvg iioxBt' fiiv $lvai t&v aqtare^ 

5q€9V oioivmv* ono9g i* avaxwx^ yivfjrai, xai fiaaiXet t(^ viif ra 

^g d^yekiag ifjla ytvia^i, avr$iiiJ^wae xai avrog TOiavra* 

^j^g eig ifAi evfieveiag xai n^Ofir^iag^ d fiaaiXev, nokkag 

fiev xai akXag e](a> rdg dnoiei^eig, /uttAiara ii t6 ^ ^kix/ag, 

mg einetv^ nQmfjg eig aqx^ ixkiyeadui xai iiotxijaug inixQi^ 

lonety nokeciv re xai aTQaTtav, olxo&ev wffifjfiivov' xai t6 vvvP, 5i 

ie rovTO nokkdg r^ atf xQdreL nei'&ei ;ifa(»iTa^. ofiokoyetv , /}a- 

etXev. iiofiai i^ xai ravnjv iniSetvai rijv x^Q^'^ » "^^ naQoV" 

aav iniTfitffai nqog itdaxetpiv ^fti^av, wg ig rijv varefwav 

enirirayfiat rijv dnokoytav dnoioiaovrt.'* n^og fiev ifj rov n^e-' 

liafivregov r£v fiaatkimv dnexQivaro rotavra' fj ii Tdyovg, dnek^ 

dmv nQog roy viov , ro rov paatkimg inirayfia dvayyikket, 

xai Swaiijvav na^ovrog rov n^onoarQdroqog» rotg i' iioxei 

fiovkevria ndkiv i| ^QX^^ elvai nepi rmv okmv nQayfidrmv* 

ovii ydq nQog Sva ipiQeiv tov xtvivvov , nQog ndvrag ii» 

no^QX^ Jfi fiaatkevg rrjg fiovkijg ovrm itakexS^eig* ,,avToi fioQ- B 

Tv^^C '^fjtetg xadean^xafjtev eavTotg, exovreg xai d^eov, iq>' olg 

pefiovkevft£&a, avvetiora, mg ovd^ ^Trrjd-ivreg kvnfi, ovt' ei~ 

l^avreg dxa/gt^ d^Qoaet xai naQafioktf, ovr' ingd^afiev ovr^efiov^ 

t^. Lege liy insritayfiai ^ ut sensas loco constet.. i5. ttxxovs 
correxiy cum vulgo esset rdxoc* 

lib^Tit. Ac imperatorum quidem lis et controYersia in iudicio hunc 
finem tulit. Tertio post die senior magno domcstico per certum ho- 
minem mandat, ut in Peloponnesnm , ei praefutunia, discedat: id 
quod statim pro sinistro augurio fuit. Sed quo res tantisper cztra- 
heretur^ dum super hoc mandato nepos certior fieret , haec iUi per 
intemnntium respondit: eius erga se benevoientiae curacque cum aiia 
non levia argumenta proferre posse , tum iiJud inprimis , quod ul- 
tro et sua sponte sibi paene adhuc puero magistratus dedissct, civi- 
tates et exerdtus regendos commisisset. £t hoc ipsum, quod modo 
imperaret, ad flingulares ipsius maiestati gratias agcndas stimulum 
sibi addere. Rogare antcm, hanc unam gratiam adiicerct, praesen- 
Jtem diem ad deiiberandum sibi concederet: crastina luce de manda^ 
tis responsurum. Haec ad avum. Ad nepotcm vero sine mora abiens, 
praesente etiam protostratore , quid in maudatis acceperit, narrat, .. 

Tum rem a capite arcessend^m, et de integro ^onsultandum vidcri: 
neque euim ad unura, sed ad omnes communiter periculum perti- 
nere. Initium fecit iunior imperator, loquens verba huiuscemodi. 
Testes ipsi nobis sumus et deum habemus conscium eorum,.quao in 
consiliis agitavimus : quodque nec moestitudini succumbentcs, ncc iu- 
tempestivae et inconsideratae audaciae cedeutcs j quidquam iaiustum 



78 



CANTACUZENI 



A. C. i^niXevad^fdu xi xmv fif^ isovtm. aXka TaaavTf/v ivsfii^dfiiSn 
li^aXfnfwxiav xai jcaQTBQt'av ngog to fitjS' ^vrivovv ahiav iip* 
olg ^aatXsiq fifpovkf^ai xa&* ^fi£v adxot na^aaxstv ^ cSot' 
bI firj dtog av(o9tv vns^iaxe X^^^t ^^^ naw noQQio t£v 
d^avdrov xat7jVT^xa/ii$v nvXmv» aXQ^ f^^ ovy i$VQO ro rof^ 
tcivot; iyxaQTBQBtv airog ts injjvow uai avvePotX$vov vfttv : 
Irt yoQ ovTCov iv aifiXxg t£v xa9^ Vf*^^f ^^^ ^i^ fiovov ^cro 
trjv iiatpoQov eyBiv o fiaatXsvg, uai fiaXax(OT$QOv ^titcto rioy 

CnQaYfiaTOfV , $vx$Q£g vofi^wv, atav iStXi^aji nQog niqaq ayc^ 
y$tv a nQorJQtiTO, Sq&v • wvi is g>av$QOv y$y$v^fiivov tov Tivaqio 
$lvaiTOvg avvaiQOfiivovg ifioiy ovxirt t£v Ofiofmv ^nat Xoyt- 
afi£v, aXXd nQOT$QOv ifiag iv aQx^y nQoaxtifiaTt itaarfjaag 
ifiov, xai Ttjg naQ* dXXijXwv ^fiag httxovQiag a7T0aT$Qfiaaqy 
naat Sid Ttjv ftovioatv ovatv da9$v$aTdT0tg ^ ^v av povXoiro, 
it'xtjv inidria$t. vvv ftiv ovv aoi n/v nQog Il$Xonawfjaov ini-i5 
V. 4aTa^€y dntivat* $tg Tfjv vaT$Qaiav ii nQwroaTQdxoQt STiQOV 
ifjdtv aQXfpf Ttva nQoq xatg iaxoxtatg rtjg ^PwfAatwv y^g iy^ 

lyyjBiQia^t xai xaTavayxda$t nQog Tdyog ys dntivai* vfidg i^ 
ixnoitov noifjaag rov^ n$Qiq)av$aTiQOvg , tot' ^i^j xai n$gt 
tTiQtov $iniQ $tatv dv$Q$vvfja$t . ndvta i* tog av avT^ xaXcig^o 
$Xot nQOT$Q0v iia&ifi^vog f tog fjitj nQog xaTaoTQOfpijv $v$ni^ 
X$fQfjjtov vaTBQov x^QV^^^ ^^^ ^9^^ ^P^* ^^* tatog iQ$t v^g, 
cJ^, $iy$ xard Xiyov tov aov ai r^c dno tovtwv iTuxovQtag 
dnoaT$Qf}aatpovX6ft$vog uQxdg avTotg iyx$tQi(f$^ xdg iv iaxa-' 
Ttcttg T^5 ^Pcoftaicov aQX^Q , Q^ov ^v irjnov xai Xvatr^XioTB-^S 

yel egimus, vel consaluimus: sed ideo tantam animonim alUtudi- 
ncm ac tolerantiam prae nobit tulimus, ne imperatori in nos secus 
statuendi minimam causam daremus. Quod nisi deus desuper ma- 
num suam extendisset; haud longe admodum a porta mortis abfui- 
mus. Hucusque igitur in rebus afflictis perdurare ego et laudaTi» 
et vobis y ut id faceretis , auctor fui. Quippe nondum patente con- 
spiratione nostra , mecum solo putabat impcrator sibi esse negotium; 
et segnius agebat , confisus , parvo lab ore » cum libuisset , meditata 
opcra perfecturnm. Nunc, quoniam constat, esse qui me adiutent, 
aiiter sentiet : etpostquam vos praeteatu praefecturamm a me diveilerit, 
mutuisque nos auxiliis spoliaverit, omnibus propter disiunctionem » 
Bolitudincmque iam imbeciliimis poenam pro arbitratn irrogabit Ho- 
• die tibi , domcstice , imperavit Peloponnesum capessere : cras proto- 

stratorem ad aliam quandam provinciam hi ultimis Romani imperu 
finibus amandabit ceieriterque proficisd compellet. Ubi vos illo' 
striores, et ipsa capita e medio rcmoverit, tum iam et reliquos, si 
qui sunt investigabit , totaque re antea ex sua sententia bene con- 
stituta, tandcm pro catastrophe ad me quoque, ut snperatn facilem« 
te convertet Dicet quispiam, si, ut ais, te hQnun virorttm prM^ 



HISTORIAR€M I. 16. 79 

poy noXv avXXafiopra xai xatanXBiaawa ipiftn»(fa r!jg dno tov- A.C. i32i 
T«y dn^XXaxSai (p^ovtiVog* rt' yaQ satak xb xwXvaop toS 
tavra xatanQa^M&ai rov §aoiXia; xai vovv exovta Xoyov 
i^Bt, t6 xcoiXvaoy fihf odv ovSiv* avvsrov Si ovra uai noXhSvv, 5«| 

STi^ayfidrmv ifineiQov Toy fiaaiXia rovro Xik^9w ovSafi&q (og 
dXvairsXsg, nqiv dxgtfiwQ ixftadd)f o^roaoi Tiy^c »ai ojo$ r^v 
nQog ifu nQoeiXovro xovvwtav ^ ofAoas nftOQ t6 noX^fi^v. iiog 
yaq fiij noXXwv rivmv xai ivvarmdrmv ovrcoy eva /uw ^ ^ai 
ivo xa&siQlSjj, rciv ie Xommv ijifj n^og dvdyxfjv avvunafii^ 

\ovwv, ov xard vovv x^Q^ojj rd npdyfiara avr^* eixog ii at/roy 
nai noXXovg rivag xai ivvarovg rovg rd ijf^irefa eJvai oha&ai 
nQOfj^fjfiivovg* to yaQ iv rij i^ictj npo ri^g x&ig ifd fiovov 
ivaneiXfffifiivov , fiij xaraneaeiv fifjii iBiXitf avax^^^ai ruti^ 
dlX* drQenr(g xai q)QOVijfiari xai rfiei fierd daq>aX€iag avn^ 

iSXiyeiv noXXijg, ro xai rov MeXcrfjvimrp^ s^mdev eardvai rivd^ 
Ti»y iwarmv dnafyetXai vnig ifiov ndvra nqdrreiv nfoayevo^ 
fievov nQodvfiOVfiivovg, ovx inifitXQOv xtxriaetae roifg Xoyiafiovg 
rovg fiaaiXixovg^ ito roVa fiev evdvg oneQ dag>dXeiav iioxei 
naqixetv enqarre^ r&v d'Q6vwv i<^avaardg. wvi ii xaXmg exetv 

^oeiol^ev avr^ rovg xarair^Xovg yevofiivovg vfiag iv eveQyiaiag 

nQoax^fiart dnoarijaat, xai fxerd rovro ndXiv, adrmv iiiaaxov^ 

rmv jmv nqayftdrmv, oJg oli^aerat XvatreXijaetv httx^^Q^^^^^* ^<^* 

TQ^y evexa ndvrmv ovxirt itafiiXXetv otoftctt ietv^ ovii n(fog 

7. Post noltfiitv excidit iivat vel simile quid. 

dio nudare volenj, proTincias in remotissimis Romani imperii oris 
illis describit , expeditius erat «ine dubio multoque utilius, si iis 
apprehensis et custodia clausis, curis se hisce exuisset: quid enim 
est, quod istuc facere prohibeat imperatorem? Recte, quod iliom 
prohiheat, nihil est: sed cailidum usuque rerum doctum imperato* 
rem nequaouam faiiit, haud conducere, priusquam exquisite norit» 
quot et qoales sint, qui mecum societatem coierint^ ad pugnandum 
cominns aggredi. Timendum enim, ne si multi sint ac poteatissimi, 
unum quidem alterumve in vincula tradere queat; ceteris autem 
iam necessario coniurantibus , cogttata perficere non possit. Probabile 
porro est, cum esistimare multos et opnlentos nostrarum esse par- 
tium. Nam quod in iudicio nudiustertius ego solus interceptus, non 
concidi , neque timiditate aliqua concnssus , mnlta cum fiducia con- 
sUntique animo contradixi; quodque accessit, ut Mclitenensis ve» 
niena nuntiaret , foris stare quosdam potentes , mea causa paratos ad 
on^nia, non parum eius cdnsilia turoavit: unde statim throno exi- 
liensy secoritati suae consoluit. Nunc sibi conducere censuit, vos 
delatos, per speciem beneficentiae a me distrahere. Postea itemm 
rebns ipsis docentibus, quibus se operae pretium factumm putabit, 
nos aggredietur. His omnibus de causis non amplius tergtvcrsandum, 
nec, quasi prae malomm magnitudine de potestate exissemuSy salu- 



8o CANTACU23ENI 

A.C.i^ainQodmov xMvvov aJrovc djiiBXetv, wan$Q tSno fieyi^ovg tm 

Sbivwv hctndvrag t£v Xoyiafioiv, dXV avrovg Siaaci^eiv, cd$ a¥ 

C oiof T6 dfiev. m ye fi^v xai yvdfifjv irifav nBqi xwv n^otui- 

fiivoav, eiys xai v/titv avvSoxet, fiovkofiai il^svfyxetv. noiav 0^ 

tavnjv; o fiaaiX$vg xaindnmg o ifiog, Ha&aneQ iatt if^ xaii 

avToi, xaTaitjXovg roifg ifioi avvovrag it^i^fjaev avttf noiSj^ 

aau tOTB fiBV odv aQfio^ovTag dnBXQivdfjifiv t^ xai^to Xo^ 

yovg, fitjT^ elvai bItiwv tcw^ awovtag ifiol rivag, firjT* u~ 

7IBQ elai , xaTad^Xovg avTOvg nof^asiv vvv Si fioi SoxBtXv- 

atTBXctv nQBapBta XQ^adfiBVOv nQog avTOV, Sri ri Biaiv Ofio-xo 

7^ayJjaaL xai ogxoig avjov aTmiTjjaai nuTTciaaa&at, fi^ fivtiai^ 

xaxiiaBcv avrotg fiiji' dfjtvvBta^av Tijg evvoiag rijg Big ifiL el 

'Dfiiv ovv fjfiiQwg xai nQoaipfwg rovg naq* ifiov iB^^dfievog Xo- 

yovg Spxoig nunoia?iTai rijv dnddeuxv TOtg ifiotg g>iXoig, iv- 

agyigav Bitj TBXfiiJQiov, dg avrog tb xad^aQwg iiijXkaxTai nfogiS 

ifii , xai t6 vfidg Big aQxdg ixnifinBiv oi nBQiiQyoog ovi' inir- 

fiovXmg , dXX' dnXmg avT^ ovTtog iniVBVofjToi* bI i* dyavaxxfi- 

aBv xai dnoaBfaBTai rjyv ngBafiBiav, fifjiBfiiav dXXtfv dnoiBiliv 

ivaQyBariQav ^fjTBtv rov ndvra avaxBvd^Ba^ai xa&* ^fi&v» 

XQi^aofiai ii TtQBafiBVTJj t^) fieydXip Xoyo9iTfi Ttf MeTOxiTfi, Sts^o 

ifj xai TOTB ftBaiTBvaavTi nqog Tag dyyBXiag ifioi xai t^ ^aai^ 

XBt, xai na^Qfjaiav bxovti nQog avTOV, Sars d'aQQfjaai nB^i 

TOiOVTOfV nQBafisvBiv» 

P.53 ^^* ToiavTa roi; viov §aaiXi(og* fiovXiBvaafiivov , xbUtov 

V. Ififi^dXov iofiBaTixov xai nQanoaTQdroQog <og xaXtSg B^Bi avv-^S 

Bnixjjfiifiaafiivtov, avToi fiev Bxaarog oixais dnextoQOvv Paat" 

tem nostram usque ad ipsum periculi nobis praevisi punctnm negli* 
gendam: sed eam pro viribus conservandam opinor. Volo tamen, si 
Tobis placet, super eo, de quo agimus, et aliam sententiam propo- 
nere. Quam illam? Avus socios meos qni essent» scire studuit; cgo 
pro tempore tum respondi , neque socios mihi essc ullos , neque si 
essent, me ipsos nominaturum. Atqui modo profuturum sentio, le- 
gatione missa confiteri, babere me socios^ et poscere ab eo iuramen- 
tum , mea causa non fore iniuriae memorem^ neque malum ipsis da- 
turum. Si pacate et mansuete petitionem excipiens» impunitatem 
illis sacramento promiscrit, evidens erit indicium, et mecum citra 
fucum in gratiam rediisse et vos sine astu et insidiis candideqne 
in provincias mittere cogitasse. Si indignatus legationem reilciety 
nulia erit bac ipsa firmior probatio » omnia baec sobdole contra nos 
instituta et comparata CMe. Legatum magnum logotbetam Metodii- 
tem adbibebo , qui tum quoque meus et avi interpres fuit , quiqve 
ea est apud illum auctoritate^ ut obire boc munus non refonnidet 
1 7. Hoc consilio a iuniore Andronico explanato , a magno au' 
tem domestico et protostratore approbato^ singqli domum concessc 



HISTQRIARUM 1. 17. 8l 

Uvg i* S riog roy ju^oy fietaxaXimfUiM^g Xofo^itfjv, ovrcoA.C. iS^i 
dunf€cp$vm^ nQOg %6v ninntnn ,/H sig i/iti nQO r^^ x^^ Y^'^ 
ysp?lftiP9j n€tQa r^( a^g yaXfjvo-nitog , J fiaaiXev , eve^yBOia 
nokkag xai itxa^otg ofjuoXoyttv jjfo^^ra^ tfff a^ nst^ei x^dteu 
SitSv yuQ dno ta^ax^g xai ogy^g ^qI^^v ol Xoyoi, dXX' eig tiXog 
^fiCQoy xai avfina&Siag yifiov anOKOtaatdvteg^ fiaXXov ev^Qa-* 
9a:v, ^ xaiy oaov nfotefov iXvnovv. iio itj xai tav fikv npo^ 
ti^mv, dg natgix^g ovtmv xainatieiag xai xtiiefioviag ^ ovi* 
ivOfUfivJjaxeaS^aL a|ecS« a S' iv vati^ff ninQoxtai, mg a%u» 

loxeU fAsyaXo^x^^ ^^ evfASv$/ag xai narQix^g xai fiaaiXixijg, 
«9f£eBi«uirK SsTv syvmv (pvXdtteiv iv t^ V^/ff* inei 6* iv rt 
t£v Tor* ^tjdivtav ifii ts isivmg ixtaQattsi xai fQovtiiagC 
ovna^ixetcu fuxQag, xai stiQoig iviaetasv oi ron rvjj^oira 
^ofior, Sioficu tijg aijg yaXrjvitfprog Idaaa&ai xaitavtfiv r^v 

i^iXyriSova. iati i' o Xiyco toioZtov» ootf, paatXsv, ifioi iid 
tov fieyakov Xoyoditov nQoata^avtog tovtovi, xwtaif^Xovg oo» 
9ia9tu tovg awovtag xai avvatQOfdvovg ifioi, rdts fihv wav- 
tdnaat fiij elvai ovx ^^vrjadfAfp^ , nXriv dno XoytafiAv ebtormv 
insxeiQOw, t»g ovx dv elev, dnoisixvvvau oti* ^aav* to fiij^ 

%ots nogov sxstv ifik X9Vf^^^^9 oJgav iaag nshaif^itivag ngoa^ 
iXjsiv iftoi, fiTft* S^ovaiag dnoXavsiv naqd aoi xai na^^tiaiag, 
fitxatliwg natii nfsnovoftjg , it* fjv dv xai ^Qansv&siTfv^ na^dD 
tmv rijfs if^g mtfsXsiag isffiOfUvmv^ vvvi H avto te to nQ&^ 

ad aTum illom mittere instituebat: „Qtio beneficio ante hcste^num 

diem serenitas tua me omavit, id me ad amplas meritasque gratias 

agc&das impelliU Quamquam cnim sermo a perturbatione et ira 

BrincipiTtm caperet, tamen in finem «aavem affectionisque plenum 

dctinena, delectationis copia antcccdentem moleatiam obruit. Quare 

firiorum, ut a patema castigatiouc ac 0ollicitadine profcctorum, me- 

Bilnia^e nolo; quac antcm posterius abs tc facta sunt, ut digna ina- 

gnaAimitate imperatoria patcraaquc caritate , ea mihi in medullis in- 

liM semper manebunt Geterum ouia tum quiddam prolatum gravi- 

tcr mc angit, ct cura non lcvi solllciUt, nec alils quo^e exiguum 

timorcm incutit, oraUm volo acreniUtcm tuam , ut huic etiam do- 

lori medcatur« Quod dico , tale cst Cum mihi per magnum logo- 

tfaetam praeccpcris , ut administros atquc «ocios mco» tibi indicarem, 

tunc cgo quidem non omnino et absolute cos habere me ncgavi : ve- 

rumtamen rationibus verisimilibus demonstrare contendi, eos euc 

nallot pos«e. Quae crant: quodnec viam ct modum adipisccndac pc- 

cuniac nosscm, qua forUssc quosdam ad obsequclam mcam inducc- 

rem: ncc possem apud tc frni co iure eaquc liccntia , quac impcra- 

toris fiUo debcretur; proptcr quam ctiam colcrcr ab iis, qni opcm 

mcam desidcraturi csscnt. Nimc rcs ipsa consortcs mcos qui sint 

apcruit, ct cgo dc iis confitcor. Attamcn, qnod et tum Uicebaro, 

Cantacuxcnus. ' ^ 



82 CANTACUZEKI 

AX.i3ai}^jKa 9M»K^ovc finiynaaB ycvio9a$ ro»c nQoaitSi^ivov^ ifi^i, 
Koi airoQ Si fya Bivai OfioXoym* nXfjv , on$Q xat tor* itp^v, 
ov» Oipsiloyreg /«(Jty, dXXa TiQOxaraQ/WTeg fiaXXov /a^^^o^ 
$laiv, iio Sij xai uvripoXm t^v aijv ^/ue^ori^ra, fiaaiXsv, o^xoig 
ifio/ re xai avTotg mardaaa^ai ro dna^tFg xaxAv fiixQ^ 
navtog iiarfjQf]di}vau ovrto yaQ ifioi rs xai avrotg *a^^j}aa- 
aiv dq^ofiiog rs fiiovv xai r^ a^ x^arec- /aqirag ofioXoyeiv 
P. S^noXXag neQiiarai.'' Toiavra fiiv 6 viog paoiXsvg ngog Xoyo^ 
9irtiv iislijXds rbv fiiyav, tog dnayysXovvTa rif nanntg xai 
paaiXtty avvdQaa&ai xai avrov dlitoaag ngbg rovro, xai r^yio 
r£v oQxmv ixnXi^Qtoaiv vnod-iadai rtf fiaaiXst, (og noXXwv a- 
yaSdiv ix rovrov avftfifjaojLtiviov. o d' evdvg „lyaiyfi" ansv 
iJV^^9 " /^«cri^v, rjyv ifiiiv naqd aov xXijaiV ngog rt q^i- 
QSiV rmv dyadwv. ivbfiiC,ov ydq ; wg vnonsnrmxbrag rcvdg xai 
dtQansvTixovg Xbyovg di' ifiov fifjvvasig r(o paOiXsi, «| «yi5 
V« 44 -^fiBQtoriQav dnsQydati xai nqaBtav avrov rijv yjv/iiv. ro 6' 
ivavriiog exs^ fidXXov ij avrbg nQoasibxav. o&sv ovi' avrog 
ayysXog sivai fiovXi^aofiai roiovrtov, ovi' elg OQy^v i^d^ai 
"BfidXXiW iid rovroiy rov^ rwv fiaaiXitog d^vfiovgm ovih ydQOvi' 
axo^ naQCiXijipafiev dxQi' xai vvv rovg ieanbrag bfivvvai rol^io 
iovXioltgi rovvavTiOv ie fidXXov* ij ei rovro yivoiro, xai 6 ie^ 
anoTfig^bqjiXfiaev rotg vntjxooig, HneQ oipXovaiv avroi rotg ie^ 
anoraig, oneQ drontag ovx av ehj fiaxQav» iyto ie xai dnOQtcf 
ieivfj avvixoftai , dv o fiaatXeifg eQtjrai, orov /^9^^ nQbg ae 
diptyfiai, riva dv dnoXoyiav evnQoatonov unoioijjv» nQog ixet-^S 

non mihi gratiam refertmt; feed potius gratia me antevertniit. Qoo* 
circa tuae mansnetudifii supplex fio, nobis iureiurando fidem faciat, 
non id illifl unquam frandi futnrum. Sic namque mihi iisdemque 
fidentibus, metut ezpertes Tivere, tuaeque maiestati ampUssimas agere 
gratias licebit/' Haec ad magnum logothetam nepos, ut avo impera- 
tori ea expositurum» et sibi quoquc in ea re operan^t daturumj quod 
cnpicbat, eumque de iuramento concipiendo, ut pluribus inde com- 
moditatibus promanaturis , admoniturum Tidelicet. Logotheta conti- 
nuo : »>Ego me boni alicuius ergo ad te vocatum interpretabar, nempe 
ut avo subiectionem tuam plenamque obsequii voluntatem tuo nomine 
indicarem: quo pacto eum placidiorem tibi mitioremque efficerei. 
Atqui me fefellit augurium, et contrarium evenit. Quaprppter ncc 
nuntiare haec, nec eius animum talibus verbis exacerbare volo; quan- 
do usque hodie inauditum est, dominos iurare servis. Quod si fiat, 
domini condemnabuntur servis, queroadmodum illi dominis ; qood in- 
solens et absnrdum est. Ego vero anceps haereo dobiloque vehemen- 
ier , si qoaesierit imperator , cur ad te ierim , quid honeste respon- 
deam. Sed caoMun aliquam profectionia ad i« meae comminiscar: 



mSTORlAKUM I. 17. 83 

lor fih 0V9 ahfav uva nXd(TOfiat> rijg dg>iSscogj aoi Si nra-A.GtiBaf 
faivw xai nQoaixi nai txsrsva), fifjxiri fiTjSafitig nsqt toiovrwv 
Xiyov xiveiv» gvvoqcS ydp avrbg, mg elg xaxov dv^xeorov r^-* 
Xevnjcrei, av sig dxOTJv eXd^ rw fiaoiXet." ^^ifioi ih rovvavr/ov 
Sanav enaai xai voetv xai Xiyiiv'* o viog eiQtjxs fiaaiXBvg ^,ov 
ydf xaxmv air/ovg rovrovai roi;^ Ao^oi;^, dXXd /LtvQi'o9V dyadtSv, C 
av n€Q (&g avrog £^iw yivfjrai , vojluXw* on ds xai hti rSv 
nQoriQmv fiaaiXimv yeyivfjrai roiavrd riva, iyyvdev naQa^ 
axofiai Tfjv dnoisil^iv» 6 ydg ifiog nQoyovogy S paaiXevg Mi--' 

lo/aijlr, €ri rijv ifiiajrix^v ariQywv rvyyjv xai vno xstQa reXfSv 
'Iwdwfj Bardr^jj rw fiaaiXet, xivSvvov riva vnovor^aag ig 
avrov ^l^eiv ix fiaaiXic^g^ rjiSroftoXfjae nQog rov r&v TlBQawv 
fffeficfva SovXrdv* eJr* ixBtdtv nQog rov fiaaiXia ni/uxf/ag nQS* 
apeiav, OQXovg dnrjfisi rov fiaaiXia, iog rov rs SQaafiov avyyvci^ 

iSasrcu xai eig rovniov ovScv xar^ avrov povXsvaerai dvaysQig. 
fiaaiXBvg Si aaftsvog re nQoaeSi^aro rijv nQsapsiav xau 
lovj OQxovg iSiSov, Seanortjg mv , SansQ o vno yetQa reXwv D 
^iov* ovx avrog Sk fiovov^ dXXd xai nQO rovrov noXXoi ca(fs^ 
Xeiag Svexa rivog ofJitDfioxeiaav rotg vnrjxooig. nQog ayrijg Sh 

la^g dXafj^i'ag , eXyB xai vvv avroi ovroi, neQi civ eyw rovg op- ' 
xovg dnaiTci, Seiaavreg rov xivSvvov nvL nQOaycDQT^acoai rwv 
naQaxeifiivatv '^fiag fiaQfiaQCov, elr' ixetS-ev nifixfjavreg OQxovg 
onairwai rov fiaaiXia, mare firj xaxAg na&etv av^ic inaveX^^ 
divreg^ avx dv oiei fiovXijaeadui naQaayetv^ ifioi fiev Soxet* 

te aatem hortor et obsecro, ut de rcliqiio taceas dc his penitus: 
proipicio enim, horribili exitii conclasum iri, si ad aures avi per- 
Tenerint." »,At mibi plane contra sentire dicereque in mentem venit," 
excipit nepos, ,,non enim mala, sed innumerabilia bona banc oratio- 
nem , si ita ut cupio babeatur, parituram nobis confido. Porro quac^ 
dam istins generis etiam sub antegressis impcratoribns usu Tcncrunt. 
Non longe abiero; meus proams Micbael imperator, adhuc privatus 
et loanni Batatzae imperatori subiectus , quod ab eo atrocius quid- 
dam sibi paratum suspicaretur, ad Persarum principem Sultanum con- 
fogit Inde per legatum iuramentnm eum poposcit , quo testaretur, 
et fugam ae condonare et nihil in posterum gravius velle in ipsum 
statuere, Imperator legatum libenter audiit et quamquam csset do^ 
ffiinus , iaramento , quod subditus petebat , se oDStrinxlt. Nec solus 
ille, verum ante illum complures alicuius emolumcnti spe subicclis 
iuraverunt. Dic amabo per ipsam vcritatem , si vel hoc temporc illi 
Ipsi, quorum causa ego istud iuramentum exposco, timore |periculi 
ad aliquera finitimorum barbaronim se conferrent^ post mittercnt 
et adiurare imperatorem postularent, reversis nihil inflicturum mali, 
nnmqnid recusatanim censes? Equidem non censeo. Ergo quod te 
indice aliaa pecessitai exprimeret , id in praeient multomm commo- 



84 CANTACUZENl 

A.C. i32i o TOipvv ip iTiQfjf Zfi^^V Y^yn^^^^i ^tUfjg «V, 6i* dvdyyfiVj 
ysviadw xdv t^ noffovr^ Sid rd cvfAfitjaifisva ht tovtov nok^ 

V, 55Aa dyad^dJ* ini TOvroigXoyo^ifQ o ftiycig TOtf^ re a^or^^v^ 

Xoyovg dvaXafiwv xai nXeiovag iri^ovg avve/Qog, xoU nmv- 

rayod-BV dXvaiTcX^ xai dSvvaTOV r^v cuTtjaiv dnoSet^ag, xaiS 

nQog %o yeviad-ai toiovtcdv dyyeXog navreXSg dvavevaag, ojr^A- 

d^BP. eipaaxB 6' iv vatiQOig XQOvoig^ eiqrfvfig yevofiivffg, o tt^c- 

afivTSQog fiaatXtvg, (og, el nsgi t£v oqxwv avTtf dnfffyiX^^ofioH 

fioxsv T€ dv xai ovSbv iToXfi^djf rmv TCToXfifffihmv* Sio xai 

Ttjv aixtav dnaaav rov noXifiov elg Xoyo&irfpf dver/Sei, Toyio 

f^kyav* Totg q^tXotg S* evMg avT^ naQayevoftivoig & tb ei- 

(ifjxB xai wv etvx^v dnoxqiaBwv SifjyijadfiBvog 6 viog fiaaiXevg 

Bxai TiXog tovto intq^&By^dfiBvog, ,,d^ov Si rig eyvm povX^ 

TB voov T€ ;" €Ti fJtixQ^ Tivog ixiXevB tji fiByaXo^tv/jta nQOa- 

xoQTBQBtfr ,y^ atifUQOv yaQ ixSiSdl^Bi ti twv dyvoovfiivmvm «^o-tS 

deafua^yaQ oiaa Tfjg nQog tov fiaaiXia tov fiBydXov SofieaTi^ 

xov dnoXoy/ag , St* avTfjg Tfjg dnoXoyiag nQog to t/ X9V P^^ 

Xevsad^ai xai Squv bSffyi^aeu" Ovtoi f*hv oiv TOiavTa fiovXBv-- 

adfiBvoi SuXiXvvTOm nQog Se roy fiiyav SofiiaTixav o /^C 

dyyBXog dg)ixvBtTai TiQog fiaaiXiwg, dncuTWV t^v dnoXoyiav,20 

inoiijaaTO Se TOMvvfpn j,ifioi, xQaTunB fiaaiXsv, t^ BVfiB^ 

vBiag Tfjg aijg noXXdg exovri Tag dnoSei^Big , waneQ eqnfv^ 

V. 4^^^ ^^ ^o vvv TOVTO nXeiOvg xai fietXovg netdei to^ ^pa^Mfac 
C ofioXoyBtv* ini ndaaig S^ rai^iu^ xai Tavtfjg aiTw rvx^ Tfjg 

dorum cxspcctatio impctret" Ubi nepos conticait, nagnut logotheU 
(licta sua itcrans aliaque multa accumulanfl, omnique ratione po«tu> 
latum inutile, nec fieri posse demonstrans : praeterea se in ista re 
nuutium interpouere prorsns abnuens, dijceftsit. Pace postmoduro 
constituta, impcratorcm avum autumasse ferunt, si de iuramento io' 
tellexissct aliquid, iuraturum fuisse , et ita tam audacibus facinoribus 
supersedcri potuissc; hinc et totam belli culpam in magnum logo- 
thetam coniiciebat. Mox iunior amicis supervenientibus , quae ipse 
dixcrit, quae logotheta rcsponderit, cum memorasset et ad extre* 
muni adiecissct : „Dei mentcm consiliumque quis cognoWt?" ntiadhuc 
paulisper tolcrando viros sc praestarent, eos est cohortatus: hodier- 
num quippe diem docturum , quod hucusque fuisset ignoratum. Kam 
cum magttus domesticus ad respondendum praestitutus sit, eum ipsa 
responsiottc et consilii ct actionis ducem fore. Atque hi quidem , noc 
deliberato, digressi sunt. Ad magnum vero domesticum hesternus 
nuntius revcrtens, responsum ad impcratoris iussa exegit. Respondit 
in haec verba: Cum propensi eius in se animi documenta complara 
habcat, ut ante fassus sit, iusuper ista provinciae delatione ad gra-* 
tias ubcriorcs agendas te compeiii. Orare tam.en, post omnia fitiain 



BlStORlARUM 1. 17. 85 

€vgQy$atag, iXatrovog ovSafi€ig ifiot tc5v aXXmv yo/tt^o/i^yi;^, A.C. 1 32 1 
%o fi^ n^og IlsXonoifPrjaov aneX^fif* ovx Sxvfp cixm, ij rijv 
^X^^ ^TTOF. T^g ifi^g o^/og voft^opv, aXX' wg ix$t xov i/nov 
naTQog TBTcXsvr^OFog , ot?x ar otamv toTj x^9^'^^^ iiceivoig iv- 
5^ua:fi'fi$ir. oia&u ya^ cmog iftov fiiXriov, <o fiaaiXsv, wg hog 
Sv im TOig umoi, yeycvfffiivog rijg ^Xix/ag ovpiog nat^^ , ots 
nafu aov nQog tjJv dfX^^v el^iftq>dfj IleXonovvtjaov , merto 
Tor^ iipsl^ ini TovTOt^ iviiaTpn/fctg, tov fiiov ireXeiiTfiasv ixst' 
ov S^ XOQ^v xai nQog t^ fti^f^ fiovfpf dfjfSg fidxetfiai Jl£-D 

xoXonowijaov , noXXa xai Tfjg.fifjr^og noXXaxtg ngog ifie Siei^ 
Xeyftivfjg, o^ otJx av avrfj yivttTO xa&* ijSovfpf ifte t^c /«pa^ 
ixe/vfig, ij TOiovrifv narfbg. dni&etl^ev iQ(pav6v , UQl^at. ^ita 
ravTa avyyvwftfjg ahtS Tvxetv, ixet ft^ fiovXoftevog ineXS^etv," 
TOVTO i' ^v ax^tf/tg, ovx dXfid^g airia to» Tiyv dgx^'^ ^^^ 

x^RiXmog Stto^ttj&au TOtn-wy dxovaag o fiaatXevg xai ngdtog 
eig avTOv anoaxeitl/ag , tog ovx dvSQog avveToS xexQfjfiivov 
liyoig , oii' dvdQaai nginovTa ^ofiov neqtopfjftivov , dtd t^v 
rov naTfog TeXivtfjv to pfo^/ov oq^toSovvTa, Std tov avTov 
naXuf dvTtfifpMoei ^ tig, „^v fiiv dv fiiXttov ft^Siv dvTtXiyovTa,?. 56 

aoTO TtqoaTOTTOfievov ev&vg ixnXfjQoirv^ inei S* eari aot Ttg 

nQOtpaatg iv Ttj IleXonowijato , odx dvayxaia fiiv, satt S' 

ovvofttog, ixetvfjg fihv dtpet&Pig rijg XetTOVQyi'ag, nQog Qerta^ 

Xiav Ss dneX^tv intTartto xaiTavTfjg httTQOmvaat^ tSp nQoa- 

oixmv KateXdvtov intxetftivtov avtjj xai SeivtSg nu^ovttov, 

7. Pro ^xtc^ tot^s lego Sxtiu XQ^vovg, 

istud sineret impetrari ab se beneficium, quod reliquis neutiquam in- 
ferins duceret, ut ne in Peloponnesum mitteretur: nou quod ignaviae 
succumberet , aut praefecturam hanc dignitati suae imparem censeret : 
sed quod iilis i|i locis Tersari nequeat, ubi patrem amiscrit. Scire 
enim meiius ipso , quo pacto parens eius , unum et Tiginti natus 
annos, ab eo Feloponneso praefectus, octo continuis ibidem consum- 
ptis, yitam reliquerit Quo factnm deinde, ut Peloponuesi memoriam 
nnnquam sine dolorc usnrpet. Quin et matrem saepe ac multum 
sibi dixisse, permoiestc iaturam, si ei regioni praeesset, auae ipsnm 
tali patre orbasset. Hnic igitur detrectationi suae veniam daret. Sed 
enim hoc velamentum quoddam crat, nois vera causa rcpudiandae 
provinciae. His intellectis, imperator molUter hominem castigat, qui 
inpmdenter locutusesset, quique timorem viro minime decorum cou- 
ccpisset, dum propter patris mortem illic obitam a regione abhor- 
reret; perque eundem nuntium ei significat, consnltius facturum 
fiaissc, si nou repugnanter mandatis statim paruisset. Quia vero cx- 
cnsationem de Pefa>pouneso non quidem necessariam practexcret, sed 
tamcn praetexcret, se illum eo muuere liberatum vetle: in Thessa- 
iiani autem iubcrc ptoficisci , quac vicinorum Calcianorum incaraio* 



84 CANTACUZENl 

A.C. i32i o TOipvv €P tThQUj /foiKjjj ysvij<nTatf ^ai'fig ay, 6i* dvuyifyiVj 
yBviaOm xdv Ttp naffom Sia rd avfifitjaofisva ht tovtov tioX- 

P. hhXd w/a^d^* ini TOVTOigXoyod-eTijg o (liyaq rovg tb jt^i^ovg 
Xoyovg dvaXafiwv xai nXsiovag eTi^ovg avvs/gag, %ai nmv^ 
Tayod^BV dXvaiTeX^ xai dSvvaTOV t^v iUTffai/v dnoSst^ag, xaiS 
TCQog TO yfviad^tu toiovtw ayyeXog navtBXmg dvavBvaag, OTf^- 
d^ev. €ipaax€ 6' iv variQoig ;|f(»oyotg, eiQ^vfjg ysvofiivtfg, 6 nQS^' 
a(ivT€Qog fiaaiXtvg, mg, €t neQi twv oqxwv avT^ dnffyyiUdnf^ofito-' 
fiixei T€ dv xai ovdiv eToXfi^djj rmv T€ToXfifffiivmv iio xai 
T^v aiTiav anaaav tov noXifiov elg Xoyo&irfpf dveridti^ toi^io 
f{iyav. TOig q^i^Xoig S' €v^g avTif naQayevoftivoig a re et- 
Qfixe xai wv ervxev dnoxQi^aewv Siffytjadfievog 6 viog fiaaiXevg 
'Bxai TiXog tovto inup&^l^dfievog, ^jdeov di %ig €yvm fiovXijv 
T€ voov T€ ;*' €xi fiixQ^ Tivog ixiXeve TJi fieyaXoywx^a nQoa^ 
xaQT€Q€tv* ,y^ aijfiSQOv yoQ ixiiidl^ei ti twv dyvoovfiivmvm nQO^i^ 
d^afua.ydQ oiaa Tfjg nQog roy fiaaiXia tov fieyaXov iofiMxi'' 
xov dnoXoyiag, ii' avTfig rtjg dnoXoy tag nQog to n' xfV /'ov- 
Xevead^ai xai iQav bSfj^aeu" Ovtoi fiiv oiv TOiavTa fiovXev^ 
adfievoi iuXiXvvTOm nQog ik tov ftiyav iofiioTixov o x^^ 
dyyeXog dfftxvetTai nQog fiaaiXimg, dnaiTWV t^ dnoXoyiav.M 
inoiJJaaTO Sk roiavrffv* f,iftoi, xQdTiCTB fiaatXev, t^ eifie- 
veiag t^$ .a^g noXXdg sxovri Ttt^ dnoiei^eig , waneQ eqrffV, 

V. ^Shi xai TO vvv tovto nXeiovg xai fiBiXovg nstSSei rdg x^^^^ 
C bfioX/oyetv* ini ndaatg Sjj TavToug xai Tavtfjg o&^co tvx^v Tfjg 

dorum exspcctatio impctret." Ubi nepos conticuit, xnagnus logotketa 
dicta sua itcrana aliaque multa accumulanfl, onmiqne ratione postu- 
latum inutilc, nec fieri posse demonstrans: praeterea ae in itta re 
nuutium interponere prorsus abnuens, discessit. Pace postmodura 
constituta, impcratorem avum autumasse ferunt, si de iuramento m- 
tellcxisset aliquid, iuraturum fuisse , et ita tam audacibus facinoribus 
supcrscdcri potuissc; hinc et totam belli culpam in magnum logo- 
thctara coniicicbat. Mox iunior amicis supervenientibus , qnae ipse 
dixcrit, quae logotheta responderit, cum memorasset et ad extrc- 
mum adiecissct : „Dei mentem consiliumque quis cognovit?" uti adhuc 
paulispcr tolcrando viros se pracstarent, eos est cohortatus: hodicr- 
num quippe diem docturum , quod hucusque fuisset ignoratum. Kam 
cum maguus domesticus ad respondendum praestitutus sit, eum ipsa 
responsione et consilii et actionis ducem fore. Atqne hi quidem , hoc 
deliberato, digressi sunt. Ad magnum vcro domeaticum hesternus 
nuntius revertens, responsum ad impcratoris iussa exegit Respondit 
in haec vcrba: Cum propensi eius in se animi documenta complura 
habcat, ut ante fassus sit, iusuper ista provinciae delatione ad gra- 
tias uberiorcs agendas te compeUi. Orare tan^en, post omnia ctiam 



BISTORIARUM 1. 17. 85 

iv(Qy€fftag, iXaxTOvog ovSaficig ifioi rmv aXXwv yo/et^Ojei£i^C>A.C. i32i 
iQ fuj nfog IlBXonoyvffiov aneX&slhf ovx Sxrm eiTCojfp, ij v^p 
uQX^i^ ^rrco r^C ^M^C tt|/ag vq(jii%€ov^ akV dg httt xov ifiov 
;iar^o^ TmXevt^orog, ovx aV oiatoy toT^ X^9*'^''^ iyeivotg iv- 

5diaxfi'finr* oia&u yag 4»vr6g iftov fiiXrtov, d fiaaiXev, tog etog 
€V hti roig HnoQt yeysvfjfiivog Ttjg 'ijXix/ag ovfiog narrjQ , ors 
na^ aov ngog t^v d^xhv S%€ni(i<pdti IlcXonowijaov , mcno 
fW5 i^el^^ ini tovtoig ivifictrQt\ffctg, to^' fitov ireXevT^aBv ixst' 
ov d^ x^*'^ **^* ^Q^^ ^^ A*^^W fiovfjv dfifmg itdxetfiai JI«-D 

loXonorvjjaov , noXXa xai Tijg. ptTfTQog noXXoKtg nqog ifxe iisi^ 
Xeyfiivfjg, mg ovx Sr avrfj yivbtTo xa&' ^Sor^v ifte Tfjg /ftlpa^ 
exetvtjg, ^ toiovrov nar^og. ane&stl^ev 0Qg>av6v , UQ^^at. ^iSta 
tavra avyyvwftfjg ahw tvxbZv, ifteS fiij fiovX6ftevog insX&etvJ* 
roOTO i' ^v afajxfftg , ovx dXfjd^g cuTta tov rfjv dg/jjv T?jg 

\5IliXonog iiofdetad-at. Tovrtov dxovaag o fiaatXsvg xai ngda>g 
sig avT6v dnoaxeitl/ag , tog ovx dvtQog avverov xexQfjftivov 
Xoyotg , ovi' dvSQaai nqinovra q>6fiov neqtopfjfiivov , dtd rrjv 
Tov narqog reXevTTjv to ^rwp/oy oQQtodovvta, itd rov avrov 
ndXir dvTififjvvei ^ tog, „ijv fihv Sv fiiXrtov f^fjihv dvrtXiyovra,?. 56 

2or6 TrpoorarrcJ^eyoy ev&vg ixnXtjQOvv. insi i* eari aot rtg 

^TiQOipaatg iv rtj IleXonowijatp , ovx dvayxaia fiiv, eart i' 

ovv oftmg, ixeivfjg filv dtpst'&ijg rijg XstrovQytag, nqog Qsrra- 

Xlav ie dnsXdetv intrdmo xairavrtjg httrqanevaat, rmf nQoa- 

oixtov KaxeXdvfov intxstftivav avrjj xai isivtSg ntel^ovrtov, 

7. Pro dxtta TOi)f lego ixxtu xq6vov£, 

istud sineret impetrari ab sc beneficium, quod reliqui» neutiquam in- 

ferios duceret, ut ne in Peloponnesum mitterctur: non quod ignaviae 

succnmberet , aut praefecturam hanc dignitati suae imparem censeret : 

8cd quod iilis in locis Tcrsari nequeat, ubi patrem amiscrit Scirc 

cnim melins ipso , quo pacto parens ciu» , unum et Tiginti natus 

annos , ab eo Pcloponncso praefec^s, octo continuis ibidem consum- 

ptis, vitem rcliquferit Quo factum deiude, ut Peloponnesi mcmoriam 

nunquam sine dolorc usurpet. Quin ct matrem sacpc ac multum 

sibi dixisse, permolestc laturam, si ei regioni pracessct, auae ipsnm 

UU patrc orbasset Huic igitur detrecUtioni suae veniam darct. Scd 

cnim hoc velamentum quoddam crat, nou vera causa rcpudiandae 

provlnciae. His intellectis, impcrator molliter hominem castigat, qui 

irapmdenter locututesset, quique timorem viro minime decorura con- 

cepisset, dum proptcr patris mortcm iUic obitam a rcgione ablior- 

rerct; perque cundcm nuntium ci significat, consnltius faclurum 

faisse, si non rcpugnanter mandatis statim paruissct. Quia vcro cx- 

cnsaaonem dc Peloponneso non quidem necessariam praetexcrct, sed 

tamcn praetexcret, se illum co muuero libcratum vclle : m Thessa- 

liani autem iubcrc proficisci , quac vicittorum Calclanorum mcumo- 



86 CANTACUZENI 

A.G,i3f3ixa« SiA ToHto Sctfiivtjv inixov^iaq xai Ssivov mi ati^gopog 
CTQmfffOv." ini T0VT0$g^ 6 fiiyaq SofiioTixoq ovSh dmlfyuv 
6/mv, vn$5i%aT0 fihv Sij&ev Trjv €yx^iQiC,o(iiv7iv aQX^i^' nkipf 
eS^ SQfiaiov Ttvog Xafiofuvog rov Xoyov tov fiaaiXia^g, oti dr^ 
naqa KaTsXavmv 17 QmaXciv nii^oiTO , xai Sm TOtfTO avxv^gS 
hnQog inixovQiav dstTav x^^^^* ndXiv dyrefi^waev , wg ngog 
QsTTaXiav fihv dneXevaerai xad-d nQoaBTax^yi, Siov ii axs^ 
yjdfievov a XvaiTcXetv vofjii%ob xai nQog afivvav t£v noXefiimv 
xai nQog datpdXsiav t^^ olqxH^ 9 TavT* aiTJjaarra naQa fiaat^ 
Xitog Xa^etv tovto &ifiBvog ini vovv , tog ij nQog t^v ivaxi-^o 
QBiav roSy l^ifvrjfidTtov iXtyyidaag fiaatXcvg dfH^BTOt rov 
niftnHV ixetas, ij, t6 ys Ssvtsqov, noXXov nQog t^v nctQa-' 
axsvijv TQi^ofiivov xQ^vov , s^iaTat xai ^aatXst avvrvxstv t^ 
vita , xai nsqi tov tI xQV ^QdTTStv avvitaaxiy/aad^at , ovTOi^g 
slg aTSVov xofitSfj twv nQayftdTtov avvoydovvTo^v. tov nQsafiv^iS 
CriQov Si paatXitog a fiovXoiTO aiTstv xsXsvaavrog, xai tov fis^ 
ydXov SoftsaTixov Std yQaftfidTCOv av SiotTO Si]XtiaavTog /}a* 
atXstj {Taika S' ^v a^tofiaxog ts oTQaTtd xai xQW^^^ ^^^ 
TQOtp^v aQxiaovTa Totg arQaTUOTatg,) nQog ovSe j^ tiov i^^ 
fidrmv dvivsvsv fiaatXsvg, dXX' svd^vg ixiXsvs ndvTa nQog^o 
niQag dyaystVm iniraxvvovTOg di t(§ fisydX(f SofisoTixfp t^v 
el^oSov fiaatXioig xai ovS' dvanvstv dvtivTog , fisv fAerd nift^ 
nTfjv ijfiiQav vniaxsro il^sXd^stv' (^v S' avTtj SsvTiQa Ttjg naQ' 
^fitvfisydXfjg i^doftdSog (ovoftaafiivtjg') fiaatXsvg Sk rfavxaasv 
DaQxsadsigm Tfjg adr^g Ss ijfiiQag xai nQog nQojToaTQdiOQa naQoi^i 

nibqs afQicUta, exercitati ac pradentis alicuius dncis auxllio indigeat 
Suscepit magnus domesticus provinciam, ciim quod opponeret, non 
liaberct. Ceterum ut inopinatum aliquod lucrum imperatoris Terba 
arripiens, dicentis Catelanos incursare Thessaliam, ideo se egere non 
parva copia yicissim significat, si eo, quemadmodum impcretur, dis« 
cedendum sit Oportcre autem, quae sibi consideranti tum ad hostes 
propulsandos , tum ad munus suum iuto fungendum requisita vide- 
rentur rogantem, ab imperatore conseqni : sic secum ratiocinans, enm 
aut propter difficultatem petitionis dcficiente consilio, missionem istanc 
missam facturum : aut , quod proiumum esset , dum tempus longius 
iu apparatu consumitur, interea iunioris imperatoris conveniendi, et 
rebus nimiopere fessis, quid agendum sit, cum eo deliberandi facul- 
tatem fore. lussus petere, quae animus hortaretur, pcr litteras exer- 
citum instum ac valentem, et pecuniae in alimenta militum quod 
satis sit , petit. Utriquo annuit imperaior^ ei ut quamprimum 
omnia conficiantur, roandat Cumque illum ad profectioncm urgeret 
adco , ui respirare non sineret , masnus domesiicus post diem quin- 
tum se profecturum recepii: qui oies erat secundus magsae, ^uae 



HISTORIARUM I. 18. 87 

fiaailiiog d^&rb nfdaray/M» ngdg rijv btoQxA» A^iAkfTrov, A^G. iSci 
^g xai n^ifi^QQv ^fx^, ndkiv inirQonsvaorra insXd^tv, 6 Si, 
90 inirayfia rov ^aatXimg inayyeiXdfisvog ixnXijfma€tv ^ xaiw, 46 
nQO&safiiav alrjj&Big rr^g igoiov , rijg avrijg fuydk^g ipiofia- 
5iog htiffff^thiro rijv exrtjv. n^og fthv S^ rbv nQsafivrsQW tAv 
fiaatXiav TOtavra elnov re xai infjfyysikavro. 

ijf. ]^g ravrov Sa avvAdovrsg r^ vitp, xcU ndwra JtJ^-P. 67 
yffidfuvoi rd avfinsaovfa, ovxiri fiivetv iioxu, dXXa no^ 
Qaaxsvaaafiivovg g^sX^tv Bv%avriov. yQdtpova^ i^ xai Svq- 

loytdwfj, nagaaxsvaadfuvov afxa r^ vn' «vtoj^ atQanf rjj 
io^TB ToS nda/a iyyvg BVfB&^vai iiar^i^ovra BvJ^avr/ov* 
rirs yoQ xai avroVg iiiioxro S^sl^sVVn oiroi fdv oiv naffs^ 
axsvd^ovro n^og rijv s^oiov. t^$ fisydXijg ih xaralafiova^gh 
ievriQag f xaS^ ^v fiiyag iofiiartxog rijg noXsmg httffysi^ 

x^laro s^Xdstv , ifvayxdX^sro fiiv nafd rmv stg rovro rsrayfAi'- 
vm rijv vnoaxsaiv ixnXrjQOvv* 6 i' alrtag rivdg nXaadfisvog, 
rijv sgoiov dvsfidXXsro. rfj i' iniovaji fijp^srai naQa fiaai^ 
Xitog mg rdxtara i^sXdstv i' dnsxqivaro fifj ngorsQOV iv- 
vaaS-ai, ngiv av ru /(iif^ara io9fj nQog avrov, ojg av nqog 

20fe ro fAiadvipOQixov XQ^^V^^^ ^^^ arQaxtdg xai n^ig rdg 
rmv noXir/vic$v rcov iv QerraXia g>QOv^dg. si ydf rovro yi^ 
voiro, fXTjisfiiav dvafioXijy sr* slvai nQog ro ree/cSy sSa> rwv 
BvJ^avrioiv slg rijv imoSaav oqi&^vai. rd fiiv oiv /^i/^ara, G 
fiaaiXimg nQoardl^avrog y avdrifJLSQOv nagiaxov oi rSv fiaatXi^ 
i3. Post fiiydXfjg ik £D. P. addi vult ipiofidiog. 

dicitar, liebdomadiB : co imperator contentus siluit Eadem Ince pro- 
tostralor quoque Prillapum ire , ct praefecturam iterum capcssere iu- 
betur. Qui obtemperaturum se polUcitils y et qno die proncisei cogi- 
raret interrogatns, scjLtum eius bebdomadis nominavit. Ac cumteniore 
quidem imperatore sic egerunt. 

18. Cum inniore autem verba miseentes, quaeque aoeidfssent 
commeraorantes , comparatis necessariis, Byxantio ezcedere decre^e-- 
nmt Monent item per litteras Syrgiannem , uti cnm suo agmine die 
.paschae, quo die egredi pepigerant, paratus prope Byzantium adsit 
Ad egrediendum igitur sese instruebant Postquam alter dies magnae 
hebdomadis iUuxit, quo magnus domesticus exiturum sese spopoa- 
dcrat, acrins promissa reposcunt, qnos buic curae imperator praepo- 
suerat. lUe commentitiis quibusdam cansis ezitum differt. Sequenti 
luce, uti moras toUat et eiLcat, imperatur. Respondet, non ante id 
posse, quam pccunia sibi in stipcndia mercenariorum ac pracsidiario- 
rum pcr oppida Thessaliac pra^stetur. Id si fiat, citra tergirersatio- 
ncm postridic extra moenia sc appariturum. Pecuniam eo ipso die 
iussir imperatoris, quinquaginta uummum aureomm millia, quaestores 
immerant. Quam summam accipientes magni domeatici qnaestoresy 



88 cVNtacuzeni 

il.C. i3aixc0i^ x(fVl^^^ rafiiaij fivQidSag ovxa /jQvuiov nivrs* & xat 
naQaXaPovreg ol rov fieydXov iofieanxov rafuai, ndXiT €uc<- 
aor n^og t^ fiaaiXix^ raiiaiig q>Q0VQetl(x9at, ovre» TiQoanr»^ 
yfiivop avt<^g nra^a tov teanotov, nQoadivteg altiav t^Q xa^ 
takBitpecDg, mg Jsv rioy %vatQat^€iv tayfia t^ fiBydXtf nfoaS 
titayfiivtov iofuatiKtp, ix atQataiag itiQctg htaviptov aqtv xai 
ieofievov fintQa tatg oixiaig nQoaitatQiy/ai , inei noXXd xa*- 
tavayxdaag 6 atQattfyog avx ^Svvij&^ij tmv olximv i^eXdaa^ 
D uXXov aXXoae iiaiiSQdaxovtag , avvexioQ^ae xai axtov tijv toS 
nda^a eoQtijv otxoi itaxQi^ffavtag , fitt* avtipf ev&vg ^cor^vuia 
r$C oSov* ovg iet xai td xQtifiaxa fie9^ iavtmv ixoptag ngog 
tiv atfanjyov dftxiadtu* t6 S* tjv nQOtpaatg nmXaaftivtr 
uateXiXeimo Sa rd xQ^f^^^^f ^M'^ f*^^ ontog eXti nQog>aatg 
svnQen^g tov neQi ro Bvl^dvtiov iiatQifieiv, (SiitQiy/e yd^ 
ftetd tijv el^oSov ^fiiQag Ttivts neQt avtOj t^v tov viov fla-iS 
aiXicog ag>tl^iv ixiexofzevog,) afta Si xtU dyeweg xai ftfjia-' 
fjtSg avtijf nQoaijxov XQ^f^^'^^^ '^aaija&iu Soxetv vofii%i»v, tog 
P. SBaTtdtfi xai xXonjj ax^Sov dtpiUQOvfievog fiaaiXitog; o ftdXttna 
avt^ nQog tijv evxXetav xai tijv evSo%iav tov eiainetta /Ipo- 
vov ndvta ovx oXiya Xvfiaveta^ta ^eto^ o Sii xai noXXotg rcSyao 
ncQi XQW^^^ ^tt?iftivtov eSt^ev ineQtpveg, to toaovtmv XQ^ 
fidttoVf xai ovttog iv intxaiQ^ tijg xQ^^^^j QtfSitog tig ovSs^ 
vtov xotxatpQOVijaai , S^ov, etneQ i^ovXeto, avv QffOttovfi ndtrg 
Xa§eSv» 6 fihv oilv fiiyag Sof^iatixog ttj tetdQtji t^g fteydkrig 
6. axQoti&g Tulgo. 

riintiiii aerario imperatoris atsenrandam, domino ita praecipiente, re- 
linquunt , raUonem facti hanc afferentes , nnam earum cohortium, 
quae cum magno domestico miiitatum ahire deberent , cx alia expedi- 
iione recens reversam oraase,. ut sibi pauxillum temporis domi haererc 
concedatur. Eam, quaravis duce impensius urgeute, non potuisse do- 
mlciiiis tuis , aliis alias latebras quaerentibus et se occoitantibus, 
cxpelli. Unde invitum etiam eis dedisse , ut diem paschae domi con- 
' sumentes, postero lumine confestim egrederentur , et iu viam se da- 
rent; quos necesse essetcum pecuuia ad ducem pervenire. Sed isiud 
merum commentum erat Ideo namque pecuniam reiiquerat, ut et 
apud Byzantium temporis ducendi honesta esset occasio, (trivit autcm 
iilic dies quinos post egressum, imperatorem iuniorem praestolana ;> 
etquia haud liberale sibique pcnitus indecorum existimabat, videri 
captum pecunia , quam ab imperatore sene faliacia et furto propemo- 
dum averteret , qnod gloriae celebritatique suac foedam ac sempi* 
temam labcra aspergerct. Id multis quOque pccuniae servientibus sn- 
pra modum admirabile fuit, tam ingentcm eius vim et ad usum prae- 
sentem adeo opportunam, quam si voluissct habere , facillime poterat, 
perinde jic si nuiia essct, contcmnere. Magnus itaqqe domesticua 



HISTORIARUM l. 18. ^9 



ifiJofidiog i^^XSt r!}g Kwvatvanivov nai iiirQips n$Qi avr^y, A.C.iSai 
Tov^ arQttrimag ixts/OfAByog xai ra xf^f*^^ i^9^» xaxa V. 47 
di r^r Sxrfp^ rijg avr^g xai S TiQioroarQdrwQ ^dyxoffro H^i&^ 
vai* ov ^ijv i^Xd€P, ttXXd ro, rs anaqdaxBvov alruofiBvoq xai 
^ukkaQ rLvdg mr/ag avveiifw, iniffyu%arO fierd rqmfv tjfi^av 
xai uvrog il^ekd^rv» rfj i' avrfj rijg fiBydhjg ifiiofidiog ixrfi £v-^ 
pipro n^g rjj xXAfj fiaaiXimg roS viov fiifiXiov, rdis cxov /c-B 
Yfafifiiva' mg, „o fiiv yQdtf/ag onoidg av eiti rtg ij 8, rc ovofii^ 
l^oiro, ovx oy fid^ig iv rfp nttQovrr Xiym fiivroinifog aX^deiav 

loig a^egav ixnkti^aSrai t6 el(ffjfiivov rir iXJiXv9ev ij tSfa, iva 
axof7ua&'^r€ exaarog xai ifii piAvov dq^fjje* avverog cT mv, ovx 
dfvoifaetg rd Xeyofieva i^ov*** o fiiv ovv ivon iro fqdfifia, 
covr' ^v, oneQ xai a^rog iaroxd^ero pctatXBvg, dg o r£v nB^i av- 
ror iataxeiaafiog ovievog erifov x^^'^* 9 onmg airog yivtf^ 

iSnu svenixelQffrog, ehi, rov fiivrot' yeyQaq>ora xai vareQOV iv 
roHg riig eiQTpfffg xaiffotg mXkd t^ffrtfaag 6 PaaiXevg, ovx ^C 
ax$v evQetv* ivofiia&fi i' iv r£ /M£Ta|v XQ^V ^^^'^'^^*^ 
dkkd ravra fiiv wii nfi eax^» ro3 i* avrov ^^d iwdrffv 
ayovrog 'j^QiXk/ov nQog ratg iixa, Iviixrov rerd^rffg rov 

2oiPvdrov xai elxoarov ngog rotg ixraxoaiotg xai el^axiaxik/oig 
srovg, ftjerd fiiaag vvxrag, rov nQog r9;y ievriQav riig viag 
i^ofidiog dviaxovrog ^Xiov, rdg ngog rtfv TvQoXifiVffv Xeyo^ 

8. Vulgo yiyQatifiiya* *£ts fAy yg. 6n, &v eiij tts, 17. 10. ri 
eiqmfiiyoy, loann. 16. ED, A 20. A. C. iSaa male legitur ia 
mg« e<L P. a2. liyofUvag pro vulg. Xeyofiiytiy ED. P. 

quarto die magnae hebdomadiB Constantinopoli excedent, ad urbem 
manBit, militet videlicet et pecuniam ezspectans. Die sexto, seu 
parasceresy etiam protostrator e&ire compellebatar: quamqnam non 
cxiYit: sed tum imparatum te, tum alia quaedam impedimenta cau- 
aatua» le item post diem tertium exiturum conGrmavit. Ceterum 
tUe ilio sexlo propter lectum iunioris imperatoris libeUus inven- 
tas est, conscriptus his verbis : „Qtti sim aut quis vocer, qui hoc 
cxaravi , non coffnosces modo. Dico autem vere, nodie impleri illud : 
yenit hora , ut aUftergamini umuquuqu» , et me sotum relinquaiis ; 
Ni stultus sis> assequeria utique quid dicatur." £ias scripti senten- 
tia haec cratt quam et nepos ipse coniiciebat: amicorum suorum 
dispersionem non alius gratia fieri , quam ut ipse commodius invadi 
opprimique posset. Auctorem scriptarae huius postmodam in pace 
quoqae dia indagatum non invenit: interea mortem obiisse credir 
tus cst. £t haec quidem eiusmodi faerunt. £odem vere XIII. Ka-r 
lcndas Maias indiciionc quarta anni sexies oliUesimi octingentcsimi 
vicesimi noni, post noctis medium , sole iam ad apportaodum dieni 
Dovae hebdomadis secundum surgere parante , porta , quae ad Gy- 
rolimnea appellatur , rcscra^ , tamquaai ad Ycnatum iunior imjpo^ 



QO CANTACUZENI 

A.C. 1^21 f.iivag vnavoi^aq niXaq^ tog TtQog S-^^ap SijS^w S viog Ig^At^ 
^aaikeifg , oXiyovg rivag rmv oixevav inayofisvog, xvvag ts 
xai OQVSig ^axfjfiivovg &fjQfVi ijv S' Si S&ovg avjM tovto noutv 
OTB fiovkoiTO^ xai ifid tovt* cua&^aiv ovSefuav ovSh TOQa/ijy 
Do iQaofxog na^etxB. Tovg ii ys nXBiovg t£v oix$Tav xai ToivS 
q>t*kiov avTotg axsvatg r^ nQO Ttjg isvTiqobg iuaxfiaafiivovg 
xaTa naaag Tag T9Jg noketog nvXag ixiXsva^v i^ek^VTog, iv 
mqia[iiv(( Tivi X^Q^V ^wa^Qoi%Ofiivovg nsQ^UvBiv. ov iff *xai 
ysvofiBvog xai Totg olxsioig avftfii^ag, Tfjg eig Ti}V ^AiQuxvoS 
noXiv q>BQOvaijg bi;^£to, avvovTog xai nQcoroarQaTOQog, ysvofiB^io 
vog ih nQog tov Mikava xaiovfiBvov nOTafiov nai tTmtav nok'^ 
kmv ayikag naQ* avTig VBfiofiivag $vq(ov* (^aav i* tnnoi r^ 
liQvfiivtjg ev BvZavT/if OTQuriag xai r&v akkw avYxhjrutwv 
xai nokiTtxmv) ovihv ijdikriaBV dii^x!jaai>, dkXa Totg tb avveno^ 
P. $9fiivoig dnBtns vb<iotbqi%biv fitjihv, xai TOtg innotpoQ^otg ixi^iS 
ksvas Tovg tnnovg kafiovrag nQog rf^v nokiv yjtoQStVj fiij ra- 
Qaxfjg Tivog ysvofiivtjg iiaQTtaadtSaiv ^ i^p^^ijg ih avvBkdxiv 
Tcai T^ fteyakff iofisaTtxtg xai SvQycivvj], mg sixav ijwov r^y 
oiov* xai fieta fziaijv t;;c fiSTa r^v isvT^Qav fjfJiiQag , eig r^v 
^AiQiuvov g)9daavTsg eiaBkTjkv&aaiv, ^iiwg vnois^^afiivmv rcSyao 
oixovvTwv Tfjv nokiv, xai t£v xqbitt6v(ov Tivog Ttjv fiaatXiwg 
oitjdivTfov imirjfiiav. 6 fiivtov nQeafivTSQog paaiksvg tov tov 
iyyovov iQaafiov yvwQiaag , iiaaiaeiaro fihv in* okiyov Tovg 
koyiafiovg, bIt^ dvaka^dv eavTOV, xai ov fiiya sQyov -^ytiaa" 
fuvog To Tov eyyovov xeiQciaaad^ai , ais xai ovQaTidg xai Tfjg^S 

rator excessit, paucis qiiibusdam famulis, canibui item et «Tibas 
venatricibus comitatus. Quod quia factitabat, qnoties placuisset, ne- 
mo cins fugam sensit, nec qniuquam tumultus inde natum est. Ma- 
iorem porro ministrorum amicorumque partem cum impedimentis pl^ 
die per omnes portas urbis sparsim exire et in loco a se defiuito col- 
lectam exspectare iussit. Quo cnm venisset , iuncti omnes, protostra- 
tore etiam praesente, yiam Adrianopolin carpebant. Ad Melancm, 
quod vocatur, flumen appropinquans , iuxtaque magnos equorum 
greges late campum tondentes reperiens, (ii erant partim niilitum 
Constantinopoli degentium, partim optimatum ac magistratiium,) nibil 
iniuriarum inferre voluit, vetuitque comites novum aliqnid moliri, 
ct pastores hortatus est , equos in urbcm aeerent , ne forte a tu- 
multuantibus diriperentur. Deinde magno dotnestico et Syrgianne 
quoque conventis , qnantum poterant , iter pergcre maturabant ; ac 
secundum mcridiem aiei seqnentis Adrianopolin intrantcs , ab iucolis, 
advontum hunc vciut dci cuiuspiam faustum sibi interpretantibus, 
iucnode accepti suut. Avus nepotis fuga audita constematus ali- 
quamdiu, ut primum lux meati reddita est, parviqtic rem negotil 



HISTORIARUM L 1& Ql 

dfZ^g inaKffi^ vg>* avxtf avajjg, Sva rmv avyxXfitixSv Ma~A.C.iZiit 
rov^l TdyaQiP rdv 'fiiyav aTQarmeSaQx^v , yhovg fiev eo^-B 
fiT^fidvov ix (pavXov xai aq^avovg^ dvdqia Sh xai ToXfifi TJj 
ne^i rag l^dxag ini nXslOTOV Sol^fjg avTOv d<p* iavTOv n^X- 
Sdovra, (iv yag OiXaieXq^e/a r^ xaro Aviiav noXXd xai x,Bir~ 
qog xai ToXfifjg xai (tTQaTfjyiXfjg ifineiQiag xaTa TLBQamv ive- 
iu%a;TO €Qya, <og ix tovtwv davfiaadivTa xoU ydfiov tvxbVv 
inupavovg* Tfj yaQ dvBxj/ia avvi^BvxTO fiaaiXioDg @BoSoiQ(jf tJ 
AaaviVfi* ) tovtov S^ fUTaxaXBadfiBvog o ^aaiXBvg, ,,o i/i6g V. 48 

lOByyovog^* iq>ij ^^wxrbg ^xbto dnoSQog Trjg noXemg TavTfjaiv» 
onov fiiv odv dv SiaTQifirj , ovx &mv BiSivai aatpSg' tovto 
ii TtinBiafKU dxQifiwg , mg oXiyw dx^ffiBTai SBafmTrjg ^fiB^ 
Q0V Btaw, TO Si vvv b^ov avTog dvaXafifov aTQaTidv oaTjvC 
oiBi nQog TO BQyov dQxiaBiv, iniarQdTBvaov avTotg xarano^ 

liiag* xav fiivov iyyivijTai avvrvyjtv, oviiv Xoinov ij ioQidi^ 
Xckovg vnoaTQixl/at Xafi6vTa ndvTag; ixBivoig yaQ ovx oti 
ifivvaadai, dXX' ovi' dvTipXiy/ai dv nOTB naQaOTaitj.'' Td^ 
yoQig fiivTOi, avvBTog mv xai nQog ftdxag i^axtjfiivog',, aoi 
fiBv, (o xQaTiOTB fiaaiXBv," €(pfj „t£v oXiyovnovov iBOfiivcov 

9oB^y(ov Bivat ioxBt t6 t6v aov eyyovov dx^^rjvai^ avXXfj(pdivTa 
iBOfKOTtp/, ifioi ii TOvvavTiov anav, ^ovXofiai iij ifii \pBtH 

5. 4nXaifk(pft(t, Eam obsedcrat Orchanes II. Turcorum imperatory 
ctti postea Gantacuzenus filiam suam in coniugem dedit. Egrcgiam 
ibi operam navarunt Catelani et Theoleptus episcopus. Meminit 
Gregoras lib, 7* et Ghalcocondylas lib. i. Multis autem post an- 
nis capta eat a Baiazete, Orchauis nepote, V. imperatore. ED^Pm 

iudlcavit, eum captivum ducere, quandoquidem totum sub se im- 
perium et exercitum haberet^ quendam de proceribus suis Manue- 
lem Tagarin magnum stratopedarcham, vili et obscuro genere ortuniy 
•ed streuuitate et audacia militari a semetipso ad summam gloriam 
provectum (nam Philadelphiae Lydorum contra Persas multa praedara 
virtuUs et imperatoriae cuiusdam peritiae facinora ediderat , et ob 
admirationem iude partam ujLorem illustri loco progenitam, Theo- 
doram Asaninen, imperatoris consobrinam acceperat) hunc, inquam, 
Manuelem accersens> ,,Meus nepos, ait, vpraeterita nocte aufugit. 
Ubi moretur, pro certo haud scio. Hoc quidem mihi exploratissimum 
est, intra paucos dies in vinculis ad me adductum iri. Nunc ad- 
iunctis tibi militibus, quot sufficere putabis, fugitores per vestigia 
insequere. In quos simul incideris, nihil erit quod agas amplius, 
quam ut captis omnibus domum revertare : quippe quibus non solum 
se defendere , sed vos contra aspicere nunquam in luentem veniet." At 
CttimTagaris, homo prudens ctbeUator minime rudis: ,,Tibi quidem, 
imperator optime, inquitj minime negotiosum videtur, nepotcm 
•omprebcndere Tinctumque adducere \ ego vcro divcrsum plane sen- 



92 cantacuzeSi 

k,C. 1^21 aaod^ai f xai iifj ai rijg iXnfSoq^ cJ fiaatXeS. toSto fdv ovf 
DoTToToy upnots dnofioAj, avro, q^a$, dm^ei. insi i' inirail^ag 
atQOTiav dmXafiorta xaxaJiioixetv avtov^, foc> av iyyirpftai 
avvtvx^tPy ov fiopop ovx dfiwovfUpwv ^ d%X*'OvS* dvtifiXhfnu 
toXfifjaovtmv mg ^co xat mQi tovtmv yvwfifig, igci* roj^ dQt-S 
&fiov tijg nagovaffg irtav&ot atQatiSg , ov fiifv aXXd xai t^v 
iftuHQiav xai toXfiav 6 aog Syj^ovog xai ol nBQt adtov aafmg 
eiiotegf odx av iviXfitfaap tQaniadui nqog tijv q^vy^v, u fitf 
nQotBQOv in* axQOtg ioQoatv i^ptQtffaavtBg tijv C^^^y otro» 
naQid-ijl^av iavtovg, tog nSatv, ot av htiwftVy dfiwovft$votio 
V.f^fiiXQ^ Tot; ncaitv* taaat yuQ acupSg tog, Sv aXeSatv, ^xtata 
Tov dnoduPBtp nsiaoptat fiStQioitBQa, StonBQ tog tedpr/I^OfiB^ 
liot ftaxovptat xai vnsQ ivpafitv, dq>€iiovPt6g eavttSPn ^pa^ 
twatp ovy dvdQwnotg S^ taov toS oQtdfWv avftnXixta^a/ ttva, 
ovie nOQQi» fiaviag iS^etev av* ini yaQ tdiv totovtttrv TOvgiS 
dvtttetayfiipovgxai tio nXrj^etnoXXM tio ftitQt^ XQ^^^ vnSQ^ 
iX^^^9 xai tatg nQodvfiiatg taovg elpaf a i^ xai AfitpotiQa 
^fitp ip dfiipt^oXtff xetrat. t£p tb yuQ avpovnop ixvtotg ovx 
tafiBV to nXij^g, xai tSp vq>* ^fitp tetayfiivWj onotiQOtg 
nQoaxstPtat tdg yvtifiag, dyvoovfisv* aAAco^ t€ xai nsQi fiiaag^o 
vtiJtrac aitiSv i^^eXdovtiov, tog noQa rciv g)vXaxiov twv nvXmv 
BH^Byivero fta&etv^ ^ficiv d* ov ftixQt paS^tag eaniQag ivvfi" 
aoftivc9V av nQog t^p iiio%tp xaraatijpat , ixeipotg fiiv to ip 
aaipaXei^ neQtatriaetat eJvat, ^fitv ii t6 dvsq>ixtotg cntxet- 

iio: tametsi cnpio sane, JDe opinione potias aberrare, qaam spem 
tuam decipi, Sed huins consilii eventdm res ipsa doceoit Quo' 
piam autem mandasii, ut delecta mann eos persequerer: nam si 
eo0 asscquar, nec resistere , nec nos aspicere ausuros ; etiam in hoc, 
qnid mei iudlcii sit, eloquar. Quantae hic nobis copiae, quam ex* 
ercitatac et animosae sint , nepos tous et amici eius 'loculenter sci- 
entcs» non se in fugam tradidiBsent , ni prius vlta in hastarum mu* 
cronibus suspensa, adeo semetipsos exacuissent » ni adversus quo- 
rumlibet impressionem usque ad mortem proeliaturi aint Nomnt 
enim pcrbene, si in potestatem venerint, nihilo se mitiora ipsa 
Morte perpessuros. Quamobrem animarum suarum prodigf et tam- 
quam moritnrl, supra vires etiam pugnabunt. Cum liominibus Igiiur 
vitae aleam subeuntibus aequa mann pugnam conserere, parum 
disiai ab inaania : multo siquidem maiore nnmero parique alacritate 
Ib eos pugnandum est : quae ambo nobls in incerto smit Nam quanta 
ae ad lUos multitudo aggregaverit, ijnoramus: ci nostromm militnm 
animi in tc , an in illum propcndeani , incompertnm habemns. Prae* 
terea cum illi sub gallicinium sese extulerint (id quod portarom custo* 
des rctulernat) nos autem inscquendo usque ad conticioium lnsistere 



msTORiARmi I. 19. 93 

^tiir xai JvoTy hs^op avpi^ijfmaif ^ itns^i^aavrag on^xrov$A. C. i3ii 
inmvelMy^ S sesf c^to cfifi$!Bof» av iftTfi^ Bhf^ ^ xataXa^^ 
tag, ^irniSiytaq nwiv. tovTmv iii Sr<»a ov nmaimnsiv t% 
ifoiov I aii* Srcp6y Ttva t(idiray nfog ovtov^ noXsfttfriov c^* 

iSfm 2Wroi^ rol^ X6}^iC ^ ^<^*' naQowmv wvButonmvc 
ovfxh/mcwv^ i fiaotXtvg r^ ftiv n^g rijv ii'fo%iv fiovXijg a- 
nioTfff OfM^vvfu i* ^niXBvos nianag tov^ vn* airdv, mg oi^ 
6iig a»f Vmto ra IlaXiuoXoyov tov ItiviQOvtxov , (ovti» yo^ 

lOapogcr i r a Kr o fapnirt fiaoiXia jroroyo^o^efy ,) aXXa noXifUOv 
^ytUrStu mg roS fiaaiXimg aq>oaTffKOT€u oi oQXOi fiiv oiv irs^ 
koSvn f 1JWOV ii nXiov oviiv. oi fiovov yoQ in Bvl^avTiOv V. 49 
xai Tagfg cvptkijfTOv xai r^g arfaTiSg hofifiiqai noXkoi nqog 
rifv vhiv Itivi^ovanv '^vrofioXovVy dXXa xo/ in t£v aXUoivi} 

iSinafx^^ *^ '^ TfoilMy riSy ^Tnfxotov 'Pwfiaioig avvi^QSOv 
xara avardaHg , mg iv oXi}^^ nsfi avrov arffaTiav a)§Wfiaxov 
adfouf^^vau iyivovro fiivroi nffog rov vsmSQtafiov a^nafai 
icai tpSofoi n^ayfiarojfv ovxi avxvai. rov^ re yaq nQfkTTOvrag 
roig iffftoatovg ifOQOvg djnarig^etv rwv ovrmv ol ir^oara;-* 

sojt^yr^ff» ^i f*4 ^"^ ^*^^ avToi nqoata^ofisvoi xarixQtnl/av iv 
aagmXti' xcti airoi ii TsolXa eaivTotg mfisnoii^aavTO dnoart^ 
ifrjaawrsg fiaoiXia, «S; i}j9ev dq>fi(ffifiivoi fUtQa rmv ngoa^ 
Tvxorrwv* xai Ci Ti^ n^ig nva rmv r^ nQ^afivTif^ paatXdf 

aa. faaMa corr. £D. P. pro yalg. paatlia^, 

noB p(»Mimi8y iptis secarisy aos captabimiu, quae capere aeqnibimns : 
ct honuB aUervm contingety nt ant eos non assecuU domnm frustra 
redeannity qnod ipsnm not inferiores arguet, ant si eos adepti ado- 
riaoMr, certamineTicti condidamus. His egode causis non in itinere per* 
sequendos, sed alio qnodam modo bellum cum iis gerendnm existimo/' 
19. Cum bis etiam assentirentur , qni de primoribus palatinis 
praesentes aderant, imperator fagitiTos persequendi Toluntatem abie- 
cit: snbditos autem omnes sacramentum poposcit , non se ab Andro- 
nico PaUeologo inniore facturos (quo ipso edicebatur j ne quis post- 
bac imperatorem nominaret) sed nostis loco baberet, quandoquidem 
ab iflq»erstore aTO desciTisset Ergo iurabatur quidem, sed actum 
agebatur: qutppe non solum Byvantio e senatu et militibus quoti- 
djie complures ad nepotem transibant: Terum ex aliis aeque pro- 
Tinciis et ciTitatibns Romani imperii turmatim confluebant^ ut breTi 
spatio circum se iostnm teneret exercitom. Nec tamen studio no- 
Tanim remm direptione& et Tastitates crebrae inferebantur. Tribu- 
tomm coactores ab occnrsantibns despoiiabantur , nisi ipsi pracsen* 
tieates pecnniam tulis locis absconderant: ipsiqne insuper dcfraudato 
impcratore non parum sibi , qnasi ab obTiis spoiiati, retincbaut : ac 



94 



CAjNTAjCUZEia 



A.C.i^%t ngoaxiifiimp iiaqtOQav ^oyy lii'fov Sv£xa fyxXijfiatmf ^iiv^ 
P. OiyaTO, Tov xatQOv avfifiaxovvrog , elg agnay^v jtaQnwv xai 
fiooiv xai nQofiaxtov ne^uTT^avtsg T?jv ^ijfi/at^» S 6i nQta^v^ 
tSQog PaaiXevg , tog ivavrtwg ij avxog nQoasioxa %a ngd" 
yfiara exoiQ^h avvayaydv tov^ iv r^ K(ovaravii'vov rors iia-S 
rQi'fiovrag aQX^Qi^S^ (^ naxQiuQx^g ydg rsQoaifiog Sq>daae 
rBXsvr^aag iv ji vvxri xai o viog fiaailevg il^^kd^ tov^ jB«- 
^avriov,) xai Sialsx^^i^ avrotg a iSoxBi iixau» clvaij nsi&$i 
XtoQiafibv dno d^ov i^(pmv^aai. xard navrog dv&Qdnov tov re 
vvv r(p iyyovif avvovrog rov t' iaofiivov. dg Si fifjSi tovt*io 
iniaxstv ^Svvjjd-pj rdg rmv d(piarafiivfov oQfidg, Ssiaag 6 nQS^ 
B afivrsQog ^aaiksvgy fi^ xai slg niQag dq>i'xtjrai tci nQdyfiara xa^ 
xov , ovrmg ivavrimg tJ avrog ngoasSoxiias x^^^^t %^y 
0iXaSskgjsiag GsokTjnrov xai rov tov xoircivog nQOxa&^fisvov, 
KaXXixQfpfirfiv , nQia^sig nQog tov syyovov dnoarsikag, nQi^giS 
l^(jL§dasig ixioQSij inayysvkdfievog, tSg onsQ av 6 syyovog id-i^ 
Xoi yQafjLfiaav Stjkciaag , avrog av si^ niqag dydyou oi fikv 
ovv nQiafisig sig ^ASqmvov nokiv ik&ovrsg, insi xai fiaaiksvg 
o viog hvxs tiqo TJf^ nokswg iniaxsnrofuvog rijv arQoridv, 
nQoajisaav wg nQoaxvv^aovrsg xai ra rijg nQsafisiag dnay-^o 
yskovvrsg. ro Si nkijdog nsQiardvrsg avrovg yvfivotg TOlfe $/<gpc- 
Q aiv, mg invdovro vnsQ siQijvfjg dtpiyfiivovgy ixiksvov d)Jk^koig 
dnoxTiwvvau o fisv oiv KakkixQfivirjig rig Sisi. xaraasia^ig 
rijv y/vx^v, TOv innov rs dnsm^Sf]as, xai dfiq>oriQai^ nsqi" 

si qtiis tcum quopiam seniori studentium privatas eserceret contro- 
▼ersias, seque data opportunitate ulcisceretur , fructus, boves et 
oves pro poena adversario auferebat. Senipr postquam rem secus 
ire vidit atque speraverat, coactis qui per id tempus GonstanUnopoli 
▼isebantur episcopis, (patriarcha enim Gerasimus morti concesserat 
ca ipsa nocte , qua nepos urbem deseruerat) expromptisque apud 
eos, quae iure expromenda ducebat, persuadet, ut anathema con- 
torqueant in omnes , quique nunc a nepote sint, quique postea fu- 
turi sint Sed cum ne sic quidem deficientium impetus coerceretur, 
timens , ne , quoniam res tam contra exspectatum procederent, cx- 
trema pemicies sequeretur, Philadelphiae episcopum Theoleptum 
ct Callicreniten, sacri cnbiculi procubitorem, legatos ad nepotem mittity 
pacificationem offert, facturumque se, quod is litteris scriptis a ^ 
optaret, pollicetnr. Igitur legati Adrianopolin yeniunt: iuniorem 
imperatorem ante urbem copias recensentem offendunt: eum adora- 
turi et legationem exposituri adeunt Tum milites magna eos fre- 
qucnUa districUs ensibus circumfnndunt , atque ut de pace adven- 
tasse audiunt, ad illos contruddandos Inter se hortantur. Itaque 
GaUicrenites ez equo desilient tremolttf , et imperatorifl geuna com- 



HISTORIARVM I. 19. O^ 

ffjjfoov riv fiaaiXimq noSa, TtnaTO nBQiSeffg, oaop ovnw yo/i/-AC. i3ii 
(floy ano9aif$t(iduf 8 OiXaSeXfpefag Sh,, a(msQ Si* d\pv/cov rivwv 
noQifov xai npotptov xsvcSv dxovav , dxaTanXfpcTog •^v n^og 
nav oriovvi iStov ii rov KaXXixQtjviTfjv &anBQ dnorsdvfjxoTa 
St^ idB^, ,,ov Sdov" elnev „a d'ttv/idatB av, otTrco xareex()a^ nQog 
rov ^dvarov xaxmtrjyhai , fiiXXovrag , ei fi?j vvv , dXX* ovv 
varcQov nore dnodavBtd&ai* si ovv rovro naaa dvdyxrj , psX" 
nav, Src xai nqoq^aafg rivog xiQiovg, ij ort fxrj. rovrov d' ov^ !> 
rco^ ^ovro^, nota nQOtpaaig BvXoyaniQa, rj vniQ BiQrjvrjg nQS^ 

xx^PsvoyTag reXsvrijaat ;'* rfr* iniarQafsig nQog roy ^eyav iofii^ 
aTixov xai SvQytdwijv xai nQcoT^arQdroQa , (otirot yaQ avrov 
nsQiiarrjaav, onmg firj rt nSQi avrbv roX^fj&fj,) „si fiev el^eariv 
vfitv'* eg>fj „T0vg dvorjrovg rovrovai xai d^Qaastg xaraariXXsiVj 
nQdrrere a nQoai^xsr si i' ovv, dXX' ovroi ye iQdvrayv d nQO^ 

li^fiovvrcu, ndvTtog ovSev dv eirj r£v dpovXrjrcov d'S(p." eni 
rovroig 6 dvfjQ i&avfid^ero rtjg ftsyaXoy/vxtag ivsxa, xai xaQ^ 
rsQiag nQog rd Sstvd. fii/Q^ M-^ ^^^ r^i^o^ porj rig dvQvpcidfjg 
H^rjxeiro Std rov nXrf^ovg^ slra xarsaraXfjLivrjg ^ 6 fiaaiXsifg?. G2 
roii^ nQia^sig iita naQaXa^taVj xai nSQi civ rjxovaiv ixfia- 

io^y> dvrsfirjvvas ii* avrdSv uT) paatXst xai ndnntj^ roidis^Y, So 
„ro xatantnTStv iv rotg Sstvoig xai dysvvrj riva xai nQdTTStv 
xai q^iyysa&at, ^^avXcoi^ rtvciv xai fjtixQorffvxafV xai avrog 

6.^ a\ et fiiXXovxa coni. £D. P. Scilicet legcbat (J &av^dOie^ 
av o€tUf quod Titium sanavL 

m 

plesns, magno cnm timore adstat, iamiam se interfectum iri arbi* 
tralus. At Philadelphiensis , ut si per inanima transiret et Yanos 

2uosdam strepitus exaudiret, ct ad omnia impcrterritus manet, ct 
allicreniten metu prope exanimatum cemcns : „Hcns tu, iuquit, noa 
horrore mortts tantopere perfundi dccct, cum, si non modo, aiiquando 
giiidem certo, morituri simus. Si crgo mors est inevitabilis , praestafc 
utiqne mori, cum se commodi alicuius ostendit occasio. Quod cum 
ita sit , quae tandem conyenientior occasio , quam pro pace lcgationera 
obeuntes mori?" Dchinc ad magnum domesticum, Syrgiannem et 
protostratorem conversus , (hi enim proxime circumstabant , ne quid 
ei noceretur,) „Si potestis, inquit, stoUdos istos ac temerarios re- 
primere, vestri ofGcii munus implete: sin minus, faciant^quod facere 
gestiunt : invito deo nihil £et" Tam sublimis et ad quaequ^ gravia 
toleranda promptns viri animus admirationem habuit. Aliquamdiu 
igilur multitudo clamore fremebat: quo sedato, legatos seduccns im^ 
perator, cuius ergo yenissent cognoscit, et per eosdem avo in hanc 
sententiam respondet: Adversis casibus cedere et illiberaie quippiam 
ant agere aut eioqui, minntorum angustorumque quorumdam hominum : 
secnnda fortuna intumescere et nimium saperc, imperitorum et auda- 
emm: ae^abilem Tero in prosperis et adTersis senraro constantiam, 



96 



CANTACUZENI 



A.C. i32icivai nQivtoVj TO i* kv raT^ €vri;;|f/oi^ ^vauc^ai nat fiett^cv i} 
nQoa^x€i. ffovsip, ifiadwy mi^Qaadmr, OfAOiovg ii iv rs 
rotg Setvotg eivcu xai rotg ivavrioig, dvSfs/wv xai vovv ixov^ 
rmv, ovd-^ or' iiiuaJ^6[i»fv noQa aoi XQirijj fiaaiXsv, ieiX/f nvl 
l^(f^ig eleyov Snsf $2nov , vnoxQivofuvog r^v aXij^iav, ovrs^ 
vvv, OT^ iv r^ aag>aXBtioxwxadwardviu, Src^a qidiiy'§ofiai Tnoy 
nQoriQwv, dXk* ini fidffjvifi ndXt» g>diyyofi€U r^ ds^, tig 
B oviev ifjiavt^ avvoiia rmv iyxaXovfiivonv , oiii Ti TOiovToy 
fjfiaQrfixon, Sar* sig roaavnpf vnBQ^oX^v OQYijg r^v a^v yaXtf^ 
v&njra iQ^iaai. ro fiiv ovv elg iiaXXaydg x^V^^*' ^^ TJ7V10 
narQix^ ivfiivBtav ad&ig dvaxaXiaaa9ai , evx^g (sqyov ifM'. 
vvv ii divvdrov q>aiV0fiivov rov Blmtv n xaiQiOv if mr€H 
nQa^aa^ai itd ri^v oTo^ay ri^g arQandg noXXijv rtva yeyevti-' 
ftivtiv, nig dno rmv ngiafism fta^aji, xar* ifiavrov inMaut^ 
y/dftevog^ insi xai rijv a^v fiovXtjatv invdofitp^, ravra xaro-iS 
nQolSofiai, ansQ av ^iiara xaiair^ aoi q>avet'i]." rotg fihv i^ 
nfiapsai rotavra itaXex^ig o fiaatXsvg , xai xfV^^ iXntai 
fisrstogtaag, ig Bv^dvnov ixiX&vev dvaarQiq>6iv. of i^ xtU 
C dtpixofisvoi ngog fiaatXia, xai Tify rs rilg orQanSg vnhQ rov 
viov .fiaatXimg anovirjv re xainqoStvfiiav, xai t^v xcfr* avrcSv^o 
oQfxiiv xai fAaviav dmfyyBXxArBg , ovx oXfyfpf ivsnoirjaav raQa- 
X^v* elr' avdtg xai rotg rov viov §aatXitog xQ^dfisvot Xoyotg^ 
noQsaxsvaaav XQV^^^Q^ iXnit^Hv. sviov fiivrot xai avroS 
Bv^avrtov rd fiiv tov viov fiaatXiiog fiv^ys ayoiQa^ xai 

1. XQiym male coni. £D. P., cuin sola inferpunctlone locus la- 
l^onuret , quae olim post &Qaaiufv et ix^v^^v piena erat. 

■ 

fortium' atque pnidentium «ibi yideri. Itaqae «e neque cnm apud 
ipsum caosam dlceret, timoreiiliquoaffectam^ «iffiulataveritate, dixisse 

3uae dixerit : nequo nunc , quaudo se tutum existimet, priorum alieoa 
ictumm ; sed rursus deum testem appeUare , nullius conscium eue 
quae sibi obiecta sint eriminum: neque tam immane ullum facinu» 
admisisse, ut ira tam insanabili eius serenitatem ezasperare potuerit. 
Quare concordiam resarciri patemamque benevolentiam reftilui, opta- 
tum sibi et carum accidere. Verum quia in praesens adeo tumnltu- 
ante milite, opportunum did aut agi nihil queaty ut ipsimet legati 
testaturi sint , se eifis voluntate iam perapecta et animo sno in con- 
ailium adhibito, ea facturum , quae ipsnm quoqne avum summa iu- 
cunditate compleant, His dictis, legatos spe oona erectos ByaantiuB» 
rcmittiti Qui ut seni excrcltus uni?ersi aiacritatem et studium ergn 
luniorem, in ipsos vero incitatum furorem narraverunt, veiiementer 
Ilium conturbaninty moxque responso nepotis explicato, ad meltora 
speranda permovemnt. Porro in ipsa quoque nrbe Byxantio partea 
iunioris et augebantui mirifice et cprroborabantur cximie: scuioii» 



HISTORIARUM 1. 20. 97 

ia/ify nQoasXdfipavsv ovtoi feerQ/av* rd is rov nQeapvrigov ^*^' i^st 
vn€Q^€i T« xard ftixQOv xai aadtviaxBQa dnBii/Hvvro. dXkd D 
td fi€v xard Bif^dvriov roiavra* 

x\ *0 viog ie fiaaiXBvg €ig rijv varBqaiav rovg h t^- 
5A(t ndviag xai toi)^ r^v rayfidrwv ^€(iovag avyxaJiBad/xBvog^ 
ht ie xai r^v arQoridv xai rijv x^ig dia^iav xaragjiBfixpdfiBvog 
m^ ov xaXcig ovSi nQoaijxovrmg yByBvtj/iidvtjv, ({dTjii yd^ ix (pav-* 
Xop dya&ov ri iifvaadai ixfi^vai,) eira snBinmv, tcg vvv fxhv 
av avyyvoiti rotg airioig rfjg raQa/fjg mg ovx Blioaiv avrov9i6i 

tod^Sag Sxovra nQog rd roiavra, &v i' ai9ig naQanXr^aia 
roXfuSai, iixtjv ini&^aisi nQinovaav roiCg draxtovaiv* sig fii" 
aovg noQiS-ijxs rijv fiovXsjv, tpijaag, mg „oi fiiv na^d fiaai^ 
Ximg rovpLOv ndnnov Xiyoi xai aj dl^iaaig, dg avrog re 
aanal^oiro, eiai, r^v siQijvijv, xai ijfiag povkoiro' xai rovrotf 

iSxdQtv ijfiag fisv a fiovkoifiB^a airstv, ixetvov ik ^iiag e/BiV 
elg nsQag ayBiv* Xomov roiwv vfxdg exaarov a dv oitjrai avv-* 
oiaBiv k€y€iv*" IlQOg Tav^' dnavrsg dianeQ dno avvd^/ixfjg 
fiia yevofiBvoi ykwaa,a, fifj ii/ea^^ai eqiaaav rijv elQi^vrjv, fifjik 
povkeadui okiog fiovXevea&at nBQi rovrov* ,,iiov yoQ, tog 

^oaxovofisv, fiaaiXev, eig Saxarov dipiyfiivog xivivvov , xai fio^^ 
yig ^ov avvdiQOfiivov ro dno&avetv iiaq>vydiv , rotg avrotgy.St 

t4* Blain Haec Yox auo loco, ut yidetur^ mota est, subiicien- 
daque est post 17 d^toiOgg , et ita totus locus legendus: danu^ 
loito Tj)y tiQ^vtiv. xai tovtov x^^Q^^ ^/a&S ft^v & povXolfjtidt* ^* 
aitelv etc rcpudiato illo : xal i^fidg fio^loito , quod per osci- 
tantiam forian irrepsit J?D. P. Prior coniectura Yera, altera 
non item, ut opinor. Inrerbis xai ^uS^ foi}loito , qnae prae-» 
cedenti aMe xe respondeilt, supplenaum est dandieadm xtiv 
elQ^yijv, 

contra aensim minuebantur et debilitabantur* Byzautii statui rerum 
crat huiuscemodi. 

SM>. Postera luce iunior imperator primoribus unirerais et ordi- 
num dncibus convocatis, ubi de ex.ercitu et faesternis turbis, ut de 
re pamm laudabili ct decora querelam habuit, (neque enim e malo 
boni quippiam exsistere posse,) et se nunc quidem turbarum illarum 
auctoribus ignoscere , tamquam nesciis , sibi talia displicere : si quid 
in posterum simile attentaverint , pro dignitate in eos animadvcrsu- 
rum professus est, quo de consultandum e»set» cxposuit Avus 
noster , inquit , *pacem se amplexurum declaravit , poUicitus se, c^nod 
Toluerimns, iibenter praestiturum. Restat ut quisque vestrnm* dicat» 
quod futurum e re publica senserit Hic omnes veint ex composito, 
nno ore damare , neque accipere se pacem , neque super hoc ne* 
gotio consuli velle. Ecce enim tu, imperator, in extremum, ut fama 
est, devolutus discrimen, et vix morti, Deo opitulante, elapsus, in 

Cantacuzenus. 7 



98 



CANTACUZENl 



A*C. i3ai^^ xae^ /^/(^oa^ xaxots nBQineaBtw q^ikovsixstq, ieofud-a iij aov 
Tov TOtavra XoyiH^eadtu dnor^inea&ai* ofmq mBinsQy , mg av 
9Tl^i aoq ndnnog bIq^xs xal fiaaiXBvg, mg onf^ av avrog 
i&ikfjg alTStv , ixetvov ixnk?jQOvv naqBoxBvaad^ai , r^g fiaai-' 
Xeiag Xeyogisv dnoaravra xa&* iavtov onoi fiovkoao iuiy£tv,5 
ae ii iav r^v 'Pwficumv dQx^v i9vv€iv* av Si fi^ fiovkoiro, 
nQog Sv^dvriov triov in' avrov. oioficd-a yoQ ovie fii/,^^ 
xeix^iv neQifievetv rf/ulg rovg Bvt^avriovg, dXX' eri nOQQonri^a 

C ovrav , elg vndvrf^aiv re aijv il^eXdetv xai rijv noXiv av net~ 
^adovvau el fiev ovv olaneg fiqpXevofie&a nei&fj xai avroCyio 
m fiaaiXev , fifjxirt fjtiXXcafiev , dXX' egyov ixcifie&a tiSff» ei 
S' aXXmg avrog fiefiovXevaai, dXX* ^fitv ye tpaveQcig (pQoaov, 
onmg exaarog , mg dv olog re jj , Sutad^jj eavrov" Tovrmv 

^ovroDg dno ndvrwv tSane^ dno fiiag eiQfjfiivwv yXtorrfjg, noX- 
Xtjv oqcSv dxaiQiav o fiaaiXevg eig ro fieraneideiv im/ei^etVjii 
(fj re yag arQarid dxdd^exroi ratg OQfiatg ijaav, xai fidXtara 
ol ix FeQfiavciv fita^tpoQOi Aartvoi , iv olg rjaav xai rtveg 
rciv evnarQiSiov naQ^ avrotg, avrog re dijdcog m et/e nQog 
anavrag y nXtjv oXiyoov rtvAv , xai ovx ^v ix roi; Qaarov nQog 

D dyvcorag StaXeyeadat , waneQ ^v XQtiatfiov rtf xatQMy) noXXdg^o 
rtjg eig avrov evvoiag avrotg /dQtrag ofjioXoyi^aag , xcu Setr 
elvat eindv nXeiovt Siaaxit//et Sovvat ro nQoyfia, xai fifj iip* 
oSrco fxeydXfjy ttQo^tv dneQiaximcog /wQetv* „ov yaQ ne^i fii^ 
XQciv ttvo^v fiovXevofud^a , dXXd ne^i tov avfinavrog a/^eSov** 



eadexD et deieriora mala te praedpitare contendis. Quare roganAis, 
uti cogitationem iBtam a tua mente repudies. Verumtamcn quoniam 
avus , ut autumas , praestare p&ratus est quod tibi petere placuerit, 
censemus , uti se abdicet, ct ubi locorum voluerit, sibi vivat: ta 
Romanum imperium capessas. Si detrectaverit, Byzantium adversas 
illum infestis signis procedendum. £t arbitramur, Byzantinos usqoe 
ad muros adventum nostrum haud exspectaturos: sed procul adhoc 
distantibus occursuros urbemque dedituros. Si itaque nostro con- 
ailio flecteris , ne differamus : sed ad opns iam aggrediamur. Sin aliai 
iibi mcns, aperte enontia, ut quisque nostrum qnomodo pote— 
rit saluti suae provideat. His ita ab omnibus tamquam una lingaai 
dictis, perspiciens imperator, valde intempestivum esse, aliorsum eos 
conari deducere, (cohiberi euim miiitum furor non poterat, praecipue 
conductitiorum Latinorum e Germania , in quibus erant quidam domi 
nobiles: et ipse, paucis exceptis, omnium adhuc erat insolens , nec 
dahatur, quemadmodum tempus postulabat, Graecae linguae ignaroa 
alioqui,) amplis de benevola erga se eorum voluntate gratiis actis , «st 
rem accuratius considerandam , nec ad tanti momenti negotiam in- 
coasalto accedendumi, siqnidem non de nugis, sed de summa rcmni 



HISTORIARUH l. 20. 99 

iiiXvtn t6p avXXoyop, $Iq tj/v vars^aiav to ni^a^ ti^q /7ov-A.G. i32i 
Xiig iia^Tijaagm TOvrioy ii SiaXvSivxmv^ o^a xotq r^iai nakiHf 
o fiaaiXevg ifiovXevero nsfi jHv nQOKitfiivw ^ a avfKpiQSiv 
cxaavog ourai xsXsvaag slnsVv. sinsv ovv nQtSTOQ i SvQyidv^ 

Svtig* n^l^stg a xai nQOTSQOv ifiovXsvadfisda , ficunXsv, ovTsg 
€v Bv^avTttf y ovx iStf t^ ix^Qaivowsg i(p9sy%a(jLS^ t^ atg 
ndnn^ xai ^aaiXst^ ov5h ns^i nXsioTOv to xctxcSg avroy notjov-^ 
fisvot. nadstv , dXXa T?jg arjg xijiofisvoi' aaniiQiag, dvayxaitog 
iffSQOfjis^a nQog tovto* ri yaQ tov svog svioxifiiiatg toi; STi^ P, M 

lOQOv slvav g^aivsTat xaTaaTQog>^* o i^ xai vvvi avfipcuvsu T^g 
ydf OTQaTtdg dndatig ij^ avzov iivat nQo9vfiovfiivfig, (c/onrcu 
ik OQ&cov XoytafiSv ^ xai ovx saxtv oviiva vovv s^ovTa dv^ 
TStnstv,) si Tt xai nsQi ixstvov avfi^airi tcov iva^sQciv, ov^ 
^ficiv Tciv ^vayxaafiivcov , dXX' ixsivwv dv stti t&v slg t^v 

iSdvdyxfpf avysXaadvrnv. TOtyaQovv insi xotv^ naat Ta avTa 
siol^ XvatTsXstv , ijfistg ts ovisfiiav Totg fispovXsvfiivotg fxifi^ 
jj/tv sxofuv intfiQstv, Ta xotvfl ioxoyvra nQdrrstv dvdyxrii* 
TovTo^ avvstns xai 6 nQcoToaTQaTcoQ* tov fisydXov ts iofis^ 
OTtxov fifj awsTWTSQOv savTOV stvat vofii%stv TcSv aXXafVB 

nodndvTcav slnovTog , Sots TOtg xotvji ^oxovatv avrov fiovov 
ivavria Xiystv, dviaTfiaav. fia&siag ii yvxro; tov fiiyav iofii^ 
OTtxov fiaatXsvg fiovov naQaXafidv, xai avdtg ifiovXsvovro 
nsQi t£v avTciv* iioxst is xai avTotg OQdwv fisv sxsad^at t^v 

aa- ipovXevito male coni. ED. P. 

propemodiun agatur, praefatusy in diem altemm reiecta sententia, 
conciliom dimisit. Quo dimisso , cum tribus illis rursum consilii ca- 
piendi deliberat: et praecipit^ ut quod expedire videatur, ne taceant. 
Primus Syrgiannes sic incepit: Quae iam ante Byzantii in congressu 
diximus , non pri?ato aliquo in avum tuum odio , neque quod in^ ma- 
ximo lucro eius calamitatem poneremus, locuti sumus: sed quia de 
salntc et incolumitate tua soliciti eramus, eo necessario devenieba- 
mus : unius enim claritas et illustratio , alterius videtur eversio : quod 
et nunc usuvenit Quod enim exercitus uuiversus eius oppugnandi 
desiderio fervet, aequum desiderat, nec eum auisquam prudens re- 
prehendet: et si quid odiosum at<]jue grave iui contigerit, non id 
nostra, qui cogimur, sed illorum, qui cogunt, culpa contigerit Pro- 
inde, quia communiter omnibus ea visa sunt conducerc, ct nos 
eorum consilium vituperare nuUo modo possumns; quae universis 
probantur, ad rcm conferenda sunt. In hanc sententiam pedibus ivit 
etiam protostrator. Gumque addidisset magnus domesticus , non se 
intelligentia oninea vincere , ut ipse solus communi iudicio adversa- 
retur, surrexerunt. Ubi plerumque noctis processit, impcrator cum 
magno domestico solo iisdem de rebus deliberationem habet. Sta- 
tuunt ambo , non male cogitare milites. Quod cnim molitio novi- 



OF AN'jl2u'-i H.e"iOi-;Y 



lOO CANTACUZEN! 

A.C. i3ii OTQandv Xoytafjimv. rot; vemsQiofjiov yaq ijfij Xa/iinQcSg ^a- 
q^d-errogf ndvjeg ^aav fznia>QOi nQog rdg q^i^/^ag, xai fiBxapo^ 
Xijg dronwg iiqav. xMvvov fihroi tov eaxaiop rijv eig Bv- 
l^dvTiov avrtov aqji%iv q>iQ£W t^ fiaaiXet, ag ndvTODV evdvg t^) 
vi(g nQoad-rjaQfiivtov» o 6^ xai axonovfiivoig avTotg, onmg dv5 
fiij yivrjTai, xai noXXdg iXii^eig XoyiafiSv SisX^ovaiV, iioxn 

CfiiXTiOTOv elvai nqog QtaaaXovixtfv fiaXXov iXdttv, tig av iv 
V.Sar^ fi€Tal^ XQ^^V ^" ^^ avTOV xara a/pX^v td diad^ifiBVog 
6 fiaaiXevgf uQog tov noXtfiov dvTi^axjj, xat firi duoXijTai hti- 
X€iQOvfi€Vog ix Tov aiq>vii(ovm ravTfjv ifj xvQtoaavrsg r^yto 
fiovXijVy hqdnovTO eig vitvov. rSjg ik iniyevoftivTjg ^fii^ag, 
rcSv T€ iv TiXei ndvjiov xai rcSv rijg avyxXiJTOv avveXdivTtoi^, 
naqovTiov xai t£v tiQTjfiivwv AaTiva^v , ei n xaivareQOv tcSi' 
X^ig fiefiovXevfiiytov i^evQijTai' TiVi, 6 fiaaiXevg htvvduvero 
xoiVTj^ jjdTeXovg ydQ rov povXevfjiajog xaTaX€ig>d^og , xaiiS 
vfiav ndvTiov ne^i avro ^axoXijfiivtoVy eixog Tiva xai nQoasm- 

jyvoJjaai Ti nXiov" IlaXaioXoyov ie tov fjieydXov ar^aronedd^- 
Xov fii^ avTOV Ti n^oaenivevofjxivai nXiov, firjT* aXXov dxrjxoi- 

^ va^ q>c^fiivov, xai xafiaXXa^iOv q>()afjinifiv TefimvioX, wg ix 

19. xapaXXaQiov qQafiniqiy TffintyidX 1. e. equite fratre Petro 
de Pignolo. nam ista vox xa8aXXttQ*og, ut in C. Floreutino ob- 
servayi, sienificat equitem honorarii aut pii ordinis. Graeca 
autem sic divido; (pQn, id est Italice, fratcr, (dicunt et frate,) 
MniQiy^ id est Petrus ; nam Gr^eci inferiores fi littrram 
plerumque in propriis praeponunt litterae n, quod viris doctis 
Meursio et Gretsero observatum. Istud autem MniQty a Pcr- 
rino deflaxity qno ct familiae aliquot honoratiores Galliae no- 
strae usae sunt yxk id est de, nam yt litterae valent cf, ut in vtd^ 
fia, pro idfitt. IliyioX, Piniolo; familiam quaerant queis otium 
est Haec nobis monuisse sufBcit. ED, P. 

tatis iam quasi magnum incendium clare luceret, omnes a fama 
suspensi, mutationem domini vehcmcntcr appetebanL Verumfamen 
cxpeditionem hanc avo pcmiciem allaturam, quando ad nepotem 
omnes statim se applicaturi sint Quod qua rationc imprdirctur, 
illis circumspicientibus et multa secum varie agitantibus , fhessalo- 
nicam potius eundum est visum, ut intcrmisso tempore senex pau' 
latim firmatis opibus, adversariis obsistere posset, nec de improviso 
oppressus interiret Hac seutentia comprobata , quieti corpora man- 
daverunt. Die seqiienti nobilibus docibusque bmnibus congregatis, 
praesentibus item jLatinis , • quorum ante mentionem fecimus , quae- 
situm est ab imperatore, ecquid praeter ea, quae heri voluissent, 
novi quippiam aliquis commentatus fuisset Nam cum decretum 
nihil fuerit , et omiles eadem cogitatio occupatos tenuerit, verisimile 
fieri, meditando praeterea quempiam aliquid invenisse. Magno au- 
tem stratopedarcha Palaeologo dicente, nec sibi reputanti aliud oc- 
currisse, nec ab alio noynm aliquid andivissc, ct caballario tamquam 



HISTORIARUM 1.30. lOI 

n^wrtiTiOv Twv Aaxiyiov ^fiiafimq slva^ rmv /ASc dQtifis^mv A,Q, \^:ti 
fi^r' dXijd^iaTBQa fn^r' ovaYxamBQa iiniivTogj xtd tw aXXmv 
i^S^g dndvTwv Totg UQfiftivoig ini\///ig>taafi6vtov, xai TifV sig Bv^ 
^dvTiov aqtC%iv inunieviovTav, iog Sfia tm (pavijvai n^ouxoiQ^ 
SxfoVy xai TiXog eig Ixersfav vnig tov xavTa nQaTTBiv xaTdkri^ 
fdvrav, o paatXivg^ fiixQov hua/jiv ^cxAJl' efioiyt^* €2n€ „tq . 
JSoXoficivTeiov xaXtSg fiQijad^ai ioxovv, to, eJvai amTjQiav iv 
noXXfj fiovXjj* xai noXXd noXXdxig ns^i twv avTciv fiovXsvac^ 
fiivff, iisvQijTai Ti xai t£v siQfifiivmv nXiov, o iii xcu isi^vP^tS 

loiSo^sv tig fiiaov dsivai, mg dv, ii xaiUo^ ^X^*'^ ioxifiaa^^ 
ifioi nQog Tr^v ^AiqiOVOv T^vie noXiV d^iyfiiyw, avToi ts noX" 
X^v inBisi^avTO t^v Bvvoiov xoivfj ndvTsg nsgi ifie, xai al aX" 
Xai^ ndaai xaTa t^v &Qdxriv a^Qi XQiorovnoXetog nQoaBxmQfi- 
aav noXBig* ov fi^ dXXd xai oaov ^v OT^oruomoy iv Tatg 

iSOQ^^fiatg xciftaig xadiiQVfxivov , olg xai noXXijv og>BiXBiv t^v 
XOQiV ofioXoym mg dyadotg nBQi ifis nQotxa yByBVtjfiivoig. al 
fiivTOi xaTwriQca XQiaTovnoXsc^g noXXai xai nsQiqiavstg ov^ 
aai noXsig axQ^ ^^^ ^AxaQvaviag xai JaXfiaTiag vn^xooi ^Foh- B 
fiaioig, xcu arQaTidv ovx BvxaTaqQovfjrov e^ovaai xai arQa- 

noTrfyovg noXXovg TB\xai dyadwg, ovisfua nQoasxciQtjasv tifitv* 
SnBQ ifii TaQax^g ivinXriaBV ovx dnavT^aav xaTa yvwfifiv. 
ovi' Bivai vofn%c9 XvaiTsXsg mg ovisvwv xaTafQOvijaai, dXXa 

7. Proverb. 1 1, EIX P, 

cx persona Lalinomm afiBrmante , iie hestemo dictis nihil esse ne- 
que Terum ma^s, neqne magis nccesaarium, ceterisque ordine omni- 
hu9 eadem asaeveranUbus, et expcditionem in Byzantium festinan- 
tibus, q«od, simul apparaissent, Jeditum iri aicbant: et postremo 
iu prcces , ut co sibi liceret ire , desinentibus , imperator paulum 
moratns, At mihi, inquit» Salomonis illud praeclare scriptum vi- 
deiiir, salutem esse, ubi multa sunt consilia. Et cum saepius ac 
niultum super iisdeni rebus consultaverim , aliquid praeter hactenus 
dicta amplius inveni , quod in niedium afferendum existimavi, ut a 
Tobis quantum valeat, pondcrctur. Postquam Adrianopolin vcni , 
ct cives cuncti benevole me acceperunt , et reliqua Thraciae oppida 
univcrsa usque Christopolin in fidcm auctoritatem^ue nostram 
se%e contulcrunt: quod et manipuli roilitares in vicis habilantes 
fecerunt, quibus gratuito mihi commodantibus , magnum a me be- 
ncficium debcri confitcor. Scd quae infra Christopolin usque ad 
Acaraaniam ct Dalmatiam sunt urbcs complures et florcntes 
ftomanis subicctae, in quibus cohortes minime asperoandae, cum 
mnitis strenuisaue ducibus, earum nulla hactcnus deditionem no- 
bis fecit. Quod quia sccus accidit, quam cupiebam, mihi magno- 
pcre molestum cst. Ncc fructuosum forc crcdo , illas ut nullius 
momenli dcspicere, scd societatem ct communionem illarum aciti- 



loa CANTACUZENI 

A.C. i^ii^fQi nXsAnov noii^<TaG9tti xai rijv ixBfmv (rvftfiaxfav mixoi^ 
vwviay. rovrov /o()fy dvayxailoy elvai^fioi ioxetr^vnQog exet- 
va g>iQOv(Tav nqArov eXia&ai. nfiOo/jtoQfio&woiv Si ixe/vmv^ 
nqoq zijv KtovoTavr/vov paiiovfjitda ^Q^ovvrsg, ovr' omam 
noXsfi/ovg xajaXinovrsg, xai SmXaofw r^y ivvafiiv nqoaxTfi^^ 
C oofievot" fiaaiXsvg ftsv odv roiavra sins^ rtjv nfog ri^v sani^ 
(fav sXia9at nsZ&stv intxsiQciv * ol i* ai&tg rSv nQOtiqav 
ixofisvot XoytaftSv, n^og Bvt^avrtov sXsyov dntivat Sstv xai 
SXXoas firiSafirlf tag ovShv ov sqyov avro xaraaxsiv, xai fir^ 
noQoxsivstv roy noXsfiov, dXXa avvatQsVv. i o 

^ D xeL ^Ev rovrotg rov fisyaXov Sofisarixov tp9tyyofiivov 

V. S^fifjSiv ,,av S"* sq>aaav „dv9* orov fiij xai aikog nsQi r£v no^ 
fovrtov yveiftTjv siaaystg , dXX^ ovrtog wg xatvtiv fi^Ssvog ytvth- 
fiivov atmn^v daxstg;" „ort ys" sinsv „ov povXsvoftivovg, dXXd 
rijv fiovXijv intxvQOvvrag oQci. si yaQ ifiovXsvsa9Sj ray^ av rii5 
xai avrog slnov r&v avfttpsQovrtov. ov fifjv dXX* htsinsQ inv9s^ 
o9s,a vofit%to avftifiQOvra iQW» xainQtSrov ftiv enstai ftot 9av~ 
ftd^stv, o9sv ovrto nsnsixars savrovg, avv odSsvi novtp xtnaXf^^ 
P. 60 }psts9at rfjv Ktovaravrivov fiovov btp9ivrsg. sl fisv ydg rt nXiov 
ttjrs ij snv9sa9s iv xai avrog ini'araftat^ o, rt nor^ av si?j /tia-20 
9stv ifiovXofifjv^ si S' ovSev, rdvavria navrdnaatv ifioi tpoovsJ^ 
rSm iyto ydg noXtv tn!rm ftsydXipf xai noXvdv9Qtonov, xai XQ^f^^ 
ot xai onXotg xai trrQarttoratg Svvartordrijv, xai fitxatXda Sxov- 

naiidum mazimi. Qnare meo iiidicio ante omnia iter eo i|ilendat-> 
mus necesse esL Ubi se iilae nobiscum coniunxerint , tum deniqae 
neque hoste iam a tergo relicto, et viribus altero tanto anctis, ad 
Gonstantinopolin oppugnandam fidenter accedemus. Hactenus impe- 
vator, profectionem illis in occidentem persuadere laborans yidelicet. 
At illi in sententia pristina perseverantcs , Byzantium, alio nna- 

2uam iter confcrendum dicere, quod eo potiri nihil sit negotit, 
ellumque contraherc potius, quam ducere oportere. 

ai. Inter haec tacente magno domestico, Quid tn, inqniunt, 
cnr non etiam profers , de proposita re quid sentias ? cnr , quasi 
nihil agatur novi , ita siles? Quod tos , occurrit ille , non consilia 
agitanles , sed consulta iam rata facientes Tideo. Etenim si consul- 
taretis , forsitan ego quoque utiie quiddam in medium protulissem. 
Kihilo minus quia sciscitamini , non celabo , quae conductura de- 
iCemo. Principio miror, unde in eam opinionem Teneritis, labore, 
nnllo, sed conspectu solo Constantinopolin esse capturos, Nam si 
▼os amplius aliquid nostis auditioncTe accepistis, quam ego scio, 

Sld illud tandem sit, nosse Telim ; sin minus, tum tos longissime 
opinione mea disceditis. Ego siquidem ciWtatem adeo amplam 
€i frequentem , pecuniis , armii , miiitibus potenUMimam , imperalo* 



HISTORIARUM I. 21. Io3 

aaw fy»a9£<n£ra, ovrco fihravvsrov, hii ToaoirOiQ i* aQ^avraA. C. i3ai 
XQOvoig xai noXkov exovra mQi avxov evvoiMig iiaxcifAivw, 
xai x^ijf^wriv i^Qafidvoy, olg avr^ netast nqoai/HV TfjV orQo^ 
Tiav, ov Twv Qwnwv, d}Xa t£v dvaxohoTarmv flvai vofiH^m xa- 
5raa;if£rK xai X^Qi^ ^^ Tovrmv t£v naXauSv Tig ^EkXrpftav aog>6g 

V /Eij; Tii Totavra qaiia>g iXmXsip nsi^^si, noXXa ra ftsTal^v x^iXi^ B 
uv xai xvXixog dvat einoiv, boti ii Tig xai OTQcenjyotg vo^og, 
hiiarig Tatg evTvxiaig xai Tag ivanqayiag /lerfetv , xai ovroc 
aQiOTog oTQairfYmv, oaTig ^ inirvyx^vav vixS, ij dnorvyxavtov 

xcovx dnopttXXei rd ovra. axiiffaade dfj, eiye vvv inungaTevaavTeg 
Tjj Kfovfrtaytivov, ovx oloi tb yevw/ned-a iXet^, onoaa avfi^^-' 
aeTai xd Svaxeqr^. ev&vg (xiv ydg dvdyx^ Tovg %^ nqea^vTi^ 
(fto fiaaiXet n^oaxeifxivovg , ?jficSv dnQaxTtov enaveXdimtov, 
dvad-aQa^aat' re xai eig iXniSa tov vtxi^aetv yevofiivovg nQO^-- 

iSfiateQOv av ^fitv ineX&etv , oyneQ avToi iavrotg ^fietg Sv ya-C 
veirifiev atridnaTOi fiovXevadfxevoi xaxSg. ^oyr^j ii exaTiQm* 
&ev TOtJ^ noXefiiovg, (ex re ydq rcSv xard Ttjv S» rotg ^Ptofraioig 
VTnfxowfV noXeav xai avrov Bv^^avriov Svvarov d%i6fiaxov ^fitv 
dS-goia&ijvai arQaridv, xai ex rijg iani^ag iriqav bfioiav,) av- 

aoroi ivaneiXrjfifxivoi fjtiaoi, 7J iiatpSaQjjaofie&a, fiij ivvdfievot ay- 
Tix^tv nqog dfjitpifioXov roV noXefiov, ijxaxwg dnaXXd%Ofiev, rtZv 
fihf noXefjtiwv ixariQtodev intxetftivtov,T£vnQoaxtoQ7jadvrtov Se 
dtptarafiivtov, itd ro iv iXniatv ^ftag eivai iiatpd^aQTjaeadut. xai 
nQog ert rovrotg onXmv iejjaofxedu xai XQ^f^i^^^v, Toltg fiev rjirj 

vem sinu sao coiitiiieiitem , enmque iam •pradentem, tot annis im- 
peritantem, mnliorum benevolentia septum, pecunia abundaEtem, 
qua exercitom sini obligabit , occupare , mnlto difficillimum. esse 
constituo. Praeterea e Teteribus Graecis vir sapiens monet, ne bu« 
iusmodi temere speremns; ait enim, muUa cadere inter calicem 
supremaque labra. Est autem et ducnm lex, commoda paribus ex- 
acquare incommodis: illeque babendus optimus, qui aut Toti com- 
pos vincit, aut voto frustratus , quae tenet, non amittit. Aniroad- 
yertite igitnr, si Constantinopolin moverimus ea^e potiri nequive- 
rimns , in quot nos difficultates induemus. lilico enim oportebit 
stantes a seniore imperatore , nobis obsidionem solventibus , spiritus 
snmere et spe victoriae elatos , recedentes cupidius invadere, cum 
ipsi nosmet de consilio male capto accusabimus. Habentes autem 
utrimque hostem, (ex nrbibus quippe Romanis in oriente, et ex ipso 
Byzantio comparari exercitus nostro nibilo inferior- potest, et ex 
occidenta alius aeque similis,) nos in medio conclusi aut interibimus 
ex utraque partc oon valentes resistere, aut bostibuB binc ct inde 
iacnmbentibus , sociis autem metu interitus nostri deficientibus , 
turpiier evademos. Addo quod armis et samptu egebimus: ui ei 



io4 



CiUSTACUZENI 



A.C,i3ai af}f(mDat noXsfAOvvTfg , rofi; 6' m fiivova$ y^ov^oic fyxa9t^ 
DardyTeg, Snwg fifi inoarmaiv a ig oaag dyayxag ^fiag xata^ 
arijaei, avvoQoy XQ^* ^^ ^^ xdxeiyo iyedvfidjS^fjv , fog o , T€ 
Tiiv TQifiakmy fjyBfitoy xai 6 twv Mvamv fiaaiXevg Sfem^ 
ai^Xdfiog, xfjSsarai §aatXi(og ovrsg^ vvv fikv SidtpiQOVTai. nQogS 
ttvToy tiimv Tivmv Svsxa aiTuav av is iid tov ngog ^fiSg 
y.S^noXsfxov SiakvatfTai ngog avTOvg, xai xekevafi fiofidel^, no^ 
Xefuoig avTotg ^Qfjaofied^a (pofieQatTaTOig» TOiavTa fikv xai 
CTBQa Svax^QiaTBQa dva^vijaiTai "^fitv xaxd , dv fiff avTofioei 
Ttjy nokiv SXmfisv, xa^dneQ dvTOi ^otb* av Sh TQantofie&a lo 
nQog T^v eaniQaVf nQWTOv fiiv to xmkvaav ovSiv^ anaaav vfp* 
^,&7€avT0vg noujaaad^ai iv fiQaxBt* o! ts ydQ eaTfiQioi, avdoQfi^ 
TOi Ti^og Tag dnooTaaiag, xai nQoax^Qjjaovai QtfSitog t^ vitg 
^aaiXety XfUQOVTeg nQog Tovg veo^TBQtafiovg, o! t' itpeaTtjxoTeg 
Tatg noXeaiv -^yefiovegj vno tb Tmv tSmv 'hwaTog nokiT&v ix- 1 5 
pia^ofievog xai t^v dSrikJav SeSotxoTeg t^; tvx^s ^^ etSo- 
TC^ nQog onaTBQOv tcSv Paaikimv to XQUTog x^^^^^h ^4* ^^ 
vaTmiQijf to vvv cxov (patvoftivip xai avTotg intxeifiivip na^ 
QaSoiaovai rdg noketg. ov fiijv dkXd xai fiaatkevg xai /(iifjuaat 
xai Tifiatg xai SwQeatg dkkatg dfietpofievog Tovg nQoatovragM 

, nQog iavToy, xai tqv^ fiii fiovkofiivovg nQOTBQoy av ig^ekxv^^ 

"Baiitar inetra Si xai ovg etnoftey ^yefiiyag tcSv ofiOQmv fifjttv 
id-ywv dnoxv^aovaiv ^fitv dg Svvar^tg dvTtxa&iaTaad^at nQog 
^okBfiov, ^ avfif^ax^aovat^ t6 yuQ SwaToy ^tg ivTiSoaty noiet 

detertoret oppngnemus , et iii, qui in fidc manserunt, ne ipsi qiio- 
que desciscant, praesidia imponamus. Haec in quantas augustias 
nos coniectura sint, intelligendum est. lUud insuper mccum reTol* 
▼i y et Triballorum principem et Moesorum regem Sphentistblabumt 
imperatoris avi cognatot, privatas cum eo simultates modo cjl- 
ercer<% Ouodsi, propter bellum istnd composita lite, ad se adiu- 
vandum Hlos invitaverit, hostes eos imprimis formidabiles patie* 
mur. Ista et alia intolerabiliora mala nobis exorientur, nisi quem- 
admodum vos futnrum dicitis, urbem primo atatim impetu capiamus. 
At vcro si ad occidentem nos convertamus, primum nihil vetabit, 
quo minus brevi totum in potestatem redigamus : occideutales enim 
snopte ingenio ad defecttonem propendent, et ut rebus novis gau- 
dentes, non diiliculter iuniori imperatori sese tradent Urbium vero 
praefecti, unusquisque a civibus suis coacti, incertosque casus me* 
iuentes, nec liquido scientes, utrius futurum sit imperium, qui in 

Sraesens potentior videbitur, et ipsis insiiterit, ei urbes addicent. 
icque hic consistetur: sed imperator praeterea partim argento, par» 
iim honoribus , pariim aliis congiariis ad se irauseuntes remuneraas, 
etiam prius a se alienos alliciet Deinde quoque finitimarum gen^ 
Uum principesji quos diximus, «ui prae ignuvia resistere uotiis, ui 



HISTORIARUM I. 21. Io5 

rovg fioQpd^g fiSkXop Ti^og fpMap TfinBa&a$, noifjadfisyoiA.Ci^-n 
Sk vfp* iavrovg t^v ianiQav dvriQ^onov ovaav ^im^v^ xai Jt- 
nkaaidaavTBg rijv jSvvafiiv, dag^aXag ijSfj nQog Bvl^dvTiov fia- 
iiovfiidvu xdv fihv nQoa/mQo/rj, $v dv 6^01 • ei Si fiij, ncQi- 
Sxa^a^dvreg ixnoXioftxijaofitv rip XQ^^V » ovdevog oviog tov 
dnavtaTaadai xoTavayxdaovrog. TOVTtov ijj Svexa TtfV fiaai^ 
lit»g yvwfitiv XvaiTcXetv oioficvog ig ra fidkiaTa, avTJj avvit" 
nov xai nXett» d' heQa tovtwv sxfov, naqirifu sinetv ixtiv.C 
ti fiiv yd^ oJoi Ti iaT6 Tfjv fiovX^v fierapaXirv, d^xiaei xai 
loravra* ei i' ov^ oToi rc, eix^ xdxsVva XiyoiTO avJ' Toiavra 
fihv xai Paaiksvg viog xai iofiiarixog 6 fiiyag fUT- avTOv 
Si€iXix^9jaav ngog Tffv oTQaridv, ov^ ovtcd xai XvawBkBtv ipQO^ 
vovvT£g. fiieaav yaQ dxQificig ex tc twv avTOfioXmv xai ix t(Sv 
ix Bv^avTiov TiQog avTOvg XQVfpa itaXsyofiivtov , tog afia t(o 
iSfpavijvai avrov^ eiaSi§ovTai Bvl^dvTioi itdqavTEg ra^ nvXag, 
Sfia fikv ixnenXijyfiivoi rdy viov fiaaiXia, mg iv oXiy((f xai 
Tfjg avm Q^dxfjg xai Ttjg naQaXAn) fUxQt xai avrov Bv^av- 
Tiov xv^iov yeyevfjftivov , xai noXX?jv inayoftevov aTQaTidv 
Sftu ii xai evvoix&g itaxs/fievot n^og avrov. ieiotxireg ii fiij D 
aoo n^sapvTCQog fiaatXevg eigxivivvov xaToaT^ dXovafjg T^g Ktov- 
aravTiLVOVj inXdTTOVTO Tj;y nQog ianiqav ixaTQUTsiav XvaiTeXs- 
OTi^av oieadut^ (pavBQcSg yd^ einetv Trjv aiu^av, it* ^v ov ^ov- 
XotVTO doTt intOTQoctevetv avT^, ovx dafaXig sivat iioxet itd 

bcllo potenlibtis, non audebunt, aut nobit opitulabuntur. Sic enim 
barbaronim eat ingenium, qno adversarium ad se ulciscendum prae- 
▼alentiorem Tident, eo magis se illl amicot esse student. Subacto 
anloro occidente, qui nobis pro oriente erit, exercituquc duplicato, 
tum secure Byzantium movebimus. £t siquidem se dediderit, bene: 
ain secus, circumsessum ipsa diutumitate expugnabimus, cum, quod 
nos depellat, nihil erit His de causis imperatoris senteutiam ut 
ntilissimam probo eique subscribo : et cnm plura babeam dicere , 
libens omitto. Nam si consilium mutarc potestis, etiam ista sufQ- 
cient: «i aon potestis, in ventum et illa loqucremur. Huuc in mo- 
dum et imperator nepos, et magiins domesticus, contra quam expe- 
dire arbitrabantur , cum militibus agebant: opUme enim cum ex 
transfogis, tum ex occultis Byzantiorum coUoquiis didicerant, simul 
atqae coepti essent conspici , populum portas ad eos intromitteudos 
patefactnrum : partim quoa iuniori ▼client, partim quod eum obstupcsce- 
rent, qui brevi tempore et superiorem ct maritimam Tbraciam sibi sub- 
didisset, tamque ingentes copias adduceret. Verumcnimvero cum time- 
rent, ne capta urbe in senem imperatorem inhumanius aliquid designare- 
iiir, expeditionem oecideutalem sibi fructuosiorcm videri comminisci vo- 
luerunt. Nam sinc integumento causam edere,' ob quam per id tcmpns 
Coaslaatiaopoiin adoriri. nQlleai, panun fore tutu^credebant: quando 



I06 CAKrACDZENI 

l.C. i3ai TO r^ arpatiav m nfog fiafftXia rip piw A^i^am Blvat, nai 
StaXvd-fiaofiiittjp^ bX ri nv9wM rotovrw* n^og ravva sH r« 
Xoydifq xai avfjutaaa orQartd f,€d /iiy clQ^dui navra xai 
orQOT^tx^g ifin€tQ/ag dl^wg, ovi* avroi d(y9f^fifi€v dv*' $1^ 
nov „ci ^aatXsv* ^ re yoQ ianiQa nolXti xcu noXetg e/ovaaS 
noXkdg xai neQupavetg, xai arQartdv Sfia orQartf/otg pslrt- 
P- 68 arotg ovx evxarafpQivffrov, xai Qaitmg nQoaxnQ^oei, xaQ-dnBQ 
€<ptpre xai avro/. ixstvo fiivroi davfidJ^eiv ^fitv inijX^ rov 
fieyaXov SofiBarixov , ontog ro fiiv rijv eaniQav vgt* iavroifg 
noti^aaa&at rwv ndw QoSitov dniipiVBV elvaty ro i' €iasX9etv lo 
SvaxoXov iXd^ovrag eig r^v KMVaravrivov. ixeivov ydQ ovrog 
QffSiov , ^ Sij xcu avtog Sqfij, rovro noXX^ rif fiirQtf t^ qo- 
y. 55 artiv]j StatpiQSiv a^roi oiofiedu. inei S* dndaatg ralg tlnjipoig 
ro nQog riiv eaniQOV ixarQareveiv noQa aoi, fictatXei, xexQa^ 
rtjxog oQoifiev, avarQarevaovat fiiv xai fff^civ, inirayfia aov^S 
ixnXriQovvreg , oaoi S^ xai povXijaovreu* nX^v ov fterd t^$ 
B tatjg nQodvfuag, ^vayxaaftevmg Si. dv S' maneQ d^tovfiev avroi, 
rijy ig Bv^dvriov ttoftev, ndvreg re ufia hfJOfie&a xai nQo9vfua 
avv noXXKf Sto Sfi aov Seofie^, nQog rijv dl^imatv rifiwv vnet^atf 
Stxaiav re ovaav xai ig rd naQOvra XvatreXeardrJiv.'' TotavraM 
fiiv xai ot rijg arQartSg ^ytfioveg elnov* oQtSv Se 6 fiaatXevg r^v 
ini TO BvJ^dvnov avrotg oQfi^v ovx dfiifiXwoftivfiv , ptd^ea^ai 
re ovx e/jov, r^^ evvoiag Sfta xai rtjg evnet^iag inatviactg av^ 
rovg, Srt xai a fifi fiovXotvro Std rijv eig avrov evnei^tav awi- 

fidet exercitns erga Imperatorem inniorem adhvc nntarety ct ai qiiid 
tale audiret, diladieretnr. Ad haec nobiles uniyenusque exercitus 
responderunt , non te negare , conyenienter et ex nsa artis impera- 
toriae dicta ctse omnia: late enim patere occide&tem orbem, multas 
et inclitas sustinere nrbes, copias habere haud aspemabiles , cam 
ductoribus fortissimis , lerique momento, ut aml>o affirmasseut, se 
dediturum. Mirari tamen, quomodo raagnus domesticus occidentem 
Bub ditionem subiici facile admodum possc, Gonstantinopolni aatem 
intrare cum exercitu csse difQcile assever^erit. Cum enim illud 
prius, ex eius qnoque sententia, difBcile non sit , faoc sao iodicio 
multis partibus tamen e%9t^ facilius. Et quoniam oocidentalem expe- 
ditionem apud animum imperatoris V^ut omnibus snffragiis obtinaisse 
cemerent, ituros secundum mandata quotqaot velint; noQ tamea 
aeque alacriter, sed ingratis. Si , qnod cnperent, Bysantium petere- 
tur , mira voluptate neminem non secutumm. Qoare se illum orare 
maiorem in modum, iustae ipsorum praesentlque statai opportu- 
nissimae postulationi obsequeretur. Idem doces aiebant. Imperator 
▼idens eonim Constantinopolls inyadendae libidinem nihil prorsos 
languescere, cum cogere non posset, de ben^voleatia obedientia- 
que eommendatos, qai etiam a qoibas «bhorrtfreat, atadio tibi ob- 



HISTORIARIIM I. 31. 107 

&$rro fgSy, r^y ttg rtjp EMyatctmvawtoXiv iq^fjxs 9rops/aK A.C.i3ai 
M ie Hafisvoi iel^dfiBvoi rov Xoyop, ntai fiovouovxi Bv^cwr/ov 
toiavTsq xsxQttTTjxivaif nafeaxevdl^ovTO nfbg ttjv nOQSt'av, inti G 
Si ovx ^Svvjj&fjaav Ttjv nQog QBaaaXovixrjv iXiadai nttaai 
iTfiv aTQaTidv, avvBoiQtov tc ^Sjj t^ nQCafivTiQtp paaiXit ig 
xMvvov Ttt ngdyfjiaTa x^QV^^^^» «V*^ '«'t' /nBydXt^ SofitoTt''- 
xtjf 6 paaiXBvq ipovXsvaavTo rt^ nQeafivTiff^ fiaaiXst Sid YQafiF^ 
fidTtov xQvtpa rijv etpoSov avTSv StiXmaau on€Q d xofdS^Xov 
awtfvix^fi yeviadai TJj aTQaTia, TdQa^ov av ino/fjatv ovx 

loiXiyov, tog vno Tciv atpSTiQWf oQ/ivTtov xatanQoSiSofJLivoigm 
yQdtpec S^ fiaaiXcvg 6 viog, toiT fieytiXov SofjLBarixov rd yQdfi- 
fiaTa iyxaQdTTtnrtog yTt^ ndnntg TOiavTa* ,,ta &£t.6TaTB ^aaiXtv, 
AanBQ noXXdxig, xai vvv d-aov inifiaQTVQOfiai rotg Xsyofiivoig, 
tig ovt' avTod^i naQtov iftavT^ Ti avvoiSa nQog aijv B/d^Qavj^ 

i5s§€iQyaafiivtp , Ovt' ini tovtoi^ dnitmjv tog TQontg navri xa-* 
xtoatov Ta ad^ dXX' tva fiovov tov inriQTrjfiivov ifioi xivSvvov 
Svv7j^t2 StatfvyBtv. wvi Ss tovto fiiv iftoi ns^iiBtmv iv t^ 
aatfaXcV ovti, ai S* ix tov ivavr/ov naQa ndaav ifirjv fiov^ 
Xrjaiv 6 xivSvvog nBQiitmjxBv» ISov yoQ, ndatj XQV^^f^^^^^ ^^" 

^oyavfi atiTB rijv tnQaTiav nQog rijv ianiQav TQaniadui nBtaai, 
dSvvdTtog Ba/ov. dvdyxij Sfj ndaa vfitv inBXSBtv. iyto fJLBV 
ovv axoXaiTBQOv fiaSiovfiai vooBtv nXaTTopiBVog* ^lapaXtiv Si 
nBiQaaofiai t^v raxitnfjv dvaxtoQBtv. aoi S' iv ro^ovrtf tpQOv^ 

10. xaitxnQt^Mofiivn coni. ED. P.» 6ed nihil muUndnm. 

temperandi facere annuissent, Gonstantinopolin ire pennisit, Yocem 
eitts milites gratulabundi excipiunt, et Byzantlum tantum non in 
manibu* iam se habere opinantes, iter paranU Ergo quoniam ab 
cxercitu impelrare nequiTissent , ut Thessalonicazil duci mallet, in* 
telligebantque seniorem imperatorem venire iu periculnm, ipse et 
magnus domesticus ciam iUum per epistolam de hoc adTentu admo- 
nere decemunt Id si miles comperisset, tamquum a principibua 
tuis proditus, quas non turbas exdtasset? Eam epistoUm dictante 
imperatore iuniore domesticus exarat in haec Terba : Ut antehac sae- 
piu6 j sic nunc Deum dictonun testem appello , sacratissime impera- 
tor, neque cum iliic degerem, facinoris conscium fuisse, tui odio 
admiasiy neque ideo inde abiisse, ut omni ratione delrimenta tibi 
inTeherem : sed ob id solum, ut impendens cerricibus nieis discrimen 
effugerem; quod quidem loco securo constitutus efiugi} te contra, 
me quamTis penitus nolente, discrimen iuTolTit Ecce enim, cnm 
nihil non tentarim, nt exercitui in occidentem transitum persuade- 
rem , nihil egi. Nos igitur contra tc Tenire necesse est omnino. At 
ego morbum simulans, lentius castrametabor, et post prirnum incur- 
snm dabo operam, ut citissime recedam. Tibi interea paliitinm prae- 
sidio firmare licebit, portisquo urbis quos habea toi studiosissimot 



Io6 CAMTACUZENl 

A.C 1 321^5 TC i^cTab iaqtakiaaa^M xa fiaaAsia, xai ToTg tov Bv-- 

P.dO^avTiov nvkaiQ rov^ fidkiOTa edvovOTaTOvg aoi iniarr^aai fi^ 

a^oipoQOvg, e/ovrag onTuTag ixavovg Tatg tcSv impovXBvovriov 

OQfAotg dvTiaTfjvai^m xav tv fiovov nqog to eiaSa^aa&fu ^fiag 

xoiXvfia evQsd-iJ , ug n^og divvaTOv Ttiv im/tiQriaiv dna^ooS 

T^v aTQaTidv* HofAai iij fi^ Tovg Xoyovg vnojnevaavTa iog 

ifiov Stag)€gofiivov , dnOQ^advfitjaai nQog ro r^v dafpaXstav 

il^aQTvaaaSvt. nimiafiai yag avTog dxftpag ix TtSv avTO&i, 

mg ufjia t^ g>av^vai BtaSi^ovTai ^ftdgJ* TotdHTa fihv 6 viog 

fiaatXtvg inioTsXXs tm ndnntp, t£v niaTOvaTa^v oix€TcSv Tivtio 

"BTOv fjiBydXov iofuaTi'xov X9^^^f*^^^9 StctxofitaT^* avTog ie 

aqag s^ ^OdQvaAv ufta nBvraxtafivQtotg tnnsvatv rj oXi'yov diov- 

atVj mg Blxd%BTO^ (ov yoQ B^ijv dxQtficSg tov dQt9fiov BiSivai^ 

ola i^ noXXSv xai tcSv fi^ nQog aTQUTtdv TBTayfjtiviov avaTQUn 

TBvofiivoov nQog ;ra^iy tm fiaatXBty) ^Bt tjjv ig^Bv^dvTtov, nv^iS 

xvdg xai avvBx^H tck^ aTQUTOnBiBiag noiovfievog oTa iij voacSv. 

G x^m !& TOvroi^ ih dfixvBtTai nQog uvtov xai nuQa 

V, S6 SpBVTta&Xdfiov TOv Mva&v paatXiag, o; ^v uvto) x^iisaT^g 

ini QBoitoQ^ t^ diBXipri, nQiafitg MuQTtvog, TQtaxoaiovg aywv 

inniag xuTo^QdxTOvg Mvaovg, nQOipaatv fiiv cof avfjtfiax^-iLa 

aovTug avTtff intxovQtag iBOftivtp itd tov noXsfiov toi^ nQog tov 

ndnnov * inrffyiXXovTO tb, mg ei iioiTO xai nXBtovog aTQUTiugf^^ 

3. Interpres legit intpal6ytmv, qaamquam nil mutandnm; in- 
telligi enim potest de iis, qui intra urbem qnid molirentur. 
JED,P. la. Forte legendom nBvxaxtaxtXiots^ ED. P. .iXt' 
y^ legebatur antea, 

praeficere; attributis cnique tot mercenariis militibns bene aimatis» 
quot ad retundendam irruentium vim requirentur. Modo logreMui 
nostro obstet aliquid , continuo exerdtum , ut ab urbe inexpugnabili 
revocabo. Itaque rogo te, ne verba mea, velut abs te alieni suspe- 
ctans, in tutela apparanda segnior sis. . Nani quo animo citcs tuos 
e8$e audio, simulatque nos oculis usurparint, plane intromissuros 
credo. Haec nepos avo , quendan^ de famulis magni domSstici fide- 
iissimum adhibens tabeiiarium. Dehinc ck Odrysis excedens, cum 
quinquagittta equitum miilibus , aut aliquanto paucioribus , ut conii- 
cere licebat, (nec enim ad unguem iniri numerus poterat, quod multi 
non conscripti , imperatori gratificantes , una militabant,) Byzantium 
castris quam creberrimis , ac si maie vaieret, procedere porrexit. 

aa. Inter haec a Sphentisthlabo Moesorum rege alBne suo (prop- 
trr Theodoram sororem cum eo nuptam) Ipgatus Ycnit MartinuSy 
ciim Moesis equitibus cataphractis treccntis , in speciem quidem , ut 
auxilium adversus avum , si indigeret, laturns : et promittebat, si, 
niaioribus copiis opus haberet, regem libenter missurum: scd rerera» 
ut si eiim paucttate laborantem inveniret , iniectia manibus ad re^em 



HISTORIARUM 1. 22. 109 

irofftfoq noQi^nyrog rov xjjtearov* Ttj S' aXrfiBla, mg, Sv rJd>->A.C.i3at 
<r* t6>» fiaaikia OTQaTiSg dnogovvra , ffvXkafiovTag ngog avTOv 
anayayttv. Sr{kov il yiyovsv ix tmv fi^a Tavra. iStov yuQ 8 
MaQTtvog t^v inoixivijv Tff paaiXet aTQariav, dvexdQTjasv ev- 
St^'^^ «r* oTxot;* paaikBvg dh t^v oiov Sutvvtov xaTa fiixqov,J) 
rfi nQO Tijg nsvTfjxoaTijg iaTQaroniSBvai nagd rov MiXava no- 
Tafiov» hrav&a S^ dg^ixvetTai. nQog tov viov fiaatXia Evy$vfa 
fiovax^ IlaXaioXoyiva, ^ fiaaiXitog dSsXgtijg MiyafiX, tou* 7r(M»- 
Tor Tmv JlaXaioX6y<ov, natg, fisydXtj SofisaT/xiaaam SunQBa^sv^ 
I orro Si nagd roif paaiXiwg TOtavTa • ,,nBQt fisv twv nQoyeye^ 
viiiiivtov nQog ^fiag SiaipoQtav ix tivwv i^Q%avT0 Xiyttv aiTimv, 
ov Tov naQOVTOg $7vat xatQOv vofiit^w ig>' olg Si nQOTSQOv 
mioTaXxag noXXTfV/dQtv SfioXoymv, xai Tjjg cig ifii xijSefiaviag 
xat ayad-tjg nQoatQiatfog inatvmv, evt fiiav naQa aov Tavrtjv 
iSftnatToS x^9^'*'i '^V^ OTQaTtdv avro&t fiivovaav xaxaiayttv, 
axQ*^ ^^ ^h ^ 7<^^ g>QOVTiaTfjQt'(ov , onovnSQ avi&iXfjg avrog^p.jo 
xaTaSvg tov x/vSvvov Stag>vym* av ydQ m as fterd tov otqo^ 
TOniSov dndQavra nQog fjfidg fiaSiXstv dyyeX^, ovSiftia nQog 
TO fiij SiagtdaQijaea&at ^fiSg iXn/g, xaAot ys ovSiv avTOg 
noaniXtnov tov vnid-ov t6 fitj ov xceranQdl^daduf iXiyxovrai S* 
SnavTa anovSa^ofiBva eix^m ifiov S*, wansQ sg>fp^, iv dag>a^ 
Xsia yBVOfiivov tov fi^ dnoduvitv, avrog iXsvaji naQaXTjif/ofte'- 
vog TTjv noXtVm noia yaQ Ttg ovfjatg ix tov ifti dnodavetv;'* 
TovTOtg Totg Xoyotq htt ftaXXov 6 viog intxaftg>d^ig paatXevg, 
aS^^^Oi xai nQOTSQOv ndvra xai Xiystv xai nQdrTStv vniQ TOtf 

captivnm perdnceret. Qnocl ex eo mox claniit , qnia Martimis exer- 
citu imperatorem» sequente conspecto, uncle venerat, subito se rccepit, 
Parvis itineribus progrecliens imperatorpridie peptecostes supraMelanem 
llamen castra posuit Hic eum Eugenia Palaeologina monacha , e so- 
rore Michaelis primi Palaeologi imperatoris progenita , magna dome- 
stica , convenit Legatib haec complectebatur : De prioribus contro- 
versiis inter eos , e quibus causis natae sint, dicere, nihil ad prae* 
sens tempus pertinere. Quae nuper scripscrit^ ob ea avum illi ma~ 

Snas agere gratias , et solicitudinem istam, ac bonam volnntatem lau- 
are. Unam insnper gratiam cupere, ut nimirum tam diu miUtem 
ibi detineat, quoad in unum aliquod monasterium a nepote nomina' 
tum, periculi declinandi se abdiderit. Nam si e castris eum porro 
ad nrbem viam moliri nuntietur, actum esse de vitasua: tametsi ni- 
hil eorum praetermiserit , quae nepos suggesserit : sed ea omnia inani 
itudio comparata fuisse deprehensum iri. . Ubi vitam suam loco tuto 
mandaverit , ipse urbem possessums ingrediatur. Quid enim ex nnor'- 
te sua emolumenti caperet? Hac oratione magis emollitus iunior, 
ciun antea sponte sua dicere, et facere quidvis cupiissetf ne qnid seni 



IIO CANTACUZENI • 

A.C i^mfi^ rov fiMiXia xat naimov naxSq na9ttif oixoAn^ ^9/*fJf*ivogg 
Bnfog fiiv %^y n^eapeiav noiov/iiivTpf fttjfevi xaraf^Xovg ixiXevB 
noutv tovg naQa pamXimg Xoyovg, ort fi^ fiovtf r^ fieyaXy 
Sofuati'x(f, avTog i' <og av oiritai avfitpi^eiv oixovoii^ati zovg 
Xoyovg* ixxXfjaiav ih xeXsvaag yevia&ai, xai rmv iv riXeiS 
navrwv xai rwv Xoydiwv rtjg arQaruig €lg ev yevofiivmv, 
naQeXdwv slg fiiaovg, eXsl^s roidSB* ^jovSiva vfi&v oiofiai 
ayvoBtv mg^ diag>ogag ifioi ngog roy fiaatXia xai ndnnov y&^ 
yBVJjfiivrjg , noXXd rd fiiv inQaxdij, ra ii xai iv fLeXirfi 
srv ijaav, ifii nQog ea/arov xixivvov xad^taravra. Si* SnBQio 
avrog rs dniarrjv ov fiaXXov rov paaiXimg ij rov xtvdi^ 
vov, xai vfiBtg ndQBars poijdijaovrBg ddixovfiivff. wvi ii 
C ifioi rB na^ovrog o nQOv&ifojv cg dQx^g xai 'vfxtv, rijg Potj^ 
Qtiag onoiag ixQ^^ yByBVfjfiivrjg, av ri nBQairiQta rovrtov ^ij^ 
rmfiBv, ifioi fiiv ro diixBtv, ro diixovvri ii avfinQarrBiv vfitviS 
av nBQiarauj* nQovd-ifi?jv is e^ oiQXTi^t ^^^ ^ noXBjuiov fioiQa 
Toy nariQa xarcujtpdrrBtv, av nBQ il^fj, ovrB rijv aQX^v d^at^ 
QBta^cu, dXX* ifiavrov iiaaci^ovra tov xivivvov, fij^isv ixBivtf 
y.S^T^; aQxijg SvBxa naQSvoxXBtv* ro fiiv ovv rov xivivvov ita-- 
^vystv d-Bog avrog avvaQdfiBvog naQiax^f '^ij^ i' ^iQ t6 i^ijg:io 
da(pdXBiav xai bIq^vijv, fiaatXiwg naQBxofiivov , dnBtoadfjLB^ 
avroi xaxcig» fiifivtiadv yaQ iijnov cig iv ^AiQtavov rovg 
DiXMvrag ix fiaatXicog ini r^ (Iq^^ nQia^Btg, oraatdaavrBg 

4. Malim oixovofAiaitv* i3. naQ6ytBs P. et post ^iaIv nuiU 
iaterpimctio. 

noeeretur, legato praecepit • ne cum quoquam, magno dnmtaxat do- 
mestico excepto , legationem cominunicaret : se in ea cnranda utilita- 
tif rationem habiturum. Edlclo igitur conventu ,' iamqtie in coetum 
coactii et primoribus et flore exercitus , in medium progresius, tali- 
bu8 eos dictis affari exorsus est : «,Neminem vestnim nescire opinor, 
qno pacto, inter me avumque meum nato dissidio, muita partim fo* 
ris committerentur , partim adhuc animo inclusa agitarentur , quae 
me in extremam miaeriam praecipitarent Quocirca non magis ab 
avo , quam a praesentibus me periculis seiunxi ; et Tos confluxistis , 
ut iniuriosius tractato opitulemini. Modo autcm , quandoquidem et 
ego assecutus sum, quod ab initio constitui , et tos , cum auxiliura , 
qualiopus erat, tuleritis : si quid ultra desideramus, id erit, ut ego 
reponam iniurias, Tos reponentem adiuvetis. Sed constitui inde a 
principio avum nec Tita exuere, etiamsi iiceret, nec imperio mul. 
tare: Terum, mei|et conseryare ipsique de principatu nullum nego- 
tium facessere. Periculum , Deo oene propitio , evasi : securitatem 
autem et pacem in futurum, ab imperatore oblatam, male repuli- 
mus. Tenetis enim memoria, quomodo Adrianopoli legatos ab eo 
de compositione missos, seditione coacitaUiy rebus imperfectis, ne- 



HISTORIARUM I. 2X III 

dn$TiitM,yfm$ dTtgaxmfg xal top m^i rov ^^ vUvivi^ htix^s-AX^ i3ai 
fiaaarrsg avroig* o ifiot gv&vg xs iioxsi twv Ssivordrwv, xai 
ig t^v vfTTSQtti'av iv ixxXi^atcf yBvofiivif yJoyog iyivero noXvg 
Tjjv T6 uTal^iav xai avaQx^'^^ ^Q xaxmv ahtav aiTUOfjiivtf, xai 
^juqi Tov fifjxiri ToXfi^v Toiavra naQoyyiXXovri noXXd* av&ig 
ik ini Totg avrotg vipf i/ji?jv vvv nifiy/avrog 9Biav^ ovyyviifapf 
TB iq>' oJgrjfiOQTOfiev naQsyOfiivov xai SiraXkayag alTOvviog, 
ovd^ oaiov ovT* dv&Qmnw ixovrmv vovv t^v eiQifVJjv dnm&Bl-' 
a^ai • T^mv ydq ovtwv , a naai noXifiOig nifag indyei , tov 

iOT€ ra oixeta iv dag>aXeia &iadtti Tiva, xai rot! n^y twv noXs'- 
fjLOvvTWV dQyjiv v(p* havTOv noii^aaad^ai, xai tq^tov, tov av- PJl 
rovg Tovg noX$fiovviag dnoxTetvai , rci ivo fiiv TJfilv naQCOTi 
fUTtt evxXeiag, tov fQirov ii fn^te rvx^tv yivoiTO, fiijT' inir' 
Bvfujaai norSm to fisv ydq iv dafpaXeia elvai o S^eog Te na^ 

iBQiaxero xai avTOg OQxoig niarciaerai fiaaiXevg* onsQ et xai 
TtQorsQov ^fitv il^fjv , ovi' av rijv aQx^v onXa ixivovfiev* rijv 

^ 'Pwfiatmv ii ^yefioviav xai ufia fiev rff nQoeX&etv eig <p&g i 
nariJQ naQiaxsro xai fiaaiXevg, fiaaiXia j^ef^oroyjj^a^ xai vvv 
Se daqfaXag iariv exsiv, nQog oviiva ereQov, ^ ifii ix iiaio^ 

^ox^g ndvrtog iXsvaofiivpiv • noXiftiov ii ovd^ ^y^f^^ ^^''^^ ^^^ 
ifiov ndnnov xai fiaaiXia, fii^d'* ovrto fiavsAjv diare ij vofu^ata 
ij PovXsvaaad-ai rt rav dvtjxiartov xar^ avrov. ov fttjv dXX'^ 
mie vfidg oloftai ip tXovvrag TOiavrfi avfi<poQq nSQuietv dv 
9« & n&a^ corr. £D. P. pro &naai. 

eem iUis intentantes remiseritis. Qaod cum illico facinns teterrimum 
indicassem , altera luce in Concione multa verba feci , confusionem- 
que et effrenatam iicentiam vestram , ut malorum istonim causas ca- 
stigaTi: et ne quid amplius eiuscemodi aoderetis, serere imperavi. 
Nunc cum super eodem cognatam meam legaTerlt, deiictl gratiam 
fecerity redintegrari concordiam petiverit, neque iustorum, neque 
prudentium est , pacem aspemari. Tria enim cum siat, quae beliis 
omnibns finem imponunt: sua in tuto statuisse: hosttum opes sibi 
subiecisse: hostes ipsos perdidi|sc> duo horum non sine gloria no- 
bis contigerunt: tertium absit, ut unquam nobis adipisci, aut etiam 
optare contingat. Otium et securitatem Deus concessit, et impera- 
tor iureinrando eam confirmabit; quae si prius data fuisset, armis 
prorsus abstinnissemns. fiomanum prinisipatum simul' ac in lucem 
sus^eptus sum, imperator parens meus mihi, imperatore me creato, 
destinayit; quem nunc tuto habere licet, hereditaria snccessione 
ad alinm omnino neminem praeter me pevTenturum. In hostibus 
autem neque duxi nnquam aTum menm: neque adeo insaniverim, 
iit quippiam in eundem nefandi Tel cogitem Tel deiiberem. Sed 
neqne tos amicos meos aequo aaimo laturos opinor, tanta eum ca-> 
Umitate cirfumyeiiiri , ut ego ab omaibusy quos sol yidet mortali-« 



• * 



Iia CANTACtJZEMI 

A. C.i3ai iiiim^ n$Qineaoytaf fSar* dXuaxoQog xai naTQ0q>6y0v 3Amg nSai 
totg vq>' ijXiov 6(p€ikitys orc xoiwv tav xaraXvoytcov rovg no~ 
Xi/iovg ra fiiv ^fitv ne^isati, ro i' iv €vrv//ag fieytarot fUQCi 
fiij naqptvai xai nQoain nQoaeariv evxXeia rotg n^arrofiivoig, 
xaradiadai rov noXefiov ngoa^xeu £ri ih ovi* av €v<pQOVOvV'S 
rav &v&Qiinwv s^yov nfdl^Ofnev fifj fiavXofievoi iroi' niXefiov xo- 
raXveiv* el fiev yitQ vvv ineXdvvreg naQaXtj\//6fi€d^a rr^v no- 
XiVf nXiov fiev oviiv &v vvv *;fO/i£fy ^X^*'^ e^iartu • d 6' e/o^ 
Cfi€V fter' evxXeiag dfia xai iixaioavviig xai nargixfjg ev/fjg, 
d^ndl^eiv xai ditxeVv xai fiovovov^i nargoxrovetv e/ovrag io^ i o 
xetv, o na^atpfovovvrtov tJ (pQOvovvriov dv eirj. eineq ih ov iv~ 
vtjaofie&a na^aXa^etv^ nqog rif ndaiv dvd^dnoig fitaetad^ai re 
xai iiafidXXea&ai iixaimg, ori nQog eigijvfjv nQoxaXovftevoi, 
dilxiff xai nXeove^^iff yvwfMtjg ov/ vnfjxovaaftev* xai nQog xiviv- 
yov^ dvovijrovg eavrovg vnofiaXovfiev, xai noXXatg n^Xeai xaii 5 
/joQOLig aXtioi xaraartjaofied^a xaxmv dvtjxiarmv. rovrcoy evexu 
avrog re dandt^ofMai r^v ngog fiaaiXia eiQi^vtjv, xai vfitv Avat* 
reXetv vofjii%€ov avfifiefiovXevxa, eaeade yd^ dn€iXfjg>oieg io^av 
D dviQiag afia xai iixaioavvjjg xai a(o<pQoavvjjg, SnXoig fihv XQa- 
rrjaavreg rmv dvrirerayfjiivtov xai rdg yvwfiag naQaarfjadfievoi^M 
dfivvofievoi re vnhQ rov iixaiov xai ovx avroi ditxovvreg, xai 
Tip fi^ vnhQ rd fiirgia (pQOvetv fiijih ratg evrv)riatg qtvada^at 
rijv awfQoavvijv iniieixvvfjLevoi." Toiavra rov viov ^aatXiwQ 

II. ftfoi^* Chag dff Qopoyyrtov 9 vel poiius ante 9 potuit estc vo- 
cnla fidkXoy, ED. P, 

bus, pro conscelerato et parricida condemner, Quando igitur eorum, 
quae belio lopiendo fdciunt, partini quidem penes nos suut, adsum- 
mum autem felicitatis gradum uon pervenisse etiam insuper laudem 
factis affert, ab armis recedere aos convenit Quod si noluerimua, 
imprudenter ac stuite fadmus. Si enim nunc orbem adoriamur ei 
occupemus, nibilo plus babebimus^ quam nunc babemus Qunc 
autem gloriose, iuste, cum patemis votis babemusy ea per rapinns, 
iniurias et tantum non per parricidium babere existimari veiie, boc 
vero desipere ac delirare est. Si occupare non poterimus, praeter- 
quam quod in omnium odia calumniasque incurremus, quia ad pa- 
cem invitati , improbitate et cupidine irretiti recusaverimus , ctiam 
in discrimina sine ullo fruclu nos coniiciemus, multisque urbibua 
et regionibus cladcm pesteraque creabimus. His rationibus ego im- 
pulsus, pacem cum avo complcctor, eamque vobis tamquam utilem 
suadeo : nam a fortitudiue , iustitia et moderatione commeudabimini, 
si , cum adversarios armis subegeritis , nunc ipsi animos veslros subi> 
gatis, et pro iure propugnetis, non ipsi iniuriam inferatis: vestro- 
que vos pede metieutes , nec successibus intumescentcs , modeste ac 
summisse vos geratis. Ubi bacc pro pace disputavit. imperator , caL- 



HTSTORIARmi I. 23. Il3 

vitif T^g slg (iaaikia si^i^vfjg iiaXex^^^^t o fifyag tofiiini^ A,C. i3ai 
xog lUT* avTOv ,^xai iixaia xai avfKpiQOvta " elne ,,xai noX- 
X^g cuTia io^^t^g iaofieva fifiVv siQTjxag, c? fiaaikBv. iti ovfi\,s% 
dvTiXfyeiv oviiva tAv ndvTtov, wg ovx fi nQoa^xsv eiQfp^aig 
Stvvi^asad^ai vofuXto • fy<o ya^ avTog cl ti avvsoigmv siQTjfjLi" 
vov Twv fjifi isivTmv, dvntnov av. inei S' anavTt» siQtiTai Jfa-P.72 
Img xai iixaioavv^g i^ofisva xai ifinSiQi'ag aTQOTrjyixljg, 
oviiv €Ti t6 Xstnov, ij stg ni^ag ayav Ta ficfiovXcvfiiva,*' 
ini TOVTOig tAv iv TiXu Tivig xai r^; aTQaTiSg in' av^ 

lOTO tOiIto nQOTSQOV vno TS fiaaiXiag xai tov fisydXov naQS^ 
trxsvaafiivoi iofisaTixov Sots avvsinstv Totg siQtjaofiivoig, t^v 
fiovX^ TS snfivsaav, xai t^v SiQijvfjv co; alTiav iaofiivtjv noX-' 
Xeiv dya&av stpaaav istv aiQstd&ai* xai 2vQyidvvov i' sv&vg 
»ai nQc^ToaTQaTOQOg Totg Xsyofiivoig nQoadsfiivwv, xai to nXtj^ 

tS^og anav infjxoXovS-fjas , xai ixsxvQtoTO ij siQijvti, sl yuQ xal 
vivsg ^aav iniQ toi; toi^ nQsafivTSQOv fiaaiXia iiaq>duQijvai 
riv noXsfiov atQOvfjtsvoi , dXV mansQ vno Qsvfiarog xai avTo/B 
ovvanijx^aav rov nX^dxyvg» 

xy\ TovTmv ovTio yBysvjjfiiviov , rijv nQog Ttjv nQsafisi'av 

^oansaraXfiivfpf dsiav avTOv nQog Bvl^dvTiov i^inSfjLxffs fiaai" 
Isvg, fiijvvaag uf fiaaiXst xai ndnntp TOiavra^ „sisi f^iv, wti 
MfdTiaTi fiaaiXsv f fArjiiv rmv ysysvfjfiivtov fifjis rtjv aQxijv 
mvffiTjvai. fya yaQ , onBQ noXXdxig slnov, toi^ TrayT' itpOQtiv' 
%a fioQTVQOfAai oq>&aXfi6v, mg ovisv ifiavT^ avvoiia, nXijv sl 

cipienj magniit dometticiifl , Etaequa, inquit, et conducibilia , et 
gloriam non mediocrem nobif conciliatura dixistiy imperator, Quare 
te ita locutnm ut decuit« haud quemquam inficiaturum opinor. £qui« 
dem ipse ego, si quid aliter dictum seutirem, id refellerem. Sed 
^oniam beue , inste ac pro scientia imperatoria prolata sunt omnia^ 
aoperest hoc unum, ut quae mentibus probata sunt, opere ipso ad- 
ministrentur. Posthaec nonnulli de proceribus ex ezercitu, ad hoe 
ipsum prius ab imperatore et magno domestico subomati instructi- 
que, ut asscnsu firmarent audita, consilium verbis extuierunt pacem.« 

ane, ut multarum commoditatum condiiatricem , suscipiendam prae- 
icarunt. Mox Syrgianne et protostratore sententi&ssuas eodemaggre- 
^ntibus, tota agmina secuta sunt, et pax constabilita est. Etsi enira 
non deessent, qui ad exitium senioris imperatoris militare clegissent, 
tamen cum muititndine velut impetu quodam fluminis abripiebantur. 
a$. His ita gestis , consobrinam suam legatione perfunctam Con- 
ttaniinopolin dimisit. Quae autem avo renuntianda dedit, haec fue- 
runt: Oportebat, imperator optime, nihil prorsns eorum incipere 
qnae incepta sunt Ego siquidem , quod saepe iam dixi , testcm fa- 
cio illum ocnlum intuentem omnia » me nuliias sceleris , sed leyinoi 

CoiUaewufiu*, 8 



Il4 CANTAGUZEMI 

A.C.idai fi^ lAinqi nva yMi naiSioiq nQinthnra ^fiaQnpt&tu inti S*aStm 

fSvvB/jioQfiaBV 6 d-tog rwv ifnSv evexa mvT(og dne/fwv a/ax^T^- 

fjiOTWv, naXiV avrig x^^^^ OfnoXoym noXkdg, Sti fi^ nQOtegov 

xatiXvaa t^v ^w^v , n^iv inmjieiov xai^ov tvx^tv ovrcD^, 

wcrrs ivvfjd^^vai xai to aSoXov ti^g yvcifiTjg xai t^ eig ai evTui-^ 

t}&$iav xai iovXotTp^a ipaveqdv xataat^au av fiev ovv, w 

fiaaiXev, t^^ atjg fiiv dvey/iag, ifiijg ii deiag, ttajf^eafievo^ 

fjtivTjg , ^fjaag oaa olSag • iyw i' iv txcaiag fiiQSi Tiaqd tov 

fuydXov fiaaiXicDg altcS xai d-Bov , ai fiiv ini noXXotg etsatv 

'iv t,waiv elvat, xai t^v 'Pwfiaiwv dgx^v i&vvHv, ifis is oTaio 

iovXov aov xai viov, tj xeXevetg avtbg , to nQoatartOfiBvov ix^ 

nXfiffOvv tov xQovov tfjj nQOiovtog, a qitXov iati de^,, toi- 

avt* oixovofiTjd^vat ne^i ^ftdg, ei fiiv ovv ngotSQog avtog 

dnoatw tov J^fjv, ini aoi tijv uqx^v xBia9m naaav, wad"* S aoi 

Soxit avfjKpiQSiv noifVv* et d' uQa av ye nQog tdg aiwvt'ovgi5 

fABtaxXtj&^afi fiovdg, ifioi ndXiv ttjv fjy€fiovi'av ^Pwfiaiwv xa- 

P. 13taX€tg)dijvat» tavta fisv ovv onot t^ de^ <ptXov dyiadw* w^ 

vi ii jdvdyxfjg te xai atiovg fteQi^Ofiivtjg , taxvaev ^ dvdyxij, 

xal tt Tcoy fifj nQoafjxovtwv xai dnaiievtwv xai Xiysiv xai 

nQdttetv pia^Ofiivtj» iiov yuQ xai ijfiag avtovg xai nSXei^o 

xai xQ^^Jl^axa xai ifiov ndvta aot iyxBtQiXetv, ivetv evexa al^ 

rtwv itiQwg tjvayxdafied^a noietv* ev fiiv, ott tfjv fiiv ififjv 

elg to td aot (pfXa nQdrreiv nQoaiQsatv xai tijvneQiae ttfifjv 

V. 59 T« xai aiiw deog te oliev i td xexQVfifiiva eiiwg, xai avtog, 

dumUxat pucriliiimque delictorura mihi esse consdum. Qula yero 
propier innumerabilia pcccata inea Dcus hoc permisit» rursum ei 
etiam atque etiam gratias ago , quod uon ante Titam finivi, quam tem- 
pns idoneum nanciscerer , quo et candorem animi mei, et obcdiendi 
studium , ac subiectionem meam tibi declarare possem, Tu igitary 
legata ad me amitina tua eadcmque cognata mea^ petiyisti quae 
nosti. Atqui ego a magno impcratore Deo suppliciter contcndo, nt 
in longos annos vitam extendas, impcrium Romanum gubemcs, et 
ego instar servi et filii imperata tua exsequar : procedente autem tem' 
pore, quae illi plaouerint , de nobis constituat: et, si prius obeam, 
ut in te totum recumbat imperium; quo, qnae factu utilia censneris^» 
ea praestes : sin tu ad mansiones illas scmpitemas fueris eyocatus, 
ut mihi denuo principatus Romanus reltnquatur. Sed ista quidem, nt 
Deo placitum erit, ita se habeant Nunc necessitate rcTerentiaque 
dissidentibus , necessitas yicit et indecore imperiteque dicere facere- 
que compulit. Cum namquc et nos ipsos, et ciyitates, et pecuniai 
et simul omnia in manus tuas tradere decuisset, duabns ae causia 
secut agere coacti sumus. Una, quod meam tibi gratificandi rolun- 
tatem, obseryantiam, pudorem erga te Dens noyit, cni occulta patent, 
el ipse qaoiiet occasio tulit, endentibns argamentii haec ostendL 



n 



HISTORIARUM I. 33. Il5 

Tup n^ttfyfJtAtm nafoffxovmv , hafyJj rijy «yro^ci^iy Ittoii^-A.C. i3ii 
aifiTp^m ninoidu fihv oJv, to^ xal avrog SuntdTflr^ rov laov 
XQonw nsQi if^, xai r^v naxQixijv Bvfjtivsiav xai r^ q>vat^B 
xijv tno^yijv aioXov sfioi T?i^ij(T€ig xai xaS-aqav * ovrno Sh r^v 
Sanoiet^ty fiefia/av rdSv nQayfiarwv naQaaxofiivtov , ovSeig av 
xarafiifiti/airo Ssikia xarixoftevovm isvTBQOV S\ o xai la/VQO^ 
TiQOv rov nQorigov , insiS^ rovg avv ifioi ndvrag, rovg fiiv 
vno i£iXi'aQ, rovg S' vno xaxofiovXiag, eari S' ovg xai Sia ro / 
rotg xaxoVg /a/^pcii^, imQmv rov noXsfiov aiQOvfiivovg, elQfjvtjg 

'loSe fiff fJtixQ^g axQwv mrmv dvBXOfiivovg, fivayxda^fpf rv fnxQov 
xai rov ovrog xakov xai Sixaiov naQaXmetv, co^ av noi^am 
nSaiv dvBXTffv rijv BlQijvtjv* eari Si rovro , ro , ifii fiiv ix 
SrjXvPQ/ag axQi xai XQiarovnokBmg rmv fiBra%v ymQSjf tb xai 
nokBav xai arQariag, sri Sh xai Stifxoaimv g^OQoov rijv Sioi^C 

iSxfjaiv exBiv ai Si, paaikBv, avrijg tb rrjg Kavaravrtvov fMi-- 
XQi SijkvfiQtag xai r£v xard rtjv Bto rotg ^Pwfjtaioig vntixowv 
nokBCDV, eri Sh xai v^aonv naamv xai rmv dno XQtarovnokitog 
MoxbSovixmv rB xai eanBQitov inaQXtmv a/Qig ^EntSdfivov xai 
daXfiaxfag, r£v axQtov OQtov rijg 'Ptoftatav ^yBfiovtag, ikniXm 

^oSi Tov XQOvov nQoi6vrog ifti rs avrov xai a Soxm vvvi aq>B'' 
TBQi^Ba&ai vno rijv ar^v S^ovat'av naQaSmaBiv dyaymv, inBi^ 
S^ xai vvv oSx ix nQoaiQiaBmg, dkk* dvdyxij avva>dxyvfiBVog, 
nQotjyfia^, noutv/* TotMvra nQog rov paatkia ^aavkBvg 6 vi- D 
og fifp^ag, dniarBikB xai OQxovg iv Svai ptfiktotg iyyByQaf4r- 

Confisus qnidem 8um, te pari in me animo fore, patemamque pro* 
peniionem et naturalem illam caritatem erga me sinceram incor- 
mptamque serYaturnm. Sed cum rerum conditio istaec constanter 
demonstrandi facultatem tibi«nondum obtulerit, nolim idcirco ali- 
cuius difBdentiae a quoquam reprehendi. Altera, in.qua plus mo- 
Bienti est ac ponderis ; postquam de exercitu meo alios timore quo* 
dam, alios perrersitate , alios, quod alienis incommodis gaudeant, 
bcllo se credere animadyerti, pacis vero mentionem auribus airersari, 
ut omnibus eam facerem tolerabilem, ab iusto et honesto paululum 
declinare necesse habui. Est autem hoc , ut ego a Selybria usque 
Christopolin iocorum interiacentinm, oppidorum, militarinm copiarum, 
Yectigalinm administrationem obtineam: tu a Constantinopoli omnia 
tisque Selybriam, et urbes orientis, quae quidem Romanis parent, 
practerca insulas omnes, et a Christopoli Macedonicas atque occi- 
dentales provincias usque Epidamnum et Dalmatiam, quae sunt fio* 
uani imperii metae ultimae , possideas. In spe sum , me aliquando 
etmemet ipsum et quae nunc mihi vindicr^e videor, in arbitrium 
potestatemque tuam traditurum: quandoquidem et istud non sponte, 
fed necessttati cedens facio. Huiuscemodi responsum iunior teniori 
impmtori misit, simulque libellos duos, in quibas iascripta iura- 



1 16 CANTACUZENI 

AX. i32tfiivovgf il^ extxriQOv nfog rov ^bqov fiatfiXia roy fiSQUTfiop 
neQiixovraq mv^aQ%ovai noXBtov, xal roi^g ofimfioafiivoig ififU» 
vbXv cxaTBQOv laxvQi^Ofiivovg , tog av, ei aQeara ioxoiti ravra 
xaxsivif, rotg leQotg evayyekioig roi;^ OQxovg nvarovg noitfiag 
xai vnoyQc^qxug rtjg oixetag yjBiQog iQvdQaSgf nifMi/nj nQogS 
avTov, avd^ig ra taa xaxeivov iQaaovrog^ inei ii Siei xai 
rmv ix Tov viov fiaaiXimg riva noQetvai, rov; iyyQWpovg Sq^ 
xovg anoxofiiaovia , o naQaxoifi(Ofisvog ^jinoxav^g dnoariX^ 
Xerai naQa rov fuyaXov iofjiearixov , rov SvQyidvvov nQog 
P.Ttrovro neiaavrog, rfjg fiivroi fiaaiXimg dvexpidg nQog fiaaiXiaio 
eig Bvl^dvriov d(piyfiivfjg , xai Tovg rs Xoyovg rov iyyivav 
xai paaiXimg, eri ii xai riiv eiQijv?jv xai iip* olg iyivero 
dnayyeiXdatjg f nQtSra fiev exnXfjl^ig eixe rov paaiXia, xcU 
ax^iov rfniarei ro^ Xeyofiivoig, inei ie inei&ero dXijd^ eivai, 
^iimg rs iiil^aro rtjv elQijvijVf xai rip iyyovtp ;ta()tra? tofio^iS 
Xoyei noXXdg* avvayaymv i' iv fiaaiXsiotg svdvg rov^ iv rjj 
Kmvaravrivov evQe&ivrag dQxiSQiag, rovg rs OQXovg ineri^ 
Xei , xai rov nQOTBQOv ixq^mvtj&ivra xard rov viov paaiXd^ 
coc xai rmv avvovrmv iUXvev dfpoQtafiov , fiaaiXia ndXiv rov 
syyovov xeXevaag xai sivai xai ovoftd^sa&au fiiXXmv i* avdtg^ 
rriv avrffv dvexfftdv avrov nQog fiaatXia rov viov nifinetv o^ 
"brovg TiaQ' ixeivov XTjti/Ofiivfjv OQxovg, dvtmfievog ori fi^ roiy 
sv ytyovormv rtg , dXX' ^Anoxav^og ini ro rovg oQxovg TutQo^ 
Xafietv dniaraXTO , sg>?i nQog avrijv* ff^'}^ 1^^^ ^^^ ^f^ aiiovg 

la. tlqiv^v xal i{p* ols tcripBi pro elq^ t^v iip' o&. 

menta, et iirbes, quas alter alteri per partitionem attribneret, ooH'- 
tinentia , et utrumaue iurata praestiturum aiBrmantia : ut si eadem 
illi probarentur, auhlbitis sacris eyangeliif et miniata manus suae 
aubscriptione fide sacramento conciliata, sibi eosdem idem facturo 
remittereL Ceterum quia de amicis iuuioris imperatoris oportebat 
esse, qui conscripta iuramenti deportaret, suasu Syrgiannis a magno 
domestico cubicuii sacri praeposilus Apocauchus deiigitur. Ubi By- 
zantium reversa Palaeologina imperatori dicta nepotis et pacem cum 
conditionibus admissam esposuit, ilie primum sic obstupuit, ut quae 
dicebantur vix crederet. Tamen ut fidem adiunxit, .libenter pacem 
accepit et nepoti gratias non vulgares habuit, statimque episcopis, 
qui Constantinopoli tum inveniebantur , in palatium accitis, iusiu* 
randum dedit ; et nuper in nepotem eiusque factionem pronuntiatam 
deTotionis sententiam retractans, rursus imperatorem et es»e et no- 
minari iussit. Eandem porro amitinam iterum ad illum eius adin- 
randi missurus , dolens non aliquem honestiore loco natum» Bcd 
Apocauchum ad iuramentum deferendum yenlsse , sic eam compel- 
lat: Quod nepot meut adeo me yencratur et colit, meaque cauiai 



HISTORIARim I. 33. I17 

xai nQ0fti9j9sfag xt xai Tifitjg^ noXkav dfiOtpag dya^ch ct;;^o-A.G. i3ai 
fiai T^ fiaaiXst xai ifAtjf iyyovtp naqa ^ov, ov fiovov xard 
Tov T^is piov , dXXd xai xat* ixstvov tov aTsXevrfjTov. hi ii 
fwi xal d-avfia^Biv snsiai t6, ts fiiTQiOv avT^ tov ^&ovg xai 
St^v Bv9vT7[Ta TOv TQ^nov xai t6 nqog xd xaXd psfifjxog, ot$ 
viog mv xai paaXcvg xai naqd noXv r&v dvTinaXav xtx^a-' Y. 60 
Tjptiog, c| wv ^ixog ^v n^og ifiXoTifiiav inaf&Sjvai xai (pvoTj- 
S-ijvai xai ^ dyviofiov^aai nsfi ^fiSg , ij, roys isvTSQOVf C 
ansf ^TOVfisdu avToi nou^aavra g^avsgd , sha ansQ ^dsXsv 

loavro^ XaQiaaadai, tva d-avfial^oixo nagd ndvTwv* 6 i* inoi'" 
ffas TOiovTOv oviiv , dXXd tov^ fiiv ifiovg Xoyovg SisriqQrfasv 
iv di^Xtp, ovSsvog SyvmxoTog STigov nXijv tov fAsyaXov SofiS" 
erikav fiovov* avTOg Si Tovg Xoyovg avv&;mg uyav xai xo^ 
afu'mg oixovofiijaag , StnXijv ijfitv xaTidxTO rijv x^9^^» ^ 

iSfiovov TO, T^gVcofiaicov f^ysftoviag ndaijg ijStf nQog avTov xXi-* 
voiaTjg, fiifog fiiv Ti naQaxaxaax^^y t T9}g Xoin^g S' dndatjg 
^fiTv naQaxc9Qijaai, dXXd xai t^ fifjS' ovTag sig arsvov xofiir^ 
Sjj ra ^fiirsQa iXfjXaxoTa ixnoftnsvaai dsXijaaim 6$ a>v ifiij} ; 
nsnstadai aag>£g avfi^aivsi, mg ovS* ix^og xaTatpqovrjastog 

2oini vovv ^X&sv aST^ ivSst^aa^i sig ifii, dXXd Ttjv ngoTi^av 
alSm xai svXdfisiav dnoawt^si* ixstvo Si ovx ^xiora Xvnsi^, 
OTi fATi nQog Ttjv naQdXijxpiv Tmv OQxmv, noXXciv Ttf xai dya^ 
•dwv xai Twv xad^ alfia nQOaijxovrcov aSrif avvovrcov , rovrcoi^ 
fiiv aTdoTaXxsv odSiva, tov Si ^Anoxavxov, aa?jfiov fih^ ovra 

iSxai S% darjftmv , xai ovna x^h ^oti nQciijv Toig rSv Srjfioaimv 

tam ett •ollicitut, molta ei ▼icittim bona non !n hac tantum , Ye- 
mm etiam in iila immortali yita a Deo comprecor. Adhaec moderatum 
eiat ingenium proboaque moret atque In omni honettate progressut 
admiror; quod iuvenit et imperator multoque adversariit tuperior» 
nnde probabile fiebat, arrogantia elatum tumidumque, aut ingra* 
tom in not futurum, aut certe quae nos petebamus evulgatit, der 
Inde qnae ipti coilibuistent largiturum, ut tibi plauderetur ab omni* 
but : nihil horum perpetravit ; ted petitionem meam uni magno do- 
mettico aperient, prudenterque ac modeste admodum rctpondenty 
duplicem nobit gratiam pertoivit ; non tolum quod Romano impcrio 
iam toto in eom inclinante, partcm retinet, reliquum omne nobit 
eedit; verura etiam, quod rebut nottrit tam vehementer laborantibut, 
nullo fattu intoletcit. Ex quo penitus ita tentio, nunquam ei venisse 
in mentem , vel particuiaro despicientiae nostri prae te fcrre : sed 
reverentiam ac pietatem antiquam erga not custodire. Iliud tamen 
maxime cruciat animum , quod cum apud te ploret et probot et tan- 
goinit necettitudine coniunctot haberet, per quot ioramentum a 
nobit reciperet , horum nullum , ted Apocanchum , obtcurum ex ob- 
toarii aatiuii laiut, qui nuperrime exactionum coactoribut tcriptum 



Il8 CAlSTACUZEMl 

A.C. i3ai7o()o»y nQaKraig vnoyQafifittTevovra. tcahoi rd SHvotegop 
dqxikov^ <ig tij ri d-avfAaarov kdyoav, o yoQ avrog ifii noX-^ 
Xatg vnoayiataiv il^anarijaag ^ xmv irifioaitov aXdiv eg^ogog 
intSei/d^* eha tmv fuv vnoaxiaemv ixn$nXijQtoxev oviiv* 
P^Kofiov is nSaav trjv ix tmv aXwv nQoaoiov xata^aydv, xatS 
iid TOtfr' ix noXXmv oXiya t^fjtovvtog ifiov Xafietv, t^ xcuq^ 
XQ^^^^dfievog, nQOg tov iftov iyyovov wxcto anoiQag* tlg ovv 
tovtov iitov ovjm tifioifievov nag* avt^, wate xai ini roT^ 
totg evyeyeatdtoig nQoa^xovaiv eQyoig avttg XQjjodai, ovx av 
il^enAfjieg vofi/aai eig aviav ifioi naQa §aaiXimg tov iyyovov lo 
cvveaxevdad^ai;^ ei yaQ xai t^ ovti fi^ naQ* ixe/vov totavtfi 
ninQaxtai yvoifirj, dXX* ol noXXoi ovtm ye vofiiovaiVm* ^Ano^ 
xQivafiivTjg ii xai avrijgg ovi' av avt^ ioxeiv xatatpQOVtpri^ 
x£g naQd paaiXioog tov viov roy l^ndxavxov dneatdXdxu* 
^^noXXdg tijg elg ai , fiaaiXev, aiiovg te xcU evXapeiag ieioo^tS 
Bxdro^ tdg dnoiei%eig** 6 ^offiXevg roV te nQO^taafjxQ^tig BaQ- 
iaXijv xai tov KaXXixQfjvitfp^ afia avv avtfi nQog tov eyyovov 
anoatiXXei. ag)ixofiivo9v ii nQog avtov, nQog fthv roi)^ ne^i 
tov 'Anoxavxov Xoyovg dog invdeto tov paaiXioitg, ,^j} ovrw 
fiave/fjv'* S viog eiQTjxe fiaaiXevg „mg ^ fiixQov ij fiiya ini20 
Xvnfi ij xcetag)QOVfjaei rov ifiov noi^acu xvoiov xai fiaaiXecogm 
TO yuQ oXoog nQog avtov dfiaQteVv exovta , r^^ larjg a%tiv 
iativ aiuag naQ* ifioi XQttfj, avte fiet^ov av t' iXattov ifidg- 
tTjfia rj. ^Anoxavxog ii ovx (og nQiaptg, ovii tJjg eiQrjvfjg 
pepauotrjg, (tavta yaQ tfj ififj ^eia nQoa^xev,) dXX' (og yQOfi-iS 

faciebat Quainquam quasi qaiddam singulare dlcerem , quod absur- 
dii\s est omisi. Idem cnim Apocauchus cum multis me promissii 
circumduxisset , mea auctoritate rei salariae praefectus est. Deinde 
promissa posthabens^ cum simul omnes e saie reditus devorasset, et 
ego idcirco de multis pauca requircrcm , occasione usus , ad nepotcm 
meum profugit. Quis igitur hunc hominem Untopere ab ilio hono- 
ratum cemcns, ut in ncgotiis nobiiissimis hominibus dcfcrcndis eius 
operanitatjir^ non id de industria a nepotc ad dolorem miht inu- 
rendum tizt comparatum cxistimet? Et ut istuc hac mentc non fc- 
*^.®,"''.T^l8"« tamcn id arbitrabitur. Respondente Palaeoiogina , non 
sibi videri Apocauchum a nepotc contemptus gralia lcgatum: quan- 
doquidem eius tot erga ipsum antea rcTcrentiae et iagenui timoris 
documenU exstent; impcrator protosecreUrium Bardalen et Callicre- 
mten cum ea ad ncpotcm mitdt. Qui ubi senis supcr Apocaucho 
acrmonem audivit , Procul a me sit isU insania, inquit, ut vel parvum 
yel magnum quippiam ad molcstiam contcmptumve domini mei et 
imperatoris dcsignem: in. qucm scientcm pcccare, magna ontnino 
culpa tcnetur, me iudice, etiamsi peccatum non magnum luerit. 
Apocauchus non ut lcgatus , neque ut pacis confirmator, (hacc enim 



UISTOKIARUM I. 24. II9 

fiaioxofHinr^g uu€(naXjj fiovov* lafuv i\ oti xai fisydXav ^£>A.G. i3ai 
xa xcti dvayxaiOTarav nifinovxiq rivh y^dfifiaTa, xai toT^G 
ipavXoTitoiq tmv olx$t£v XQ^/^^^ ^Qog fiBTa^fifiiiipf. ofitoq el ^ 
%ai ttva €XBi fiifiy/iv, na(fa tov fieydXov iofiBOtixov tdq 
Ssvdvvag anaitttv, ov naQ^ iftov, nQoai^xsi tov fiaaikia' naQ* 
aviov yuQ dniataXto.' tovg OQxovg is ^B^aidaag xal totg 
TtQiofieaiiV iyx^^^'^^^f yai^QOvtag il^aniateiXev» 

xfm jivtog isfietd tfjv n€vt?jxoat^v, ^Iovvi'ov fupfoglatOr-V.Si 
(livoVf dvil^evlsv €ig ^uiiQiuvovnoXiir nifiy/ag ii eig trjv Ktav^ D 

loatavtivov, xai tijv yvvaXxa avtov Eigijvfiv ijyays nQog sav^ 
tiv 7jg xai fiitd tijv nQog fiaaiXia ag>il^iv naiiiov afQCv 
rtxovojigj ftetd fitjvag ixrto to naiiiov hsdy^XBu o fiaaiXsvg 
Si tdg vn* avtbv noXsig nsfumv, xai t&v aitig avvavttov 
rovg sniq^avsatiQOvg tifiaig ts xai imQsatg xai inaQX^ ^^ 

i5niXie9V initfonatg, tovg i' aXXovg XQ^ff^fMfi xai itijaioig &s^ 
Qansvaag nQoaoioig, iiitQi^jf/s to diQog. ^ifj ih tov diQOvg ' 

T€Xivt£vtog, xatd tdg aQxdg fidXiata tovAvyovatov fMjvog^^j^ 
01 nQog tfj Kiovatavtivov tov ^aaiXitog ipfXoi itjXovai iid 
YQafifidta^v avtfg, eSj „0 SvQyidwfjg avfifidasig nQog tov aov 

lOJiannov difuvog, dipi^stai nQog avtov oaov ov;z«." ^aaiXst 
i' afia xai fisydXif iofisatixig td yQdfifiaxa dvayvovatv iio» 
m XvattsXsiv nQog ftiv ro naQov iv dnoQQi^ti^ td firjwdivta 
TijQstv* jgifixlfavtag ih nvvd^dvsadai^ naQa t£v (piXtov, sl oXiog 
aXrj^Jj zd nsQi SvQyidrvtj fiTjyv&ivta* axi^Xiov yuQ ff£to xai 

^SPaQv nQiv dxQifimg tdXTjdig ixfia^stv nQa%ai ti tav ov isov^ 

cogoaUe meae offiGia erant,) sed Untummodo ut tabeUariai Yenit« 
Et constat, nos etiam de magnis rebus maximeqne necessariit ad 
aiios scribentea , tabellariia uti solere famulorum abiectiBsimis. Ni- 
hUo minos si quid reprehensionis res babet, non a me, sed a magno 
<loiDestico par est ut imperator rationem exigat ; ab eo quippe missus 
fuerat. Post iuramento confirmato et legatis tradito, laetos dimisit. 

a4* Secundum pentecosten , ineunte lunio , cum exercitu Adri- 
aoopolin regressus, Irenen uxorem GonstantinopoU adducendam ad 
*c curat. lUa post adyentum suum prolcm masculam parit, quae 
post octo menses obiit Imperator urbes snas invisens , et suorum 
nobiiiorcs honoribus, muneribus , provinciarum oppidorumque prae- 
lecturis , alios pecuniis et annuis pensionibus sibi demerens , in his 
^estatem consumit : qua praecipiti , initio Augusti mensis , qui crant 
CoiiiUntinopoli amici, per iitteras eum docent, Syrgiannem avo foe- 
deratum, brcvi ad ilium profectumm. Epistola perlecU, imperatori 
et magiio domestico visum est faciendum ^ ut perscripU silentio in 
praesens tegerent: mitterent autem amicos illos percunctatum , verane 
c««ent, quae de Syrgianne significassent Yeritate enim nondum ex- 



y 



1 1 8 CANTACUZENI 

A.C.iZ2j^oQmv nqanttatq vntyyQafifiarevovTa. xcuroi r6 teivoreQOv 
dq>Bikov^ tog Sij rt ^avfxaarov Xiyoov. 6 yaQ avrog ifiih noX^ 
Xatg vnoaxioBaiv il^anarijaagf rmv irifJLoaifov akmv €(poqog 
antSBi/dii. eJra rciv fikv vnoaxiaewv ixnsnXiJQWxsv ovSiv* 
F»7Sofiov dh nSaav r?]V ix rdiv aXwv nQoaoiov xaraqiaymv , xaiS 
iia rovr* ix noXXmv oXiya %firovvroq ifiov XapBtv, r^ xaiQ^ 
XQfjadfiBvog , nqoq rov ifiov eyyovov fti/€ro anoSQag, r/g ovv 
rovrov iSmv ovro» uficifievov naQ* avrtg , Sare xai ini rotlg 
Tof^ evysveararoiq nQoai^xovaiv CQyoig avr^ XQtjo^if ovx av 
il^en/njSeg vofii'aai eig aviav ifioi naQa paavXitog rov iyyovovio 
cvveaxevda&ai^^eiyaQ xai rig om fir^ naQ* ixeivov roiavrfi 
ninQaxrai yvcififi, dXX* ol noXXoi ovrco ye vofiiovaiVm* ^Ano^ 
xQivaftivtjg Si xai avtijgf ovS' av avrfj Soxetv xarafpQOvijn^ 
xag nuQa fiaaiXicog rov viov roy \tin6xavxov dnearaX&ar 
^^oXXdg rijg elg ai , fiaaiXev, alSovg re xai evXapei'ag SeSc^^iS 
B9c6rogrdg dnoSei%eig,** i fiaaiXevg rdy re nQcoraatjxQ^rig BaQ-- 
SaXijv xai rof KaXXixQ7jvi'rfiv Sfia avv civrjj nQog rbv eyyavov 
anoariXXei, ag)ixofiivcov Si nQog avrdi', TiQog fuv rovg neQt 
rot; ^jinoxav/ov Xiyovg wg invdero roi; fiaaiXicog, ,,fi^ ovrio 
fiaveitjv'* viog eiQijxe fiaaiXevg „c»c ij fiixQov ^ fiiya iniio 
Xvnjj fj xceraq)QOv^aei rov ifiov noi^aai xvqiov xai PaaiXicog. 
rd yaQ oXcog nQog avrov dfiaQretv exovra , r^g tarjg a^iiv 
iariv ainag naQ* ifioi XQirjj, avre fietl^ov av r' iXarrov dfidQ" 
rrifia fj. ^Anoxavxog Si ovx cig nQiafiig^ ovSi rrjg eiQijvtjg 
fiepauorijg, (ravra yaQ rjj ifif} ^eia nQoa^xev,) dXX' (og yQafi-nS 

faciebat Qaainqiiam quasi quiddam singulare dicerem , quod absur- 
dii\s est omisi. Idem cnim Apocauchus cum multis me promissis 
circumduxissct y mea auctoritate rei salariae praefectus est. Deiade 
promissa postliabens, cum simul omnes e sale reditus devorasset, et 
ego idcirco de multis pauca requirerem , occasione usus , ad uepotem 
meum profugit. Quis igitur hunc hominem tantopere ab iiio hono- 
ratum cemens, ut in negotiis nobiiissimis hominibus deferendis eius 
operaniUtjir„ non id de industria a nepote ad dolorem miht inu- 
rendum esse comparatum existimet? Et ut iatuc hac mente non fe- 
cerit, vulgus tamen id arbitrabitur. Reapondente Palaeologina , non 
sibi videri Apocauchum a nepote contemptus gratia legatum: quan- 
doquidem eius tot erga ipsum antea reverentiae et iagenui timoris 
documenta exstent; imperator protosecrcUrium Bardalen et Callicre* 
mten cum ea ad ncpotem mittit. Qui ubi senis super Apocaucho 
aermoncm audivit, Procul a me sit isU insania, inquit, ut velparvum 
ycl magnum quippiam ad molestiam contemptumve domini mei et 
iraperatoris designem: in. quem scientem peccare , magna omnino 
culpa tcnetur, me iudice, etiamsi peccatum non magnum luerit. 
Apocauchus non ut lcgatus , neque ut pacis confirmator, (hacc enim 



HISTORIARUM I. 24. 1 19 

ftutoxofiun^g une€fTaktj fiovov* Xafuv S\ oti xotl fiBydXcov evs-kX. i32i 
xa xai dvayxaMnircov nifinovrig xm yQUfifiarttf xai toT^C 
fpavkoTotoig tav olxetciv X9<ofi$&a liQoq fiejaKOfui^* Ofitag d 
xeu Twa ex^i fiifiy/iv, na(fd tov fAsydkov iofiBCtixov rag 
Ssvdvvag dnmteiv, ov nag' ifiov, nQoai^xsi tov fiaaiXia' nag* 
a»ro5 yaQ dniataXtor rorg OQxovg Sh pB^aidaag xal Totg 
nQiafisaiv ly/«e(>i'aaff, ;<ai^oyra5 H^anioTBiXcv» 

xSi. Avtog ShfiBtd r^v nBVtTjxoatfjv, ^lovviov fifivogtata-V.Gi 
fiivov, dvi^Bvl&f Big ^ASQUtvovnoXiv* nifiy/ag SiBig rtjvKcov^B 

loatamvov, xai ttpf yvvatxa avtov EiQ^Vfiv ijyayB nqoglav^ 
tov ^g xai fiBtd r^v nqog ^aaiUa d(ptl^iv naiSiov aQQBv 
TBxovojig , fiBrd fi^ag Sxtd rb naiSiov ktBdr^xBu 6 fiaaikBvg 
Ss rdg vn* avtbv noXsig nBfucov, xai rmv aSt^ avvortcov 
Tort intq>avBariQOvg rifjtatg rs xai StoQsatg xai snaQX'-^^ ^^ 

iSmkBwv iniTQonatg, roifg S' dkXovg XQ^f^^^*^ xaiinjaioig ^fi- 
qansvaag ngoaoSoig, SiirQirl/s ro ^gog. IjSfj Sb rov diQoyg 
TBXBvtmvtog, xcnd tdg aQxdg fidXiata rovAvyovarovfiJiv6g,VJ6 
oi nQbg rg Kcefvatavtivov rov paaiXiofg qiikoi Sfjkovai St^ 
yQafifidrci>v avt(g, wg „o SvQyidwfjg avfifidasig nQog^ rbv abv 

loitdnnov difisvog, dq^igstai. nQog avtov oaov ovaa."^ paatkst 
S' Sfia xai fisydkta SofxBatixtf rd yQdfifiaxa dvayvovaiv iSo^ 
xBi kvatrskBtv n^bg fiiv rb naQov iv dnoQQijr^ rd fif^wdivTa 
tfiQBtv nifi^aytag Sh nvvd^dvsadui naQU twv qikofv, sl okufg^ 
dkfi&fj rd nsQi SvQyuiwfj fifjwd-ivta. axirkiov yuQ ifBto xai ^ 

iSpuQv nQiv dxQificig tdkfi&hg ixfia^stv nQ&lai ri rwv ov Ssov- 

coenatae meae officia erant,) •cd Untummodo ut tobcUariu» ycnil. 
Et constat, nos ctiam de magnis rcbus maximcque ncccMarus ad 
alios scribcntcs , tabcUariis uti solcre famulorum abiccUssimis. «i- 
failo minns si quid rcprebensionis rcs babct, non a me, scd a magno 
domcsticopar cst ut impcrator raUonem exigat; ab co quippe missus 
fiicrat. Post iuramento conBrmato et legatis tradito, lactos dimisil. 

aA. Sccundum pentecostcn , ineunte lunio , cum cxcrcitu Aari- 

anopoUn rcgrcssus, Irenen uxorem ConstanUnopoli adduccndam aa 

se curat. lUa post advcntum suum prolem masculam parit , quac 

post octo menscs obiit Imperator urbcs suas invisens , et suorum 

nobiliorca honoribus, muncribus , provinciarum oppidorumque prac- 

fccturis , aUos pccuniis ct annuis pcnsionibus sibi dcmcrcns , m ms 

aesUtem consumit: qua praecipili , iniUo Augusti mcnsis , qui erant 

ConsUnUnopoU amici, pcr litteras cum doccnt, Syrgianncm avo toe- 

deratum, brevi ad iUum profectnrum. Epistola perlccta, \°»P««7' 

ct maimo domesUco visum est facicndum , ut perscripU "«»^10 in 

praesens tegercnt: mittcrent autcm amicos iUos percuncUtum, vcrane 

esient, quae dc SyrB«>me significasscnt VeriUto cnim nondum cx- 



y 



I20 CANTACUZENI 

A.G.iSairooy ^ (p9iy%aadau nlfi\ffag ovv tvSvq inwdwBtOm ol S^Jkpaaa» 
"Bndw r€ i^Tjraxivai xai avv axpipsia fiad^stVj wq fteydXa /9o- 
aiXevg ts nai SirQyidwfjg dXk^koig inayysiXdfisvoL bioifjaavTO 
Tag avv&^xag' iio xai aq^iSqa nfQiakyjjaavteg fASfifiwxivag' 
j/roi Sh fAekr^dBi xd Xvaixskovvra xai fiovXsveadai xai nQaxwivi 
aavr^*' xoiavra n€Qi 2vQyidwfj nv96fi€vog 6 paaiXevg, xar^ 
tStttv fiovov naQaXapmv ^ijxfixoeiv** igtfj n^og avrov ,;n€fl 
aov, (og avfifidaeig difuvog nQog rov ifiov ndnnov xai paaiXia, 
fiiXX€tg fi€dtaraadui nQog avrov» ciVc Si avrog rovg Xiyovg 
inoi^ac9 nQiSrog, iXniaag ri nX^tbv ^Qi^actv, €v^ ix€id€V lo 
noXXatg vnooyia€atv dnarti&sig in^la^g, €iSivai aa<pwg odx 
B^to^ €l fjtiv ovv ovx dXfid-tj rd ^tQfifiiva, avroi rt oi €in6vt€g 
Sixaiot xarrfyoQ€iad^ai , iyci r€ al^iog ovx inalvov rotg ovxo- 
^dvraig niatcvaag» €i S\ on€Q €q>fiv, ^ avr6g ri nX€OV€xnja€tv 
CiXntaag, ^ ix€t^€v n€tad€ig vn^x.^fig nQogrovro , €l fiiv iS^-iS 
Xijaeig rmv roeovrcoy dnoarfjvai Xoyiafi&vf ifijoi povX€vofiiv^ 
n€tad€ig, xai r^y €ig ifii ntariv xai g>tXtav San€Q xai nQ6ft€* 
^ov aSoXov xai xadaQdv rfjQctv, rrjg avrfjg ^an€Q xai nQore^ 
Qov dnoXava€tg naQ* ifioi xai g>iXiag xai €vfi€V€tag, ovSiv 
r£v roiovrav vnoXoyil^Ofiivtf &an€Q ovS* av €t fi^ r^v dQxijv^o 
iy€y6v€i, in€i ovS' iriQif rtvi nXfjv ifioi xai ry fieydXtf So^ 
fA€arixtf fi6v(p rd rotavra ^Xdtv €lg dxodg. €t S' wg dyvoi^ 
fiovd riva xai novfjQOv ifii dnorQinfj , xai ro avvi(va$ uai 

8. avfif^fdatig Goni. ED. P. , frutt^a. 

plorate cognita, agere ant loqni onod minui conTeniret, grare et 
fnliunianum iudicabant Illi responuerunt, diligenter le inquitiTifte» 
liquidoque didicisse, imperatorem arnm et Syrgiannem mira mutoam 
poliicitof , foeduf pepigiffe. Id fe ex animo doientef , figniflcatnm 
voiuiffe: videret quo pacto femet confilio et opera iuyaret. Hia 
^^ Syr^ianne inteliectif , folum in fecretum abducenf nepof , sic ait: 
Renuntiatum eft mihi, te focietate pacta cum avo meo, ad ipsum 
tranffiturum. Tune prior te in eandem infinuarif , fperauf maius 
aliquid inventurum, an ab eo multif pollicitationibuf in fraudem 
illectuf fif, haud tatif fcio. Si vana sunt quae audiTi, et qui nun- 
tiarunt merito accufari debent, et ego minime laudanduf sum, qui 
fycophantis fidem commodaverim. Si, ut dicebam, aut plus te con- 
•ecuturum arbitratns , aut indidem perf nasus bue devenisti , ct bis 
cogitationibus monitu meo excussis , iidem mihi amoremqne pristi- 
num sinceriter ac puriter praestare voiuerif , aeque ut ante bene- 
Toium me et amicum tibi faxo experiare: nec praeteriU, perinde 
ac fi nulla fuisient, reputabo; quandoquidem praeter meaf magni- 
que domeftici, nuliiuf aurea tetigernnt, Si vero nt iniqunm et 
nequam me fugif, mecumque vivcre ac versari intolerandum putass 
f ed ab avo divina quaedam bona te adoptanioi credeni , lul illui» 



HISnrORIARUH I. 39. 121 

atnffiarf/fieiv ovir dvacror ^Yfi, dXk* iSuBpq^v^ riiti nat fuydXa A.C i3ai 
na^d Tov ifiav ndnnov xcu paaiXiwg oiofisvog eiS^-^siv, oXfjj} 
nfodia$i nQOaxo^^ai avr^ n^osAov , dvuSfiai fikv ini Tfj 
ttaardaBh TJj afjj ^Aov xat awijdovg dnooTSQOVfisvogr §iav 
Sii ovx indlSfi9, ovi' dxovra xaTaax^f^'*' i^Xi^ato, insi ovSi rijv 
dqX^ ovT€ noXifiov vofup, ovt^ ^^TI ^*^^ ^^9 ^Q^^ ^ ^M^^ 
iovXs^€iv VTnjyayoftffV, dXX* exovti nQoa$x^V^ avrog, «Ao-V. 63 
fisvog ifioi uvvBfvat xai avyxivivvevetv , xai nav OTiovv ^ni^ 
iftov xai iqfAnaa^ai xai n^fdTTBW inayyitXdfuvog. i^ xai 

MoxaXmg noi£v, dXfj&ig dni(pfpfag ini t&v M^wv. ov fiifv avi* 
avTog dxoQunog avS* dfivrjfMV iipdvtpf rcSv dyadwv, dXXa 
9bov Tjj ne^i Tovg g>Aovg nQodvfUif xai Svvafiiv na^aaxofU^ 
vov, Tov; TS dXXovg xai ai, mmeQ aisi, Tifiatg tb xai ia^s^ 
atg S^iaig twv novwv ^fietif/dfi^ xai Tfjg nQodvftiag Tfjg $lg?^TI 

iSifiim inei ovv ixavTi nQoa^X&$g, ovx dycb9ov Xad^aAog dva^ 
XioQBtv, dXX* $ig ^avsQOv awrcH^dfiSVOv djitivat» ptofiat fih 
ovr ovii tov ifiov ndTtnov xai fiaatXia nQog noXsftov STOtfia* 
^ofievov, hti xaxtiaet tAv ifi£v nQayftaTmv as nQoaXaftpd^ 
vsadut §ovXsa9at, dXXd t^v fiiv slg ifti siQ^^vtjv xai ra; 

%oanoviag vytatvovaagTniQBtv itpisa^at t* dnXmg ovTto xai ai 
tbXsVv vi€ amivm xaiTOt fiot xai tovto Xiav snetat davftdl^stv, 
onofg, avttSv t(Sv nQayfidTWV Tfjg slg avTOV sdvoiag iftov xai 
svnst&siag ivaQyBtg naQaaxofiiviov ra; dnoSeil^€tg , oSs, oncQ 
ovn av noTS ijXntaa, ov ^tXovvTog SQyov ovSiv ivSeixwTM sig 

^Sifii. sl S' aQa xai noXsfistv iftoi nQO^Qfjrat, 9b^ ftiv fisX^* 

te adiangere deliberatiisimam habes, doleo ista discessione tua, caiii 
me amico et familiari privatum Tideam ; Tim tamen non inteutabo, 
neque invitum retinebo , quando neque a principio vel lege bellica, vel 
alia quadam yiolentia, ut mihi servires, te compuli: Terum uitro me 
•ecatus, mihi adhaerescero, mecum caput obiecMre periculis, meaque 
cansa qaidvis factnrum passurumqoe prdmisisti, idque re ipsa etiam 
praeclare demonstrasti. Verumtamen nec ego ingratns meritorumque 
immemor fni. Nam cum Deus ardenti volantati meae in amicos etiam 
facultatem tribuisset, cum alios, tom te quoque, ut decebat, donis 
honoribusque ob laborem ac studium erga me tuum remuneratus sum. 
Et quoniam volens ac libens mecnm te coniunxisti, turpe est clan- 
eulum, ac non potius aperte vale' dicentem recedere. Neque tamea 
avum meum beUo accinctum , te ad vezandas fortunas meas ascisce* 
re; sed pacem ae foedus inviolatum servare et te subesse sibi sine 
dolo maio velle opinor. Quamquam et hoc mirari satis nequeoy 
cnm factis ipsis benevolae mentis et obedtentiae significationes ita 
lucuientas dederim, qui tandem ille, quod nunqnam speravi fore, 
wiUo indicio mihi se amicum oatendat. Quod si forte etiara annii 



122 CAKTACUZENI 

IBXiycDV, ^ficiv ns^l tov xi iBtnQaTXBiv iv Bvl^avTiif povXevo^ 
fiivmvm cov yuQ xai n^mooTQaroQOQ negt tov fiaaikimq ooa f 
xat avTog oia&a $in6vrtav , ifiov th xdvavTia fiovksvaafiivov, 
duvfidaag avTog ,,ninot9a acupci^' i^fjg ,^nt 9$^, mg aov tov-^ 
Tov Tov TQonov Tuqt Tov ndnnov xat ficunXia iiaxHfiivov, avTog 
6 d^og noXcfii^aei vniQ '^fitSv , ^fidg ti dfisqifivovg noij^aBu*' 
axi^/ai TOiwv o fiiXXsig if^ aot yd^ 6 Xoyog BiQfjTai ov- 
ToaiV* ToiavTa roi; §aaiXic»g slnovTog, iviaTaro fiiv o SvQ" 
yidwTjg aBavxog^avTtjadat ^daxd^v, xat &v xaTtffOQffTCu fifjSiv lo 
dk?]dig sJvar T(g ii fitf fi$Paiag naQix^ad^cu fiiji' ivaQystg 

CTdg dnoi$t^$tg vniQ Sv xaTrffOQ$tTO, vnoy/iav ov fiixQdv t^ 
OT0xd^$a9m ra nQdyfioTa naQ$ix$TO ivvafdvff ix Tciv Xoywv, 
mg noviiQa avvotiev eavT^m tov fUvroi PaatXicog Tovg avTOvg 
Xoyovg ndXiv dvaXafiovTog , xat ^QOOvg ifmX^aavTog, mg ov-iS 
iiv ^TTOV ^ nQOT$QOV evfA$vcig itax$iasTai ngog avTov, dn^Xr- 
9$v. ix fiivTOi Bvt^avTiov nagd tSv tov viov fiaaiXicog dy' 
y$Xiai oatifiiqai dg>txvovvTO q>iXmv, ra xe ne^t SvQytdwjjv 
nei^Sxivaat «o^ etff dXfj&^ , xat OTt fiaatXevg o nfsafivTSQog rd 
nQog Tov noXsftov i<^aQTV$Tat ndvTa, dg afia t^ SvQytdvyfjv20 
diptxiad^at dvaQqaytiaofiivov, OQTt ii tov x^^f^^^^S dqx^f*^ 

Dvov, ^OxTCi>pQiov fiTjvog nifiTvtri tarafiivov, ndXtv o fiaatXeifg 
tiial^ovTcog sg>ij TiQog SvQytdvvrpn ,^odx otofiai as mv Tf^o 
XQOvov fuxQov nfog as itstXix^fjv intXsXija&au ix tots i' 

mecuin decerUre apnd animuin proposuit, nos Deo cordi erimus, 
Recordare ▼erbomm tuonmiy cum Bjzantii de atatu remm consulta- 
remus. Gum enim tn et protostrator super aro quae meministi 
elocuti esaetis , me longe aliud sentiente i tn hunc animum menm 
auspiciensy fidere Deo te dicebaa, qui, me tam dementer in aynm 
afiectOy pro nobis pugnaturas nosque omni cura et sollicitudine li" 
beraturas esset Quare quid agas dispice ; tua quippe causa haec 
dicta sunt Simul finem loquendi dedit imperator, Syrgtannes ad- 
versari ac se per calilnmiam delatum totamque accusationem esse 
commentitiam affirmare. Attamen qnod asseverationis huius neque 
solidas, neque daras probationes adducebaty eum conscientiae labem 
in animo habere bonus rerum aestimator non leviter suspicari pote- 
raL At Imperatore eadem iterante, ac spem maximam iniicien- 
te , non minus quam antehac sibi caram fore , e conspectu abiit. 
Byzantio autem quotidiani ab amicis Yeniebant nuntii , Syrgiannem 
proditorem esse^ et quamprimum ilie affuisset, avum in beilnm, 

3uod omnimodis iam parasset, eraptnrum. Uieme ap(^etente, anta 
iem tertium Nonas Octobres Syrgiannem iunior imperator separatim 
denuo sic est aflTatus: In memoria tibi esse autumo, quae nuper 
tecnm egi.' £x eo nsque hodie in dies tingulos mihi niuitiaiur, te 



mSTORlARUM I. 24« ia3 

axgi xcu vvv otnifiiQai fioi dyyiXXtcai Tugt aov, eSg anoar^l^ C. i3ai 
vai TiQog rov ifiov ndjmov naQaaxsvdJ^fi* oi fi^v dkk* or^ itai 
ttvTog rd n^dg noXefiov H^ofTveTai , mg Sfia rtg ai nagaycvi- 
a&ai' TtQog ifii noXsfii^a^Vm oaoi d" iniTtjSeimg a/ovaiv ifioi, 
^ai €Jq%€U ae naQaivovaiv, <og afia r^ as eiQ)(^^7jvai xai rov 
noXifiov navaofiivov» iyto i' a ngireQOv siQi^xeiv xai av&ig 
^eo* tog tl fikv rotg ifiotg Xoyoig nsia^ig, rov routvra xai 
fiovkBV€a9ui xai Sq^v dnoarjjgf xaXmg av «/Oi* sli' divvdr- 
mg €/Btg fierafiovXevaaa&atr, a povXei^ nQarrs* iyd yaQ ov 

fOfiovav oi/ ejQ^ai ae nQodvftovfiai, xcuroi ndw QaSioog ex<oVf 
mg xai avrog qfaifjg dv, dXk' ovis rijg oQX^g naQaXvam.?.7S 
rovTOv i' evexd aoi ravra nQoXiyto, tog dv eiie/tjg dneXdtiv, 
tog ov Xjx&tiv, dXXd q)toQadeig a nQoei\ov naQtitpdTig Sq^v.'' 
ini rovroig 6 SvyLawTjg avxog>avretla&ai ndXiv iaxvQtadfjte^ 

iSvog^ xai fjLtiSiv roiovrov iavr^ avveiiivai, rov paaiXitog int^ 
rQhpavrog^ nQog dg inerQoneve rrjg @Q^xrig noXetg dnffXde* 
Svo S' i^avrtov, rov^AnQtov xai r^vFaQiXXav, tpQOVQotg xa-V.63 
raax^^9 ^^i railXa dag>aXiadfievog Stn' ixeiv UQOg noXtOQ- 
xtav dvrixeiv , dniarri nQog rov nQea§vreQOv ^aaiXia NoefJt" 

^o^Qiov fifivog. afia Sh r^ rovrov Jju^tjvai Bv%avrlov , xai o 
rmv fiaaiXitov noXsfiog tpav^QAg avd^tc dveQQini%erOm 6 viog 
yoQ PtMiXevg rijv vnorertxyfiivtiv avr^ tnQtxridv anaaav iv 
^Qttxet avvad-QOi'aag, roiolSaSe nQog avrovg ixQ^aaro Ao^^oc^b 
,,r6 riig eiQ^v^g xaXov xtu XvaixeKkg ov fiovov roXg dQX^fii^ 

• 

defectionem ad aTum parturire: pec id tantumy sed ipsum praeter- 
ea bellum instruere, quo me, simul ac tu yenerls, lacessat Quot- 
quot yero mihi bene cupiunt, ut te coerceam hortantur: sic enim 
bellum qnieturum ; at tu quae antea ex me audivisti, iterum audies. 
Si, inquam, monitis meis obtemperans, ab his meditandis et agen- 
dis abstinueris , bene certe : sin aliam mentem induere non est ut 
poMia 9 fac quae libido fert: ego enim non modo coercere te non 
aveo , tametsi parvo id negotio queam , ut tute confitebere : sed ne 
praefecturam quidem tibi adimo; ut intelligas non me inscio, sed 
potius negligente, ea te egisse, quae tibi ante deliberata sunt. Hic 
Syrgiannes mrsnm , falso in se tantum crimen conferri , ac nullius 
esse sibi conscium affirmans , libente imperatore , ad urbes Thraciaey 

2uarum praefectum agebat , discessit , ac duas , Apros Tidelicet et 
rareUam, praesidiis impositis , ceteroque apparatu ita communiens, 
II t obsidiouem tolerare Yaferent, mense Novembri Byzantium yenity 
moKque beilnm inter imperatorcs de integro et manifesto ardere coe- 
pit. lunior enim brevi copiis suis in unum coactis , sic ad eas con- 
cionatui est: Pacis honestas et utilitas non iis tantum, qui reguntur, 
icd rectoribnt etiam ipsis; sicuti et belii calamitates vobis quoque 



1 H CAOTACUZEMI 

A.C i3ai voig^ dUia xai rot; agxownv, wansQ oJ naXit rd ht rov imh 
XdfAOv Kaxa Kcti vimZv fdv naai xa^ianptB ^avsqa • 'iyi th 
rm ifiot nQoaivmv tiitf navfw irifi^afi^v av mavs fi^ 
Xv&^vai rijv Bl^rpnjv htet 8* o ifioq nannoq ttat paaiXevg, 
ane^ ovi' av nots imiaOifv nftv yeviad^ai, kvaag rag nfogS 
^fiag anoviaq, tcqoq niXefiov ixtiQ^jae q>av€f£g, ovitfiiav al^ 
riav ff kafifjv ^foSv nQog ro Xvaai ravrag naQaaxOfUvmv, 
aXXd Kat axovrmv vvv vn* dvdyxrig n^og roy noXefiov xpqovv» 
rmv, xat ratg tpijg>oig andaaig rifv etfi^vtjv aigovfiivav, oviiv 
CdvaifiOi To Xetnov ioxel^, ^ ^ov rov iv raXg onoviaTg ofxtoviQ 
imxaXeaafiivovg xard rAv ditxovvrctv x^Q^^i oi fiaXXav roS 
ot^rovc xaxovv, ij roi firj avroi xaxmg na9eVv nQOvotav no^ 
avfiivovg, ro ydif stg rijv ^fiBrifav nsQifiivsiV dfiwofiivovg 
httovrag, ovx dvavi^iag fiovov, dXXd xat daweaiag ov ndw 
no^^ ioleuv av* iXnil^m ii odii d^ov avrov, ov rjfutlg ev-iS 
OQxovfUV, ^fidg iyxaraXtnetv av, dXXd avfinafiaeadui re 
xat vniQ ^fiAv dfiwetaduu** Tovraiv ovrmg vno paaiXitag 
sif^fiivwv, ^ arQarid ndvreg SaneQ dno yXoimjg fitag f^d» 
f froc" eg>ijaav „OftoXoyovfiev r^ d^^ ndvrmv xat fiaatXef, 
DSri ovx diix^ rtvt xat nXeovexrtx^ rov r^onov inofie9a ifc-ao 
anoTfi, dXXd fiaXXov xai a ndvteg av avr^ avfifpatsv elvtu ii-' 
xata vniQ r^^ Tigog ofioq>vXovg elQTp^g nqotefiiwf. iixatog t' 
mv 9eog xai itxatoavvag tffavnixmg , fj q>fjatv o nfo^ifnigg 
avre ai nQog r^v ditxiav dvtixa9tardfiSV0v, ovS' ^fiog vnif roS 

a3. PsaL lo. 

• omnibns noUe «iint Ego Tero qnae prWatim pottideo» oomflr 
omnium iacturam pacis retinendae gratia haod recusem. Postqnamao- 
tem avas mea>, miod nunquam credidiuem, spreto foedere, nullam 
aobis huius perndiae causam sive ansam praebentibus ad apertam 
bellum prosiluit, et nos inviti necessitateque adacti ad arma imaa, 
ct omnibus potius suffragiis pacem eligimus , nihil restat aliad, qnam 
ut Deo teste iurisiurandi invocato, periuros invadamus , provideamos* 
que, quomodo non magis ipsis malum demus, quam ut ne ipsi malnm 
aliqucKi accipiamus. Nam eo usqne procrastinare, dum in loca nostra 
irruant, qaasi tum demum yim propulsaturi , id parum abesse noa 
dico ab ignavia , sed etiam ab insipientia yideatur. Spe bona snm p 
Deum ipsum , per quem conceptum sacramentum sancte colimus , affa- 
turum ac pro nobis depugnaturum. Dizit; et velnt uno ore totoa 
exercitus, Gratias agimus, exclamat, Deo universorum imperatori» 
cum non iniusto et avaro militamus domino : sed ei , qui qoae omnea 
iure illum tenere fateantur, propter paoem civilem pro nihilo pntel. 
Cum autem Dens iustus sit et, ut Yates ait, iustitias dUexit, neqoo 
teiniaitittae obiiitenten* aeqne ooa pro tuititia beHantea deipicteii 



HIST0RIARI}M 1,35. 4^5 

^niQ aov xav ff^jj noXkdxig dno&avetv ixoifim ovxm^ fiTpciri 
fiiXkmfitv fiTji* qvafiaXX(0fi€9a vov xaiQOV, dXX* i/afieda Sq^ 
yov ^^ d-aQQOvvTBg.** int rovroig o §aaiksvq rrfi svvoiag 
SSvexa xai rijg ngodvfiiag rijg stg avrov rd dnota 6v/£i(iifrrif- 
cag^ Toy fiiv xoivov iiiXvos avXXoyov, liia i* afia iofisarixtf 
ry fuydXif xai nqunoarQaroQi fiovXsvadfievoi nBgi riv avrSv, 
inei xai airo^g iioxBi xaXmg e/Biv rd slQTjfiiva xai ovievog 
ivSelv m, inBtl/9jg>iaavT0 xai avroim slg r^v vatSQaiav il oP.79 

lofitv nQtttroarQdrwQ nfog rijv ^AiQiavov noXiv ixnQti, ^Av^ 
nxv r^v airov dvyariQa r^ ^Aadvji MavovTJX rijg rov fisyd^ 
Aoi; iofisatixov yafiCVTJg di§Xf^ ngog ydfiov avvdtpav* 

xi^ BaaiXsifg ii nfog r^v ixarQartiav naQaaxsvd^sadni 
naQayysiXag rijv atQandv, ijroifidl^ero xai avrog. rd rs aXXa 

tSii sd difuvog xai iv ry diivfiorsix^ ti^v rs yafisr^ avrov 
xai r^ IlaXiuoXoyivstv QsoiciQav, ri^v avrov fiiv dsiav^ f^l-l^ 
riQa ii rov fisydXov iofuarixov^ dvri qfQOVfSg dnda^g xara^ 
Xtnwv, (^v yd(f i^ xai nQog iioixijaiv sfinsiQog noXirtxav npsn 
yfidrmvy xai ^QOvijasmg iQQfOfisvsariQag ij xard tpvaiv yvvat^ 

Mxslav rvxovaa,) xai naai rol^ n6Xsa>v o(»/oi;af xai iiounjrat!g 
ruv nQayfidrmv adrjj nsidsadat nSv on av xsXsvjj nQoard-Y, 64 
]Sac ^fti Tmv nsQi aiirtiv tpQovriiwv dnoXvaag savrov, insi 
xai 1; orQarid tjfiiQaig ixrm naQsaxsvaaro &v HsZro, oQag 
ixsl9sv, ^dsv axQt' J%ovQOvX6fig. avQaronsisvadfuvog i' ixsC 

a4* Zonarae, NiceUe, nl aL TCovqqvX^c dicitnr, ED, F. 

Itaqne uobis omnibus pro te , si fieri posslt , etiam saepins mori non 
recusaturisy ne cnnctemur diutius, neu tempus teramus, sed Deo nixi, 
rem aggrediamur. Imperator de tam benevolis animis et incitatia 
atndiis, ut decebat, gratias egit concionemque dimisit: ac seorsum 
cum magoo domestico et protostratore collata sententia, cum et ipsia 
oratio militum placuisset nihilque desiderari yideretur, eam con- 
firmarunt. Die sequenti protostrator Adrianopolin petiit, Annam fi- 
liam cam Manuele Asane, fratre uxoris magni domestid, nuptiis con- 
iuncturus. 

a5. Imperator, iussis militibus ad expeditionem se parare, semet 
qvoque ad eam comparabat, tum reliquis recte compositls, tum ia 
oppido Didymoticho coniuge sua et Theodora Palaeoiogina, sua qui^ 
dem cognata, magni autem domestici matre, loco omnis praesidii 
ac tuteiae reiictis. Erat siquidem perita Palaeologina gubemandae 
reipublicae et soUdiore prudentia, quam cadat in naturam mulie- 
brem. Eius mandatis omnibus, et urbium magistratus omnes, et re- 
rum administratores parerent cum edixisset, et se curis ezonerasset, 
praetereaque exercitos per octiduum rebus necessariii te inttnuut- 



ia6 GA^ACUZENI 

A.C. iSlai €fi€ivev ^fiiifag rtya^i tovto fiiv, or* xii x^^!^^'^ ^ctiaiog hte^ 
yivBTO, ijui kai x^^f^^vog ^v wQa, (xara fiijva yaQ ArrpaTO- 
CnsfevovTO jBxifjL^Qiov^) tovto i% tva xai t6 Xetnov Tijg flrr^o- 
Tta^ d&QOiadij* to S' €ti tovtcov alTimB^ov, vn Ttjg xara 
@Qax7jv 'HQaxXciag tov viov fiaaiXicDg nQog to^ nQsafivTSQOvS 
dnoaTaafjg, 6 SvQyidwrjg Trfv BvJ^avTitjd-sv aTqaTidv na^aXa-^ 
fi(ov, ivi^SQBvev iv avrij* Siol^ev ovv avTtjg nQ&TOV anOTUiQd" 
aau ;f(»oVoi; Sh avrov Tivog T^i^fiivov, sSo^^e Totg iv TiXei ndai 
' xai Totg ^yefioai Tfjg (nr(»aTmc avvekdovac , nqea§eiav mg /Ja- 
aiXia Tov nqea^vTeqov dnoaTetkai il^ait^aovaav eiQijvtpf' o xaito 
Tov viov paaiXiag nv&ofiivov, htei xara yvdfitjv avTip ^v, 
nifinovai Ttva Tmv Trjg aTQaTidg KaXoxaigirjjv mvofiaafiivavj 
D To yqdfifiaxa ^y;f£t(>/<jaiTf 5 • inei iid yQafifidrcov tjv rj nQe^ 
a^eia^ avTog dh fiovov iiaxofiunov Ta^^iv inetxev* iS^Xav il 
Tci yQdfifiataTOiavTa* ,,KQdTun€ paaiXsv, f^fietg avmd^ ixiS 
nQoyovanf ovTSg 'Poofiatoi, xai t^v evngayiav tSv ^Ptofialmv 
' oixei'av vofiiXofiev evSaifxoviav, xai Tf^v xaxonQayfav toaavTtog 
iv iSiif Tid^ifiedu SvaTvx^a • ov Sff evexa xai Tovg paaiXitxg 
^fi&v vfxag evvoetv dXXffXoig^ dlXd fifj noXefiiovg e2vai, noiov- 
(led^a nSQi nXeiaTOv , oneQ iariv dXij&eg iwoovvTeg, dg vfimvio 
fikv q>iXi(og nQog dXXi^Xovg Siaxeifiivav , xai to Tijg dQX^g 
av<^dveiv, ^, to ye SevreQOv ,' fif^ iXaaaovaSai eixog'' noXcfiimv 
Sh dXXfiXoig ovTmv, ov fiovov vno Tmv nQoaoixmv PaQpaQmv, 
dXXd xai vq)* vfimv avrmv t^v vfieriQav ^yefioviav xaToAv^i^* 

set, Tzurulum inde profectus, castra fecit et dies aliquot ibi man- 
sit: simul propter frigorum acerbitatem, (hiems enim erat, et men- 
sis December,)' simul ut et cetera pars exercitus interea conTenirel; 
quodque maioris utique momenti erat, nt quia Hcraclea Thraciae' 
ciWtas fide rupta ad seniorem defecisset et Syrgiannes cum copiis 
Byzantio acceptis eam insideret, eius recuperanuae periculum prias 
fieret NonnuUo tempore illic consumpto, optimates ac duces ^^mnes 
coeuntes, legationem ad seuiorem de pace decreverunt. Re cognita^ 
cum et nepos eo propenderet, gregariom quendam, Calochaereten 
nomine, cum Utteris mittuntr per Utteras enim legatio confidebatur; 
ipse tabeUarii tantummodo locum tenebat. Earum Utteramm haec 
fuit sententia: Nos, imperator optime, inde usque a maioribus Ro- 
mani, et feiicitatem Romanorum beatitatem nostram et miseriam 
eorundem infortunium nostrum csse opinamur. Quamobrem vos im- 
peratores nostros non ut hostes discordare, sed ut amicos concor- 
dare maximopere cupimus: yere cogitantes, concordiam vestram im- 
perii incrementum, aut certe, ut Yerisimile est, nullum eiusdem de- 
trimentum esse: contra inimicitiis yestris non modo a barbaris fini- 
timisy. verum etiam a yobis ipsis principatnm yestrum destructum at- 
qoe cTersam iri* AUquanto igitor antehac tuborta dissensione, et 



HISTORIARUH r. 26. 127 

xairov viov paaiXimg iniaTgattvaavTog aoi, afia ra i/Ay^d^rjg^.dO 
siQ^Vfjg, xai 6 aog syyovog, San$Q av avrog mv airoiv, xort* 
TOi Soxmv iv T^ nokififp nkeovexTetv, nQoaedi^aro dafiivwg, xai 
SiuXikvTO €v9vg, Sansq av ei fifiis r^v d^x^^ ^ nolsfiog avv^ 
iarti m Slj ^fitv rs xai t(0 v[xwv vnfjx6(p navri rjSovfjg aiTtov 
xai €v9vfuag xariaTij^ «vtv;!;/»^ rotg 'Pcofiaiotg oqx^^ ^'I^ 
^fiiQav ix€i'vfiv Xoyiaafiivotg . vvvi Sh oQSvrig as rov (AukXov 
jovra Stxatov, $i ti xai nQonertSg naga rov iyyivov rov aoi 

ioinQdTT€TO oTa viov, tov noXeftov xaTaatikkstv , 6§ ovSefitag 
airtag nQOq>avovg rag t8 anovSdg XsXvxora xai noXsfjLOvvru 
q>aveQtSg, ddvfiovfiiv r«, mg eixbg, xai av^tpoQmv aQ/jiv ^yow-B 
fie9a TTjv Ivaiv Tcoy anovSav» oS Sij ivexa xai Seofie^ aov, 
fiaatXev, nQog avrov tov t£v OQxa>v itpoQOv 9eov, rov xai of- 

i5tos eiQ^vrjg xai xaXovfiivov , rov noXefiov xara^eVvai, xai fi^ 
neQtiSetv %o vnrfxoov Std ti}i' vfieriQav q>tXovetxiav dvtjxitnotg 
xaxotg neQvmsaov . ei fuv ovv neiadeig rotg fjfieriQOig Xoyot^ 
Tjjy eiQ^vtiv dvri rov noXifiov fidXXov dandafi xai Tjjy nQog 
Toy ^oyoy rov aov Ofjtovotav xai xotvmiav, xui avroi nQod^v^ 

Mf^ovg naQ^ofiev iavrovg xai rdg tlwxug avrdg, el oidv re, 
vnsQ Toiv aoi re xai rto iyyovi^ r^ aif avfi(peQovttov QaSiag 
nQoiefti>ovg. Sv S', S fi^ yivotro, novfjQOv rtvog §aax^vavTog 
iaifiovog, r^v ^furiQav fi^v dndaij nQeafieiav, rotg S' iva^ 

6. Pro ^fiXy iegebatur Sfitv et 14. oS pro toS antc xal 

mpote in te anna molieate, cum primum pacis mcntionem fecisti» 
illjco is , non sccua quam »i ip»e pacem peteret , guamvi» armorum 
potenUa antecclleret, petitioni libcnter locum dedit, reconciliatua 
cst «Utirn ac «i bellum conflatom prorsu» nunquam fuisset: id quod 
nobi» ve»troque imperio contenti» omnibu», diem ilium Romanae 
feliciUti au»picati8»imum rcputantibus , singulari lactitiae fuit. At 
nanc, cum videamu» to, qucm aequum erat, »i quid etiam temero 
atque incon»iderate a nepotc ob fervorcm aetati» gereretur, bellum 
ficdare, nulla de caua» manife»ta f<;acto foedere, bcUum propalam in- 
fcrre , animo , ut par est , concidimu» , ct violationem i»Um foederia 
calamitatum ciordium fore arbitramur. Quae cum ita »int , te , im- 
perator , per illum ip»um iuramentorum praeaidem , qui e»t ct dici» 
tur Deu8 paci», ob»ccramu», uU arma depona» ; neve aubiecto» popu- 
los propter di»cor4iam veatram maUs teterrimi» affligi patiare. M tu 
sobis ob»ecuudan«, beUo repudiato, pacem et cum nepotc concordiam 
comraunioncmque inivcri» , vici»»im pro utroque vestrum, »i occatio 
liicrit, impigrc nof ip«o» trademu»., et anima» no»tra» haud gravate 
letho oflferemu». Sin, quod Dcua averruncet, malo daemone mvi- 
Oente^ qoae petimoi wpematua, improbU impeUentibtt» et m «* 



128 CANTACUZENI 

A.C. 1 321 ^ovflTi novtjQotg xai ;|fai()ovai rotg xoacotg ngog rov noXiftov 
neia^g, roy navr' iq^OQawa d-sov xai Totg nqtiTTOfiivoig ncL 
aiv indyovTa iixfjv ofiwfiiv aoi, fog ij neaov^e&a /laxofisvoi 
navTsg, tj noii^aofjiev xaTa^pavig CQyoig avTOtg, (og dixaiot ^jnev 
V, 65 nCQi elQijvjjg nqea^evovTeg elaaxovead^ai* TOre yaQ avTog nge-S 
a^evaeig ngog ^fiag , OTe ei fiTjii ttjv aQ/^^v ixiveig nQOg ^fiag 
Tov noXefiov fiikTiov XQtvetg • , €ti ik fiijv fxijT' olxod-ev avTog, 
JifJirjTe noLQ* eriQODV dxovfov neia&jjg, (og ij dcoQOig xai vnoa/i^ 
aeaiv rj ixnXrj^ei rs xai SeiXia rj £TiQ^) rivi TQontf ij neQi" 
voia rivag rjfitiv naQaandaai xai rov viov paaiXio)g dnoaTij-^o 
aaL dvvfjarj . avToi yaQ fjfietg aQag ^Qaadfie&a xad"* eavrcSv 
rug naXafivaiOTdrag , ij fiijv ifxfxsvetv rotg ofitofioafiivoig a^Q^ 
9avdT6v xai fxfj dnoarijaea&ai rov viov fiaaiXimg^ ij rov 
rovTO iQdaovra ivi/ead^ai tatg aQatg. wg ovv ovrto yvoifirjg 
^fjimv iyovTtaVj xai avrov ae xai fiovXea&at xai nQdrretv raiS 
iiovra naQaxaXovfiev xai fifj ratg fijj ovaaig vnovotaig il^ana-' 
rtjdivra nQal^ou rt rmv iv variQio fieTdfxeXov naQaax^<fOV^ 
ra>Vm" Toiama nf)dg pottnXia tov nQeapvTeQOV ol Ttjg avy-- 
V'%lxXfjTOv ndvreg xai oi rijg arQauag ijyettoveg iyyQa^mg Sia" 
nQeafievadfievot , eha xai vnoyQaq>atg olxefaig tv* j\ niarov^O 
inifiepaitiaavreg ro yQdfifia, xai iy/jiQitravreg tm eiQTjfiivif 
KaXo/aiQirfj, nifxnovaiv eig Bv^dvriov nQog fiaaiXiou dtpixo^ 
fiivov nQog tu fitza/Xeta i* avTov j &QOvg ijQO^fj naQa navrtoV 
xai poij avfifxiyijg , wg IlaXaioXoyog 6 rov fiaaiHtog Syyovog 

fllcta aliorum fortuna exsultaotibus aurem commodans, ad arma de- 

fccnderis, per omnia contemplantem et actiones hominum diiodi- 

cantem Dcum iuratam esto, nos ant in proelio omnes pngnando oe- 

cubituros, aui factis ipsis declaraturos, dignos fuisse, qui pacem ro-» 

gitantes exaudiremur. Tum tu ipse ad nos legatos mittes , qnando 

praestitisse iudicabis , si belio a principio abstinnisses. At hoc ne- 

que per te ipse, neque aliis narrantibus animum inducas credere, 

aut donis ac promissis, autterrore ac timore, aut caliida fraude, aut 

alia quadatn via quosdam de nobis posse te a nepote tuo ad tuas 

partes pellicere. Malam euim pestcm capitibus nostris imprccati su- 

mus , ni , quae iuravimus , usque ad extremum spiritum servemus , 

et ab iuniore imperatore stemus , ac ut qui secus aget imprecatio- 

nibns obligatus tencatur. Itaque cum hi sint nostri sensus , preca- 

mur , ut ipse quoque tum consulendo , tum faciendo praestes , qnae 

officio tuo respondent: et ne iuani suspicione delusns committas, 

cuius te in futurum pocniteat.' Haec per epistolam a seniore im** 

peratore procerum senatus omnis et duces petiverunt; qnoque ma^ 

ior fides ficret, manu sua quisque subscripserunt, eamque Calochae-' 

rctae, qnem diximus, Byzantium fcrendam tradiderunt Eo aulam in- 

trogresso j tumuUus et dissonits damor cxsistere ab aulicit omnihitr 



HISltmiARtJM 1:36. 13^ 

(oj ydf ^^Anrv av9ig etdTOV fiaatXia xaXetr^) nfbg §tunXia A;C. t3ai 
Ttifji^mg nQ£afi$i'av ^ avYfWftfi^ detrat rvx^^Vy aX%' ovx uv rv^ 
XOtf bI fitj aihig iavtw djiofBt^ag iBafxmtpf^ nQog rovg no^ 
iag ^tf/eis paaiXimg; ovra yaQ av fxoXtg tvxbVv. o fiaatXsvg S* 
Btjttg 7]V ^ alxia nv&oftBvog roi doQvfiov, rotg fihv ardxtotg xaiB 
xat^ayoatv inhdrrB aiySv , rtg ts KaXoyatqixri fifjvvBt^ eSg 
uvaiYxat'tov rtvSv niqt daxoXovftivfp, inei fi^ xaiQOV Blvat avv^ 
rvxBfv avr^, rd tov i/y6vov yQdftfiara dnoareiXat, o iP 
an^xQ/varo ^ eri^tf fitjiBvi dv rd y^dfifiara iyxBtQ^aat bI fi^ 

toavr^ paatXsP ovra» yaQ Bhat ngoarsrayfiivov avr^u 

xg\ *HaxoXstro i* 6 paatXBvg xmf ixstvo xatqovj tnwi 
t6p ftiv viiv aJrov Ktovaravrtvov rov SBanatTpf rqtrjQBat 
fiaxQolg ngbg ianigav ixnifttl/ri, &BaaaXovtxrjg xai rmv dXXtavQ 
ianBQtluv nbXBtov inixqonBvaovra j fiaatXiSa ih rijv MtxajjX 

tSftiv Tov §amXitog yafJtBrrjv^ ^AviQOvfxov ih roS viov fif[ciQa\ 
ix€i9ev etg Bv^dvriov dvaydytj. o ii xai y^ovog xard ri 
htirofyfjta §aatXitog, iXvntiaBV ov fiBTQitog rov vibv avrflg 
*jiviQ6vtxov rbv paatXiay pic^ r^v fttjriQa eXxvad^Btadtv dxfj^ 
jtooro. tog ydq 17 ^aatXig rijv airiav htvdtro, it' ijv iBonih' 

aorjy^ dtpt^o^ xai ^ xvqia naqijv ^ iv tj nQog rbv nXovv siBt xct^ 
Xtiad^at, elaBX&ovacf rov iBQOVxai rfj ri^g ^BOfifjfxOQOg bJx6v$ 
nQoatpvaa, odi' dv bX rt yivotro fiBd^ijaBtv SipaaxBV. 6 iB^ 
Ononfg ii iX9tov, nQma fikv Xoyotg insxBiQBt nBi^d-Btv ciS$D 

Pabeologom nepotem (iteram enim dedignabantar imperatorem nomi' 
mare) per legatum ab a?o Yeniam petere , quam non sit consecuturuSy 
aisi aemet tinctum siatena, ad pedes se imperatorts proilciat: quin- 
etiam lioc modo vix consecuturum* Imperator, causa atrepitus perce- 
pta , turbantibus et ciamantibus silentium indicit Tnm mittit » ani 
Caiocbaeretae significet, quoniam sibi uecessariis negotiis impedito 
otium ad collocutionem non suppeditet^ yelle nepotis litteras videre* 
Ille nulii mortalium eas praeterquam ipsi imperatori , ^emadmo- 
diim in mandatis baberet, in manus redditiirum refert. 

a6« Per id tempus imperator in eam curam et cogitationem in** 
cambebat, ut fiiium Constanlinum despotam navibus longis in occi- 
dentem mitteret, praetorem Tbessalonicae reliquarumque urbium; 
ct ut is imperatricem , Micbaelis imperatoris coniucem, minoris An* 
dronici matrem , Tbessalonica Constantinopolin reducendam curaret» 
Qua re pro desiderio senis adininistrata , Andronicus mirifice indo- 
luit: qnippe qui parentem suam fuisse vi abstractam audierat. Nam 
perspecto quo gratia despota venisset, et praesente iam praestituto 
die » quo navim conscendere deberet , ad templum confugiens , et 
Deiparae aimulacro affusa , etiamsi quid se fieret, non id dimissuram 
aaserebat. At despota accedcns, primum bonis verbia ut discedat effi* 
Mre nititur: ubi frustn ^it, maaui in eam violcntas iniicit Cum 

CoitcacvseiiiM. 9 



l3o CANTACUZEXI 

oviiv^ T(f fityakff naniff HaXxMkbftf mi r^ ^flOToUa- 
yuTogi SevaxflQ^i^ xai *lmavvji 2ktQiir^ rop ihnvafihfv ini^ 
%Q€ns T^g fiaatXiSog, ot S^ xai fiia Tijq itxovog dnoandmvT€g 
sig ddXaaaa» t< xaTayayovTB^ ^ hii^jQBipav rotq .TQiiiQaQxai^ 
dxS^Tjao/iivtjv wg fiaatXicu iioxsi fiiv odv r^ Tijg fiaatXiiog 

\,66vi(f fiaaiXet Ttp viig xai tovto ietvov, ro xai a^TOv iumo^ 
TTpf x^^^ fiutiav ineveyxetv t^ f^^i* ^i Y^Q ^^^ dieXifoi 
fafiCTfj, dXXd T^ fiaatXtx^ yoftff xai icanoTtg ^v avToir ro 
ii xai eriQOtg intTQitl/ctt to SQyoy ovievog ivofiiaOij itvrsfOviQ 
$tg v^QBmg vnsQfloXi^v» dXXd Tavra jiiv votsqov^ fiaatXsvg i* 

¥-820 nQBo^vTBQog wg dnijlKXdyti t£v nsQi Ttjg ianiQag f^oyr/Jm^ 
roy KaXoxatQiTtjv fiSTaiufiy/dfisvog , i\^r^TCt tb tol yQOfifiaxa 
Tov iyyovov xai et rt itd OTOfiaTog Sx^t Xiyetv, ixiXsvsp 
unayyiXXetVm 6 i* eXtys fi^s yQdfifiara ftjrB Xoyovg rov viovti 
paatXiiog xofii^etv, dXXd tSv avr^ avvovTtov avyxXrjttxmv uai 
j£v aXXatv ^yeftovtov Ttjg aTQartag^ hteiiioy ii Sfm xai to 
pifiXiov» iuXdxiv ii o fiaatXevg rd iyyeyQaftfiiva, xaf c^a 
xai rdg vnoyQaipdg iidv, ^^ixetvot fiiv** etnev ,fdnetXovatv ifioi 
Saa i^ fiovXovTatf iyta i' dv^ mv ToXfmat iixag Tiatnrai%a 
ftjfu rdg iaxuTag/' „odx dnetXovatv/',etnev „«J fiaatXsv^'* 
Bo JiaXoxatQiTtjg g,dXXd iiovTOt nQmov*^ dv i' igi pjg IxeTsvr» 
ovat 4iij eiaaxovtavTat, rd fiiXXovTa avftfi^aea9at dntgfyiXXt^^ 

9. AL nannlag dicitur. ED, P, MS. interpr. nQtotaXoytitwQ » 
qui erat praefectus alogii, sed liic noster oonftanter nbiqae 
^ nabet nqiataXXaydttoQ \ aui nullua alius ett, quam is qnem 
bodie Yocamus General tle» postes* £D. P, 3« Ita MS. pro 
SivvaxnQifJ^ ED, P, 

aic quoque actnm ageret, magno papiae Palaeoloeo , protallagatori 
Senacberim et loanni Zaridae negotium dat. lih per vim abstra- 
ctam ad littus deducant, trierarcbis ad imperatorem deportandam cre- 
duut Viaum boc etiam iunlori imperatori immane facinus, deapo' 
tam ipsum manus attulisse matri suae^ eidemque uxori fratris eius, 
et imperiali lege etiam dominae ipsius. Quod autem aliis insuper 
j avellendam commisisset, id vero longe contumeliosissime factum ceii« 

sult Sed baec postea evenerunt rerfuuctus sollicitudine de occi- 
dcnte senior, Calocbaereten accersit ; nepotis litteraa requirit; 3i quid 
coram velit, loquendi copiam dat. Ilie se nec litteras, nec verba ne- 
potis afferre ; sed qui cum eo essent, nobilium ac ducum exercifcoi. 
Quo dicto libelium porrexit £o perlecto visisque subscripttonibua : 
Isti , inquit , mlnas mibi proponunt pro arbitratu : at ego ipsot , ai 
quid tentaverint, poenas acerbissimas persoluturos aio. Immo, occnr* 
rit Calocbaeretes , minas non proponunt; sed primnm rogant: ti 

predbiis aihil obtiaueriot» coiu<(cutura 4eoaiiU«iit. Quod «a m« «l^ 



HISTPRIARUM I. 2& l3l 

cu xal iym ii adrog xai Siofiai' aav xai ^vfipovXBiim y XQdri^A*C. i3at 
OTS fiaaiXeS , fi^ nsQufsTy avrmv Tjjy Ixmiav^ dkX' dandaa^ 
adtu T^v eigijvtjVf ov iiiovov ry vnfjxoi^ XvairsXovaav , dXXd 
xai aoi, xai fiij naQa ndvTcov xaxwg dmvuv vdfniyujTa avv^ 
^a^ofidvfiv* ore yaQ 6 aog eyyovog paaiXavg S viog aov f o nQS" 
Tov anooTag eig ^jlSqiavovnoXiv d<ptxTO , ol fiiv avTtf rdg 
alTiag dv€T/&$aav rijg dnooTaaiag, €T€qoi^ Sk aoi* ^ai ^v Totg 
avd^Qmnotg dftq^ifioXog ^ nsgi Tovraiy yvmaig. mg 6* snioTQa^ 
TsvaavTog ixsivov, av re ifivija&iigelQjjvtjg, ixetyog ts aafie^ 

loyo^ nQoaeSix^BTO fitjSiv fieXXijaag, xai iyeyiwjjvro at anoviai, 
ndrreg fiev injivsaav vfidg T?jg re evfiovXiag xai Ttjg nQog 
ja peXnm fieTafioXijg* ioQTtjg de ^fisQav ^yov Ttjv ^fiiQav ixei- * 
vtjv, t£v ix TOv ifi<pvXiov xaxAv noXifiov vofiiaavrsg dnrikXd-C 
X^i^ vvv i* OTB ^aaiXsvg 6 aog eyyovog rijv dnoreTayfiivTjv 

iSavT^ rijg dQx^g fiotQav neQiidv, njv re aTQartdv ti%itj^ae nQO^ 
voia^ ov T^j Tvxovajjg , xai ro nenovtixira t^ X^^^^H^ '"^''^7 
rtSv noXeoi^v inhc^ev dvaxaaa&ai, xai rijg noXiTix^g evvofiiag 
xai rijg oXtjg riSv nQayftdrav iniioaecog^ &aov i<^ijv, inefjte- 
XijdTi, av^ i^^aitpvfjg 6 noXefiog dveQQaytj^ fi?jSeft/av firjT? 

^oixeAov fiijTe nSv avvovrtov airiav naQaax<^f^toP* wor' ixei" 
vtp fnsv avfipijaerai xai ini rotg nQoriQOtg ahiag ndatjg Sno^ 
XeXva&ai, xai rmv vvv evexa htamtdOai, mg dfivvofiivtp xaij) 
ov xardQXOVTi noXifiov, xai rijv noQa ndvrw evvoiav xaQ- 

ilnety ego quoqoe hortari te obtcstariquc non dubito, imperator 
optime, uti eorum suppiicationem ne despicias, pacemque non po- 
pulla modo tuis, verum tibimet nibilo minus profuturam, et nomeii 
taum apud omnes a dedecore et infamia plurimum dcfensuram am- 
babus amplectaris. Etcnim ubi nepos te deserto Adrianopolin venit, 
pars huius defectionis causas in iilum, pars in te conferebant: nec 
certa cognitione res tenebatur. Post cum arma contra te sumpsisset^ 
tnque pacem obtulisses, et ille cilra cunctationem accepisset, foe- 
dusque sancitum esset, omnes consilii yestri prudentiam ct conyer^ 
sas ad meliora voluntates collaudantes, diem illum festum exegerunt, 
sese malis omnibus ex civili bello emergentibus levatos existiman- 
tes. Nonc yero, quando nepos imperii sui partem lustVavit, exercl^ 
tui perdiligenter providitj moenia oppidorum vetustate iaborantia ac 
fatiscentia refici et instaurari iussit, ad firmandam rei publicae discipli- 
nam^ ad nniversam eius ampli^cationem atque incrementum, quantum 
in se fuit, operae contulit, rursus et repentc bellum, nulla, vel ipsius, 
vel ipsi studentium, culpa exsuscitatum est. Quare is qua superio* 
ra, omni crimine absolvetur: qua recentiora, laudem adipiscetur, ut 
qni bellum non prior inferat, sed illatum repellat; omniumque sibl 
animos conciliabit, qui cum iniuriose tractato nna' dolebunt: tu 
contra uaiyemrttm sontentils ut et antea, sic nunc pro iniurioso 



l3a CANTAiCUZBNI 

A.C. i3ai;iOJ;a9a* to^ dJfixwfihffo <TwaXyovyT<av* ai S* andffai^ ^VP^ 
xai vvr xai nQOTegov akiaxsa&ai ditxovvra. iwotjaov ovv 
^Xixri rcSv avfiptjaofihmv xaxcSvxai ngog &€oy riaig xai ngog 
ttV&Qcinav Sy/srai fiifLxjjig. Sio JjJ xai av&ig aov iiofiai, fia^ 
aiXev, xai r£v vnfjxocov skeov a/ovra xai rov ^aaikitog rsS 
xai naiSbg xai avzov Si aov , orV» naod ^ P<o(JLai'ou; naatv 
inaivovfxivov xai £g rtvog rmv xQetrrovfov d'avfial^Ofiivov, rov 
noXsfiov xaraXvaat, nQOais^dfievov rr^v etgi^vfp^* ;cai fii] ns- 
V,%^Qii6Btv ro fisv vni^xoov vno rov noXifiov SiatpdaQev^ roy ih 
aov eyyovov xai fiaaiXia tj vixj^aavra ndatjg ^vtTjg ala/Jtoio 
vixfjaai vixfjv, (nariQa yaQ vixjjasi,) ^ tprvri^ivra dSixfog rs 
ofiov xai naQa narQog dno&averv, t6, tb aov ovofia ro naQa 
ndvrfov dSofisvov avv svtptjfita^ SiaPaXXofisvov J? dvriarQO^ 
(povJ' Toiavra sincov 6 KaXo/atQirrjg , xai nQogrdgix /Ja- 
aiXioog xai rcov naQOvrtov nsvasig xai dvridiasig avvtr&gxi 
ayav rdg dnoxQtasig dvdvnsvsyxcov , rsXsvratov savrov nQog 
y.S^jrovg fiaatXicog xaraxXivag n6Sag , iSstro fjied-' oaijg anovSijg 
fiil dnciaaad^at r^v siQ^vijVy fitjSe rov i^ dQ/rjg dv&QODnoxFO^ 
vov xai q^&ovsQov f dXXd roy siQrjvonoiov XQiarov, rov rd Su" 
arcira avvdy/avrag a/stv ro nXiov, dvaarrjaag Ss avrov 020 
BpaaiXsvg xai sv/aQiarstv sincoVy ,,on iXdtov idiSa^ag ijfiog 
d Qxovvt cog " y rotg dnsaraXxoaiv ixiXsvsv dnayyiXXsiv , mg 
davvsra StanQsafisvofiivotg ovS^ avrog dv dnoxQtatv Soitf 
dnoxQtvstvat S' avd-tg, dv xai avroi nQsa^svafovrai avvetcigm 
18. loann. 8. ED. P. 19. Ephes. 2. Idem. 

condemnaberc. Tecum igitar expende , quanta te propter esonta- 
ras calamitates et apud Deum poena et apud homines insectatio 
mancat. Qudcirca itcrum oro, imperator , miserere subiectorum: 
miscrere filii tui , ac denique tui ipsius , *cuius apud Romanos tanta 
cst iaus, quemque ut aliquem de coelo delapsum intuentur: et pacem 
complexus , bello nuntium remittej neve popuios tuos inde manalu- 
ris cladibus ad exitium vocari, neve nepotcm tuum aut victorem 
turpins vincere , quam si victus esset (patrem enim suum vincet) 
aut victum iniuste simul ct a patrc interfici , tuumque nomen pas- 
sim cum faustis acclamationibus decantattim, ex adverso in invidiam 
adduci sinas. Haec cum disscruisset Calochaeretes , ct ad iilipera- 
toris atquc astantium interrogata obicctionesque sapienter respon- 
disset , tandem pedibus impcratoris provolutus , omni contentione 
rugare coopit, ne pacem rciiceret, neu illum ab initio homicidam 
ot invidura illum, scd Christum pacificatorem, qui fecit utraque unuro, 
potiorcs fcrrc veliet. Homiucm levat imperator, et gratias agit, quod 
eos satis dc officio docuisset, iubetque iis , quorum misBu advene- 
rat, renuntiare , quia stulta legatione usi essent, non'se respon«om 
dare: daturam, si prudenti uterentur. Sic Calochaeretes fra- 



BISTORIARUM I. 37. l33 

olka) fikv S KaXoxat^injg aTtgaxTOg ini^Xd^ iii £t;^amW.A.G. i3at 
i ii ys fiaatXsvg o viog a^ag ix J%ovQOvX6rjg slg 'HQaxXeiav, 
d(ptx€TO ri]V r/jg Qgaxfjg, xai JSvQytdvvrjv ixsV xaTaxXsiaag 
ttfia T(p ix Bv^avTt'ov oT^atfg , inoXiOQxr^asv iq>' ^f^iQa fiia^ 
Sxdxstd^v avd^t^ dnavaaTag y iaTQaToniisvae nsQi ^uvBtov^ ig 
T^v voTBQatav i' eix$TO rijg qisgovat^g nQog t6 Bv^dvTiov, 
xai yBvofiiv(p xard ro^Pfiyiov 6 KaXo^aiQirtjg ivirvx^v dnay-r 
yiXXtav ag anQoxrog inavrjxBi, G 

x^. SrQaronedsvaaft^ivtf) Ss avrov ?Sol^9 iiov .$lvav xal 

loavTov nQog rov fiaatkia xai ndnnov dnoaT^tkai nQsafistav ncQi 
iiQipftig. nifmei iij rov (xiyav xovotrravkov ^ltodvvtiv IlaXator 
Xiyov^ rov nQioroarQdroQog dieX^pov, xai ^ondvvtjv rov ^AnXri-- 
cfUQTjv, yQatf/ag r^ ndnnrp xai fiaaiXet rotavra* y^rcSv i/loi 
avvovrofv ovyxXTjTtxoSv xai rc5v aXkojv ^ysfioviov rtjg arQartagD 

iSxdfiov avvetiorog ^ nQog ae nsQi eiQ^rig itanQeapevaafiivoDV 
xai fjtri rvx,6vr(Qv, wvi xai avrog avv avTOtg av&^tg neQi rdv av" 
rm nQsafievofiev, m PaaiXev, xai ieofis&d aov ndvreg xotvfj fifj 
tog ri rwv drifionv dnoQQtipijvat, ukV evfievetag xai avyyv(6f^t]g 
rot; aov xQorovg rv^etv, icptefiivovg ndvv aov xai eivat iov'- 

^ijikovg xai ovofJtd^eaStat, xai rijv eiQijvtiv dvji noXkcSv dya&cHv 

akkatv iv eveQy^atag airovftivovg fiiQet^" toiJtov? fiev ovv 

dniaretkfv dg ^aatkea, iv 'ijuiQatg oxtco xekevaag inavekdretv,^ 

aQxeiv nQog ro ^aatkia fiovkevaaa^at jieQi rijg eiQtjvtjg ro itd^ 

arrifia vofiiaag rov xqovov avrog i' efieivev iv *Ptiy/(a* (ftiQP.84 

5. Al ^kcdviov ; ita Nicetas. Thraciae urbp c&t £J). P, 

stra discessit. lunior imperator Zurulo knotis castris, Heraeleam 
Tfaraciae processit, ubi Syrgiannem cum praesidio Byzantino con-p 
cludens , diem uuuni iq pbsidione posutt. lude rccedens , pro*^ 
pe Danium castrometatus ^st, ct scqucpti luce CoustaDtinopoiia 
tendere perrexit, Rhegii Calochaeretes ei obrius nihil se eifecisse 
narraU 

ay. . C^stps ibi locatis, subit animum Qepotis, suarum quoque 
partium e9se , legatiouem ad avum mittere. Deligit itaque iQannem 
Palaeologun^ magnum contostaulum i protostraloris fratrem , et loau-r 
nem Aplespharcn , quibus eplstolam committit haec contincntcm : 
Quandoquidem quos mecum habeo nobiles atque illustres et du- 
ctorcs prdinum, me conscio, de pace ad te miscrupt, nec impctrar 
runt, egQ ipse nunc , illis paritcr volcntibus, rursum eandem pcto; 
et te oramus commuuiter , ne nos ut despicabilcs refutes : verum 
maiestatis tuae gratia ^t veuia impertias : cuius servi plane et csse, 
et nominari optamus, paceoi prae multis aUis bonis in benoficii 
i loco abs te flagitautes. Ergo lios ad imperatorem iegavit, diebua , 
pclo rcdire iussus : tantum intervallum avo ad capicndum de pace 
tonfiUu^ t^tvs iufiic<;re: ipse iaterca Bhcgii ezjpCQtabaL Dugde- 



l34 CAm^ACUZENI 

A.C. i3ai(fi ^fiSQmy nafBXfjXv9vimv nQog rottg Sixa, <ig ol ngiapBig 
ovx inayijxov, Sgag ix Ttjyiov, ^Xd^v iyyvg xmv Bv^aniov 
xsi/mv oaov ^j} pdXXeadai rol^siaLg rovg OTQaTiWTag. nifixpag 
g' iyyvg r^v inofiiviov rivdg , Xiyetv ixiXevs rotg ini tov 
reixovg dnayyiXXeiv x^ paaiXet, dg „o aog eyyovog, inei xaxa^ 
TJJv nQq,9eafiiav ov^ ^xoy ol nqia^eig, iX&mv avTog avyyvdfi^^ 
ieirai rvj^etv.**. oi ii fifjd* axQOig wai naQaSe^dfievoi rovq 
Jioyovg, pdXXovTeg uno Toi; Tei^ovg ^vdyxaaav (pvyetv. paat^ 
Xevg S' viog avTod^t iiaxaQTeQ^aag fiixQ^ xXivovaijg -^fiiQog, 
iXiyov dval^ev^^ag iaTQcctoniievaev eyyvg Koafiiiiov iv Totgio 
AvfJiniiaQiov , xai TQetg fiev efieivev ^fiiQag ixet. ;|^ci^a5yo)y 

B i' il^aiaiav xai Ofi^Qtov imyevofiivcav , <og xai ivo t65v aTQa- 
ricDTcSv vno \fmxpvg dno&avetv iv r^ aTQaTonii(g , enei neQl 
re elQrjvffg ^Xm%eT0 fifjiiv hi , ?, rs ;rf i^oiy inixeiro atfo- 
iQcSg, xai ^ arQCctid tcov nQog ttjv XQ^i^^ rjnOQei, ovx iniXQe-ii 
nofievoi nQog rov viov ^aaiXitog Trjv /o5jav xaxOvv, {rjaav ie 
rdyfiara reaaaQoxovTa,) dva<nQitpag ^X&ev elg Jiivfioxeixov, 
xai itiXvae r?jv arQOTtdv. srt ii ioTQOTOneievfiivov nQog 
V.68jBv^arr/^, Bojjai^Xag o rov Mvawv fiaatXicag dieXtpogj toi; 
viov fiaatXic^g dnoardg, nQog rbv nQeapvreQOv TjvrofioXijaev.^o 
6 viog ie fiaatXevg fierd tjjv elg Jtivfjtotetxov S:(pt%tv ivoarjae 
Qtyog xadTjfieQtvov iv rjfiiQatg TeaaaQdxovra ig^el^^g* tovtov ii 

Cnenavfiivov, aHftarog antcrxov t* XQW^ ^*^ ^*"'*' fivxrf^Qfov 
iQQvrj iv ^fiiQatg ivoxaiiexa avveymg. XcDg^ijaavrog ii xai 

10. Alii Tocant Koafi^iiov. ED. P, Yid, Ducangii GP. Christ 
L. IV. p, i82. 

cim diebns elapsis, legatis minime redenntibas, Rhegio prope By- 
^ntii muros, ut fere intra teli iactum esset, accessit Deinde aU- 
qiiot de suis mittit, qui de muro propugnaturis dicerent, nuutiatoin 
irent imperatori, nepotem eius, quoniam ad diem praefixam lcgati 
non rediissent , adesse ipsum Teniam rogitantem. Qui ne summis 
quidem auribus eorum verba excipientes , tela supeme deiiciunt, 
et eos fugere cogunt. Innior imperator cnm ibidem constiUsset, 
quoad dies iam occumberet, paulum retrocedens, inxta Cosmidinm 
in Lympidario castra fecit, ac triduum iilic haesit Immodicis porro 
imbribus cum intolerando frigore supervenientibns , adeo ut duo mi- 
lites algore obrigescercnt, cum spes pacis evanesceret, et hiems se ve- 
hementer intenderet, exercitusque populatione prohibftus commcatu 
egeret, (et censebatur cohortibus quadraginta,) converso itinere Didy- 
motichum veniens , militem dimisit Adhuc prope Byzantium erat, 
cum Boesilas Moesorum regis frater ab ipso ad avum transfugit 
Didymotichi quotidiana febri diebus qua<^ragenis iactatus est Qua 
depulsa , diebus duodcdm continuis incredibilis copia sanguinis de 
nariljiii profluxit £o affectu proiligato, quartana cum meiuibas 



HISTORIARUH 1. 27. l35 

tovtov tov xaxov, ai&iq sQqiyiaaB tetaQtatov iv m- xaiA.C. i3ai 
iixa iiTfiivm dno Se tov toiovtov xaxov td ts anXdyxy^ ^oti 
6 anXijv xaxcSg iiatedivra, oi/Q^ *^^ tBXsvtijg avtov t^^ 
xaxciaemg avx laxvaav dnaXXayfjvar dXXd nivotg xai xa^fi- 
SftBQivotg yvfivaaioig fudviSsvB to xaxov onag dvanvetv itf?i» 
6 is ye nqeapvtegog paatXevg, xafVot ^avfia^ifievog ini (rti- 
viaei , x€u deivog Soxwv ix tAv nqafyfjLdtiov avvetvai to Siov^ 
OQmv tov eyyovov nXijdvi te atgatuig xai nQodvfiia xal dv- 
Sgia tfl nQog tdg ftdxag vneqixpvta noXXi^ tmv avtov, xaiD 

loiixaiog cSv nQoaii^aad-at tfjv eiQijvfjv, inei xai ftetd xaXov 
tov ax^ftatog iyiveto, ieofiivoDV ixeivwv* 6 ie , ininoXv fiiv 
^^iWcy dnoxQiaeiog oviefiidg rovg ini tfj elQ^vti diptyftivovg 
nQiafieig, jjf^oVov ii naQif/rjxotog noXXov, dnineft^fev dnQOn , 

xtovg^ ivijye ih avtov nQOg to ftdXXov tov noXeftov cuQeta&at 

iSftdXtata fiiv xai ?/ rov 2vQytdvvti dipt^tg nQOg avTOV, ftiya 
tt xai d^^toXoyov ovtog nQoaioxifiov nQottetv* ovx ^xtata ii 
xai td veaneQtadivta iv tij ^Poionjim 6 yaQ IlaXatoXoyog 
^AvSQOvtxog fiiyag otQatoneidQX^jQ naQO fiaatXiag tov viov 
tAv xatd t^v ^PoioTtfjv inaQXtoiv Ssevtfidxov xai TXenaivfjg 

^OnoXemv xai ttSv dXXwv (pQOVQimv ovx oXiytov ovttov , xai trjg 
iv avtotg atQattdg noXX^g te xai ftaxift^tdtfjg ovaffg ^efttov 
dnoataXeiq, tovg ftev itoQOtg xai vnoaxiaeat neiaag,- eatt i' 
ovg xai ^taadfievog, ttp nQea^vtiQff nQOdenoirfae paatXet» oP. 85 
i^ ov ^iavXcig ivenoifjaev avr^ iXniiag tov neQtyev^aead^ai 

^Siv tig noXifitg. iv ^ie o viog fiaatXevg iv t^ ^tivfioteixfg 

II. ieoftivov ixBivov male coni. ED. P. 

nndecim diyeuYit Post istuc malam ex intestinis et spleney qao- 
ad vixit , laborayit. Yerumtamen aliquid operis facienao , ct assi- 
duis exercitationibus conscquebatur , ut spiritum ducere posset At % 
^nim senior imperator , quamquam excellenti prudentia omatus , et 
quid tali temporie agendum esset, scirc possc videretur, cum nepo- 
tcm numero copiarum, alacritate, virtuteaue multum su(>erare ccr- 
nerct, ac proinde pacem accipere mcrito uebuisset (idque bono co- 
lore, quia rogatus esset videlicet,) diu legatos nullo responso di- 
gnatus , tandem re infecU ab se dimisit Bellandi autem cupidiU- 
tem Syrgiannis accessio augebat, a quo singularia quaedam et 
memorabiiia exspecUbat: potissimum vero quae in Rbodopes pro- 
vinciis novabantur. Etenim Andronicus Palaeologus magnus slralo- 
pcdarcfaa a inniore imperatore missus, ut Steuimacbi et Zcpaencs 
urbium et castellorum non paucorum, quiquc in iis erant multorum 
fortissimorumqne railitum praesidem ac ducem ageret, alios donis 
ac promisffis pcrmulsos , alios vi ct ininis coactos , ad senioris au- 
ctoriUtem fidemque traduxcrat Quod ilii spcm victoriac non exi- 



l36 CANTACUZENl 

A.C.i3iid(^«, r&v avToS /Hgimvoq 9 SvQyidyvfjg 1$ ^HQcuAsiag s^ 
Bvl^dvriov iX9wv, xai xriv infariav nSaav na^aXaPmv, flg rag 
htt GQaTCffg VTt^oovg t^ vit^ fiaaiXet noXeig i^tjXd^. xai nqc^ 
rov fi€v elg ^AnQw xai r-^v FaQiXXav , fifj anoaxAai» iedoi- 
9C(Dg nQog fiaaiXea rov viov, tpQOVQav dniaretXs ne^ijv SfJiaS 
vai tnntxffv, wg av dvrixouv nQog rdg ix ^iSvfiOTe/x^v 
iq)6iovg, encira ilg ^Paiieaiov iXdwv, xaxiaxev avr^v neiaag 
rovg q>QovQOvgr ^v yitQ ne^i rd roiavra ietvog. exefd^ev is 

hBit^vfjv xaraiQafAWv xai Xr(iadfJLevog rd ncQi avr^v, ^X^ eig 
2eQyivT^iov, xai xdriax^ ^^^ avro nQoaxwQ^aav. eiva eigio 
Bvl^dvriov iXdmv xai iiarQtif/ag ^fiiQag rtvdg, i^Xdxiv ad^g 
&fia Tjj orQaTM, dnijXdev iig ^TiXv^Qiav. fiTf nQoaie^afUvmv 
is T&v SfiXvpQiavmv , ^qovqiov ri SfjXvpQiag iyyvg, ^xxovg 
ovofia^Ofievov , twv xaTOixovvrmv yewQywv naQaiovrmv, mo- 
riaxs' aTQaTidv ie ixetae xaTaXmdv ware rd SfjXvfiQiavmvii 
inexiQOfiatg xaxovv, elg Bvi^dvriov inav^X&ev. ixaxmae ie 
SfjXvPQiavovg o ix rwv Saxxmv niXefiog ig rd fidXiOT» 
Xad^Qaiaig ts xai q>aveQatg ifoioig* xai 6 /£i/£(ov iv tov- 
A.G.i32aT0ig ireXevra nifimtjg Iviixncivog, oqti J* eaQog aQXOfiivov, 

CneQi Tdg aQxdg MaQriov fifjvog, yQdfifxaTa nUQd tov viov^o 
niftnovrav fiaaiXicog nQog rdg in* avTOv inaQyJag, xeXevavra 
rf]V arQaTidv eig Jiivfioreixov dxQi nevrexaiiexdTfjg avTOv 
naQitvai. xai ndvreg iv ^ naQ^aav enerdx^aav fjfiiQa. 
X5. ^/inoQmv ii XQV^^^^f ^h S^ ^eQan^aeia rb fAiadO' 

fuam iniccit. Nepo« Didymotichi in hibemia crat, cum Jyreianncs 
[craclea Byzantium cxcurrcns ct quidquid ibi invenirct miiitum 
assilmcns, Tbraciae oppida , quae «e iuniori «ubdiderant, invasit 
Ac primum quidcm Apros et Garellam (Tcritus ne illius amicitiam 
•cquercntur) equiutum peditatumqne misit, qui excursionibus e 
Didymoticho rcsistcrcnt. Postea Rhaedestum adortus, corrupto prac- 
•idio (ut crat harum arJLium callidus) eam occupavit Hinc Bizyen- 
•em agrum depopulatus, Sergentzium contcndit, oppidumque per 
aeditionem reccpiL Post Byzantium abiit: ubi diebus aliquot exa- 
ciis, 5)elybnam mfcstum agmen duxiL Selybrianis porUs daudenti- 
bus, vicinum urbi oppidum , Saocos appeUatum et ab aratoribas 
fiauitatum, ipsis dedcntibus accepit: relicUque ibi manu , quac 
&elybrianos incursando premeret, quod ilii 'maxime, tem occulte 
quam aperte, fecerunt , Byzantium rediit. Interim hiems exivit, Indi- 
clione quinta. Vere iam inoipiente, principio Martii a iuniorc im- 
peratore pcr ditionis eius provincias iitterae mittuntur, quibus militea 
ati cliem decimum quintum Didymotichum evocantur. Omnes die 
praenniU affuere. 

a8. Cum deaoer^ior argento imperator, quo oonduoUtium pUin 



HISTORIARUM I. 28. iS^ 

fih iitt rrjv ix rov noXifiov ^ct^ax^J^t ^f^^ ^' ^'^^ ^^^ ^ y$v^^^'^ 
yoi, ^ a>v fiakiara ol qtoqoL nQarrovratf rmv iiiiov ay^ar^«*D 
aav xafiav , riSSv re naqa Toi; nQBa^vriqov PaaiXdwg ar^aruo^ 
Stov i^i^ofidvwv, xai rSv naQa rov veov nqog ipvXaxT^v Jx* 
nsfiTtoftivmv dyovTc6v ra avroiv xai q^BQOvrarv nXBovt^i^ OT(ia*- 
rimtKJj, xai ovSsv afxsivov diaridivrav rcSv noXsfxlmVy) ijviufp 
xai xarsrQi'p€ro (pQOvriaiv, o&ev av svnoQi^asis xQVf^^'^'^^ ^^^ 
nwv* OQ(Sv Ss avrbv 6 fiiyag iofxiajixog avwovv, rijv ii cur A 

loav dyvooSv, iJQero dv9^ orov qiQovriXoi. rov ib rffvdnoQiav 
rav xQ^f^drcov stnovrog iii ro fi^ rd itjfAoaia BiansHQax^cih 
xai rijv slg r^v arQaxidv dnaQairtprov roiv dvaXcofAanov XQSi" 
av „dXk* vytoy^* 6 fiiyag iofiiarixog sins" rrfV roiavrtjv dno^V'd6 
Qiav r£v xQVf^dmv aatpwg Biiiog, afia r^ as rd yQdfifiara sxr' 

iSnsnofitpivai d&QOiXsa&ai xsXBvovrci rijv arQaridv, xai xQVf^^'^ 
ra ix rcSv liioyv avvsnoQiadfiTjv dQxiaovra nQog r^v XQ^^'^^* 
xai oviiv sarav iviiov erif ij rcSv arQanwrcSv sxaarov rov 
dnorsrayfiivov dQidfiov rtj^ fiicdvtpoQag sQXOfiBVOv XafifidvsiVm 
Sij xai ysvjjaerai sig isvriQav ff xai rQ^r^jv ^fiiQav, xai 

aorovTOt; ys svexa (pQOvn^s fijjiiv." 6 paaiXsvg ii ,,T!jg^fxsv sig 
Sfii aav" sIqtjxsv ^dyanTjg svsxa ovisv XQV Xiyeiv, oaa xtg av 
Binoi ndwmv skarrovcov iaofiivcov. ivaxBQaivcD i' ov fisrQicng 
xai nQog rovro, oaa rs rcSv iiuov s<i orov nQog l^iQiavovnoXiV 
7jX9ofiBVf eig rdg xoivdg XQ^^'^^ s^a^yaXduag axonwv^ xai a vvv 

tam demereretar : (peiuionet enim publicae exaotae non erant, partiip 
propter tumultus beliicos , partim quia et agrestium , qui plurimum 
pendere consueyerunt, alii tiiia sedibus pulsi, alii a militibus 8enio<^ 
ris direpti erant: et qnot iunior ad custodiam miserat , militari 
avaritia res eorum ferebant agebantque, aquibus nihilo mitius, quam 
ab bostibus tractabantur,) moerorem capiebat, et sollicitudine excde- 
batur, circumspidens, unde sumptum nancisceretur. Meditabundum 
ac tristem intuens magnus domesticus et causae nescius, quid eum 
angat sciscitatuf. Inopia pecuniae, inquit, propterea quod yecti- 
galia coacta non lunt, et quam deprecari non licet, stipendiorum 

EersoWendornm necessitas. Atqui ego, excipit magnns domesticus, 
uius inopiae probe conscius, simul ac litteras ad evocandum exer- 
citum misisti, pecuniam necessariam de meis comparavi, et amplius 
nihil opus est,, quam ut miles iinusquisque veniat , destinatamque 
mercedem tollat: id quod vel cras, yel perendie fieri poterit Quare 
bac de causa ne te excrucies. Tum imperator : Quid tandem satis' 
de tuo in me amore dici potest? Aegre autem mihi est valde ob 
bpclquQqne, quod quantum de facultatibus tuis inde ab adyenta 
liostro Adrianopolin ad communem usum impenderis , et quas nuno 
lippeildef mul^is f^uffwrum ipyfiad^s, oo&»idero. Idcirco no|i secqs 



l38 CANTACUZENI 

A.C. i329ll^otyaXei(fsig oda SXfyctg iaofieya ;r^v<r/oif fivQidSuq, cig *ai 

Bavro^ olSa aaq>wg. iio xairfjg dnoQ{ag ov/ r^aaoy twv XQfi^ 

fidrmv TO iv ToaovTOig as )[Q^fiaai 1^^fiiovad'a$ xa&ixv€hai 

fiov Tjjg xffvx^Q'* nagovaa Sk adrotg StaXeyofiivoig xai ^ 

Tov fLiydXov Sofisarixov fiffitiQ ^ ndkaioXoyiva Gsofci^a^S 

,,dXX' iynoys" cjncv „otf l^ijftiav fjyfjfiat to dvaXiaxstv iv Tolg 

TOtovTOtg, dXXd ndvrwv xsqiwv XvatTBXdararov rc Sfia xai aw^ 

q^^oviaraTOv. el ydq Xvtqov y^vxfjg dvSfog 6 iStog nXovTog, uv 

&' vnig tAv iSimv Ti^ aftaQTjjfjtdTWV, dv ^ vncQ tov ^fjv dva" 

liwati, ov i^fjfuav nyy Sandvtiv, dXXd xiqiog 'fyystadai X9V^^ 

aXXwg TS xai T<oy Uq£v itiaaxovTWV XoyOov, wg , Snov o d'fj' 

Caavgog vfiwv, ixstsarai xai 17 xaqiia vfuSv, nct^d aoi , Pa- 

atXsv, instiii av drpsavqog avTOv , xai 17 xaqiia rot; fisydXov 

iofisarixov earat* tovtov is oyrog dX^dovg, twv aXXmw ndv- 

Ttov XQW^'^^ ^^^SsvAv xaTa(pQOvijast. xdi x<^i^Si tovto-iS 

W, av q>suiofisvot twv XQVf^^^^ xtviwsvaijTS nsgi ro ^pv, ovx 

svifjXov, OTt, d^avovTwvvfiwv drifiwg, naQ* dXXotg soTat ra 

XQfjftara, tawg ii xai noXsfitwrdroig ; ipsiisads TOtyoQOvv 

fifjTS awfidTwv firfTS x(f^f*dT€ov, axQtg dv tov xtVfflivTa no^ 

Xsfiov ^ XvatTsXst iiddijad^s vfitv* ao 

D x9. ^Eni TovTOtg avTJj X^Q*^^^ OfioXoy^aag 6 PaatXsvg, 

y.^joil^sXdwv ifiovXsvsTO fiSTa rcSy iv TiXsi, sl XQ^ nQOTSQOv bti 

^jinfw xai FagiXXav, ^ ini Tag dtpsauixniag no^^TiQW twv 

II. Matth. 6. ED.P, 

qaam ipsa pecnniae difficnltas, pnngtt ae ▼elUeat animnm menoi» 
te tantnm rei nnmmariae dispendium mea causa perpeti. Huic col- 
loquio Theodora Palaeologina, magni domestici mater, praesens in- 
tererat, quae sic ona est: Equidem ego taiibna in rebus sumptum 
impendere nullum dispendinm^ immo vero omnium qnaestuum qnae- 
stuosissimum atque prudentissimum iudico. Si enim pretium redem- 
tionis animae hominis sunt ipsius divitiae, sive quis pro peccatis . 
suis , sive pro vita sna quippiam erogaverit , hand in damnis illa 
erogatio, sed in .lucris deputanda est. Adhoc, cum divinae scriptu- 
rae doccant, nbi thesaurus vester sit, ibi cor vestnim esse, apud 
te impcrator, quoniam tn thesanrus magni domcstici es, etiam oor 
cius erit. Quoa cum ita sit', ceteram pecnniam ut rcm nihili con- 
temnct Sed haec mittamns. Si nummis parcentes , in vitae discri- 
men incidatis, an non clamm est, vobis cum dedecore mortuis, tc-' 
stras ad alios et forsitan ad inimicissimos translatnm iri pecunias? 
Proinde ne vel corporibns, vel pecuniae parcitote, quoad bellum 
hoc ad emolumentum vestrum accommodavcritis. 

QQ. Gratiis matronae actis, egreditur impcratbr, et cnm primo- 
ribus in consilium vcnit , priusnc Apros ct Gareilam, an exercitnm 
ad ultcriores civitates desertrices adducat : qnod hae minus nooerent. 



HISTORIARU»! L 29. l39 

noXsny iXd^ eJ^ rmv fih dnmrigto t^v fikv pXdptpf ^aaova Tia- A.C. i3aa 
Q$/ofiivmVy BvaXmtoxiqmv 8i* rmv Sh fiBrd rov fidXXov pXdnrsiv 
xai xaQrsQcoTdrmv dno ts Tjjg t65v tsixcSv xaTaaxsvijg xat Trjq 
iyxa&i^QVfiivT^g Svvdfisoog ovaSv. iSoxsi Srj ini ^AnQw iX&stv 
SnQmrov. xai aqavTsg ix ^iivfiors/xov , insi ndrra nagsaxsv- 
aoTO, xai nQog to fiiadvtpoqixov to XQvafov Sisvsfir^S-ri ^ ^X&ovP.Bl 
ini Anqm. aTqaTOnsSsvaafiivwv Ss ixet, nifixffag o paatXsvg 
^and^STO TOifg ini tSv TStxoSv, xai n^og to fidxrjg X^Qig «v- 
T^ insxstQSi naQaSiSovat ro noXtafxa nstdstv, ovts ^fiaQTf]" 

loxivai g)dax(ov avTOvg ovSsv, ovts avTOV OQytXsa&ai nQog aS^ 
%ovg, dXXd tJjv aMav t^^ dnoaTaatag ini tov fita xataaxov^ 
Ttt, ovx in^ avTOvg stvat TOvg rjvayxaafiivovg. StonsQ xai sl 
nQoaxoaQ^aatsv dfiaxsi, noXXatg svSQysaiatg dfist'p£a&ai shai 
Stxatogm oi S' ini tov Tslxovg sidig ovS' SXovg dvafist*vavTsg 

iSttxovaa^ TOi;^ naQd ^aatXicog Xoyovg, xaxSg ts stpaaxov ^xstv 
avTOv , xai toi)^ dndTfjg yifiovrag TOVTOvai Xoyovg ovx ixsi'-- 
votg, €)VTS SsSotxoatv ovrs nQog dndrfjv ovatv svxoXoig, dXX'B 
STSQOig fiaXXov nQoarjxstv Xiystv avToi Si tw ts nsntaTSvxin 
Ttjv ntOTtv TTjQTiastVj xai TO (pQOVQtov g)vXdSstv dagaXwg. 8 

^o^SaatXsvg S' avd-tg nifi\f/ag etiQOvg , fiTj to xaxcSg na&stv avv^ 
spovXevsv sXia&at fidXXov il^ d^ovXiag, ivov s^co tb xtvSvvcav 
slvai xai naBstv sv . rcSv Ss v^QtaTtxcSg dnoxQtvaftivcov , xal 
Xt^tg xai ^iXsat rovg dnsataXfiivovg paXovTcov, st€qov ts ftrj" 
Siva nQog avTOvg fjxstv naQayystXdvrcov , cog avToy dnoxrS'' 

^Svofivicov, insi fiij Xoyoig sciQa nsi&stv SvvaTog wv & PaatXsvg, 

et capi faciliuf possent, illae et plus nocerent, et cum structura 
moeninm , tum militari intus praesidio essent validissimae. Stetit 
sententia, prius Apros aggrediendos. Paratis omnibus et pecunia in 
stipendia numerata , Didymoticho illnc movent: ubi castris commn- 
nitiSy caduceatorem mittit imperator, qui pro muris stantes salutet, 
et ad urbem sine dimicatione dedendam impellat , dicatque, non eos 
deliquisse quidqnam , nec imperatorem ipsis irasci : sed culpam de- 
fectionis penes eum es^e , qui deficere cocgisset, non pcnes illos, qui 
coacti fuissent Quamobrem si, positis armis, ad fidem officiumque 
redirent , multa beneficia promerituros. At enim qui in muris eraut, 
ne totum quidem, quod dicebatnr, audire sustinentes, maligne ipsum 
venire sncclamabant , et cantilenam istanc non sibi, qui omni essent 
expertes metu nec dolis deludi facile possent, sed aliis potius debere 
occinere : se creditori suo fidem et oppidum tnto servaturos. Ilerato • 

miltuntnr alil , qui suadeant, ne consilio malo pravoque maleficia 
quam beneficia , cum possint, expcriri malint Quibus contumeiiose 
respondentibus , lapidibusque et iaculis caduceatorcs appetcntibus, ac 
de cetero quemqnam ad se mitti Tciaatibnsy nisi etun occiium yel- 



l4o CANTACUZENI 

A.C. i^%ii xUfiaxag hiXsvasv hoifiaa&}jva$ , ig rfjv vCTBQoiav lao/iiiyf}g 

' C THyofiayJaq. iQHvTBq dh ol dno tov Teiyov^ ra^ xkifiaxaq xa- 

zaQxsval^Of^ivag , tog dvfjvvTOig imxei^ovvT^v xaTeyiXcaVj ov 

fiovov Tjj dag>ak€ia twv Tsiywv, dXXd xai T(f nkjj&sir twv oTQa- 

TKOToSv olofisvoi neQiyevjjasad-ai rov noXifiov. ijaav yaQ oi w5 

ix Bv^avTiov xatd avftfiayjav dq)iyfiivoc, Inmtq fihv Hxoai 

xai diaxoam^ xat ne^oi Toiotai tovtcov uxoaiv iXdaaovg dya^ 

#o# Tol^eviiv^ onXhai t$ ol ix fnjyavwv dtpiivTcg ^iXti T(iwe- 

xovra^ it wv eJg ini t^ evaToyosg TfSv aXXmv fiaXXov Sia^e^o^ 

ifTO fidXXef^v iyydQio/ t9 InneVg exar3y tonXiafiivoi , ToJoTotio 

DTf ovx oXiyu xai atpevSovrJTai ^ ov fiovov iyXfaQiot^ dXXd xai 

Twv neQm'xmv nXetaTOi iid tov noXefiov avveXd^ovTeg* xai yv^ 

^Vfjreta noXXijm olg idaQQOvv, eLfiiJTi aXXo, to yovv uXava^ 

§^ii(og iia^pvyeiu. afia di nQwt eig t^v vaTeQaiav o? t« l§a>- 

&ev xai Oi dno tiSv Teiywv naQeTaTTOVTO nQog fidy^v* xai ye-iS 

vofiivfjg xaQTeQondTfjg Teiyofjiaxiag ^ f^iXQ^ f^^ ^P^^M^ <5p«^ 

avTiayov ol dno twv Teiyoiv dfivvofjievoi nQodvfioog* enHTa ol 

rov viov fiaaiXioig dvdQta Te xai ToXfitj twv dvTiTerayfiivmv 

ijieQayovTeg xai %dg xXffiaxag Totg Tei'yeai nQoaeQetaavTeg, 

TO noXiafim elXov ^ai SifiQnaaav avTO^ ietaag dh o fiaaiXevg,iio 

y^ififli ^dytm XQfjfiaTCDv (5iaq>daQivT(ov , uvdaTaTog yivfjTai o 

^nQtog , ixiXevae TOvg xaQnovg fitj Siaf&et^Qeiv , onoog eyovr- 

rfi dtpOQfidg ol ^AnQiOi tov ^fjv^ fifj ixXincoai fo darv. dni^ 

^vov fiivTOi iv Ttj Teiyofiaxtf nX^v ivog onXnov tcSv ix £v 

lcnt; quia se Terbis nihil proficere TidcLat imperator, «calat ad moe^ 
nia poatridie conscendenda parari iussit. Qaod cum cernerent, qui 
in inQenibus 8ta|>ant , hostium conatum ut inanem irridebant , muro- 
Tum excelsitatc ac firmitate propugnatorumque multitudine se inex- 
pugnabiles fore confidcptes. Nam anxiliares Byzantio equites eran,t 
duceni et viccni, pedites sagitUrii duceni iique peritissimi : gravia 
«rmaturae, aui e maci)inis-tcla torqucbant trigluta: e quibus unus a 
dextcritate destinata fcricndi prae aljis celcbrabatur. ?quitcs indi- 
, |enae cataphracti centum , sagittarii non pauci , et funditorcs noa 
jndigcnae modo , sed etiam e finitimis locis quamplurimi , quos bel- 
lum exciverat,, et levis armaturae multi, quibus omnibus, si nihil 
«liud , certe ne caperentuj se facile consccqturos spcrabant Postri- 
4ie albcnte coelo quique foris quique intus in mocnibus erant , ad 
pugnam instrncbantur. Et cum usque ad ho^am septimam acerrima 
fieret oppugoatio, oppidani se strenue tuebantur. Ad cxtrcn^um im- 
peratorii fprtitudine et ^udacia adversariis supcriores , scalis appU- 
citi» oppjdulum capjunt ac diripiu^t. Ibi timens imperator, ne rc- 
bus om^ibus dispcrOitis , Aprus ad soUtudinem redigcretur , frugibu» 
cavit: ut habentes viuc iubsidium Aprii nc diiTugcrcnt In c^ 
P|^Qnatioae e« veqtrai i^pie cpisquam praete? Mn^m Py»uAtiinw 



HISTORIARVM I. 39. l4l 

Imtom i^ harigmp iab^Sv ovSeig, vtat rovTOn fura ttjv ^c!- A.C iSm 
Xn^ ino Aarivov rivo^ dnoxvav&ivTog, ori avroq re xai nUf-^.W 
ovg exBQOi hqavfiaxiad^aav vn* avrov* TQavf.iaT/ai i* iyi^ 
vovTO xai ixaTiqwd^Bv ovx ohyoi^. toi;^ ts «e Bvl^avTiov in" 
STtdag T8 xai ntl^ovg i^aavreg ol aTQartmTat tlx^v cig TQfTrjv 
de ^fiigav Tovg atxfiaXtjitovg otQaTiwTag 6 paaiXsvg xtUvaag 
avTw naQaoTijvaCf iiBi^kexvai ovTtog' ,,ovtb avvBtwg ovtb uvfi" 
^QOVTtog nBnqaxaTB vfitv avvotg vtp* ^ftdiv nQoaayoQBvofiBvop 
tpikitag, Big XoidoQiag avToi r^anofjiBvoi, xai v^QBig. to fisv 

loyaf fiil xaTanXiJTTBa&ai tov^ intovTag aXX* fyxaQTBQBtv dfiV" 
vofiivovg, &viQiag av Tt^ t**«iV to Ss vpQi^Biv tb xai xofi-B 
niii^Biv dno TtSv tbi/£v, xai ^daovg xai naQavo/ag . 9i6 xai 
tyvfifiovXBvaaifa av vfuv, Biyi nBi&t^adB, dvSQict fiiv xai roXfLji 
xai x^'^^^ BQyoig dv&ioTaadut Totg noXBfiovai, Xoyoig Si aan 

j^tpQOVBtv» ov yaQ ?j dno tHv Xirytov dxoXctaia, ^ Sid t£v SQytov 
Se ifinBiQia xuTanXifrTBi tov^ imovTag. SoQtaXtoTOvg fiiv aSv 
yevoftivovg ifidg, fj ^ovXoifiBda s^boti /^^o^at vofitf jtoXi^ 
/uov* iyto Si odx ini xaxt^ rav ^Ptofiaitov tnQinBvwv, dtpiiifii 
iXsvSiQOvg. sl fiiv odv vn' ifxoi oTQaTBvBadai fiovXsa&s, Tipo- 

aoyo/a^ t« dl^uiato Tpjg nQoatjxovafjg, xai rotg olxBiOTaTOig ivTd" 
!«• si S* oixaSs dnBX^tv, xai ovTtog sv noiijaag dnonifiipto.*^ 
JlQoaxvvijaavTBg Si ot aTQariwTtti xai Tijg svBQyBaiag x^Q^^O 
ev(pijfiijaavTBg noXXd, xaiQOv ^^fpcriaav slg Sidaxstf/tv* SiaaxB'- 
y/dfisvoi Si, Ttov innitov fisv sfisivav oXiyot.^ rav nXsiovwv 

armatarae graTli desideratut eit, et enm a Latino quodam secundam 
pDgnam interemptnm , quippe a quo ipse cum aiiis multit esset vul- 
neratus; utrimque tamen vulnerati non pauci. Victores Byzantinis 
eqnitibus iuxta ac peditibus vincula iniecerunt. Tertio die captivis 
militibus in. medium produci iussis, imperator ad eos huiuscemodi 
Terba locutus est: Neque prudentery neque e re vestra factum, quod 
a nobis amice appellati, convitia et iniurias reposuistis. Nam hoste 
instante non perceili, sed constanti animo se defendere, hoc vir- 
tati : aiios autem maledictis incessere et crepare magniioqua de 
moenibus, confidentiae et amentiae adscribitur. Quare si me audi- 
atis , fortiter audendo et manu pYompta hoslem reprimetis , verbis 
moderabimini : quando non verborum petulantia , sed ipse factorum 
sensus invadentem terrificat. lam in vos captivos statuere lege bel- 
lica licet. Yerum ego , qui meis armis officere Romanis minime 
quaero , vos libertate dono. Si sub signis mcis militare vultis , mi- 
hi , ut decet, curae eritis , et vos inter familiarissimos rccipiam : 
sin domum redire, etiam sic benigne dimittam. Miiitet imperatorem 
▼enerati eiusque merilum muitis laudibus prosecuti, sp^itium ad 
deliberandum petivernnt. Re deliberata , pauci equitea manserunt : 
pediiet ierme omaes sub co mcrere instituenint : quos annuo de-> 



i4^ 



CANTACUZXNI 



A,C iSaaaTrcAMyrooy * oi n$^oi ii nX^v ohymv anavrsg enioiTO tovJiBv^ 
eiv T(f fiaaiXBt* olg xai fiia^ov hi^aiov ra^aqj iviyQaxf/s rotg 
olxeraig' roifg i* dmXBivTag itpwSiaas xQvaiff» oq&v Ss top 
aXXov OfjiiXov T(Sv ^AnqitaVy avSQag b(iov xai yvvaixag xai 
Tuuiag yv/iivovg xai anoQOvg neQuovTag xai okog>vQO/ii4vovg5 
Tijv dnoardQTjatv t£v ovcmv , Tovg XoydSag r^^ aTQariag ndv-- 
Vrag xai Tovg iv Tcksi avvayaytov, ^fSixaiov sari^' €q>f] ,,3iOil- 
XolHg xai fuydkotg aijfieQOv evrjQyeTTjxirog ^fiag rov d-eov , xai 
avTOvg a^'ovg Ttjg evCQysaiag ipav^vai* to ydg fi^B t^v iy^ 
xa&saTmaav noXkrjv tb xai d^iofiaxov ovaav aTQOTidv, fiijTS lo 
T^v datpdksiav xai to vi//og t£v tblx^Sv , fir/T^ dXh) /jltjSbv ift-- 
noSiov ^/jitv ysviadui nQog to fifj TOifg avddSBtg TOVTOvai r^- 
fifOQTiaaadui xai vfiQimdg , ovx aXXov Tivog ij rijg ro^* x^c/r- 
TOvog BVBQyeaiag av rtf Ao^^i^otro Sixaimg* ro S' av^ iv ov- 
rco xaQTBQ^ ^^^X^f^^X^'^ ^^^ dXfoaBL noXemg ftiJTS ^fimv rtra^^iS 
ZnBQ 7JV elxog, dnod^avetv, ^jyrc t£v iaXmxormv dnoxTBivavrag 
6fio<pvXoig aifiaai XQ^^^^^^h ^^ noXX^g nBQi ^fidg nQOvoiag 
xai xtjSsfioviag tov d^ov. X9V ^otyaQOvv xai ^fidg vutrjaav^ 
V,S9Tag intxaftg^d^fjvcu Tatg avfiq>OQatg twv dTVXfjodvrwv , (nQog 
fiiv ydQ roi;^ flaQfidQOvg axQt navTog noXsfABtv Ser nQog Se^o 
Tov; 6fi6q>vXovg axQi^ tov XQsinovog, ) xai fiBraSovvat exaoTOv 
ix TcSv XagtvQmv xad"' oaov av atQOtTO Totg aixftaXoiTOtg» TQia 
ydq ra fiiytOTa xBQSavstTC • d-Bov tb tXsmv eavTOtg nQonaQCt^ 
axBvaadfiBvoi^ tov eig Tovg drvxovvTag sXbov oixBtovfievov xai 

creto ttipendio , in album snorum retalit , et discedentibas aliit 
aiirum in viaticum contnlit. Gum autem conspiceret Apriorum tur- 
bam viros simul ac mulieres, item pueros paene nudos, omnium ege- 
Bos ambulantes, seque bonis suis despoliatos lamentantes, ducibaa 
et nobilibus advocatis : lastum est , inquit , cum hodierno die tot 
et tam insignibus a Deo bencficiis omati simus, ,ut iisdem dignl 
Tideamar. Etenim quod neque tam magna et nostro Marti confc- 
renda manus intus, neque tam aita ac tuta moenia, neque aliad 
quidquam impedimento nobis fuit, quo minus arrogantes istos et 
proteryos ulcisceremur , nuilius nisi divini numinis libcralitati iure 
tribuendum est Rursus in tam infesta oppugnatioue et urbis occu- 
patione nostrum neque quemquam, ut consentaneum erat, cecidisse, 
neque per caedem ullius capUvorum civiii sanguine poilutum csse, 
egregiam erga nos Dei ph>videntiam curamque significat. Itaqae 
- et nos victores miserorum caiamitatibus ad misericordiam inflecU 
oportet, (contra barbaros sane beilo intemecino pugnandum: contra 
populares autem nsque dum vincas,) et pars de praeda captivis « 
qnoUbet, quantam voluerit, restituenda est. Tria enim bona ma-» 
xima hinc vobis lucro apponentur ; Deum propitium habebttls , qui 
ia afflictof nayatam misericordiam , tamquam sibi praesUtam , repa* 



HISTORIARUM I. 30. l43 

Tfjfitt MXXanliaai^oat xai anaXXd1^ayTt»g tov piov InayytXXo^-C, i3a& 
fupw dfABi§Ba&air xai t^v ^fiBxiQav sv/Liiveiav nQoamtifitvoi^ 
nsQi nXetoTOV noiovfjiivov Tiljv eveQysaiav tcSv ai^if/uxA.coroyV.yi 
xct/ TQiTOV vfttv eavTOig dviQt'ag ilfia xai fieyaXot/wxt^ag io^av 
SneQiTtoiovfievoi, dviQta vtxj^aavTeg TOvg dvTiTeTayiLiivovgy iXev^B 
deQtlu ih yvcifztjg xai fieyaXotfnf/ta ov/ dg noXefiioig^ dXX' f&g- 
ofiOfpvXoig xai aTVxovai. Ttfv dvvaTt^v nQOvoiav elaeveyxovTeg** 
TOtavra naQaiviaavTog tov PaaiXitog , ovtoj iteTidjjoav 37 
OTQaTid , tog ndvrag fisv ix twv XafpvQtov fteTaSovvai Totg 
i^AnQiOig; oaoi ie xai nQog ro dyadoeQyetv ifpiXorifiovvTO, 1:0 v^ 
ieanOTag dveQBwi^aavTeg twv naQ* avTotg XaffVQtov, dniioaav 
ndvTa, f47]iev6g dnotneQi^oavTeg» 

X\ *!E§ is ^fiiQaig fjueTa t^v aXoHnv ivoTQaToneiev^C 

aifievoi ^AnQtg, Tfj efiioftri aQavreg ioTQaToniievaav iv P«- 

liQiXXfi, oi TavTtpf ik oixov vTeg, ehe xai evvoixcog iiaxet'fisvoi 

nQog Tov viov fiaaiXia , eiTS xai naQa rtSv ^AnQ/cov iiia^ 

X^ivTeg acotpQoveiv, afxa t^ nQoaxXtj^vai nQoaexciQtjaav t^ 

vitf fiaaiXet xai naQiioaav eavTOvg dfta/ei. noXXc^g ih 

dfteiy/dfjtevog avTOvg fiaaiXevg eieQyeaiaig, uQag ixet9eVf 

%o^X&ev sig ^PaiieoTOv. nQoaxcoQfjadvTcov ii xai ^PaiieaTtj-D 

v£v, insi xai nQog avTOvg t}]V elg ro evnoutv ineiet^axo 

fpiXoTififav f ^Xd^ev elg SeQyivTi^iov • nQoaxtoQi^aavTog ii xai 

avTOv, T^ nQog St^XvpQiav ^ei , StjXvpQtavovg iv evexa Tijg 

elg avTOv evvo/ag naQa Ttjg ix £v^avTt'ov OTQaTiSg i^fjfti-' 

25^^cu Tov x^^f^^^^S ^^^ X^Q^^ xaTaTQexovTCOv , eveQyeaiatg 

Ut atque in hac vita longe pluribus et post obitum remunerari promit- 
tit; deiade nostram quQque amicitiam assequemini, quibus nihil cst, 
andquius , quam de captivia bene mercri ; postrcmo fortitudinis et 
magnanimitatis gloriam Tobis ipsi parietis : iliius , quoniam hostes 
debellaatis : huius , quoniam ingenua et excelsa mente non ut ho- 
stes malc mnltastis ; sed tamquam civibns et cognatis , quam licuit, 
curam adhibuistis. Hac cohortatione adeo permotus est miles , ut 
nemo non aliquid de praeda redderet Qui vero benefacere glorio- 
sum sibi ducebanty inquisitis dominis quldquid adepti fuissent spo- 
lioram , nihii sibi retinentes , fideliter restituebant. 

3o. Diebus omnino sex ab oppido recepto Apri commoratus, te- 
ptimo ad Garellam castra posuit Gives sive quod ceteroqui impe- 
ratorem diligerent, sive quod Apriorum malo docti sapcrent , simul 
atque invitati sunt, in eius fidem pacifice transicrunt. Quibus ample 

fratiis relatis, Rhaedcstum perrcxit Dedentibus se perinde Rhae- 
estenis , dedarato illis quoque ardenti benefaciendi studio , Ser- 
gentzinm progressus est. Quo ctiam se tradente, iter Sclybriam 
oonvertity Selybrianis propter fidem erga se a militibns Byzantinis , 
per^hiemem finet eorum incnrsantibus , detrimcntis affectia, gratias 



,44 



CANTA£UZeNI 



MSo^B xaTafidvrag r&y Vnnmv itavanavaaadrti fuxQOv* aT(»a- 
ronsisvovTai tij na^d rQ q>QOVQi'(f 2dxxav, noXefufp fiiv ovr^ 
iid ro SvQyidwfj fiiv nQoaymQrjaai, xai rovg hc Bvt^avriov 
arQorimaq ini r& SrjXvfiQiavovg vntQdi/Bodai^ xararQiyjiv^S 
T.^OxatafpQOvovfiivtt) Sk aXkwg Sia r$ rijv okiyorifca xai ansiQtav 
r^v ivoixovVTtoVj (uyQorai ydQ ^aav ndvrsg yfjnovot,) xai tjJv 
gjavXoTfjra rav retymv. ol S* iv avno rif q>QOVQt\f iyxsxXei- 
Cfiivot, SaniQ ayvoi^aavreg havrovg xai rSv neQixsiftivav mg 
ovisvmv xaratpQOVovvTeg, vfiQt^ov rs anb rov rsiypvg xainoX-io 
Xdg xariysov XotdoQiag xai PaaiXiag xai rciv avvovrtov. ye* 
Xdaag Si €q>* olg v^Qi%Bro 6 pcunXevg, el oivog «i'17 noXvg nctQ* 
avrotgj invvddvsro rwvnaQovrav* rmv ih ovi' aQxovvrmg «v- 
noQSPv viatog anoxQivafiivtoVf ,,ot;xoi;y" lyiy „tcdi' fiBXayyo- 
"BUfv notjova&v ivBnXtjad-rjaav poravmvm" xsXevaag H avroig rtvaiS 
naQatviaav xai aaxpQOvstv xai aiyav, avrog afjta rotg aQyovoh 
nQog intaxsy/tv iiijsaav r&v axonmv • o< is ivarvy^tg ixstvot^ 
Sdxxtot ovisv ftdXXov vfpisaav rSv v^qswv xai r£v g>a)vw, 
dXX* iyQcSvro ndaji ivvdftsi» ro ii rcoy arQartwrSv otxertxov 
nQog Tjyy vnsQ^oXrjV r£v vfiQsmv dydsad-ivrsg , avrotg ^|Aw20 
TOi)^ isanirag intrQixjjai ro sQyov* intrQSxf/dvrtov ih avrwv, 
htiiQaftovrsg sJXov avro^osi^ navrayodtv vnSQ^dvrsg rb rst- 
yog, (^v ydQ svdXwrov,) rotg TtQOarvyovai yQTjadftsvoi l^vXotg 

c^cturus et beneficia remensunis. Urbi appropinquantibus , placuit 
ab eqnis descendere, et super herba viridi paululum requiscere* 
luxta castellum igitur Saccos castrametantur, hostile quidem, (nam 
a Syrgianne stabat, Byzantinumque miiitem ad Selybrianos per cru- 
ptiouem vexandos susceperat,) cctera contemnendum , quod ipsum 
per se exiguum: quod incolae rudes ac imperiti, (omnes siquidem 
erant rustici,) quod muri humiies ac demissi. Qui igitur intus se 
induserant, uti semet ignorantes quique sibi imminebant, conte- 
jnnentes ut nullius pretii, de muro cum insolentia Yoces contumelio* 
aas identidem contra imperatorem eiusque copias eHundebant. Qui 
rcnidens ad convitia, ab astantibus quaerebat , multumne apud eoi 
Tini esset; illis respondentibus , ne aquae quidem satis : Ttaque, 
«ubiecit, herbis insaniam generantibus se ingiirgitarunt. Tum eos 
admoneri iubet, uti se modeste gerant et linguas contineant; e% 
cum principibus exercitus ad metas speculandas digreditur. At in- 
felices illi Saccii nihilo magis de protervitate et malcdictis remit- 
tere : sed omnem in iis facultatem experiri. Iniuriarum magnitudine 
offensa gravius militum servitia domiuos rogant, uti ipsis negotium 
vindicandi committant. Impetrant, et primo impetu, ti-uncis ac tra^ 
bibus obviis loco scalarum usl, muros, quod facile fuit, occupant 
et ad diripiendos indigenas discurnint Forte in casa quadam i^pij 



HISTORIARUM I. 30- l45 

dni xXtfittxmf xai nQog dia^nayijv iiQanomo tSv «>^oy*A.C.i3aa 
Hom a fAuLg oixiag ay^fifjtipov nvQog, avBlSovxiov hC aini^v Y. ^3 
nolHv, xarinsas t6 riyog ini rOv nvQ^ ix x^9^^ ii^^^QWV 
ovtnig i€(j:^aafiivrjg , gfXol^ dv^g>9iq TWfaxQ^fia XofinQd, £v- 
5^v( 66 nQoaBnsXafiero itai tav akXofV* vfio» yoQ ofMiiog avrji 
nauaxevaafiivcu. nvXfjg ii oiaijg tfpg^QOvgitp fiiag, inei xai 
avT^ Sia riv q>6fiov naQa xAv ivoixovvTtov dnffxoiofiij&tj, aX^ 
Xt»g &* oTi xai ^ nQtoTag dvatpdeVaa oixia naQ' avTfj r^v , oi 
nh T&v BiaBXdivTwv, afia Si xai tAv inoixa>v rot; ;i^o>(^'ov mg 

toelxov ini xo TBV^og dveX^ovTsg, s^ininTOv QinTOVTsg kavTOvC 
^fuq>XeYBtg* ol Se afia Totg xaTOixovai to x^i^^ dv&Qcinoig 
TB xcU KTTiveaw ino tov nvqog ivaneiXtjfifiivoi, ovx e^ovTeg o^D 
xixQ^amvTat, nfog oXoq^vQfiOvg iiQdnovTO xai oifiu>ydg* xai 
^v SaxQvav al^iov t6 ywofievov, dvd^Qoinav ifiov xai fioaxfjfid-* 

iSmv ini r^ xavaet ^OiivTmv t€ xai oXo<pvQOfiivwv» ij aTQOTia 
iinSaa xai fiaaiXevg avTog Sfia TOltg iv.TiXei Tmv alXmv dfie^ 
XtflavTeg, neQiianjaav to q>Q0VQiav nQodvfiovfievoi^ fio?j9^e^v, 
fi^ Svvdfitvoi Si, {ndvTmv yoQ rjSij ineXdfiero t6 nvQ,) eig ^if- 
vovg vno avfinadtiag iTQanfiaav xai avzoi. dvdXmvwoi Si vno 

aorof nvQog dno fiiv Tmv el^md^ev eiaeXdovTmv S^* yvvatxeg Si xai ' 
natSeg xai oi el^mQoi toSv t6 y^mQiov xaTOtxovvTonf TQetg xat 
eucoai xai exaTOv xai paaxfjfiaTa xai 7^ aXXaj neQiovaia 0MP.9i 
lyv. iXvnfjae fiiv oiv ov fieTQimg t6 toiovtov nddrjfxa tov /J«- 
aiXio' dvcuiTdg Si ixetSev ^Xd^ev eig SfjXvpQiav xai mv Svexa 

lacalentas ardebat: quam cum multi contcendiuent, tectum ex ce- 
•pite arefacto contexhim in focum decidit: quo ca«u de subito ex- 
•uperantibuf flammii , ad contiguas aedet similem in modum aedi- 
ficatas incendium perratit^ Unica erat oppidulo porta , qua propter 
metum obstructa, et quia domus primo incensa prope erat., non- 
nulli, qui irruperant, et quidam de colonis ipsis, cum mutum quam 
celerrime poterant, ascendissent » inde se semiustulati praecipites 
foras dabant Alii simnl cum incolis et iumentis ab ignibus interr 
cepti, nescientei quo se converterent , in gemitus et lamentabiles 
voces ^prorumpebant. £t erat profecto res digna lacrimis, acerbitat<! ' 
ustionis bominibus et pecudibus confuse Tociferantibns. Totus ex' 
ercitus ipseque imperator cum ducibus, ceteris postbabitis , oppidu- 
lom circumsistebant^ ad succurrendum parati. Quod cum nequirentf 
(iam aiquidem ignis onmia aedifida depascebatur,) ipsi quoque praci 
commiseratione fletum non tenebant Flammis absumpti^ sunt de 
iis, qui deforis per murum se ingesserant, sex: e% iiabitatoribus 
autem feminae^ pueri et grandiores natu tres et Tiginti supra cen-" 
tum : insuper animantes et reliqua res familiaris quantacumque. Non 
mediocriter boc alieno iufortunio moestns imperator, •Selybriam 
Sre tastitit, ubi ttansactis quoram caus» Tenerat, Chaciopolin temeft^ 

Caniaeuzenus, lo 



l46 CAHTACUZENI 

lk.C,iZ2t^X&9 Sian^al^dfavog ixct, inavi^^evl^ev eSg Xagiovnokfv, xai 
dUXvac Tjjv arQtttidv nXijv x^'^^f ^^^ inixcC^v avr^ avvet" 
V€Uj iv TifiiQaig Qfjratg iceXevaag naXiv axXriTOvg ngog avtdv 
htaveX&Btv* b fiivTOt twv ttaxa rijv ^PoSojnjv inaQ/jmv arQa- 
njyog IlaXaioXoYog i fjtiyag aTQaroneiaQXV^ xa^ vn' avroyS 
ndaag noXeig xai Ttjv aTQaTtdv , SaneQ eff]fzev, dno tov viov 

BPaatXimg nQog tov nQeafivTeQOv dnoaTtiaag, ndvTfov (liv 
Taxvae xai rdg yvcifiag naQaaTrjaaadui xai t^ nQeafivTeQ<f 
fiaaiXeV mtaat nQoai/eiv* eva 6e twv dno ToiJ /Jaxixov yivovg 
vofidia SvQfindvov wvofiaafiivov t£v ovtodv dnooTeQ^aag, orito 
T^ vi(f nQoaixeiTO fiaatXet, noXXatg tc aixtatg vno^aXmv^ Svo 
Te TtSv diovTOiv ixQtl^ciaag xai r^v naQetdv xaraxavaag atir^- 
Q<f, tig ovx Xaxvaev dnoaTr^aai tov viov fiaaiXitog, xa^etQl^ag 
eix^ ^^^^ ^ototg. ovTO^ i^ Tov ieafiWTTjQtov TOTe itaiQag, 
xai noXXovg kriQOvg nQoaeraiQtadfievog vofidSag tptXovg, xaiiS 
Tjj naQd Tov viov fiaatXioog ivTav&ot nefiq>dei'ari t^ HaXtufh- 

CXoyij^ noXifietv avfifit^ag aTQaTif, inidvto toT^ iv tj[ ^PoSo- 
njj. OQoivreg Se ol iv ratg noXeai Tovg tc dyQorag ixnoXefitxh- 
^vtag avTotg ofiov ndvTag xai T]}i^ aTQOxtdv inixetfzivtjv, xai 
Seiaavreg fitj xai tbdv evSov dnoXtovrai OTaataadvrotv , fxeTa-^o 
fiaXorreg nQoaidevTO r^ viif paatXeti xai SijaavTeg tov aTQa- 
Tfjyov elxov iv g^QOVQ^ , oixQ^^ ^^ ^ fiaaiXevg nv^fievog neQi 
avTOv t/njgiov iviyxji* avToi S* Sfia SvQftndvtf ^xov €og fiixai- 
Ua, 01 fiiv &noXij\ff6ftevoi yi^a Tijg etg avTOv iwotag; Saoi 

▼it misrionemque dedit exercittii , mille apad se relentis : mandani 
uti praefinitis diebus, qtiamquam non arcessiti, rursus adessent. 
Verum magnus stratopedarclia Palaeologus, Rhodopes praefecturamra 
dux , creditas sibi urbes omnes exercitumque , ut supra dcmonstra- 
Timus , a iuniore ad seniorem imperatorem avertere et ad buius ob- 
sequium inclipare potuit: Junum autem quendam genere Dacum, 
pecuarium, Syrmpanum nomine, fortunis exutnm , . quod nepoti fave- 
ret, postquam saepe illnm fustuario mulla¥it| duos etiam dentes 
radicitus excussit maxillamque ferro candenti inurendam curavit, nec 
eum tamen a fide transTcY-sum aaere Taluit , cum manicls in costo- 
diam dedit Inde cum aliquando eifogisset aliosque pastores, armis 
militaribus nudos, magno sibi numero ascivisset, et copiis ad Palae- 
ologum coercendiim eo missis se immiscuisset, in Rhodopeios fero- 
batur. Qui erant in oppidls, cementes agrestes untversos contra se 
conspiratos et instantem imperatoris exercitum , timentesque ne iate- 
atina seditione excitata pessum irent, commutata sententia ad eum 
ae contulerunt Tinctumque ducem in custodia tamdiu habuerant, 
quoad, re intellecUi, imperator de eocertum statueret: ipsi camSjrtv^ 
pano ad illum profecti sunt ; pars' ut praestitae benevolentiae pne- 
minm «dipiicerctQr: qiiotqaol «aiem a seaiorft priui feceraBt, nt 



HISTORIARUM I. 3a l47 

T^aovtsg avyyvoififiv. 6 pcunXevg Si tmv fiiv dfSGTJjxOTav xa- 
&a^dfi€Vog fiCTQiwg dg dyvafiovwv neQi avTOv sv iQaaavra 
(pavivTtov, naQayysikag t$ fiij evxsQstg eri ngog Tag anoaTa-D 
&Giag xai Tag nagapuaeig tAv oqxwv slvai, avTog tb dfivtj- 
anjasiv mv avTotg rjfiaQTjjTai slnmv, ^^iWs avyyvtofitjg; fiSTa V. 74 
ftucQOv Si xai sd noi^aag, oixais eniTO^tv dntivai. rov; 
ii T^ slg avTOV €fi[is{vavTag niaTSi inaiviaag ts Sfia xai 
itoQsatg dficiy/dfisvog dl^iag, i^aniaTSiXs fiiv avTOvg, cTTpa* 

lOTJjyov avTorg iniOTi^aag tov TaQxavsnoTTjv iofiiaTixov, S ins-^ 
TirQaTtTO Tov fiiyav aTQoxonsiaQxrfv isafiWTfjv tog paaiXia 
dnoofstkai» sig TT/y vaTSQatav Si 6 SvQfindvog ini tov fia^ 
aOAog ioTijxwg, iiixst fiovXsad^ai n nQOg ^aaikia slnstv* 
avvsig ii 6 fiaaiXsvg, sX t» fiovXoiTO ixiXsifs Xiysiv. 6 S' 

iSSfia T^ nQoaTaxO^/jvai nQog TOvSa(pog iavTov xatapaXxov, 
avyyvtifirig jItsi tvxsVv^ st avfidTfjg mv xai fiuQ^aQog xaiP,92 
ayQoikog, iToXfirjas (p&iyl^aadu/ Ti nQog fiaaiXia. roil fiaai- 
Xi(og 6i nQoaTu^avTog Xiysiv SsSoiXOTa fifjSiv, vniQ tov fis^ 
ydXov iSstTO (nQaTonsSuQxov , SaTS xai avTOv i(p* olg sig 

2opaaiXia ijfjiaQTS, Tovg xaTU t^v ^PoSomjv dnoan^aag ^ Tvx^tv 
avyyvdfitig. tov fiaaiXi^og Si iQOfiivov , st nQog slQtovsiav ^ • 
nQog dX^Ssiav Tvxstv SstTai* S' sipaaxs, nQog dXij^iav, 
xatoQXOV nQOasTi&st> n^ars^og X^Q^^ ^^^^ ^' slvai, st ti xai 
^fiaQTS, nQoa^xovTa nQog yivovg d%iwaat avyyvdftrjg» >i*^^ 

^SXiXjjauL S"* siQfjxsv ad&ig 6 paaiXsvg ^JSaa as siQya^nat xa-B 

■ delicti gratiam impetrarent Quot imperator , tit adversas se bene 
meritnm ingnitos Terbis mollibus casUgayit: et praecipiens , ne de 
cetero ad defcctionem et sacramentom violandum faciles essent, of- 
fentionumque oblivionem promittens, venia est impertitus et pau- 
lo post humaniter domum abire iussit. Qui autem m fide perstitis- 
sent, eos quoque pro dignitate collaudatos et donis donatos dimisit, 
duce illis praefecto Tarcnaniota domestico , cui mandatum erat , uti 
magnam stratopedarcham imperatori vinctum mitteret; coram quo 
altero die astans Syrmpanus quippiam ilLum velle videbatur. Qao 
animadverso , Dic , ait , si quid nabes. Syrmpanus statim se bumi 
abiiciens petere , ut sibi iguosceretur , si subulcus et barbarus et 
rusticus imperatorem verbo appellare auderet lussus ut omni timore 
deposito loqueretur , pro magno stratopedarcha orare occoepit , ut ei 
ipsi, quod nhodopeios a fide in dominum suum abduxisset, igno- 
sceretur. Perciinctante imperatore, simuiatcne, an verc ct ex auimo 
ita roffaret, Vere, inquit; et ad confirmationem iuramentum adie- 
eit, addiditqae, ex oracio esse, quamquam peccasset, tamen ut co« 
cnato veniam non negare. Rnrsum iroperator: An tu obliluses, qui-> 
bos et quot malis iiie te mactaverit? Bona tibi, liberos ct uxoiem 



i48 



CANTACUZENI 



A.C. iSdaxa^ dnoarsQr^aag fiiv rmroyTwy xai naiStaw tai ^•woixo^, 
%xi ik xal oSovTWV avx&v , noXkatg rs aixiaig xaxa%avaq xi 
acofia, itcu tAo^ SansQ xiva xcSv ini isivoxaxoiq eaXmx&mv 
Tjjv naqsiav xaxaxavaag aii^Qtf mg [iiT^Si rag ovXag i^aXst- 
g^FJvai Svvaa&ai; oXmg Sk xi a$ ro neHadv iaxiv vnBQ ixfi-5 
vov Sita^ai;'* ,,xi S'dv €tfi fisil^ov*' sq^aaxtv „(S PaaiXev ^ ^ 
rov ovna x^^Q ^^' nQciiiv iv roig SovXevovaiv ixeivip «Ta- 
yinivov, vvv stg xoaovxov ijxBLV nsQKpaveiag , 9bov xai aov, 
fiaatXcv g evjjQysxfjxoxog , mg xai 1:01)5 paaiXst nQoaijxovrag 
Cxaxd yivog i^aixitad-at Svvaa&at^ xai xmv nQoaSoxtafiinovto 
dnaXXdxxeiv xaxcSv;" 9uvfjidaag Si fittatXsvg xijv ini rotg 
xaxotg dfivfiariav rov fiaQpdQov, y,ci avys'* agpiy ^TOdflfSra vt^ 
avrov dStKfjdtig xou xaxag nadxiv, fidQfiaQog mv xai q^avXog 
r^v rvxfjVf rotg ivavriotg dfieifitj oaov e^Boxi noiwv sd , ovS* 
ifti Sixatov fierQtoiriQa dStxtj9ivra, paaiXia rs ovra, dna-^i^ 
Qairtjrov og)d-^vat nQog OQyriv. roivvv xai rrjg a^g lxBx$iag 
€V€xa xd ^fiaQXfjftiva naQOQ&v, a\t£ avyyvcififjgJ' evxaQtaxfj'^ • 
aag Si fidQfiaQog ini xovxotg , xai noXXdxig inBvq^fjfifjaag 
xov PaatXia , xai- SevxiQav Sitjatv nQoaexi^et , t6 toi^ avroy 
fiijxB xfjg d^^iag dnoaxBQfjdijvat firjxB r£v nQoaoSiov xai rcoyab 
I) ScoQBciv rtov ^aatXtxSvm ert Se fiaXXov rrjv vnkQ rov tjSixrj^ 
xoxog anovSrjv davftdaag fiaatXBvg , xai ravrrjv rrjv Sirjavi^ 
inX^QOv. exi Si avrov nQog rov^ noSag fiaatXicog XBtftivov, 
rd rrjg avyyvcifitjg yQafifiara StaxaQax^ivxa xai rjj /?a- 
atXixfj ntaxcod^ivxa x^^-Q^ inBSo^rjaav avrr^* Si Xafidv^St 

eripaity dentes excassit, plagis mnltit corpas taam diUceraTit, ad 
extrcmum maxiUam ferro, at atrocissimorum scelerum damoato, nsto- 
lavit, ac perpetoa cicatrice deformem reliquiL In summa, cedo, 
qnid te moTit, ut eius causam ageres? Quid Tero maius, inqait, 
quam qui paulo ante in serris illius censebatur, cum nonc Dei con- 
cessu ac tuo munere in tantam claritatem venire , ut deprecatioa« 
sua etiam cognatos imperatoris formidato sopplicio exiraat? Admiraiu 
imperator^ sic eum delesse iniuriarum memoriam, Si tu, ait, tam 
iniqua el infanda ab illo passus , homo barbarus , sorte infimns , ni- 
hilo minos quantnm in te eat, mala bonis compensas , me minom 
passum et imperatorem , inexorabilem iram forere non decet Igitar 
▼el te deprecatore in me commissa negUgens, ecce veniam illi triboo. 
Actis gratiir et iterom iterumqne dictis imperatori laadibos, bar- 
bams denuo petit : nempe ut idem stratopedarcba nec bonore , nec 
reditibus , nec bonis irapcratoriis excidat. - Tantam stndiom erBa 
noxium amplias snspiciens imperator, etiam boc annnit; et ao- 
huc ad pedes eins iacenti testimonium datae veniae in pittAclo 
exaratum, et,i2t mos est, fidei ergo imperatoris numa «ddita 9 



HISTORIARUH I. 31. 1^9 ^ 

xui Tijy ytjy xaraancujifisvog , if' ^g o fiaaiXsvg £i<nri;xfi,A.G.i3ia 

Aa. T^g avv^g fi ^fiiqag ix QeaaaXovixtjg ayyslog ^A-P.93 
dwv dnj^yyetXe paaiXst, dg ardasa^g iv avrij ysvo^ipTjg^ oiY.yS 
Sr^f viff §aaiXBt nQoaxetjncvot vnsQayovrsg , QsaaaXovixyjv ne^ 
funotf^aav avr^* roy SsanovTjv ii Kwvajavrtvov slg xo nsgiB 
avT^v (pQorruiaxriQiov xo XoQxaiTOv iia^Qavra, xaTaaxovrsg 
sxovaiv iv (pQOVQa. 6 fiaaiXsvg fe sv^g rovg al^ovTag avrov 
snsfix//€v sig OsaaaXovixtjv, OQxoig nQOTSQov avTOvg xaTaax^oy, 

lodig ovt' avToi sxovrsg, ovd"* sTiQOig naQaxo>Qijaovai tov Je- 
anoTtjv dnoxTstvau ot xai ansXdovTsg ijywyov avTOv slg Jt-- 
iviiinsiyav fiovaxwv ^fifpisa^ivov ay^f^a' nsQispdXsro Si av- 
To xai nQiv avTOvg sig QsaaaXovtx^v iX^tv 3isi tov fiij dno-' 
davstvm avvijXdxtv Sh avrotg nQog rbv viov fiaaiXia t&v Qsa~ 

iSaaXoviximv xai Tijg avyxXjJTOv xai t^^ aTQaTidg noXXoi, xai 
6 Tijg xaT^ avTi^v ixxXfjaiag nQOsSQOg ^IsQSfitag, xai rsQaai^C 
fiog o Tijg xcKTa to Isqov OQOg tov ^Adw S^rjyovfjtsvog XavQag* 
^ fiivTOt nsQi Tov viov ^d-Qoia/aivTj paatXia aTQaTid, dTa^tcf 
OTQaTuoTixfj xQjjad/iisvot , oXt^yov Sstv xaTixorf/av av tov J«- 

noanoTTpf, si f^ij avrog iQQvaaro naQwv 6 fiaatXsvg* ixiXsvas 
Ss siQxd^^vat» Tiai Si votsqov ^fiiQatg 6 SsanoTf^g Std rtvog 
iSstTO TOt? viov paaiXitog, dfjta xai noXXdg xdQtTag\6fioXo^ 
ydiv , OT* St' avTOV ovx iTsOyi^xst , o5 j insi xad^ onotovSJprtva 

TQonov TO Tciv fjtovaaTmv nsQts§dXsTO ax^f^df xai Ta vsvofu^ 

» 

pracbetur : quo accepto , yeatigia imperatoris esoscalatuc » cam 
laetitia recessit 

3i. Eodem die Tliessalonica yeniunt nnntii, factiouibus ibidem 
natis f ab eo stantfcs yicisse urbemqne illi subiecisse : Goustautinum 
despotam in monasterium Gbortaetum, ciyitati yicinum , confugisse : 
compfehenfum custodi.i detineri. Imperator confestim Thessaloni- 
cam mittit, qui hominem adducanl; prius iureiuraudo adstrlctos, 
ncqne se despotam occisuros, neque aliis occidendnm permissuros, 
Profecti, in scbemate monastico, quo se mortis metu yelaverat, an- 
tequatb illi Thessalonicam aspirarent, Didymotichum perducunt. 
Prosequebantur eum Thcssalonicensium et de senatu et de militibus 
complures , atc^ue etiam ecclesiae illius antistes leremias : item Ge* 
rasimus, laurae, quae est in Atho sancto monte , praefectus. Parum 
yero abfuit , quin stipatorCs imperatoris audacia miiitari despotam ia 
frusta concidissent, nisi ilium praesentia sua imperator conservasset. 
.Praecepit autem in carcerem tradi. Praeteritis diebus aliquot, de- 
spota hominem certum ad imperatorem allegans, gratias agit, quod 
se e faucibus fati eripuerit: et aimul rogat, quoniam modo quodam 
monachi habitum cepisset, ^am Legitima monasticcs iustituta sibi 
exiequi Uccret,-ne coactus, sed libent eum cepisse yidcretur. Impe^ 



l5o CANTACUZENI 

A,G. 13911 0-/4^» Itn* aix^ tsXead-^VM ndvra, (Sg av fiijlSoxofjj pin, 
dXX' €xav n6QifiepXi}a9au 6 ^aaCUvg ih inomevaag fiij §iov 

^ fi^TaPoXr^g ini&vfita, dXX* onmg dnoXv&e/rj fttj etQyeadat, 
Toiavra aiTttv, tw QeaaaXovix?]g nifixpag /njjTQonoXiTfjv xat 
tov jijg XavQag s^tffovfievov TeqdaL[JLOV^ ov^ aQfiiK^ovTa ai-5 
leVv avTOV fzefiijvvxev iv t^ naQOVTi' to fiiv yaQ fifi xaxag 
vno Twv ^QOVQOvvTfov nda/eiv, dXX* dvanavX?jg dnoXaveiv, 
i^iatai , to is dnoXv&SjvaL Tfjg elgxr^g , divvaTOv to vvv el- 
var Slo ftrjii TOiavta ieta&ai* 6 i' bti fidXXov iSetro neqi 
wtSv avTciv , Tcay leQav ixeivmv iniXafiofievog dviQCov, cS^ ovio 
TiQog vnoxQiaiVg ovSi nQog dvdyx?jv, dXX* dXTjd^itf fiaXXov 
rijv nQog tov toiovtov ^iov aiQOVfievog fieTafioXijv, a Sij xai 
nvdofievog naq* avTcSv o paaiXevg, ineTQexfjev a fiovXoiTO 
noietv neQi avTOv. ti/dijaav Si ini rmv avToiv xaiQ&v ix 
f*9i0eaaaXovixf]g nQog ^aaiXia Seafi&Tai xai ol t^v paaiXi'SaiS 
Sivfiv Tfjv-tovTOv fifjTiQa, oneQ eq^drjfiev elnovTeg, eXxvaav^ 
reg §iia, S, ts IlaXaioXoyog KmvaTavtTvog xai ^ltodvvfjg o 
ZaQiSfjg xai S nQmTaXXaydTcoQ 2evaxfjQei'fu tSv TOt); fLkv Svo, 
^aatXicog nQoaTeraxoTOg , ini r^g Sfjfioai'ag id-edrQLaav dyo- 
Qug HAq^rjQfjfiivovg jo yiveLOv xai rdg TQi/ag r^g xe(paX^g'20 
Tov IlaXatoXoyov Si o nQanoaTQdTooQ i^^fjTfjaaTO , dveif/iov 
avTOv vnaQXOvra , ft^ Tavtov na9etv eig SeafitoT^QLOv Sh 
ivepXrjd-fj. oX/yif Se SoTeQOV avrov ts xai Tovg aXXov^ 6 pa- 

"^atj^vg rj%i'c^as avyyvciftrjg. iv roVg avrotg Sh xatQotg xai ot 
^^ftviot Tov nQea^vriQOv ^aaiXicDg dnoardvTkg, ^xov ini^S 

m 

rator •nspicione Uctus, &on desiderio yitae commutandae , sed car- 
ceris evadendi hoc ab se peti, metropolitanum et lanrae praefcctara 
Gerasimum mittit , qui dicant, illum in praesens hand convenientia 
petere. ^ Nam , ne a custodibus babeatur male , sed quiete potiatur, 
tiop^ illi concessum iri: dimitti nunc e carcere neutiquam posse: 
proinde id rogare parpat At despota viros illos sacratos pTchcn- 
sans, idem enixius orare, ut qui non ex hypocrisi aut ncce^sit^^te, 
sed sincero potius animo hoc vitae genus delegisset Quae cum ad 
imperatorem referrenl^ quid eo fieri vellet edixit Eodcm tempore 
Thessalonica adducti sunt in vincuHs, qui Xenam imperatoris ma- 
trem, nt supra diximus , per vim a Deiparae statua abstraxerant ; 
Gonstantinus Palaeologus^ loannes Zaridas et Senacherim protaila- 
gator: quorum duo, tmperatoris mandatu, abmsa barba et capillis, 
publice in foro ad spectandum omnibus ignomi^iae causa sunt pro- 

Sositi; Palaeologum protostrator ut consobriuum precibus suis dc- 
ecore prohibuit: sed in carcerem datus est; cui post breve tem- 
pus , ut duobus' aliis , imperator igncyvit Paulo post et Lemnii adl 
«uBloreni desc^eiitcs venenmr: s&nul «it eam reaf tlli nuntiareiie; 



r 



HISTOIUAKUM I. M. i5i 

Toy viop, Sfia ts rijv dttoaraa^av avr&v Anaf/$%odvfsq xa/A.C* i3fta 
jov a^^imna ahtjaorrsg r^g yi^fivov. svsQytvfidirtsq ih naqa V. 76 
fiaaiXdmg xai ^ysfiova Xafiovrsg SanSQ ^ffrovvro , ohcats inv^ 
viiXdov* tovrmv yivofiivtov, ix SriXvpfiag ^YyiX&fj rtf /?o- 
SaiXsi, mg HsQaix^ arQaxia xara avfifiaxiov roS ndifnov 
xai fiaaiXitoC ht trjg s(o itafidaa , afia rjj ht Bv^avrtov 
axQaria oaov ovnm iXsvaovrai xar* avrov. dg ii invdsro, 
r^v fAsv xara rSv ofioipvXmv rmv IlsQacSv inayay^v i^v- 
ftaa€ rSv dwimayfiivtov , avrog is ogfi^ nvi da^i^V ^^^^ 

lord/og d^ag ix Jiivfiarsi/ov^ sv&v rijg insQyofUvffg ^si arga^ 
ridg, mg fiaxovfisvog fj dv avvtvyoi, stg rQmjv ii -ijfiiQav 
7] rs ix Bifl^avriov arQand ufia roFg IliQaaig xai fiaaiXsvg 
o viog fisra%o J%ovQOvX6rfg xai StjXvpQiag avvijX&ov» avv^ 
iiovtsg ih oi HiQaai xai oi ix Bv^avriov ^Paffiotoi dg ovii 

tSdynpXitf/ai ivv^aovrai nQog r^v fisrd paaiXitog arQundy, 
ovih naQardl^aadvu vnofisivavrsg ovis nXrfdiov .iXdsZVf dXX* 
m nOQQwriQW ovrsg, fisraarQutpivrsg s<psvyov xard xQdrog^ y 
iftif fiiv Oi niQaaij liia ii ol "^PcofiaVoi. §aaiXsvg ii fpsv" 
yovrag iimvj xai avr6g sig ivo ro arQorsvfta iisXmv, ixi^ 

ioXsvs iiioxsiVm imnoXv • is rrjg iim%stog ysvofiivfjg, Ag rjvvov oi • 
iiwxavrsg ovisv, (ijaav yaQ ol fsvyovrsg ovx iv iq^xrff^) 01 D 
fiiv rQstg rAv IlsQawv l^coyQ^avrsg, ol i* srsQOi nivrs Tco- 
fiaiaVy inaviarQstl/av, rtov dXXav iiaawd^ivrmv* inntov ii rwv 
fiij ivvr^vnov hisad^ai rjj arQontf xai a^fvSv a^anmnr' 

^S^mv xai oixsrSv ixQdrrjaav noXXoiv. iXdmv ii 6 ^aaiXsvg 
iarQaroniisvasv Jyyvg JSrjXvPfi^ag. ol fiivroi iioawdivrsg r^ 

slmul Ql insulae praefectnm ab eo poscerent: qni t>enefice tractati , 
et praesidem, uti rogavcrant, adepti, domum rereriemnt. Dum 
haec aguntur, Selybria nuntiatur, Persas ex oriente ad arum adiu- 
▼atidum traiecisse et cum Byzantinis coniunctos , mox contra innio- 
rem Tenturos. Audito, Pcrsas, alioqni inimicosy ad rabsidium ad- 
▼ersus homophylos a sene ascitos^ mcitatissimo impetu et ceieriter 
bidymoticho movens, adrentantibus recta obviam procedit, manns 
consertUKis, ubicunque occurrisscnt. Tlrtio die Byzantini cum Per« 
sis SCurulum inter et Selybriam in eum incidunt. Cum scirent autem 
•e ne intueri quidem imperatoris exercitum ausurot , nec adem con- 
tra instituere, nec propius ferre gradum sustinuerunt : sed procul 
adhuc distautef , totis yiribus in pedcs bac Persae , iliac Romani se 
couiecerunt. Conspecta fuga, imperator ipsc quoque divisis copiia 
fugientibus instare itissit Quod cam cliu esset factum ei nihil 
Umen eirectum , (fueitores enim ilii «ias in pedibus habebant,) hi 
cnm tribiy Persis, illi cum quinqne Romanis , quos viTO» ceperant, 
Mgrediebantur. Eqnis ^ctariis , qni agmen foglent feqoi n<m po- 



iSa CAMTACUZENl 

A. C,i^^%f vyjl ^PmfAatok wt Riqaa^j dg BvJ^dyriop nQog vov ngBofiv^ 
TBqo¥ §aaikia ilJ^tnfiBg , an^sXkov r^v iJTTav. Sfia Ss xai 
vavq ol ni^aut nQog Tijv iid^aaiv fjiovvro. fiaaiXtvg Se ina^ 
' • /,B/fei nBideiv avTOvg fiivBiv iv Bvlavriff • cog is ovx «ici- 
^VTOf avToi TS (pdaxovTeg xaraTififii^aBa^ai fidTijv, xat fia-S 
atXer fjLTiSiv XvaiTsXijasiv ofia Totg aXXoig noXiOQxovfUvot Bv^ 
?.9S^avTi'oig* firjSs yu(f av l^a tsix^^ M ^^* 7^ avTOvg dXX* 
ov6' avTOv av tov uqx^^Q^^W^ avTwv afia t^ vn^ avtov 
naatj ivvdfABi nQog tov viov dvttTa^aa&ai SwT^aBa^ai fiaai" 
Xia. xai t<Sv naqaTvxovTwv <og aXfi^ij Xiyovaiv afia awBinov-io 
Twv VcDfiOiW, vavg XafiovTBg, inBfaicidTiaav nQog t^v £co. 
B Xfi. *Sig i' ^ Tfi ix Ttjg IlBQaix^g ,avfjLfjLaxiag tov tiqb^ 
a§vTiqov paaiXimg TtBfifiQid-f] iXnig^ rd tb xaTa Tag v^ovg 
novTjQcog bJxb, r^^ ftiv Aiffivov TJifj xai qtavBqmg dq^Banpnfiag, 
%&v akXtov is xXovovfjUvw xai oaov ovnm t^v dnoaraaiaviS 
xai avTWv dnBiX&va£v, xai al xaTa Tfjv ijnBiQOV nfiv vnt}'- 
' xooe T(g nQBafivTiQM paaiXBt, nXBiovg twv noXBWv ^iij avva^ 
niavTjaav n^ig tov viov dnoQi<f ndvT0&iv nBQidxB^ig, nQB^ 
a§Biav iBtv eyvw nQog fiaatXia avdxg tov Syyovov nifuiBiVm 
CnifinBi ii tov xatd tov ^A^w tov ibqov oQOvg nQwrov rov^o 
*Iaadx, nai aXXwg fiiv avta avverov, ovx ^xioTa ii dvTinoi" 
oifjLBvav xai dQBT^g* TOtavTa nQog fiaatXia tov Syyovov nQB^ 
apBVOfABVog it' avTOv* ^^bI fisv ij xar' aQxdg dxivmoi nQog to 
V.77xajKOf ol^-d»^Qwngi iitifitovQyovvTO noQa dBOv, ij wanBQ ^v 

terant, iiDpediinentis atqne etiam servis mllitam magno numero po- 
titl sunt Progressus imperator, prope Selybriam teutorja fixit. 
Persae et Romaui fugae beneficio servati» Byzantium cupi yenissent, 
, senl inperatori sese victos narraba^t; ac Persae naves simul ad 
tMnciendum petebanft: quos iile ut Byzantii manerent, ilectere non 
poterat, opponentibus , se frustra contritum iri et cum aliis Byzan- 
tiis obsessos , nikii ei profnturos : nam extra moenia non gese tan- 
tum, rerum nec ipsum eorum arcbisatrapam cum toto exerdtu suo 
in acie adversus iutiiorem imperatorem consistere posse. Romanis, 
qui aderant, Tera eos dicere attestantibus ; conscensis nayibus» ia 
orientem transmiserunt * 

Sa. Postquam Persici auxilii spes decoUaviJt , et insulamm aadili 
motus, Lemno iam aperte alium dorainum colente, reliquis in fide 
labascentibus et propediem defectioncm minitautibus ; urbibus item 
continentis pluribus simui ad iunioris imperium aggregatis : omni ex 

Sarte anaius animi senior, rursus legationem mittendam iudicavit. 
^ luic muneri Isaacium sacri montis Atbo praepositum , virum alioqai 
Intclligetttem et virtutis multo studiofissimum deiigit, illique ia 
legatione dicenda haec iniunxit : Si bomines aut ab initi<y ad maluni 
lnAeaLlbiles ^ Deo f«br|cati essenti ^at, cuip Tplantate iibm ^bricatij 



HISTORIARUH I. 3X l53 

diw, avTtl^fWffiOi yiYOvoTeg e^Btvav iv xQ ayaS^, ovikviiv nSyA.G.i3aa 
ftm ravra naQafiad^hronv iroXii^d"/]» iiui ii dui rijv naQa^ 
fittGiv evokia^g n^og t6 ^bI^ov ^ zciv dv^qmntov }^£/ii^Ta^ 
*g>vaig, i$ ixsivov f^i/Qi xai vvv ndvr' ava xai xttro9 xai tov 
S^ dfx^i dvTtMitfAevov fivsTat avvtqyovvTOq , onolhv J^ Ti 
vCv avfifiififpcs xai ijfitv* iiov yd^ ifii r^v nQog ifxi aov bv^ 
voiMV xai jiQoq nariQa naiii n^inovaav aiici tc xui Tifi^vD 
avToSg e^oig xaTOfia^ovTa , rovg as iiafidXXBiv imxBiQovV" 
ro^ ^C xar^ ifiov avaxsvaX^Ofisvov ioXovg, co$ ix^ifouvovrag 

loinnMaSm, iym is dnaTij^Big, To^i; fiiv iid t£v amv iQyav 
dnoiB^saiv ov jfQoaiaxov, Xiyoig ii nsnXaafiivoiQ noQu twv 
avxotfuvToiv nsta^ig, ijysiQa noXsfiov, ovaijg slQi^vtjg. wvi ii 
avTOils SifyOiq rijv dfiavXiav xaTUfutdtov, ifiavTOV fiiv, majtsf 
itxatov, xmafiifupofiat* aoi ii tov^ ts T^dnov; dya^ ovti, 

iSxtti TTfV eig ifii uiioi xai svvotuv ta?jv iianjQOvvTt, ontog sig 
ilQ^pnpf ix noXifiOv ndXtv Ta nQdyfunTa ijfiZv ^^st, fuXtjast/' 
'0 fisv odv TOtavTU slnsm fiaatXsifg is o viog „x^^^^^' sJnsv 
,y6ftoXoyfi noXXdg r^ ^aatXsl twv PaatXsvovTWV ^st^, OTiTjjp.QQ 
avTOv /(ii^crTorai^t xQ^^f^^^og xai nsQi ifii, ovt* avToy Ti 

aoxord tov ifiov nvQtov xai fiaatXioog tj fiovXsvaaa9at avvsxci^ 
QflOBv ^ nQul^at, ovTS Tovg avxog>dvTug dvsXiyxTovg dxQt Ti^ 
Xovg itcarsXsl^v , dXk* uvtov fiuatXiu fjtUQTVQu sxstv nuQiax^y 
mg ovT* avTOQ ditxS, ovd^ oi avxoipuvTOvvTsg ditxtug iviX^ 
nov ovisft/av vnsQpoXsjv» sl i' o fiuatXsvg uvTog vni its^ 

iii.hiiioceiitlfty qneoiadlmodam oportebat, persoTerastent » nulla fuii* 
tent, qttae postea plurima is yita faomiuum perperam tommissa «unL 
Quia Tero propter primam transgreisionem uatura humana in dete- 
rius iabilis eTasit, ex eo uaqu« ad hoc momentum temporia, iUo» 
qui fnit ab orbis primordio noater adversariuSy adnitentey omnia 
lursnm ac deorsum feruntur permiscenturque : qaaie quiddam nunc 
et itt nobis fzpeWmur. Cum enim debyissem tuum in me propen- 
aum animum quaeque filium decet erga patrem reTetentiam ac Tene- 
rationem ex ipsis facUs tuis didicisse , calumniatores apud me fuosy 
quasi adTersum me «lolos machinarere» ut inimicos repeliere; ego 
circumscriptus , quemadmodum rebus ipsis te milii probare conarerCy 
non atteiHli: sea fictis eorum sermonibus pjraeoccupatus j in pace^ 
bellum excitaTlL lam rerum eiperienAa temeritatcm et dementiam 
raeam cognoscens'; memet iure incuso. Tibi ut bene morato, meiquo 
ut antea cupido et obserTanti , quinam ab armis ad otium redeamus, 
curae erit. Hactenus senior. At nepos in hunc modum: Gratias in- 
gentes ago regum regi Deo , quod bonitatc sua etiam in me nsus, 
neque siTit, ut ipse quippiam contra dominum meum et imperatorem 
Tcl cogitatione vel actione molirer; neque obtrectatores meos non 
Undem redArguit ; quaudo ipium imperatorem mibi testem appoiuit, 



i54 



GAKTACUZENI 



k.C, 1J22 fduQfitpmv dr^dncDy unaTfj9clg, eiQycuTTM 8 fi^ iiop, Skk* 
^fiBt^ ye foviag re elSoreg xifjiav xai av ri xai diued^uidu. 

Bdvi/Badaif oaov av Trapao/ot ^o^, fiovXsvaufievoi iQoaofitv 
nSQi tAv nQoxeifjiivmv* ^ i fiev odv nQiafitg roicwnjg dno^ 
XQiaewg naQu fiaaiXimg Tv/dv , dnfjkdev $lg ro aTQaToneiov^ 
<o^ ixet n$Qifi€v£v, ^XQ^^ ^^ ^ fiaaiXevg pQpXfvadfJievog dno- 
XQiVJjrat n€Qi Trjg etvfiVTjg. S fiaaiksvg i* afia t^ fjisyaXtf Jo- 
fieaTixtp, 0, Ti XQV ipovXsvovTO nQaTTeiv ne^i twv nQoxBifii- 
vmv^ Sntog ^ eiQ^vpf yivoiTo TOiavTfj axonoSvTeg, dg fijjiefi/av 
nQOtpctaiv Syjiv Tovg evxofdvTag nQog dXXi^Xovg itapdXXeivit^ 
rovg fiaaiXiag xai noXefiov ini Xvftjj t£v xotvciv nQoyftiitcov 
xtveTv. Hixet i^ XvatTeXetv avToVg tb ofiov xai t^v aT^artdv 

Cxtti noXetg ndaag xai r^v iio/xtjatv t&v xotv&v nQoiyftitcav 
rt^ paatXet iniTQixpavTag , avTOvg vn* htetvov ayea&at, xai 
eig vnfjxoovg TeXetv ra nQoataTtofieva ixnXfiQOvvTog; ovrioiS 

. yop Tovg^ iiafidXXovTag /cD(»ay oviefuav dv ayetv, ndvrmv 
ofiov xQtifidTtov vno tov nQeapvTiQOv paatXicog itotxovfjtivc»* 
etg Tfjv iaT€Qai'av H 6 viog fiaatXevg Tovg iv TiXet ndvrag 
xai Tjyefiovag xai Tovg Xoydiag Tijg aTQartSg etg ixxXrjafav 
awayayciv, elns TOtdie* ^iTa ix tov noXifiov g>v6fteva xaxd^o 
xai fjtdXtOTa tov ifitpvXfov , xai noXXaxodev fiiv dXXo^ev l^- 
coTi xaTttfiaSetv, ftdXtaTa i' av Ttg adTa xaTiiot xai dno 
rov wvi ifiov re fieTa^v xai fiaatXicog xtvtj^ivTog noXifiov* 
iv yaQ iX/ytp XQ^^V ^^^^rov aiToi itp* eavrciv itetp^iqon 

nec me iiUam illi Irro^asse ininriam , et criminatores ad ^e iniuriU 
onerandiim nihil feciase reliqui. Et quamvia ilie a perditii homini- 
busdeceptus, ab oflicio discessit, tamen nos , qui parentes honorare 
et, licet ab iis etiam indigne habeanMr, sufferre ac perpeti noTimos, 
rcm perpendemus et, quantum Deus concesserit, faciemus. Legatos, 
adepto hoc responso^ in castra abiit> exspectatnrus ibi, dnm post 
consultationem certi aliquid^cciperet. Imperator cum niagno dome* 
stico. quid in rd pracscnti agere conreniat exquirit et considerat, 
quadam ratione eiusmodi pax constituatur, qua imperatoribns de 
altero apuil alterum detrahendi beliumque cum pemicie rei publicae 
commoYcndi sycophantis omnis occasio praccidatur. Staintum, con- 
dncere, si simul seipsos, exejcitum, urbes universas , totins impcrii 
gubemacula, seni committant, a quo pro snbiectis regantur et coins 
lossa factitent Sic illo solo reram domino, materiam obtrectandi 
nullam fore. Die postero imperator coactis in concionem optima- 
tibus ac dncibus universis cum flore excrcitns, hoc maxune modo 
disseruit: Quae incommoda bello, ae praesertim cirili, importen- 
tur , cum aliunde mullis exemplis , tum praesertim ex eo persptcere 
datar, quod nunc inter me avumqne meum flagrat. Brevi enim 
tcmpQre tantum ipii potentiam novtram attrilrimus, quantum nec 



HISTORIARUM I. 8X lS5 

« 

fUP. T^C tppdfUtoc ^f*^3 ^^^^ ^^ dfiav nAmg oE nQ^aoixoik, Ciasa 
'^litp fiagfia^oi htunQanBiaavrsQ 6fiovoov<r& xarsQyaaaadaiD 
taxvuav av* S iij xat avroi jcaXmg avvMvTBg^ iv dgx^^Q 
fidXuna rovis xov noXifiov nQsafisiay dnoavstkavTSQ ngog 
SfiaaiXda, ns^i slg^fjg iista&s .xdfiov avvsitorog* dg i' ^vvsrs 
vfistg ovisv^ snfsafisvofifjv xai avrog nsqi reor lamv^ noXXa 
isofisvog fiaaiXimg fifj nSQuistv fjfJidg avrovg vq>' savrciv iv 
T^ nqog rovg 6fiog)vXovg noXifJKj^ iiaq^daqivrag , xai r?jv si^ 
^fpnfv mansff rt ftiyunov rav svsQYsrfjfidrtoy ^rovv . rors fikv 

iQOvv ^fitSv isofiivcav, insPvog od nqoasii^aro rovg nsgi r^g slgi^^y, 7$ 
vf^ Xo/ovg* wvi ii slg rovro 9sog nsftiar»jas rd nQayfiata, Sar' 
avrovg rovg firf nqoaisxoftivovg rors r^v siftjvtfv Tfxstv nag' 
^ftig isoftivovg nsgi rwy Ofioftov. oi iij Svsxa nqmov fiiv ^- 
yovfitu nqoaijxstv^fiagnoXXdg rijg svsgysaiag xdgtrag iftoXoyefv 

iSd^ff, xQs/rrovg dsi rciv dvrtrsgayfiivofv dnoisixvvvrf snsira iiV.9t 
dofiivwg ngoaiixsa^at xai rfjv sif^vfjv, xai fji^ itd rijv fitxqdv 
rovrrfv s^vx^oev av^distg g>aivsadut xai ^aastg* dXX* sxstvov 
shat voftiXovrag rbvxatpov, ^vAea fiovXsvofiivoig-^fitV dvayxaia 
iioxst fj siqijvff , ovrw ndXtv xai fiovXsvsa^t xai y/^(pi^sadat 

^OJts^i airfjg." Ovra> tov paatXiag si^rjxorog, 6 fiiyag iofiiartxog 
ifsl^fjg „oviiv iviXtnsv fiaatXsv^' sg)fj „to5 ftfj itidl^at r£v 
dsovrmv ijfiig, wa&* Srsfov rtva sxstv rotg si^fifiivotg n^oa^ 
&stvat, TO, rs ydg iv ratg svrv x^ottg fi^ tpvaaa&at, aanpQO^ 
vtDV xai dviqsmVi dniistl^sv ov dviqAv, xai ro rovg ysysvvfjxo^ B 
18. fovXivOfiivoie scripsi pro fovlofiivotCm 

omnes simul circumfusi barbari , nobis* concordibns atterere et Im- 
minuere potuisscnt. Quod cum yos haud fugeret, cxordio statim 
beNi huius legatione ad imperatorem, me non inscio, missa, paccm 
petiTistis. Quia yos nihil impetrabatis, ego legationem iterayi, im- 
ncnse avum orans, ne nos eiusdem gentis homines mutuis armis de- 
leri pateretur, et pacem pro mapere summo exposcens. Tum igi- 
tur nos rogantes ille audire noluit : nunc divino nutu , qui pa- 
cem tum repudiabant, eandcm a nobis impetrare satagunt. Q^^^ 
re primum par esse duco , nos de tanto beneficio grates veo 
persolvere , qtii hactenus semper faiimicis nos supcriores red- 
didit, deinde etiam non invitos pacem adraittere, nec propter hoc 
nescio quid felicitatis in superbiam et confideutiam delabi: sed exi- 
stimare, nunc lilud esse tcmpus , quo consultantibus nobis pa^ ne- 
cessaria apparebat; proindeque similiter in pracsentia de ea delibe- 
rare atgue statuere. Mox ut finem ioquendi fecit iraperator, magnus 
domcsticus his verhis spcutus est: Quid ofKcium a nobis nostularet, 
Imperator perfecte docuit : nec est quod quisquam addere dictis pos- 
sit Nam rcbus prosperis non eiTerri modestornm ac forUum viro- 
rum : et parentes revercri ac honorare, lusttun pariter ac neoeMttrfiim 



1 56 CANTACUZENI 

A.CiSaara^ aiiiSjd-at ve xai Tifiav Kai iinaiav Sifia xat dvayxalbp* 
xai t6 tcSv ifiog>vXmv xiji€a9ai xai jnQi nXe/arw rijv aom;- 
fiav avToSv noutdSai, xai fjitj iia g>tkoveix/av g^&BiQOfiivov^ 
nSQtOQav, dXV el itv ti xai rav oixBiwv nQotB<r9tti rov ooiCc- 
a^ai €V€xa avTOvg, ov ftovov dya9iSv, dXXd xai avviaii xe-5 
XQ^fiivo)v dv^Qanmv tJvai. olg yaQ av riQ Tovg oixBi'ovg xai 
oftoipvXovg fpd^BiQOfLivovg nBQiOQtfti^ xoTg ovro^ Tovrotg avrdv 
eoTt gid^BifBad^ai dyvoovvra' xai fiiv^ tijv xard rmv Ofiog>v^ 
Xmv vixtjv ^TToiv aiaxiOTffV , dXX' ov vixtjv voftiXuv xgfj • xc- 

Cg>dXaiov ii ini rovTOig, iig 6 navTa iipo(fAf &Bog t^ naQOpariiO 
BVTVX^ 0(fdiSg xai wg nQoa^xs xai fictd drvipiag oqwv xQ^' 
fiivovg ^ftag , xai fiii wfiovg rivag xai dnavdQiinovg yBysvtj^ 
fiivovg xai t^v ffvaiv dyvo^aavrag , BTi(fmv noXXdSv toiovtw 
^ xai nXBiiviov xai d-avfHMaiomiQmv BvBQyBTJfftaTWV ol^iwaBiBv 
av. bI ovv iixoud tb ofiov xai dvayxaHa rd fiBpovXBVfiiva xoiiS 
nfog TO Bviol^Btv xcUto acil^Ba^M XvaiTBhovvra , oiiiv m XbI- 
nov ^ initinjfiXBadmi' xai vfiag. BWTog yd^ OQdwg rs oiofiBVog 
ix^iv rd ot^ijfiiva xai Ofiotiog nsqi rw avrwv g>fOv<Sv, yvtifitjv 
iiiafii iixBadai tp^v BiQi^vtjv, xai ro ifiov fiigog inixv^iS/' Toi- 
avra xai rov fuydXav iofiBanxov BiQfjxoTog, o, tb nQanooTQa-^o 

DTw^ inB\/ffig>i%BTO iixBadai rijv Bi^vtfV, o^^c Tor tb flaaiXitt 
Biffjxivai Tov tb fiiyav ioftiarixov avvBtnBtv avr^ Binmv xai 
6i Xoinoi ndvTBg Bv&vg dxovTBg fiiv, inB^fi%ovTO i* ovv 
ofjuog. ndvTW ii iiuil/ifipiaiifiivav r^v tifJp^y, inwddvBro 

eaie o«tendiL Praeterea eiosdem gentis societate nobis deylnGtornm 
curom gcreDdam, eorumque ialutem inprimis diligendam , ut ea non 
soium propter acmnlatioaem non contemnatur: sed eiua tuendae 
causa, si ita necesse sit, etiam de propriis aiiquid libenter amiAU- 
tur, idque bonorum ac prudentium munus Tideri. Quibus enim in- 
commodis quispiam neeessarios suos et homopbylos conflictari pa- 
titur, iisdem ipse nesdus conflictatur : et soium ciyes suos Ticissc , 
turpissime victum easCy non Ticisse, arbitremur liceL Caput ac sam- 
ma borum est, Deum uniyersonim in^ectorem, quia nos oblata pro- 
spcritate probe atque ut convcnit ac sine fastu uti, nec indc saeTOi 
et immanes evasisse yidet , multis buiuscemodi ac maioribus etiam 
beneficiis prosecnturum. Si igitur iusta et necessaria , si cum salute 
et gloria vestra consociala sunt quae consuluntur, boc unum SDper- 
est, ut Tos quoque assentiamint Ego ipse quae dicU sunt approbo 
idemque sentio : pacem accipiendam pronnntio et pro mea parte ra- 
Um babeo. Haec illo prolocuto, protostrator censuit, quod impera- 
tor de pace accipienda Tcrba fecissct et magnuji domesticus ei suf- 
fragatus eiset, recU factum, et ceteri omnes, ingratis quidem, ita- 
tim tomen manus dedemnt Pace omnium sententiis decreU, rursum 
qiiaesivit imperator, ecquid pacem componl Ulem oportcret, quao 



lilSTORIARUM I. 32. 1^7 

avAiC o Pamisvg, Btxotavrrpf iioi rijv eiQ^vfjy ytidaSui cocrrcA.C.iSaa 
fiificuav Bivai aei^ xai firjSsfJuav vnoxl//av varsQOv tj nQO^pa- 
oiv riva noXdfiov Byuv* S Si ys fiiyag iofiiarixog, oTa iij 
nQorBQOv afia fiaaiXer 6not'av riva SbV eiQijvTjv ysviadai ^s^ov^ 
Skevftivog, roiovrovg inotsho rovg koyovg, ig ioxstv odx i'^s^ 
nirjiisg^ dXl' ardyxri rivi nQOg raf ini ror^ roiovrotg ofioXo- 
yiag ovvmd^Hj^i. ^^iiov yuQ'* sksysv ,ysivai, «J fiaatXsv, ^u^p.QB 
ndXof ^fitv rdg ini rfj siQTjvfi avfifidastg roiavrag ysvia&ai, 
wns T01); Ovxofpdvrag iyxfOQsZv nQOtpdastov svnQOadnmv sv^ 

^onoQOvvrag vptag rovg fiaaiXiag nQog dXXriXovg itafidXXsiv xai 
rov noXsfiov xtvstv, od fiovov vfjtiv dio%t'av afia xai sig td 
xaiftmrara ^^fi/avj dXXd xai rrf vn?jx6(p navri navrotcov nQO^ 
^vovvra rfOQav xaxwv. naQanXrjaiov ydQ avfi§aivsi xai ig)*^,']^ 
^fitVg onoSov dv xai ini ivai rSv ini Qtofiri xai fisyidsi ^av- 

iSfca^o/fivoiy WftfiaAi ^cocoy* ixsAmv rs yaQ dXXrjXotg dvrsniov- 
Twy xai avQQtjywfiivmv , rd iv noai ndvra avvrQtfisadai xaiB 
iiaq>9B/Qsa&aL sixog, ditxoCvra firjiiv xai vfiwv dn6XXva&a^ 
roifg vTtrjxoovg fiayofiiviov . oS irj ivsxa ov fiovov ort slQrjvrjv 
ysviadai ist axonstv, dXX* onmg xai Psficua xai dxardXvrog 

^ofisvst* ag siys ftiXXoifisv, SansQ xai nQ^rsQOV, odx siQiqvrjv 
fispat'av, dXk' aansQ dvaxaxdg rov noXifiov noistv, fiiXrtov 
firjih ysvia^ai rrpf dQxrjv. odihf ydQ SrsQOV ij IniOQx/ag iy^ 
xXrjfiaat rovg nQoriQbvg naQaanovifjaavtag ivix^(f9-at nsQii-' 
atcu." ToSv rotovTWV ii Xoytov oS ts r^; avyxXl^ov xai rHfi 

firma ac cerU semper maneret et posthac snBpicione praeteztuqae 
belli careret omnimodis* Tum magnus domesticus, ut qui antea cum 
eo commentatus esset de genere pacis, talia dixit» e quibus non de 
indttstria venire, sed necessitate quadam ad pacU et conditiones pa- 
cis causa subeondas compelli videretnr. Sic ergo flitas est: Pacifi* 
cat|p, imperator, non amplius eiusmodi suscipienda est, ut calumnia- 
toribns speciosis occasionibus faculUs suppetat, Yestrum utrumvis 
apod alterum insimulandi et bellum incendendi: quod non solum. 
▼obis cum ignominia vestra maximas opportuniUUs corrnmpat; sed 
etiam uniTersis, qui in ditione Testra sunt, genus omne malorum in- 
fer^t. Quod enim duabus animantibus- robore et magnitudine cor- 
porum insignibus acciderit, hoc yobis usuvenit. Nam quomodo, iliis 
in se mntuo irmentibus ac procliantibus, qnae intra pedes snnt omnia 
conteri ac disperdi consenUneum est, cum tamen illa nihil quem'« 
qnam laeserint: sic , Tobis invicem bellantibus, subiecti innocentea 
pereant oportet Quocirca non modo uti pax componaturi scd ut 
composiU ne vacillet ac dissolvatur, videndum est. fetenim ii, quem- 
admodum antehac, non pacem sUbilem, scd tamquam inducias 
factnri sumus, omnino nullara fieri satius est Qaidnam aliud CKspe- 
cUndnm, quam ut qui foedus priores mpcrunt, perfidiae scelere 



1 58 CANrACUZENI 

A.,C.i3aa'<rrpafiac dieovaavTsg, Zrt fiiv xaraaxsva^w roiavta 6 pifya^ 
CSo/iioTucog iitjfirjyoQei, ^a&(fVTO ovi' ini fitXQOVm vopiiaavtfg 
Si ovx aXXo&iv no&Bv avjov aivitreadai pBfiaiav iaeadai. r^ 
siQTjvjjv, fj djio xov fiaaiXia rov viov ijv rs xartixs tiqotsqo^ 
fiotQav Tjjg aQx^S ^^^ ^^ nqoasiktiipev iv T(jf vvv noXifitp TaS 
nXstto xaTaa/ovra ig rcc fidXuna yevia&ai Svvardv , rbv Si 
Tt^eafivTegov '^a&evtjxoTa iid ro Tfjg aQyJjg dg^jiQija^ai noXXa 
aToXfiOTSQOv n^og to vewTegiXeiv dv yevia&at' , xai Sixaia xai 
avfnpi^ovTa ndvTsg eJnov tov fiiyav SofiioTixov ei^fjxivai, xai 
TotavTTjv Seiv id^Qvfiriaay t^v eiQ^VTjv eivai. 6 fiaaikevg Siio 
TjSij TOig oixeioig Xoyoig ndvrag nQOxaTeiXTjfifjiivovg avvoQav, 
jy^xdfioi ra iaa" elne ^avvSoxet* to, re ydg nfog dXXijXovg ijfiag 
noXefietv, xai avToVg ^fiVv xai Totg vmjxooig dXvaiTeXig * xai ro 
naqdSeiyfjLa oixeVov fidXiaTa, (f nQoaeixaaev 6 fiiyag Sofjiitmxog 
Tov nQog dXXi^Xovg noXefiov ^ficiv* dvdyxrj ydq vfiag ts rovg vir^iS 
dfjLq^oriQOig aTQaTevofiivovg iv TCtVg fid/aig vt^ dXX^XofV ano- 
dm^axeiV, xai Tdg xTj^aetg, e% &v (ti Te iSuarixai xai ai Stjfio^ 
aioi SuKxpdeiQead-at nQoaoSot. xaiTO fifj fieficuav avdtg, dXX* 
v(p* Stovovv StaXv&rjaeadou, nQoaSoxtofiivijv yeviadai^ t^v rf- 
Q^vfjv, fidXtOTa davfitpoQOv ^fitv. Sto Set axetffafiivovg avxovq^M 
V^^naaav nQoreQov noXifiOv nQoyaatv neQieXetv noXiptov Si n^S^ 
q>aatg naatv dv&Qcinotg tj oiofievov dStxetad^at dfivvea9m 
i^Xetv, ^ noXifJtov aQ^etv aiQOVfievov dStxetv idv Si Ttg SffOn 

•e obstrmgant ? Haec nbi principes ac militefl auribns bansemnty ta- 
lia eum moliri prorsns non senserunt Cumque opinarentur^ yer* 
bomm quodam involucro indicare Yoluisse, piane non aliter pacem 
perpetuam constare posse , quam si iunior , relenta quam obt&aebat 
parte imperii, iliis, quae koc bclio acquisierat, aclinnctis, possessio- 
nem amplificaret alque ita potentia summa polleret, senior contray 
imperio suo magnopere diminuto, enervatus, res novas minus aiide- 
ret; cum ita , inquam, cogitarent, iustam et utUem domestici orar- 
tionem fuisse omnes autumarunt et istiusmodi pacem ineundam suc* 
damarunt Imperator farailiari oratione iam praeoccupatos omnium 
animos intelli^ens , Et mihi eadem sententia est, inquit , quae magno 
domestico. ^am belligerare me cum avo, ipsis nobis populisque 
nostris incommodat; et parabola, qua iile bellum nostrnm expressity 
rem maxime ante oculos ponit Necesse est siquidem et tos , alte- 
mtEft militantes , in pugna interfici , et agros ac praedia , unde pu- 
blica privataque yectigalia^ devastari. Pacem rursus nec coustantcm 
et yalidam , sed qualibet occasione frangendam inire , nobis prorsua 
inutiie. Idcirco rem nos discutere ac prius oranem belli materiam 
ampntare fas est. Matcriam porro et causas belli hasce omnea 
mortales habcnt, yel cum se laesos putant, ut iniurias ulciscantnr, 
Ytl» ut ^ibus iniuriaa inferre constituenmt , eosdem armis priorea 



HHSTORIARUH 1. 33. iSg 

ydv icnmw ifX^^ioj^ t^ MoX€fiovrr&, nSaay nQoipaaip 9roU-A.C.i32a 
fiov luqiukBV. BiTB ya^ fgevo aSixtikjdm, tov aSixovyra e/mv 
^vxdati, eXrs nQOv^^sho nksovexrstv, nkiov ex^^ ^^ nQoa" 
tSixrfat , xai ovrco navaBTai roi; noXs^ttv. Sio Sst xai ^fiag 
Sfisfiaiag fiQijVfjg htidvfxovvrag , ^w tb ^a^Qriaavraq xai TJj 
a^criQf ovtSv nQo^ei oS; ayadii, naaav Tfjv aQxh^ -^ficiv tb 
avTmv xai noksmv xai nqoaoSiov iyx^iqtaai^ Ttf fiaaiXet* ov- 
TO Si nQol^ayrsgy naaav nQWpaatv Toiv avxoq^avrmv Siafiokijgyi 
nBQukovfiSV ixci'v(ov Si nsnavfiivav xaxovQyetv, ovSev ht 

loiftnoStiy mjTai fiadttag anokavuv nayvag eiQtjvjjg. bI S' av- 
dig xtoQijaofxaf eig fiBQtCfiovg, nQ&TOv fiev avTO tovto , ro Sv" 
aiv irsai xai il^ijxovTa ofiov navTmv aQXOVTa avTOv, vvv Tijg 
xtxra nirrw S^ovaiag anoaTeQstadui, ixavov nQog raQax^v 
xai Svvatov Tot^ avxofpivTaig nstatUi nQoaixciv dg intfiovksV" 

iSncu ntMQ* TJfnSv xaratlmvSofiiyoig ^ Snura Si xai TOvTOig av- 
Ttitg, mnT' ex^v QtinTUVTag Siafiokag, vkip^ av noQdaxotfJtsv Y.Bo 
nokk^» ixivTtov Si ixsivnv Svvafitv xtxxovQyetv , ovx iv nok^C 
k^ XQOvtp^dvayxaadriaoficd^a av&ig nokcfiBtv, ovx ^QSf^i^ovai 
yuQ, axQt^g ^y notxtlitug xai nokkatg Stafiokatg il^OQfii}aa>ai 

20iiQog mkefiov roy fiaaikiam fiij d^avfiaarjfTB Si, ci naQa TtSv 
vstoTCQOjiouSv TOvrtoy xai tpdoQwy il^a7iaTijasa^& tov fiaaikia 
kiytov, ifiavTov f^tu^Qto rov Ao^ot; o$^ fz^ Ta laa Swafuvov 
na^ty, (xoutoi ys ovrtog ^co netQaaxsvijg xai yvoifit^g, tog oJS* 

lacessanL Qvod ai quU bellum tnoventi se nltro tradiderif , iam 
beUun omne «ustulerit. Slve enim ille sc lacdi arbitratur, lacdentem 
habeni in potestate, quiescit; «ive rci augendae studebat, pius ade- 
ptus qnam sperabat, etiam sic arma deponet. Quare et nos opus 
est, qui pacem inconcussam expetimus, Dco et aequitati causae inni- 
tentes, omne imperium et in nos ipsos et in urbes et in vectigalia 
avo iranscribere. Si ita feccrimus , criminatoribus os obturabitur ; 
quibus mallUa supersedentibus, nihil impedict, quin omnes firmissi- 
ma pace perfruamur. Sin rursus ad partiendum imperium aggredie- 
mnr, primum istuc ipsum, totis duobus et sexaginta annis eum ira- 
peritasse omnibus , et nunc imperii hnius imminutionem pati , ad 
tamnltnm snfficit et avum, ut obtrectatoribus nos sibi insidias struere 
menticntibus credat, impellere potest. Deinde 6is ipsis hominibus 
ad consuendas sycopbantias ansam multam praebebimus : qui si ne- 
qnitiae ezercendae facuitatem nacti fuerint, non multum intercedet , 
tcmporia, cum arma repetere cogemur : nullam auippe partcm qnie- 
tis capient, donec pluribus et variis criminationibus imperatori bel- 
lum persnaserint« Ne autem miremini, si cum ab istis rerum nova- 
rum cnpidis ac pestiferis bominibus avum in fraudem inductum iri 
dieaiD , me hinc esimo f quasi non idem mibi queat contingere , 
(lunetai ita paratqj el «aunttua sam, ut si quid eveniat,. ne yere 



l6o .CANTACUZENl 

A.C.i3a!kav et rt yivono, fiifroi ys ix ifiaPoXijg, aXX' eiS' $1 aXti8-lj xu 
X^Oftcvtt $irj, ngog noXsfiov n^orcQog avtog i^OQfii^atay, nqtv 
av avTOtg Bgyoig dvayxaaSti <ig iniovra armaofjievog xov no- 
XsfiOVf ra inXa avctXafjifidvBiv,) dXX* iog ivixvQa Ixavd nQog 
ixetvov rtjg fiapoXfjg ixownig* 8 yaQ a^x^ f^V ^^ ^9X'i^^ 
D dg>aiQ€deifj ieioixtog, xav iniflovXeveadm netcdeirf i i^nfXewav 
Si ovx av neid^iro qtftifog* romov iij evexa wv elnov^ fiij 
ndXiv nQog fieffUTfiovg rijg dfx^S imnoXv axetffaftevtp eiole 
ieFv x^Q^^f dXX* fjfiag re avrovg xai ndvra xQ^f^otra dya- 
yovrag, iyxetf^atu fiaatXet» ovno ydf ^v no9ovftev eiQip^ to 
fiefiaia neqtiarat*' Totavra ne^t r^; ^tQifVfjg itetXeyfiivov 
rot; fiaatXimg^ htmoXv fdv ro fiovXevriJQtov atwn^ xawiaj^ 
fiaSetdf ndvrwv n^og toii; Xoyovg iioufiX^ffftivwv» ov yaq 
av ini rotovrotg ^i^d^adv nore yeviaSett r^v ei^n^v» dnoxQi- 
vafjtivwv Sh oviiv, intarQag>eig o paotXevg n^og rov fiiyavii 
VACOiofiiartxov „od atwnyv*' eg>fj nX9^^^ » ^^* adrov re og «jircic 
ne^i rcoy etQfjfUvwv xai rovg dXXovg Xiyuv • ini roi^oi^ o fii- 
yag iofiiartxog elne rotdie* ^^ei fiev ngog PaQpdfOvg, ti /}a- 
atXev, roifg g>vaei noXefxiovg o noXeftog ^fitv ^v, oviev ereQOV 
eSet axonetv, rj onwg, ijv fiiv neQtyevcifteda rtg noXdfjitp, ifiel^-7o 
ivai xai ita<p&eiQetv, dxQtg dv ij ixrftif/avreg ftottftfwfiev haio- 
iwv, fj, ro ye ievreQOv , iovXwadfievot ftoi^awftev vno^if ovg' 
et ii taoQQOna ^fttv rd ftQdyfiara ^v, ftQog rijv avrwv jjf^^/or 

quidem relaUj nedum calnmniote» ad bellnm ante incipiendam me 
permoTeant, guam re ipsa cogar arma capessere bellumque milri 
iliatum defendere,) ideo hoc a me dicitur, quod obtrectatio maita 
Telut pignora apud eum habet Qui enim imperat, cum imperii 
amittendi metum conceperit, huic etiam, sibi insidiat tendi , fides 
fieri poterit: qui vero paret, ei istuc persuaderi non facile poterit 
Ob haec ipsa igitur quae commemoravi, mihi dia multnmqneco- 

g'tanti, non iterum ad divisionem imperii veniendnn^, sed nobif 
^isis cnm rebus omnibus in imperatoris auctoritatem imperinmque 
concedendum visum est: sic enim duraturam, quam expetivimos, 

Sacem prorsus adipisci licebit His a iuniore imperatore super pace 
isputatis , diu aitum fuit in concilio silentium , cnnctis ea oratione 
attonitis : nunquam enim in mentem illis venisset , tali modo pacem 
compositum iri. Cum nihil responderetur , conversat ad maenum 
domesticum, Non iam siiendi tempnj, inquit; tibi ipsi et aliM ad 
verba mea respondendum est. Tum ille sic infit : Siquidem , impe- 
rator, contra barbaros natura hostes bellnm nobis snsceptum etscty 
nihii erat considerandnm aliud, nist quomodo vietores loca omnia 
populabundi percnrsaremus , usque dum omnes caedibus e mcdio 
toileremus aut saitem in servitutem redactos tributarios nosti^s f^" 
ceremus; sin aequo Marte paria rcfnm momeiita ettCBtj quomo4» 



HISTORIARUM 1. 31 l6l 

fii&ttffiH^€U^i Kai airoiSg^ ineiiij ii iany oSt$ n^og ^vafiiAA CtSaa 
noXeft/ovg pagfid^ovg, ovtb ngog rijv adtrfv fjiiv fjQijfiivovg 
d'Qfia7eu'av '^fitv , aXkwg ii noXffiiovg mat vno tiiav xerayfii-^A 
vovg ^sfioviav, ovg av xig tatog xat §ia%Ba9ai avyx^QV^^^^ 
Bivva/nivoig* dXXa ngog 6jtiO(j>vXovg xat olxiiordrovg ^ Tig av 
vovv iyw xat ftiXQav riva noiovfiBvog tpqovTiSa rotg iv ^iov 
nceraS/xoig fi^ avv^tvat, fiaXXov av dvdiXoiro tov noXtfiov r^g 
tt^ijvrjgf xcuTOi ye ovi* ovrco avfiftBfii^iarai vfitv totg fiaai^ 
Xevat rd rijg dQ/ijg, tSg rov fiiv rijg ix r!jg ?» ar^audg, rJjg 

losanl^Qiov H rov mQOv atQarfjystv' ^v ydg ovra rt fiergioi^ 
rsQOVj ^Fmfiafoig fiev xat ovrw ^Pmfiai»v avftniTrromov xat 
xTSivOfiivtov , ofttog i* ovv nva naQafivdtav ro fi^ nQoatjxsiv 
avTOtg xad^ alfia tov^ dnoatparrofiivovg otofiivmv , wvt i'C 
ovnog ^ xoiv^ r&v *Pcofiai'mv avvsaxsvaas ivarvxict , dg avrdg 

tSTog oixiag nQog dXXi^Xag ftSQiadstaag , fii^rot ys noXsig, xat 
disXg>ovg dXXijXoig , xat natiag narQaai , xat (piXovg yvjjatio^ 
Ttiroig tpiXotg ov r^ aq>eriQtf avimv^ dXXd rtf rmv fiaatXitov 
syd^st noXefistv» slxog ie xat naQ* avrdg rdg fid/ag rov nari" 
Qa rov oixstov ^ roy disXtfov dnoxrsi'vavrd nva tj rov tpi^ 

\oXxiv^ iv rto axvXsvsiv r^v ivtnvxeardTTpf imyvwvat Vixr(v^ oS 

rt axBrXttorsQOv yivoir^ av,* &v i^ hfsxa avrog rs ^yovfiatY. Si 

rijv stQi^vffV XvaireXstv , xat ot aXXoi avvsni\fnjq>i%0VTat ndv^ 

rsg» instifi ii vvv xat itp* ono/oig i^ nai rtjv eiQ^vtjv yevi-^ 

tj&at iet nQoxetrat axonetv &tne ftivetv pefia/av xat fAtf na^ D 

i8. nSy naziqa male ed. P. 

ad eonim U8um ipsi quoque noa accommodaremns. Quoniam yerd 
neqne adTersum tales pugnamns , neque adversum eos , qui sacroruia 
•ocii, cetera hostes, suia legibus Tiyunt, quos fortasse potentioribus 
opprimendos condones: sed contra homophyios el coniunctissimos^ 
quis prudens , obsecro , et Tel tantillum sollicitus , ne apud inferoi 
inter damnatos referatur^ bellum hoc paci anteponat? Atqui ne sic 
quidem Tobis imperatoribus distributum est imperium, nt alter tc- 
stram exercitu ex oriente, alter ex occidente coiiecto mililet: esset 
enim id tolerabitius. Quamquam enim-Romani vel sic concurrerent 
cum Roraanis seque mutuo interficerent, tamen itia consolatione mul- 
cerentur, quod perempti nulla se cognatione atiingerent. Nunc in 
communi Romanorum calamitate ita se res habet,' ut ipsae domus^ 
nedum urbes in se diTisae sint , et fratres cum fratribus , et fiiii cum 
parentibus, et amici cum amicis germanissimis, non suo ipsorumj sed 
imperatorum inter se odio deproelientur. Vcristmiic porro est, quos* 
dam interfectonim a se patrum suorum , aut fratrum , aut amicorum 
spolia legentes , infelicissiraam Tictoriam agnituros : quo qiiid tandem 
miserabilius ? Ob has res ego cetcrique omnes omnino pacem con-* 
ducere sentimus. Quia ergo nunc certas.ob eausas eam conatitucre 

Caniacuztnut, 1 1 



i62 ' CAirrACuzENi 

A.G. i3aaiUy ngoq>wT$w nqoq noktfiov evnOQetp, d /uiy.Src^' uxxa ^ 

avxoq BiQijxac, w paaikBv , XvaiveXsty iXoyitofjii^r ^ Blnov or 

Moiaaaq fifjtiv sneii^ 9s afia rs f&aia xai T(f xoti^ 

uvfKpdQOvra *Pc9fiaimv xat ngog cviol^/av oitfevog; isvreQa 

uavT^ T$ et^fjxag xai ^fitv , ^e^ Tfp tw dyadwv ^aQQrfiavi 

T€j iipoQtf, eig €Qya ngoal^mfisv iroi^ Xiyovg,'* Toiavra fiiv 

xai fisyag SofiioTixog slnsv* iniTQansig Ss xai 6 nQa>TO~ 

P.iOifnQOTfOQ a ioxst (rvfig>iQOVTa sinstv, f,Tijv fikv siQ^vfjv wg 

dyadvv xai XvoiTsXig fjfjLtv ts xai t^ xoiv^ "^Pmfiaimv navri^ 

ovS' av avTog aQvtj&eitjv, fi^ xai oisa&ai xai nsjistj&ai^io 

slns „notQ* ifiiSv, TOiavnjp fiivTOi ota:v avTog stQtixag ysvia^i^ 

fiaaiXsv, ovih vnovoijaal noTS ofioXoyaim iXoyiC^ofifiv yoQ or» 

nQog o7g xarstxOfisv nQOTSQOv xai ix t£v vvv nQOaywQfioav^ 

rmv ovx 3Xfya xaraaxpvrsg, rag stU rjj ^iQ^^ notrfiofisv 

anovSag^ 8lo xai nQodvf^ia avv TioXXfj reSv nsQi rijg si^ijvtigiS 

si/ofi^ Xoymv* insiSij ii aot ovrco fiiXriav ioxst, xdfioi aia- 

Baa avvSoxstv dvdyxii» i^ orov yaQ aot tpiQav vnira^a ifiav^ 

fov, ovTto ninsiGfJtat <og afJta aoi xai dnod-aifOVfJLSvog xai fii^ 

wacov» StonsQ si iai avrog sriQwg iXoyt^Ofifjv sa^dw rijv 

stQtfVtjv^ dlX* snsiSrf wvi aoi rovrov rov tqotiov Soxet, <og oyao 

avTog fiiXrtov '^yfj rsXsiadw/* TOtavra xai nQantHJTQdroQog 

sinovrog, svxaQtar^aag o fiaatXsvg invvddvsro rmv aXXmVm 

httax^vrsg Si fitxQOv, ^naQa aoi ripf s^ovaiav^ sfaaav, sjvai 

rov nQdrrstv Seanortjg Sf av, a fiovXst nQarrs" r^y roi^ 

oportet , diapiciendum , quo pacto inviolabilis permancat : ne rursttm 
occasiones armorum renovandorum exoriantur. Si aliud quam abt 
te dictum est, utile arbitrarer , non dubitassem id in medium afferre. 
Sed quoniam et iusta, et fiomanorum communi frugifera, et tibi no- 
biaque gloriosissima disseruisti , Deo bononim praeside freti , ad opua 
▼erba confercmns. Haec magnus domesticus: secundum quem et pro- 
tostrator, quod putarct fore e re pubiica eloquendi copia facta : Pa- 
cem , inquit , nobis totique imperio Romano bonam ac salutarem me 
iudicare et ita a vobis persuasumesse, baud inficiabor: talem antem 
conficiendam esse, qualem tu imperator descripsisti , nnnquam me 
suspicatum confiteor. Mecum enim cogitabam , nos ad ea, qnae prins 
tenebamusy recenti accessione facta, pacis foedus icturoa. Unde aliis de 
ea diaserentibus cupidissime auscultabam. Ceterum quia baec Tta tibi 
magis probatur, mihi quoque ut probetur, prorsus necesse est £x 
quo namque ad anctoritatem tuam me contuli, sic me institui, ut te- 
cum Tivere inxta ac mori non recusem. Quare etsi aliterpacem confe* 
etum irt ratiocinabar, nihilo minns cnm hacc tua mena sit hodie» 
quod quod rectins censes , id fiat sane. Imperato^ protostratori haec 
prolocuto gratias egit et alios interrogavit. Qui post aliquam mo- 
ram responderuBty cum domiaus sity ia maaii ctiu eMc faccre 



HISTORIARUM L 33. l63 

avTtiP 8i amXfiytw oJ neurdMsg rotg slfTjfihoig^ aXX* <|]7-A.C,i3a9 
Sm^ fiSXXop finoy iiarB^ivTBq. o iiivtoi fiaaiXsvg t^v dnoXo^ 
yia» 0, n «wr vnoxgivofisvog dyvosl^v, BvxaQuni^aag xai avrC 
roli?, iiiXvoe rrjv hcxXijaiav. ig ixsivfjg ih xai sig ipidfijjv 
S^ftifo» o fiaaiXsvg r^ fisydXtp iofuarixip afia xai ngmroatgd^ 
roQi rovg re iv riXei xai rovg Xoydiag nei^ovreg rijg arqor* 
rtSg, xai ii^* avrap anav to nX^&og, Yaxvaa» fioXig einaQdr* 
iexrov naai r^v ini rotg el^ijfiivoig elQ^vtiv xaraarfjaai. igtiv 
id» oiv xai §aaiXet avv oXiyoig rmv iniipav£v riai r^v el^ij^ 

loi^ xvQoSv, iioxei ii fiiXriov yevia9ai tpf^ftf xoiv^. xai iia 
Tovro rd roiavra tfxovofieVro* 

Xy. ISnei i* ixexvQtoro na(fd ndvrmv, rov rot; o//otFD 
oQOvg nifSrov, Sarig xai infiafieve rire, fieraxaXeadfuvog 
i fiaatXevg, „r^y fdv n(fdg rijv eiQijvtp^ evaraatv" elne ,,rfjg 

iSaTQariag, ri(v re ijfieriQav ngog Tovro anovi^v xai rov; r^o-Y. 8a 
nwg xai rdg neQOfoiag, it' £v avr^v evnafdiexrov naat ne^ 
neixafuv yevia^tu, avrog iimv dnayyeXetg r^ ifitg xvQifg xai . 
PaaiXet* i^ ifiov ie nqog avrov rotavra iqetg, mg, fjtdfrvQa 
mv ifimv notovfiai Xoywv rov ndvr' ig>OQavra 6q>duXfiov 

aorov ^ov xai rifv ix rov avvetiorog diixaarov xfiatv, oSgP.lCXI 
ovTC nQoregov ovre vvv ifiavr^ rt avvotia etQyaafAivif olov 
a|coy eivai ae roy ifiov xvQtov xai nari^a ovrmg ixnoXefiio^ 
9^V€U TfOt^aat nQog ifii* itoneq nqpxeQOv re ilfta re iftv^ 
a&fig sl(fi]Vtig, xai avrog ft^iev dvretndv fitjii noXvnqayfiO^ 

qaae Tiellet. Refponfnm hocce trisU animo reddideraiit : non enim 
itlof orationes commoTerant Nlliilo minos imperator quod leiebat 
netcire simnlanSy eis siniiiter gratias egit conTentumque soivit» 
Inde usque ad diem septimum ipse, magnus domesticus et proto- , 

strator optimates ac selectos perqne illos totam multitudinem ut 
pacem propter rationes ante dictas amplecti Tellent, aegre induxe- 
runt £t imperatori qnidem cum paucis quibusdam de nobilibas 
pacem ratam facere Ucebat; Terum id conmiuui suffragio fieri con- 
fultius Tisum est: quae causa fuit, ut res ad bunc modum admi- 
ttistraretur. 

33. Pace omnium consensu accepta, praefecto Sacri Montis» 
oni tum apud se legati munere fungebatur, accersito, imperator, 
Quantopere exercitus pad repugnaTerit , inquit, quantumque stu- 
dium j quos modos et commenta nos adhibuerimus , quibus omnes 
ad eam complectendam adduceremus, ut tute coram Tidisti, domino 
meo et imperatori renuntia. £x me Tcro hoc illi dicito, me deum 
omnia Tidentem incorruptumque conscientiae meae iudicium testari» 
neqne aiias, neque modo quidquam tale designasse, qnod dominum 
ae parentem meum tam hostiii in me odio imbuere merito debne- 
rit. Quamobrem et antea at primum pacis meminerity me nihil 



i64 



CANTACUZENI 



Qovv xo aov* xat vvv, xatioL ys rijg aTQariag nokXa Svays- 
Qaivdvrmv, iq>' olg incxsiQOvv nBi'duv, Aq dxQtfiwg na^a tov 
nQia^Bmg .(jtad-^ari ^ o nQoaxeTaxag^ xai &bov avvai^Ofiiyov, 
ijyayov nQoq neQag* iv (ihv ovv tatg ini TJj tov ngoTigovS 

hnoXi/Liov KaTad^iaei anoviatg to ano XQiOTOvnol^wg uy^QV 
Sf^XvpQtag eig iSiav aQy^fiv neQunotiiadfiijv , ov SsofjLSvog av- 
TO^ j dlXd it' ag sinov aiTiag t6t6 ovaag dvayxa/ag* wvi ih 
avviimv, cSg fj ini Totg TOiovTOig eiQfjvtj aQx^ xariaT?] isvTi- 
Qov noXifiov (ol yuQ avMfpdvTai xai xoivoi noXifiioi xai TJ^gio 
'Ptafiatwv Tvyrig dg>avetg Xvfismvsg vXtfg svnOQi^aavrsg xai 
noXXdg aiTiag nXaadfisvot xai itafioXdg, i^ciQyujav xax* ifiov 
xai nQog noXsfiov i^oiQfif]aav i$ ovisfiidg aiTidg ifKpavovg,) 
istaag fitj xai avd^ig Tijv nQOTiQav fiotQav Tijg aQX^g ^ xai 
nXstov Tt iiionoiTjadfisvog , dqfOQfidg ndXtv Totg avxoipav-ii 

CTstv idiXovat naQda/jo ^ xai nXaadfisvot itafioXdg, nQOg tov 
xot' J^oi; noXsfiov as iQsdtacoatv avd^tg, onsQ inaxdiaTSQOV 
iftoi davdTov' (piQmv vno t^v atjv i^ovatav naQaitiwfit 
ndvTa , ov noXstg fiovov xai ywQav xai irjfioa fovg ipoQOvg, 
dXXd xai avTOv ifis fiSTa ndvtmv wv ayw, xai to dno Tovis^o 
aoi nsQi T?jg itoixi^aswg ndvTWV fisXi^ast SxjaaTa axstf/afiivtp, 
Tov fiivTOt fiua&oipOQvxov Tfjg OTQaTtdg tov fxtadiv avl^ijaag, 
naQiaxov xai ytjg ixdaTtp nkid^Qa xQ^vaiwv iixtu ne^i fisv 

coQtradicentem , neqne curiosius perscrutantem , sed beneficium id 
exiitimantem , eiils iussa peregisse; et nunc quoque quamWs exer* 
citu multum aversante consiiium, quod iu illi accurate declarabisy 

3uae Toluerit, Deo bene iuvantCy exitum esse consccuta. In foe- 
ere itaque propter bellum, quod antecessit) omittendum, quod inter 
Christopolin et Selybriam terrarum interiacet, non quia egerem, 
sed ob rationes necessarias , quas aperni , mihi in principatum as- 
serui. Hoc autem tempore, dum perspicio pacem iUis conditionibns 
conciliatam^ bello novo dedisse initium, (calumniatores enim et com- 
munes inimici occultaeque Romanae fortunae pestes occasionem 
nacti , multis criminibus confictis , illum contra me inflammarunt, 
et ad arma citra ullam causam manifestam instigarunt ,) timere me, 
ne si iterum pristinam partem imperii, aut ea plus etiam mihi ut 
propriam vindicarim, rorsus dem sermonem criminari volentibus: 
et ilii mendaciis suis ad bellum in nos de integro ipsum proritent ; 
quod quidera morte ipsa amarius foret : ideo sub eius potcstatem 
siibiicere me omnia; non urbes dumtaxat et regionem et vectigalia^ 
aed me ipsum insuper cum toto, quem duco, exercitu : et ex hoc 
tempore illi singulis exploratis, universorum administrationem corae 
ftituram. Ycromtamen stipendia mcrcenariorum militum auxisse me 
et asstgnasse cuiiibek agri moduin, unde aurei capiantur dccem. 



HISTORIAkRUia I. 33. 1^5 

o^ fij^ adl^asmg rov fdia&ov adjig av elisAjg '^ X9V Y^vi^k.C i3!ia 
O^t* Tfiq iiivto^ yrjq jovg ov^axuivag idofiai fiij dipaiQtd'^ 
vai , rovTO fiiv, ott OTd^jjaig ovSafiia ratg ifjfioaiaig nQoao^ 
ioig dno Tfjg iuxvof^ljg yeyivijfai TavTfig, tovto tf ', 8rt xai iial^ 
St^v oXiy OTTjTa ovisfuav aax^k^^av na^ixovaa Totg aTQaruo^ 
Tuig nqog to eig rag ixoTQaTSiag evxokovg eJvai. d^piXeuiv 
nya ioxet nagixst^v. nqog rovTOig xai ro dnoTeTayfiivov sig % 

TTpf avTcSv fiiad^og^OQttv XQvaiov nQog if4.6 nqoTS^ov dnoxadt^ 
OTafuvov, naq* ifiov iiavifisad^ai rotg aTQaTuoTaig* ovTta 
loyuQ snfjyysiXifArfiv avTotg, ors xov^ ns^i T.ijg sigijvtjg nQog «v- 
TOvg inoiovfifjv Xoyovg ov ^aiuog nsi^fiivoig* nsgi ys fi^v 
rijg oixiag Tfjg ifiijg onmg iioixfid-ilasTai,, <og av avTog xQivatg 
sv sysLV f ifioi nsidsad^at dvdyxfj, o ii ys. dstog 6 ifiog 6 is" 
anOTfjg vvv fiiv ovx dnoXvd^rjasTat Tfjg siQXTfjg, ovTcog ifioS 
iSlvatTsXsti^ it' aiuag oiofiivov rivagr fjLsrd ih X9^^^^ Tivd?A03 
fuxQov dnoXvd^i^asTai rs xai avv ifioi iia^st dsfansvofisvog. 
iio xai iiofjLai tovtov jjfo^ty rvxstv avyyvcififig^' ToutvTa 
ngog roy ^aavXia xai ndnnov o viog ficunXsvg rov nQsafisvov^ 
ra nqwTOV ^laadx xsXsvaag sinstv, dniaTSiXsv sig Bv^dvTtov. 
^oinsiiidg^txTO, Trjv rs si^ijvfjv OTt xsxvqwto xai i(p' onoiotg 
ttaiv dnrjyystXs^ r/fv rs svaTaatv iv rotg rotovrotg Tfjg^aTQO^ 
Ttag xai Tfjv rov viov fiaatXimg anovitjv xai tfjv oixovofiiavY, 83 
olg laxvae ndvrag nstaat rtjv siQrjVfjv intxfjfjffiaaad^atM dxovtov 
ih fiaatXsvg, nQmrov fthv s^sninXfjxro xai ^niarst itd t6b 
iSftiysdvg votg dnayysXXofiivotg. fitj yaQ ort rfjg dndafjg aQ" 
X^g rbv wiav ii^sro avup ixarrjasad-at fiaatXia , dXk' stys> xai 

Veram de aucto stipendlo quid fieri debeat, ipsum sdturum: agri 
ut iine iniuria militibus conserventur , me orare : tum quia pensio* 
nes poblicas ista distributione non minuerim, tum quia propter ru« 
ris angustiam unius scilicet iugeri, milites parum occupatos babens, 
bac ratione ad ex.peditiones faciles iilos expeditosque reddiderim. 
Ad haec, aurum iu eorum stipendia sepositum, mibi prius restitu* 
tum, cupere a me illis numerari: quemadmodom cum de pace ad 
cos concionans et difficulter inflectens , me facturum reoeperim. Do- 
mus vero mea , ut ad illiua arbitrium procuretur , mihi ferendum 
necessario. Patruus despota ut quibusdam de causis diutius in cu- 
stodia retineatur, utile videri; brevi tamen emissum iri et cum di- 
gnitate ac bouorc mecum victurum : et banc vcniam me ab eo petere. 
liaec iegatum Isaacium referre ad avum Constantinopolin voluit: quo 
com venisset, de pace conOrmata eiusquc CQuditionibus, de cjLercitus 
pertiuacia, de iunioris imperatoris diligentia et iuvento, quo ad pacem 
comprobaudam omues adduxi&sct, narravit Quae audiens sene.\ im- 
perator primom admiratione obstupefactus » fideja dictia adiungere 



l68 CANTACUZEMI 

A-C. i3aa;i^Q>( n€Qi7tTvaaia9a$ jijp xetga, tiy ini rfjg xsq>aik^g ngdn^ 
qov nSQuXofisvov ntkov^ dvaxvxj/avra Si ixBtdtv^ elg to npoa^ 
fetnov avxov t6i/ naxiqa dvTiq^tXetvm tots ii ovx dyvooiv to 
edvg 6 viog fiaaiXsvg xariptj tov Xnnov , dXV (og av fiakiaTa 
xai nkii» tov iixaAv xai avvjjSvvg aiSci xai ivnei&siav t^5 
ndnnfp anodSu inofiivov ie adTOv neJ^^ xai fifj sviMvrog, 
dvayxaa&sig ntQiifiHvsv o fiaaiXcvg* nXTjaiov is ysvoiASVoq 
viog, nsQiSTiTvl^aTO tov noSa tov fiaaiXitog ndvrcov oQtov-* 
Tcov. TOVTOv ik ysvofiivov , d-qijvog ig>' ixavov ofiaXcig j^qsto 
T>iid naatjg Tfjg OTQaviag, a/ia xai x^9^9 ^^^Q ^^^ '^^^ noQ^io 
iXniia /leyiaTaig svTvyjaig yivsa&ai g>iXst* ij xai t6 uTvgtov 
xai fiiTQiov fov viop PaaiXiiog OQoivTsg, insxdfimovTO nQog 
oifKoydg, insita itpinnov xai tov viov fiaaiXimg ysvofxivov 
^X9ov a^Qi nvXciv. dvaaTQig>siv ie stg to aTQoronsiov tov 
nQsafivTiQOv fiaaiXicog iniTQinovTog t^ ^iff 9 ^^ sl^sv, dXXd iS 
Totg aXXoig l^» tsi;^£v nsQifiivsiv ar^firivag Tjj X^^Q^» ^^- 
rd^ Sfia TUfi tHv svnaTQiiwv ivTog ysvofisvog tSv TSi/civ, 
xai avvoisvaag t^ ndnn(g xai paaiXst fiixQi fiiafjg oiov, 
avvTa^^dfisvog inavijXd-sv sig t6 aTQaTonsiov* sig Ttjv vaTS- 
Qaiav ii siasXdwv, nQWTa fisv sig to Tfjg dsofiiJTOQog T/-ao 
fisvog TTJg 'OiriyfjTQiag iXdciv , svxaQiOTiag dnsiiiov noX-^ 
Xdg T(§ yoQffyi^ T?jg siQ^VTjg d^s^ xai TJj avTOv navdyv^ 
f,XOSfirfVQi. ixst&sv is inavijXdsv slg Ta fiaaiXsia, xai avviirjfyB 
Ttf ndnnfg xai fiaatXst, ix fiivTOi t&v niQi^ x^^ ^^ ^^ 
noXswv xai adTOv Bvt^avriov sig Ta paaiXsia l^oiVcoy nuv-^S, 

eoque inclinaio, senloris dexteram cum osculo arriperet, indeqne 
suspicientem pater yicissim oscularetur. - Tum itaquc non inscltia 
moris liuius, sed ut avo maximum et plus quam debitum consue-* 
tumque obsequium ac rererentiam tribueret, nepos imperator ab 
cquo descendit Cumquepedibus obfirmatus sequeretur, senior coa- 
ctus substitit, et prope accedens iunior, pcdem illius in omnium 
conspectu complexus osculo contingit. Quo facto gaudium, et ex gau- 
dio iacrymae, ut in summa et iuex^pectata felicitate, aequalitcr per 
exercitum ciebantur; aut etiam tam ab omni fastu alienum modC' 
stnmque iuvenem imperatorem aspicientes, ad Lunc fletum move- 
bantur. Igitur equo denuo conscenso, ad urbis portas pervenerunt. 
Ibi permittente seniore, uti ad castra rediret, iunior recusavit, et 
sequcQtibus suis manu innueus, ut extra muros mauerent, ipse cnm 
aliquot nobilibus civitatem ingressus , e| usque ad medium viae in 
palatium avum comitatus , valedixit: deinde ad exercitum se reccpiU 
Altero die primum ingressus Deiparae Uodegetriae templum, amplis^ 
simai Oeo pacis auctori et castissimae eius matri gratias egit Hin^ 
palatium potens. , cui? ato Tersabatur. £x lo^is ai^tem ci of pidis qic*. 



HISTORIARUM I. 35, 169 

*7^«*, Sfia fih awsoQjdaovTsg xai airoi rrpf $tQ^yfiv, «A«aAX.i3aa 
ii oijfOfABvoi xai fiaaiUa vop viov, Sg atumrarog id6y.ii rijg 
h xto naQOVTi €vrv//ag elvai . davfid^ovrsg is avrov njv rs 
Bvniidtuxv nqog fiaaiUa xai ro rov ipQOvi^fiarog ftirgiov xai ' 

Sxarscralfiivov , oixais /atQOvreg snayfiBaav. fiaaiXsvg ii S 
viog Sfia rio nQeafivriQfo nivrs nqog ratg iixa rii Bv^avrifa 
svitaTQit/Mxg yjfiiQag, xai rdg vn* avrrp rsXovadg inaQ/iag rr^B 
nanmf xai fiaatXst naQaisttoxcig , avrog, intrQixpavrog ^aai- 
Xifag, slg Jiivfiorsi/ov inavijk&sv, sv&a xai ^ avvsvvog avrii 
lo^aatXig ^v, Avyoiarov girjvog larafiivov r!jg avr^g nifinrTjg 
ivitxrtwog, 

Xi. BaaiXsvg ii S nQsafivrsQog naaavr^v ^SftoviavC 
^PiOfiaitov noijjadftsvog vtp' iavrw , rov iyyovov xai fiaaiXis^g 
nttQOxsxoiQTjxorog, intrQonovg rs dniarsXXs xard naaav inuQ^ 

iSxiav (og av avrtg iioxsi fiiXrtara s/stv • xai raig rcov iijfio^ 
aicov nQoaoiav nQatsai rovg imfisXtjaofiivovg itpiartj* xai 
anoyQag>iag ii dnoarstlag , ro arQartmtxov anav oaov tjv ixy.85 
/wQnov anorsrayfiivov rdg nQoaoiovg s/nv , ert ih xai rovg 
avyxXijrixovg iiiaat^s xai itioxst it* avrcSv rfjv fjysfioviav. vno 

ao*i Tovg avrofig /Qovovg Sfsvrta&Xdfiog 6 rcivMvaoiv fiaatXsvg, 
og ^v ttj[v fiaatXitog rov viov disXq>^v ysyuftTjxdg , irsdyijxsi 
voai^aag^ itsii^aro rfjv aQ/ijv MvacSv 6 vtog avrov rscoQ^n 
yiog S TsQrsQtjg. m ii rov nQog dXX^Xovg rmv fiaatXimv avv- 
sarmrog noXiftov, ore xai naXatoXoyog "^/iviQOVtxog rAv xard 

19. Interpres legit ^li/Wa^e : istud autem iltoa^M . fortean 
spectat eo3, quos Itatini peraequatorsM dicunt ED, P, 

cuffliacentibus atque ex ipsa Constantinopoli ingenli frequentia popuU 
in aulam, communem de pace laetitiam demonitraturi iuvenemque im~ 
peratorem yiauri ventitabant , quem istam praesentem felicitatem 
sibi unum peperisse iudicabant: et promptam ad avi iussa voluntatem 
moderatumque et frenis parentem eius animum admiranteSy domo3 
lacti reverteoantur. Dies quindenos apud avum commoratus, traditis» 
quas obtinebat, provinciis, eius bona venia Didymoticlxum rediit, ubi ct 
coniu^erat, mense Augusto ineunte, ipsa Indictioue quinta videlicet. 
35. Xmperator senior concessu iunioris totius Romani imperii 
dominus , in omnes provincias , ut maxime opportunum censebat, 
praetores mittere, quaestorea diligentes constituere, et notarios lcgaro» 
qui^ in indices reierrent , quantum militum iudigenarum ad reditus 
capiundos destinatum csset: insuper et consiliarios iudagare, quo-» 
rum opera in principatu administrando uteretur. Sub idem tempus 
Spbentisthlabus Moesorum rcx, quicum nupta orat Andronici minoria 
soypr, |n.Qrb{\ \nteriit; quem filius cius Georgius Tcrtcres excepit, 
Eiiamnum bcUo iuter impcrato^c^ dMrantCj ouo^ Ai^dirouiQua Pa1^^(A-> 



170 CAKTACUZENI 

■ 

OTfiae.TOv viov nQog tov nQea(ivT€QOv fiounkia , d Tc^c^^; 
ToT^ noXsaiv hcsivaiq eniaTQarevaag , Tag fiiv aXXag iifj<oaSf 
OihnnovnoXiv 6i elXs, fieyaXtiv tb xai noXvavd-Qtonov ovaav, 
xai ne^tg xai innix^ aTQaTBVfioTi, iQQmfiivfjv, xai iv inuau-S 
Qif fAaXiOTa x^Qi^ Tcsifiivrfv, <ig avTaQxtj .slvai xai nQog no- 
iefjiov xdi siQijVfiv Tmv aXXmv fiaXiaTa ^neiQWTiVa^v • elXe 3i 
TQontg TOUoSe. naQa t(Sv iv Bvl^avTt'tp Ttvo^ avrfp reSi' inmp' 
ieimv ex^ei t^ nQog fiaatXea tov viov xQvtpa ifi^vvdrj, ag t&v 
OiXiTinovnoXiTtSv t<^ vitt) fiaaiket avaTQaTevofiivtov , tSv «10 
aXXxov iyxtoQitov ntQi tjjv tov ahov avyxofitS^v daxokovfihmv, 
^.IXAineXJd-mv ixTOv aitpviitov qSov av xQaTi^aeiev oXiyavSQOvtTfjg* 
xara i^' t^v TOMVTffv vtpilyfjaiv inBXdtov, dnOQi'^ tAv dfivvo- 
fiivtov naQtaTfjaoTO Qadmg» dq)ixofiivov te fisrd Tfjv etQijvtjv 
eig dtivfioTeixov tov viov ^aatXitog, TeQreQ^g dntfaTetXttgiS 
OTQaTidv, Ttt ncQi Tfjv ^ASQiavovnoXiv xariiQafie noXi'xPttM xtd 
iXtjtaoTO* iniiuol^ag ii fiaaiXevg xaTiXafiev iv TOtg oQioig 
Tfjg Mvaiag, xai dnQoaioxijTtog ifineatov, TOvg fiev iiitp^iQev 
avTtSv, Tovg ie elXe ^mvrag, nXijv oXtytov, oaoi iuatidfjatxv 
iniyevofjiivfjg wxTog* xai to tJTQaToneiov avTtov iiTjQTtaaano 
'Bol tnQaTimTai, xcu Tfjv Xeiav inavi^ytxyov • fUTa ii TavTfpf t^v 
fidxJjy ^vto istv 6 PaaiXevg firj dfivveadm fiovov ineQxOfii- 
vovg Tovg Mvaovg, dXXd xai avTov avTOtg inunQaTeveiv* xai 
covtxytxytov a^tofiaxov trTQtmdv, fteTa TQuutotn^ ijfiiQay ini^ 

logus , proyincianiin Rhodopes Romanis snbditaram praefectns , a 
nepote ad ayum desciTisset, Terteres vrbes illas inTadens, alias 
ferro ignique vastarat, Philippopolin amplam et populosam, eqnite 
pediteque munitam , idoneo regionis- loco sitam , et seu paci seu 
belio inter omnes continentis urbes appositam ceperat. Cepit vero 
isto mo'do. A quodam studiosorum sui, quos babebal Byzantii, e& 
odio in imperatorem iuniorem occulte certior erat factus, Philippo- 
poiitanis quibusdam illi militantibus , aliis in frugibus colligendis 
occupatis, si en inopinato superveniat, facile in tanta virorum pau- 
Qttate urbem subacturum. Hac snggestione allectus , improvisos ad- 
venit, et ob solitudinem a defensoribns nullo eam negotio subegit. 
Profecto post pacem factam Didymotichum iuntore imperatore, Ter- 
teres oppiduiis circa Adrianopolin depopulationem intnlit. Perse- 
eutus depopulatores imperator et in finibus Moesiae assecutus^ in- 
sperato irruit , aliisque tracidatis , alios vivos comprehcndit : pancis 
fugientibus nox saluti fuit: castra quoque miles diripuit ct praedam 
reduxit Post hanc pugnam imperator Moesos non incursantes modo 
repeilendos, sed etiam armis ultro appetendos c&istimavit Qaare 
iusto exercitu conscripto, secundum diem tricesimum in Moesiam 
incubuit, et plurima loca depraedatus, captivum nullujn fecit, (nec 



mSTORIARUM I. 35. I71 

fiaUp etc ''^y Mwtta» nai ii^wn ra nolXa adt^g, ^^(mo-A.GiiS9i 
ilamo ii oiiiva* ovii yag edt>g oins MvooHq ovre ^Fwfia/oi^ 
h xatq xataiQOfiatq oviQanoiiXsa^ai dXkijXovg* fioax^fiara 
ii xai aXXip^ dnoaxevTJv elXov aixfiaXwvov noXXijv* ixet^Bv ii 
Selg Bv^dvTiov inavijxe rtf fiaaiXsT xai ndnntf avv9ia9^6ftBvog 
ini rjf vixji • xavTTp^ yvif inon^adxo nqmfpf siaPoXtjv pagpd- 
foi^ iniavQaxevaaq. bvqs ii iX9tov vnorov nqBQ§vxiQav§ar-C 
aiXimq rov SvQytdwtfv etq isafiomjfiov ififiXri^vTam votbqov 
ii oXfycug Tjfti^atg 6 Ttfeafivrsfog fiaaiXevg ivxaarv^Qiav xa&i^ 

taaag, avviixdl^ovrOg air^ xai rov viov paaiXiwg xai rcSy iv 
tiXei ndvTonf ^Pwfiaimv nofOVTmv, ixiXevae t6v Sv^idwpjv 
elg fiiaovg iX9el!^, eig £v xartjyofeho tdg ajr/ag dnoXvaofte- 
vov, xoTfffOQetTO ii avTOv, ag euj avvwfioai'ag ufia ^Pwfiaianv 
ov noXXotg nenoiijfiivog ini r^ tov nQea^vTSQOv paaiXia dno^ 

tSneAfavrag, avTOv dnoieixO^vat fiaaiXevovra ^Pcoftaimv. ot ftiv 
ovv ittoxovreg htixetvxo atfoiQwg dXtjS'^ a adrov xanfyoQovvro 
iuaxvQt^ifuvot elvat . eXeyyov fiivTOt ivaQyij tAv xarifyoQOv^ 
fiivwv ovx ijivvavTO noQexetv aiJrog re ix tov Ofioiov , a fiev d 
xaxfjfyoQetTO avxoqtdvTiag ittreiveTO elvat, ov fiivTOt xai dno~ 

%oiei1^etg itaQetyev iaxvQag, i% iv Stv Tfjv it'xrpf ftatpvyou ini 
noXv ii avTov re xai twv itwxovTWV nQog dXXfiXovg dvrtxadv^ 
Oraftivmv, tig taonaXetg ^aav ai iixat, 6 nQeafivTeQog fiaai^ 
Xevg inhQene rif vitp %f/^g>ov ini TOtg Xeyoftivotg i^eveyxetv. tov 
ii anafyoQevaavTOg iiet tov ft^ itd ttiv dnoaraaiav xatQOv 

^noQnaxovTog ioxetv dfivvea&at avTOv, 6 nQeafivreQog fiaat^y^^ 
Xevg noXXd avTOv xanjyoQi^aag , xai rovg ittoxovrag ano^Tjvdn 

* 

enim Tel Moesis, yel Romanis {q more fuit, incanionibus motuom 
capere ,) pecoraUiamque praedam muitam abstulit. Inde Byzantium 
Tictoriam ayo gratuiaturui revenit: hanc enim, in barbaros ducens, 
primam impressionem fecerat Syrsiannem autem ab eo in carce- 
refli coniectum inventt, paucisque diebus interiectis, iudicio ^insti- 
tuto, et nna secum pro tribunali ledente nepote, in praesentia omni- 
nm procerum Romanomm , liiam ad criminibus respondendum pro- 
dirc iussit. Accusabatur, qnod cum aliquot Romanis coninrationem 
fecistet, nt, imperatore interfecto , ipse imperator Romanus creare- 
tur. Accusatores premebant yehementer, yera se obiicere asseyeran- 
tes, nec tamen evidentibus argumentis id probare poterant. Simi- 
liter ipse accusationem meras esse cainmnias contendebat : quamquam 
firmam probationem , qua poenas eiTugeret , non afferret. Po^t lon- 
gam partium altercationem , quod paria cansarum momenta erant, 
tenidr inniori ferendae sententiae arbitrium detulit Quo recusantCy 
ne propter defcctionem hominis ulcisci se videretor , tenior in Syr* 
giannem asperiot inyehens et accotatoret vera dicere pronuntians. 



17^ CANTACUZENI 



A.C Bda fisyoQ dXTjMsip , ro SBafimrtiqiov xtnhcgivsp oksf^ vno nXoy^ 
otq ivi xap6v$ (rvy^Qfioafihot^ tpqovQBta^a^ xfXsvaag, iXfysro 
fiiyroi (og ini raZg rov viov PaatXiwq ngog rov avrov avfipd-^ 
aeat ndnnoy xai rovro £i9j avvr&^ifiivov , ro ix navrog t(>o- 
•nov rov Svgyuiwfjv «i()/d^yat rov viov fictaikicog ^rtjxorog^S 
i^v iff aag>^g xai dvavriQQfjrog avxoq>avria* 
P.107 Xg\ "En di fiaaiXiag rov viov iiarQ/fiovrog h Bv^av-^ 
r/ff, TeQrBQfjg o rwv Mvamv PaaiXevg ireXsvrTjas riiv fii'oVm 

BTeXevrijaavrog Si avroVf al dno MsarjfiP^iag ayjQi Sri*k^vov 
rotg Mvaotg vnrjxooi noXstg ixovri rotg ^PwfiaiODV nQoaByjoi-io 
Qfiaav fiaaiXevai. xai 6 nqea§vreqog §aaiXBvg ratg n^oayjoh' 
Qfjadaaig noXeaiv dniareiXev inirQonovg, ovg exQivsv avrog;. 
Botiaikag ih o tov nQofie^aatXsvxorog Mvamv dieXfdg av- 
To'^oAo^ coy iv ^Pmfiatoig rors , dg inydsro r^v rsXsvrfjv 
%ov fiaaiXimg Mvamv , dnsXdtiv xui avrog n^oaenoirjaaroiS 
iavrfTf rdg dno Stt*X§vov fiixQ^ Koy/soDg imXo/novg rijg Mv^ 
aiag noXsig nQoaxo)Qfjadaag dfiaxsi Sid rfiv OixcioV^ra tov 
yivovg. nifixffag ih tag ptiaiXia xai inayysiXdfisvog vn* av^ 

Crov rsXstv avrov rs xai noXsi^ xai rtjv avvsnofiivrp^ arqa- 
rittv, isanorjjg Mvaiag^ vno fiaatXiag inirevQanxai dvofJid-20 
^sa&at. fiaaiXsvg ii 6 viog, afia xui rov ndnnov xai ficLai" 
• limg intrsrQag>6rog, r^v ix Bvl^avriov xai rffV &qaxiav arQu- 
rtdv dS^Qoiaug, sig OtXtnnovnoXw mg ixnoXiOQXtjaonv ^Xds» 
ysvofiivM ih ixst o BofiatXag afia rfi vn' avrov arQurtS 
rov noXifiov awsq>axl/6fisvog avvijX&s* xai nsQiarQuronsisv-^S 

a. Interpres legit xtoyi. BD, P, i3. Intpr. legisae Tidetur 
naxqdi^XtfOs \ vertit enim patruus, 

* 

carcere damnatum vinculisque ad columnam aptatis constrictum cu- 
stodiri mandat. Rumor fuit , propter pacificationem cum avo rogasse 
xiepotem, ut quam arctissime in custodia haberetur, et ex composito 
ita factum: scd erat manifesta et refutatione indigna calumuia. 

36. Adliuc Byzantii morabalur iunior imperator, cum Terteres 
Mocsorum rex supremum dlem vidit. Quo exstincto, urbes Moesorum 
a Mesembria Stilbnum usque ad Romanos imperatores sponte acces- 
serunt; quibus senior delectos a se praefectos designavit Boeailai 
dcmortui regis frater, qui tum ad Romanos transfugerat , audlto 
regis obitu, reliqua Mocsiae oppida a Stiibno ad Copsiu citra pu- 
gnam propter generis propinquitatem se dedentia recepit, mittensque 
ad imperatorem, ac se cum oppldis et exercitu in cius arbitrio fore 
pollicens • despotam Moesiae se appeliandi auctoritatem accepit. Ne- 

Iios avi commissu , Byzantio et e Thracia contractis copUs , ad Phi- 
ippopolin obsidionc premendam abiit, Eodem cum suo mllite Boe- 
filas opcr«m HomaAi^ u«vaturu4 «e coatuUu Gacta et obsem 



RISTORIARUM 1.36. l^B 

mftevo$ htoXtOQXOwr ovofj^ ii hxoq u^topiaxo^ ctQariS;, A,C.iZ^ 
^yvov ovisv, ^iXXa ixaxonddovv. o ya^ TBQTSQriq Sfia r^ 
T^v OiXtnnovnokiv xaraax^^v, d€i'aag /wi/ addig ol 'Ptofzaibt 
hteX^oyteg, Sta ttiv dXiyaviQtav , man€p xai avrog, Skcoatvi} 
SavTijv, afia S' Srt xal iv oQiotg ^v r^ff ixeivov xai 'Poh 
ftatav ^ysfioviag, /tiliWg fdv tnniag XoydSag S^ ^Akavmv 
xai Mvamv, xai iig TOaovTOvg neJ^ovg neXTaardg, ot ioxoSat 
ftaxtfifOTOTOt $tvat nap' avTO^g, Trjv noXtv sneftil/e tpqovQBtv. 
oQxovreg ii -^aav avTmv S,t€ ^lTihjg xai 6 TBfti^Qtjg, to 

tayivog ^AXavoi, xai ^lvdg o i| OvyxQtav * mQaTfffog ia ini 
nSatv ^lfidvrig 6 ^Ptog xard tb x^^Q^ yswatog xai ifinstQora" 
Tog aTQaTfiyetv ot xai TCTcXcvriyxoro^ Toiif ^ctatXimg avrw^ 
ov xatiXtnov r^v noXtv , dXX* itpQOvQOvv fiivovTBg. Tore ii 
noXtoQxovftevot vno paatXitog, e%m ftev nvXciv mg ig fidxfiv 

iSnoQaTal^ofievot nQojjeaav oviafimg* Ta^ nvXag ie dnotxoioft^^ 
aavreg, dno twv retx^v ^ftvvovro xaQTeQoig xai ixdxovv 
noXXd Ttjv fiaatXicog aTQttxtdv. inoXtOQxriae fikv ovv avrovg 
6 paatXevg ini TiaaaQat ftrjai avvexAg oatiftiQat Tetxofiax^v* 
dnayoQevovrog ii Ttjv naQaXTjxl/tv ijifj, ix TeQfiavviv Ticp.fog 

^koneQi Tetxoftaxtxdg firjxavdg e^tjaxjjfiivog , dg iv Qaiit^ Ttjg 

intxetQrjaetog iioxet tj noXtg xetad-at, iXniiag Ttjg dXtoaewg 

ov fpavXag vneTidet rr^f flaaiXet, xai iitjfitovQyet to /U7//a-. 

viifta, ngoaTo^avTog fiaatXicog. ^v ii TOiovie* ini TQoyotg «x- y. 87 

II. Ibanes nomen S<;ytbicum pro loannes; Blachi autem' *//)«}''• 
x6y cUcebant, ut auctor JNicetas. £J)- P* Vid. Ducang. GLoss. 
Gr. a. y. 

iam urbe, non solum nihil efBciebant, sed male multabantnr etiam, 
qood mnlti erant intui et pari yirtute militet. Terteres namque 
simui ac Philippopoii potitus est, timens, ne yicissim inopiuato 
adorientes Romani , ob penuriam propugnatorum eam occuparenl, 
quemadmodum ipse occuparat : et quia in confiniis erat sui Roma- 
nomroque imperii, seiectos ex Alanis et Moesis equites miiie et 
duo peditum cetratorum miiiia, qui apud ipsos habentur belUcosis- 
simi , praesidii causa eo miserat Eorum duces Itiles et Temeres 
ex Alanis oriundi , et Inas ez Hungaris ; summus imperator Ibaoes 
Rhossus , manu promptns et artis imperatoriae scieutissimus. Hi 
post fata regis nihilo minus urbcm tuebantur. Geterum tunc cir- 
cumsessi , instrnctis yeiut ad proelium ordinibus nequaquam <^gre- 
diebantur : obstructis autem portis , de mocnibus se fortiter defen- 
sabant, nec panim obsessores yexal^aut. Obsedit eos imperator men- 
sibus continois quatuor, quotidie muris oppugnationem admoyens. 
Sed cum expugnationem desperaret , Germanus quidam machinarum 
moralium egregius artifex, quia urbs ad aggressionem commodc sita 
yidebatur, spe magna iilum compleyit} cuius iasfu machinatiouem 



174 



CANTACUZENI 



A,C,i$M»ai'iexa olnlap xarMxtvaae l^TJmpf iwafdvffif inoti^aaSm 
avS^ag ixaTOP, ot ifisXXov t^v fi^x^^V^ xivctv evSoStv oS^otiy- 
T€C vnsQavoD Si rov oixjjfiarog l^vXivov nvgyov xaTaarQci^ 
(lara eyovra nevTB , tig iv hedoTt^ i^ xaTaaTQoifiaTt twv ix 

'BTO^cov AaTivixmv rcSi' Xeyofiivtov r^ayyQtSv dq>iivTmv fiiXifi 
iaofiivoDV oxt(o, ot sficJiXov roi)( ini tov TBixovg pdXXmnBg 
dntioead-au TsXta&e/aiig ii iji?i rijg f*fjX^^^ 9 ^^^ ^^ ^* 
onXiT&v xai t&v ini Ttg xivBtv tov nv^yov rsTayfiivwv, fi 
fiev aXX^ naaa arqaTtd t£v oa^^aiW d^ivTW xai rrjg aakf 
niyyog a?]fifpfda^g , iTSixofidxovv* nvgyog H vno rAv evio^io 
^v mdavrmv xivovfuvog, ^si fiditpf, tig ioxBtv avTOV ifjir- 
nviovra XLVsHa&au ovik ydg ewQaTO Ttg tcSv svio9tv oviafio^ 
9ev, iio ovii ^dXXtoQai ivvarog ^v* mg ii iv iqnxr^ iyi- 
vovro Tov Tol^sveiVy ol fiiv dno rov '^vXivov nvgyov efiaXXov 
rovg dno t£v reixciv* aiJroi ii ftijre rt dvniQav exovr6g,ii 

Cxai r6iv dno rmv r^ayyQmv dq>t€fiivtov §bX£v iid xQoraio-' 
rijTa xai Qvfifjv iid navTog onXov /o^oviro»!' xai itaivofti-' 
vwv, rguvftaTil^oft^vot vn' avTciv, oi ii xai dnodvr^axovTsg, 
fuxQOv fuv ixafTiQijactv, snstTa dniaTvjaav, to T$txog sQiifiov 
xaxaXtnovTsg» fiiXXovrog ie oaov ovnto rov '^Xivov nv^yov^o 
totg r6i'xsat Tfjg noXsoDg avfifuywa&ai , rotovTOv rt avvififj* 
nQO Tciv Tfjg noXswg TStx<ov ^v ix naXaiov xaTsaxevoujfiivfi 
arod ngog vnoioxfjv viaTog^ l^iiXotg ii xai aavlat gTsyo' 

5« Inde tiunsgratort» y qui arcubalisUrii fuerunty quorum asaa 
in beliis tunc temporis plurimus. ED, P. 

fabricatus est, domum ligneam, suppositis rotii sedecim , capacem 
fcominum centum , qui intus eam propelierent Supra domom tnr- 
rjm ligneam addidit habentem tabulata quinque: in quorum sin- 
guli« octo Btarent, qiii- e Latinis arcnbus (tzangra Tocant) sagittis ia- 
ciendis propugnatores a muro fugarent. Qua absoluta , et sagittariis 
quique ad eam protrudendam deiecti erant, ingressis; sul^latis signis 
et ciangente tuba , totus exercitus mocnia oppugnabat : turris sen- 
aim et instar animalis cuiusdam procedebat ; nemo enim intus deli- 
tentium ulla ex parte apparebat: ita «nec tangi de loco superiore 
jpoterant. Ut intra teli iactum venit, qai in turri erant, oppidanos 
sagittis appetere. li nescientes quid contra inciperent, ac tot tela 
« piopter summam yim atque impetum arma quaevis penetrantia^ in 
mediunique corpus subeuntia ezcipientes , partim moribundi conci* 
dere, partim yulnerati reatare. Nec diu restantes stationibus de- 
oedere ac moenia deserere ; quibus cum turris iamiam admoTenda 
easet, res miranda contigit. Ante urbem antiquitus cisterna aquae 
recipiendae condita et lignis tabniisque cooperta paolatim , eo terra 
accumulata , apparere desierat ; et iam pridem incolarum nemo eiua 
uUam notitiam JiabebaL Asteref illi curms et qoidquid onenim 



HISTORIARUM I. 36. I^S 

ifdtiSn, iniTh9$Arfjg avio9^ xcti yjjg^ ^v iv r^ dtpayet, icai A.C i3aa 
9vi€ig ovii t£v €//co(»iW ix /(>dyf»y r^ffei naXaUov xaraxe^ 
x^vfifihnjv. dfta^ag fiiv ovv xai oaa Si' avrjjg Sijjpx^^ P^Q^t 
iareyov ra ^vAo» «^ Si o nvgyog iyivBzo xar* avv^g , dia^- 
S^QavG^ivTWV T^ fiaQsi, xaTSXoiad^ iv rfl aroa, rwv fxiv odv D 
eviov oviwv dniduvsv ovieig, dXla Sisaoidijaav navtcgr ^ 
fiivTOt OiXiTinovnoXig naqd roaovrov iXdovaa iiiifv^tv ccAco- 
i^iM. ol yuf eviov dva&apaijaavTegy dvafidvrsg' ^fivvovro ini 
To Tstxog, nai ^ Xomii OT^arid inavaavro rsi/ppiayovvTsg» 

lovno ii TOv^ avrovg' xdiQOvg oi rwv Mvawv ivvaroi, rov 
fiaatXfvaavTog avriv Ts^sqIj diiaioxov dno^avovrog, rov 
Tijg Biivvrjg a(>/oyra MiXf^^jX rov na^* avrotg isanorov rov 
SrQsavrl^ifujQOv vlov ix Mvamv xai Koftdvwv rdg rov yi^ 
vovg SXxovra asiQdg nQoaxaXsadfisvot dniisil^av fiaaiXia sav* 

iSrciSy, xai rov T/qvoPov, iv ^ xai rd fiaaAsta avrmv iati, 
nafiioaav xcu rijv dXXfjv dQ/jiv, 6 ii rjjv rs iiiav arQaridv 
avvayaytiv xai Ig OvyxQO^Xdywv xatd avfgftaxiav ovx iX/yrjv, 
sTi ii xai 2xvdtxijv naQaXafidv, fiaaiXst fiiv rw ^Pmftcuw p, kq 
OtXtnnovnoXiv noXtOQXovvrt httivat ovx syvm istv fjist ydq 

%od'^tofjtaxog ovx wv. xard ii rmv fisrd rtjv Ts^rsqJj rsXsvr^P 
Totg ^Pa)fiai'otg nqoa^ftivmv n6Xswv iymqst iv rotg OQStvotg 
xsifiivmv daipdXsiav nagixovat rotg avarQoxsvofiivotg avrtf 
Sxvdatg xai rotg aXXotg avfifidyotg ovat ro^oratg^ xai xa-- 
&3jfuvog iijjov r^v yijv xai rdg noXstg inoXt6qxst. mg ii 

a.. 0^« legebatar. i3. Male Inipr. Aomanii; faerunt autemori- 
gine Scythae ad Istri oatia. Grcgoras lib. a. £D, P. i5. lutpr. Tri" 
nobo» In Gonciiiis (^raecis TomoboSt al. Tornabum etapudCbal- 
cocondylam Trinabum. ED, P. 17. Ila pro 'OyxqopXtixfoy corr. Ji. 

trantportaretur, sustentabant. At yero turris cam desuper impelle^ 
relur , confractis tabulis in cisternam decidens , pene obruta eftt ; 
coram tamen, qui ilitas erant^ nemo periit. Ac Philippopolis quidera, 
qaamqoam huc redacta, nihilo minus servata est. Praesidiarii nam-> 
que, redeunte virtute in praecordia, rursum muros ascendcre ac pro- 
pugnare , et hostis oppugnationem intermittere. Sub idem tempua ' 
lAoesorum principes, rege Tertere sine herede mortuo, Michaelem' 
Streantzimeri apud eos dynastae cuiasdam filium, Bidynae praefe- 
ctum , e Moesis et Comanis trahentem genus , advocant regemque 
auura dedarant, Timobo sede regia cum reliquo principatu ei 
tradiio. Hic copiis suis in unum conductis , cum non spernendis 
Ungroblachorum Scytharamque auxiiiis Romanum imperatorem Philip- 
popolinobsidentemlaccssendom, quod se illi imparem sciebat, non pu- 
taTit Urbes autem , qaae poat obilum Terteris ae Romanis dedide- 
rant, in montania sitas, quae loca Scyth;|s aliosque socios sagittarios 
toebantury obsidebat et earum agros deyastabat. Quae pum imperalori 



176 



CANTACUZENl 



h^Ct^a^^yysX&ii Tuvta r^ PaaiXBt^ fzsta twJp riXii fi9vX$vaafiip^ 
iiixsi TJ/y fiiv noXiOQXiay 0iXmnovn6kemg xaToXinBtv, xara 

"^Si MiXariX tog avT^t jna/wofiivovg /m^Btv. oSro» ih fiovXev" 
aajLiivoig , tov ftsv tSv Mvawv isanoTifV JBopjaiXav oixaSe 
ixiXevev o PaaiXcvg dneX&ovia, inci nXfjaiov ijv , xai o^royS 
teai T9Jv vn' avTOV OT^auav Sv av SioiTO nfog Tijv fid/tiv 
nafaaxevaadfi$vov, eig TQiTTjv ^fiifav sig IloTOvxav iX^SVf 
8 noXiafia ^v xaieaxafifiivov sx Tivoq tog eoixe noXifiov , (11- 
netx^ ie tov zonov, ov iaTQOTOneicveTO Mixo^^Xy fiuig '^fii^ 
V.88(>«C oioVg) (og ixet tov paaiXitog avTOv neQifievovvTog, 6 fievic 
ovv Oixaie etg Kopiv an!jX&ev il^afTvaofievog tck Tt^og ftd^ 
Xfiv fiaaiXevg ii Stevtfidxpv xai IXencu^vfig Bqviwiav top 
Teeiqyiov aTQariiyov xaTaaT^aag^ arqaTidv Te oQxovaav nqog 

C (pvXaxifV xaTaXintiv SaTe fxij xaxmg vno tAv OtXinnovnoXi^ 
Tmv vnex^eovrmv t^v ymQ^^ ndaxuv , aVTOg a^ag navri r^tS 
OTQaTevfiaTi f JjX&ev eig IloTOvxav, tog ixet rov BatiaiXav 
xard ro avvdrjfia neQifievSv» OTQaTOneievofiivtp ii ixet dni^* 
yeiTJ Tig iXdwv, tog ite&v^xei Botjai^Xag S^anivrfg; totb fiiv 
oiv iioxei ^eviea&ai 6 avd-qtonog xai oviiv Xiyew vyiig* 
fieTa fiixQOV ii xai ievreQog iX&civ dnr^yyeiXe rd iira^ xaiw 
ovi^ avTog dl^iOXQemg eig maTiv iioxei* T^iTog ii fier^ ixei^ 
W)vg iXdxov, oTi TC ered-vijxei eXeyev oj^co^ xai mg avTog ai* 
Tov iioi dno tov xg?jfivov eig Kotf/iv dvayofievov ini xX/v^g 
TedvrjxoTa eni Ttf tvx^tv oaiag* xai inenioTevvo ovrog oti re 
^PoDfiatog ^v xai dnoieil^iv ivoQy^ naqeix^o rifv o^fiv* iio'^ 

3. Scr. fovkivadfieyos, 

niintiarentury adhibitis in consilium optimatibus, obsidionem solren- 
dam et Michaeli occurrendum constituit. Deinde Boesilae Hoesorom de-^ 
tpotae cnm manu, quam dncebat , domum abire (faaud enim procul di« 
stabat) comparatisque ad pugnam necessariis , tertio die ad Potocam 
adeise mandavit, (id erat oppidulum belio, ut apparebat , eTersnm, 
et a castris MichaeLis unius diei itinere distabat;) se enim illic enra 
exspectaturum. Boesiias ita facturus domnm, Copain yidelicety dis- 
cesiit. Imperator Georgio Bryennio Stenimachi et Zepaenea urbivm 
dace instituto, et quod satis esset militnm ad praesidium relicto, ne 
a Philippopoiitauis furtim excurrentibus regio infesta haberetar, ipse 
cnm toto exercitu Potucam Boesiiam ibi ex condicto exspectatarof, 
proQciscitnr. Castris ibidem locatis, Boesilam repentino mortuum in- 
teiiigit Visui meutiri nnntius ac nihii pro sano dicere. Panlo post 
alter advolai Sed neqne hic fide dignoi existimatua. Acceasit ter' 
tiui, qni et revera mortuum et se e praerupto loco corpas exanime 
CoDiin ad exeqniarum honorea reportari conspexisse affirraavit HiCy 
qnia Romanus et suos ipie ocalos iestes adhil>ebat, fidera raemit 



mSTORIARUM I. 36. 177 

scci Sii oJy 9im ravxct r^ fiaaiUt ov fM}^ia Jbftu nQoq ilI^A.C. i3al 
Xdf^^ ov ya^ ^t dl^iofiaxog rotg^ nolefuotg totc ^ tcdv 'Pq»-D 
liaimv axQaria^ Sfia fjiiy ita t6 rotg iQHvotg ivoTQaTone^ 
iivBiv adrovg xai q>i(fayyag fia&sfag neQifiepX^ad^ai ^ xo^^Btav 
ieyovrag noXkf(V fiiyvata fiXdnT$iV iv raig ivax^Q^o^f^ dvya-^ 
fiivfiv* Sfia i' OTt Ttai Tfjg na^itvai ngog t^ (^X*P^ aTQariSg 
'Pafiatmv oq>€iXovafjg aneXiinsTO ov» oXfyfj. ot tb yaQ vni 
BorpiXav Tertxyfiivoi nsQi TQiaxiXiovg oirc^, iia Ti)y Bofiai^Xa 
reXfvTj^y ovx ^aav npoaioxifioi nagaysv^aBa&air, Mi iv Taig 

iwtTa T^v OiXinnovnoXtv Ttixofiax^aig noXXoi yBVOfiSvot T^at^«* 
IwTiaty (dniduvov ya^ od nXe/ovg tSv TQimVy) oXmie hta^ 
OTog an^k9ov deQanevdijaofievor xai nafa BQifewitg ita Ttp^ 
Snvifidxov xai tw aXXmv noXewv g>vXax^v xoTeXe/novro ixa-P.llO 
voL ii* a i^ ndvra Xvaireljetv fiaXXov iioxev t^ fiotaiXetftij 

iSfifiX^adfievov dvaaTfiq>etv inav^xev odv elg ^jiiQtavovnoXiV 
Paq^og iveyxdv, oTt ovx ff^^iveTO ovt^ Tifuofi^aaadai Tovg 
noXefiiovg» fieid ii iyiotfv ^ftiQav ^dfixsTO n^ig fiaaiXia 
yqififiOTa Bofia/Xa Xiyovra Sti ^fi* .fivxf[rag ih ipaytov, tSv 

, ne^i TT/y xaqiiav fjtoqfmv vexfo^d-ivTODV, xdfip xaxaax^^^^ 

^oxtti dvatadfjaict fiaSet'^ iq>* ^fiiQatg TQtaiv, ag ioxetv fjiff 
anfjXXdx^'' rov ^^ , fjLerd ih Tavrag t£v ne^i avTOV A^B 
^fox^ xai toti nafd tSv Iotqwv Xeyoftivotg dvTtiorotg XQ^ 
aafiivav, fioXtg etg aiadijatv ina:vayayetv* 

X\^. Totavra ftev iyivero xaXvfiaTa t^ vitg fiounXet tov 

i8. Legebatur fuixiftaf» 

PUcait igttnr conflicttt cuih MichAde Abstinendam ; natt^ tonc boati- 
bus impares erant, quia' illi montuosis locis tendebant, altis cincti 
TallSbus, cum sagitUriorttm magna yi, qtiae in locorum difficui- 
tatibns nocere plnrimum posset; praeterca non pafvum agmen Ro- 
mani exercitus ad pugnam deerat Nam qui snb BoSsila mere- 
bant circiter tria miilla, propter eius mortcm reditnri desperaban- 
tur: et in oppugnatione Philippopoiitana vdlnerati multi, (amplius 
enim tres non occobuerunt,) domum qui^oue suam ad cutationem 
petirerantr et apud Biyennium ad Stenimacfii aliorumqtie oppidorum 
praesidium non pauci relicti erant His omnibns de causis proelio 
temperare ac reverti imperator conducibilius iudicavit Reversus cst 
itaqne Adrianopolin, aegre fercns, quod sibi hostes ulcisci non licuis- 
set Post diem ocUTum litterae ad eum perferunlur, in quibus scri- 
ptnmerat, BoesilamTivere. Fungos comederat exinde praecordiis fri- 
gorc nimio obstupefactls, vetemns eum sensibus oppressis adeoocctf- 
parat toto triduo, ut pro mortuo dnceretur. Tandem» amicis thenacam 
et quae medicis antidoU dicuntur ezhibenti^us , sensnm recepit ^ 

37. Atqne haee ioniorem imperatorem impediTcrunt , ut dixif 

CantaeuzenM. ' ^ 



178 



CANTAGU3EENI 



A.C. iSaa^i; nQog Mtx»^^ ^oy Mvamv paaiUa Siay^DpAfoa&a^ Mai rov^ 
Cavfifid/wg. avrog Ss MixaqX rag fikv noXtOQxovfxivag nolBig 
naQcar^aTO ofioXoyia rfjv ix fiaaiUwg Tfofiaiwv anrffo^tv- 
xviag snixovQiav nQog ii rifv OiXinnovnoXtv arfariav n 
V. 89 dxfiu^ovaav hriqav ware q>QOvQ€tv avrf^v dniavsiXi xai orQa-S 
rr^ov* Toy ih ^l^avrfv xai rovg noXiOQXti&ivrag orQariiotag ufia 
rotg aq>eriQOig arQartfyotg fiersxaXetro c5c dfieLy/Ofisvog rmv no- 
vav Svexa xai rtjg dvSfiag, tjv iv r^ noXiOQxeta&ai ineSU- 
layro. 6 ii rijg nefiipdeiafig arganag arQar?jyog ineiSij iyyvg 
OiXinnovnoXetog ^y, nifjLXfMxg nQog ""I^avrjv, rrjv re a(pi%iv «v-io 
DrcDi' xai iip* o,ri ijxouv iSijXov. 'Ifidvijg Si ufia rotg vn' av- 
rov aqxovai rijg orQanag, xai tov^ g>fovQOvg oaoi r^aav na- 
QdXapiov, elg vndvrffliv i^X^ r£v iqxof^^^» ^^i Sievvzii- 
Qevaev l^» fier* avrcoy co^ ig rijv vaitQaiav avrotg rijv no- 
Xiv naQaiwawv. vno Si rijv avr iiv wixra xai 6 BQviwiog 6i\i5 
OiXiTtnovnoXiv ivijSQevaev iXdwv, eoc Sfia eif rd . r^g noXeiog 
§oaxrjfiara SiaQndawv. nvd-ofievog Se, oJ^ 8 ^ipdvrjg xai ^ 
g>QOVQOvaa arQand afia ro!tg aiperiQOtg arQarvjyotg £*5 vnav- 
rrjaiv i%rjeaav rcoy SiaSe^Ofiivwv, dvaardg ^Xd-ev iyyvg reix^v* 
01 Si xaroixovvreg rrjv noXiv vofuaavreg xoiQOv eJvai. zwv Mv-ao 
* awv, eavrovg iXevdeQOvv, dvot^avreg rdg nvXag , rov BQviv- 
Viov Sfia rfj ^Pwfiaiwv elaeSi^avro arQan^ xai fiaaiXevg Sia 
rf ff XQOViov noXiOQXiag xai T«y noXXmv xai avvexwv ovx rjSv" 
vrfirj xaranQal^aad-ai reixofiaxiwv, rovro BQviwiog , deov avv^ 
S^.MI aiQOfiivov, xarwQdwaev dnovwg, xai rijv OiXmnovnoXiv dve-^i 

qtio minus cum Michaele et auziliaribus eius congrederetar. Ip*e 
autem Micfaael quas 'obsidebat urbes, suDsidia Romanorum despe- 
rantes , ad deditionem adigcbat , et Philippopolin praesidium recens 
cum noTo duce transmittens, Ibanem ceterosque duces ac milites ad 
praemia pro laboribus in obsidione toleratis et Tirtute ostentata rc- 
vocabat Dux novi praesidii iam urbi yicinns ad Ibanem super 
adventu suo mittit, et cur veniat adiungit. Ibanes cum ducibos 
sibi subservientibus militibusque universis venientibus obviam foras 
prodit et un*a pemoctat, postridie urbem ilLis traditurus. Sub can- 
-dem noctem etiam Bryennius Philippopoiin veniensy in insidiis snb- 
sedit, die nimirum illucescente praedam pecoris abacturus. Is nt 
Ibanem' cum dncibus et praesidio ad successores excipiendos oppido 
egressum inaudivit, ad moenia accedit Urbani tempus venisse ratiy 
-quo Moeserum iugum excuterent, portis reclusis, iUum cnm Roma- 
nis introducunt oic quod* imperator diutuma obsidione mulUsqoe 
et assidnis oppugnationibus non potuit^ id Bryennius» Deo opitu- 
lante, dtra iaborem transactum reddidit ac Philippopolin Romanis 
'rettituit Ibanet diluculo urbem capttm cognotceoi, cam reliquis 



HISTORIARUM I. 37. '179 

%MmQ nvSofiepog xai oi aXXoi, drex^fV^^^ ^ oiitov. fterd ih 
TOvro Mixa^X o rav Mvotoy fiaaiXevg.w^ Bo^lhf r^g xt Ko^ 
y/sc9g xai hiQmv xenaQmv xfajovm ipqovQicov indxttro aipo-' 
B^ftig, xai inoXiOQxti nifinmv axQO^idv. fti/Qi (liv ovv iviavjov 
xai nBQotxiQm i Bo»iai\ag nQog xov noktfiov dvxetxw la/y^ 
Ifmg, xai xov §aatXimg fiorj9ovvxog xai xQijftaai xcu tTtntp xal 
fuC,^ axQoxi^. ftexd Si xopxo itd xdg avvBx^tg ifpoiovg xai^ xo B 
navxaxo^v dnoxexXcla^t xdg ngog xo J^jiv dq>OQ(idg xovg. vi^ 

looAxov oQmv xif Mtxa^X xiOg yvmfiaig JtQoaxi^ftivovg , xeer«* 
Itnmv avxovg , df&cxo n(og fiaatXia . ol ii eavxovg tc xai .xd 
gtQovQia nagif^a^ MixatjX. (lexd iixo xavxfjv xaxaax^tv 
navaxQaxu^ eTas^uXev ig xifv ^Pmfiaimv, xalxd dviOX£fixd fti- 
Qff x^ &Q^xfjg iXfjtaaxo ndvxa axQi^ Btjgag in£X9tov iv ^fii^ 

iSQotg ftuXutta ivoxatisxa. ixQaxfjas ii Xe/ag ov noXXijg itd 
TO rov^ yemQyovg ix nqovoiag toT^ ipQOvqioig xai xatg noX^atv 
iyxixxaxXeia&qvat. fiaaiXevg ii o viog iv Jiivfioxeixif iiaxf/- 
fimv, ovx dvxenel^ijXd-e MvaoHg itd xo ft^ irxQaxidv fjd-QOtaftivfjv 
H^fiaxov ex^iv. Xvnji ii avveix^o xaXenfi iid xo fiij ivvaa&cuC 

s^odftvvctadat xi^g noXefUovg . afaidt^mv ii xai ixxaiofievog xi} 
^fA^, inavtovxt fiipfvet x^ MixotfiX, iig ,/tv ftiv ix naQaaxev^ 
ijgx^vini ae dd-foiaag irxgaxidv, elaifiaXsg etg x^v ijfiexiQav 
Moi ixdxmaag Saov il^ijv . ifioi ii xo vvv exov divvdxmg exovxt 
ixnaqaxa^mgitaymviaaa^if ^iiirx* av fiovif yivoixo itaymvi- 

aSoaa^iu nfog ftovov.* ctvxog ii dTtBXQtvaxo fiifxe iyxifaXov av 

snit domum repedavit Poftea Michael Boesilam , Gopsin et alia qua' 
taor oppidula possidentem , Tehementer ursit roiasociue miiite obte- 
dity qui plut annum » imperatore et pecunia et equitious ac peditibus 
ferente suppetias, viriliter reslitit. Tandem cnm suos propter aasi- 
duoi impetus et undique praedusa yitae subsidia in Michaelem ani« 
mis propendcre cemeret, iis relictis, ad imperatorem perfugit: tum 
' oppidula illa «e statim Michaeli dedidernnt. Qua regiuncula auctujy 
toto cum exercitu in provinciam Romanam incubuit, superioremque 
Thraciam ad Beram usque univeriam diebus duodenis depopulatus est : 
tametsi praedas ita opimas non egit, quod agricolae icl praesenti- 
entes , in urbes et casteila se receperant. Imperator Didymotichi . se 
tenens, proptcr copiai non sufBcientes exire contra Moesoi non aude- 
bat : dolensque venementiui , quod hoitibus paria reponere non poi- 
•et , et pede terram feriens atqoe ira lucceniui^ Michaeli revertenti 
significat, ipium quidem» dedita opera coactii copiii, in Romanoruoi 
provinciam irrupiiie, eiqne incommodaiie qaantum potuerit: libi 
▼ero periucundum fore , quando aequo campo adveria acie nequcat, 
singnlari certamine cum eo depugnare. Reipondit Moeiui^ cerel^ro 



l8o CANTACOZKNI 

A,G. iZ29a;^tv /aXxia^ ^lhov tov nenv^.oitvmiiivov rjj nvQoyga wm* 
a&ai aiS^fov, 6 d' dvti ravTTig rfj x^^Q* XQV^^* avxop xs 
yiXmra noXvp ofpXijaBiv , €i fi^ rjj arfari^ noXXfj rs xai dyor' 
Bdij ovafif dXXa r^ iiitp ad/AaTi Siaxivivvevoi* iio ovii nqa- 
%Btv a nQoxaXshai noQ' avTOVm adrov ii t^ vnBgpdXXovTi n^ogS 
TOiavTa iidy$adui tov &vfiova9ai* /ufra fiiXQOv ii qaX/ag ai- 
Totq yevfjaofiivfjg laxvgag, Sfia dXXi^Xoig eriQOig fiaxQvvTai 
noXiBfiiotq. TOiavra dnoxQivdfievog i Mixa^X, iTmvil^tv^^ev 
Blg Mvaiav» fiaatXevg ii o viog ix dtivfiOTBix'^ ^ig BvtfiOh- 
Tiov iXdwVy Xvnfjg dvanXBa>g tov itd TtfV BiaftoX^v, y,od iixativio 
V. QoloTty'' eXBys nQog tov ndnnov ^ynoXXtfV tb xai dyadipf ixovtag 
OTfaTtav, xai ivvafiivovg xai avTOvg Big T^if rmv noXBfiimv 
iafiaXovtag ix Toi; ofioiov Tr/v ixB/vmv Xfgxovv , ij dQyovg xal 
dnQaxTOvg xad^Jjgdai navTBXwg, rj nqog anovidg x^^^^ niftr- 
yjovTag nQiafiBtg, avTOtg SQyotg oftoXoyovvTag, mg ndax^y /uo-i5 
vov iniTi^iBioi xaxmg, ovxiri ii xai dvTiiQfv iafiBV Tovg no~ 
VAl^XBfiiovg ivvaToi. oS iij SvBxa iiofiai aov , fiaatXBv, tvjv ii^ 
ixeivotg xai ijfxrv ixaTQOTBiav httTQit/fai* TifiwQtjaaftivoig ii 
Toifg noXBfiiovg fijg ditxiag Ttjg Blg ijftag, roir' ^irj, Btye ^ai^ 
votro XvatTBXBtv , rdg TtQog avTOvg notrflofuv anovidg , iyvn-iio 
xoTag dxQt^Ag wg dXvatTBXig aiuTOtg ro nQOBmxf^Qetv ^fitv*** 
TOtavTa fikv viog BtQTixB fiaaiXBvg, tov ngeafivTBQOv nQog 
ToyxaTd twv fiaQfidQtov noXsfiov S^OQfmv* naQwv ii xai o 
fiiyag iofiioTixog adTOtg itaXsyoftivotg „t6 ditxBta&a^** c2nB 

carere fabrum , qai, cum ferrum ignitam forcipe fas sit contingere, 
ipse 1(1 nuda manu contrecteL Similiter se ludos ac iocum futuram, 
si non per exercitum , et praesertiqi genere ac numero tam firmum, 
sed per suum ipsius corpus periculum subierit. Quare nec se factu- 
rura, quo ab ilio provocetur, et illum buc immoderata ira provebi: 
brevi arcta consociatos amicitia, iunctim cum bostibus proeliatQros. 
Hoc responso dato, Micbael in Moesiam perrexit Imperator Didy- 
moticbo Byzantium veniens, propter eam incursionem moeroria pie- 
nus, sic avum compellavit, ut diccret, iniqunm esse, cum in promptu 
baberent copias non modicas et virtute egregias, possintque bostium 
fines aeque incursare cum maleficio , aut desides et otiosos prorsns 
sedere, aut missu legatorum foedera petere: atque ita re ipsa con- 
fiteri , ad iniurias tantummodo accipiendas idoneos , ad remetiendaa 
autem debiles et impotentes ease. Rogare igitur avum, uti expe- 
dltionem sibi in iUos committeret: de qaibus ubi ob iilata detri- 
menta poenas sumpsisset, tum deniqne, si fructuosum videatufy 
foedus posse cnm iUls percuti; edoctls iam satis, non sibi expedire, 
Romanos invadendo antevertere. His verbis innior seniorem ad 
lelium barbaris faciendumstimulabat: quorum sermoni praesent ma- 
gnot dometticiu» laiiirias, inquit, accipere et incommoda imutte 



mSTORIARUM L 37. l8l 

ikiaatd rijv odvytjr na(fa t6 al^mfia rcoy aSutovymp q>iQ€u 
iii xai ndmceg avd^qwioi roTg xQBhrooi fikv iovXevovaiy oyfi-B 
nax9iig, aftvveadai ii al^iovai rovg taovg, av aiixmvtai* xai 
SfulXXov Toi aiQOvvrai xov xivivvov vniq roS fi^ iovlevciv 
xai r^^ svxXsiag, ^ rijv iv r^ avr/xa ^tformvtp^ iiu tov 
Itil ifofieQfiTeQa nadetv* oi wvi ii noXefiovvreg ^fitv Mvaoi 
ovx inng fieiXovg, dXXa xai iXaaaovg ^fiSv elai noXX^ Tff fii- 
T^f». of Te yitQ fiaaiXevovreg TJftmv ifietg tSv ixeivwv fiaaiXimv 

lOXBJ fQOv^aei xai dvig/lf xai ifmeifif rg nfig TOvg noXifMvg 
inefixere noXX^, xai aTQaTTfyoig exete xf^^^ xeu nXei'oai 
xai fieXxioaiv ixetvmv XPQag Te aQxere xard ndvra vneQex^^ 
atjg xai nX9J9ei arQaTiag xai fuyidet noXemv xai aQt&fif xai 
nQoaoiotg irfjaiotg -xai r^ aXXfi ndaji xaraaxev^m dtonov ovi^C 

iSixeAfovg fiiv ix tov iAofTroyo^ OQfjmfiivovg tffiag xaxovVj vfiSg 
ii ftif xQ^a&cu Tfj a^eriQf airmv iwdfiet, dXX* ifv avTOvg 
drifimQiJTOvg» tovto ftiv oHv vfitv nQoatfxetv fjyovftat toI^ /9a» 
aiXevatv* iym ii xai aXXneg ftiv nQO^vfiog nQog to Tof^ nQoa-' 
riyfiaatv vftAv eivTnjQCTstv iixatog elvai OftoXoym* nQog M 

soTOy ivearma wvi noXeftov TOVTOvi ovx aiTOxeiQif ftovov, cl^- 
Aic tcai xQVf^e^^v iitoig xai olxiraig vniQ Te Tfjg rmv Ofto(pv^ 
Xwv (iqfeXe/ag xai T9Jg eviol^tag tiSv fiaaiXimv vftmVj Tr/v ivvd^ 
T^ erotftog eifu elatpiQeiV xat anovif^v xai jiQodvfuav. oTo- 
ftai ii avx avTOv ftwov, dXXd xai tov; iXXovg oftotwg iftoiD 

perpeU a qnocunque, cum aeqne malnm fit in omnibus, pro laeden- 
tis persona tamen plus minusve cruciat. Hinc est quod mortaiei 
praestantioribus haud gravate serviont: de paribu« aulem si nocu- 
erint, Tindicare se postulant^ maluntque etiam discrimen gloriae in- 
carrere» ne seryiant, quam in praesentia florentem statum, dum hor- 
ribiliora pertimescunt lam qui nos iacessunt Moesi non soinm 
non maiores, sed multis etiam partibus inferiores nobis sunt. Nam 
et jos principes nostri illorum reges prudentia j yirtute , beilipis ar- 
tibus longe anteceliitis , melioresque ac piures, quam ilii, duces ha- 
betis; et ei regioni imperatis, quae et freqiientia copiarum et ampli* 
tudine ac numero civitatum .et annuis Tectigaltbul et omni genere 
apparatus iliorum regionem iongo interTallo superat Nefas est igitur, 
eos , quamquam infirmiores , nobis nocere ; vos antem potentia ve- 
stra oti nolie , sed impune eos vagari sinere. Hoc ergo , imperato* 
res, munus Testrum esse arbitror, eos compescere. Qnod ad me 
attinet, fateor atioqui non invitum, et merito, Toinntati Testrae iu- 
servire : ad hoc autem beilom, quod instat , non solum manus , sed 
etiam impensam et scrvos et qnantum maximum queo studium aia* 
critatemquc pro tuendis civium commodis et pro gloria nominia 
veitri conferre paratus sum. Quem animnm itom reliqois ^ere 



l8il^ CAMTACUZENI 

&.€. I Saa rcSr hmpa»€otiQ9»v iittxsHrO-a^ • «2 J' * vfttr iwat xai Tt^mJti^ 
%&XB rovTQ, xai *a9^ iavrovg ^fiftg, oi rijg avyxX^ov, noiij^ 
oavTBg ixxXfiaiav o^ ri xfV ^Q^'^^*^ fiovXeva6fu&a nsfi tovSe 
tov noXdfiov»** 
P. 113 i^V' 'EnanpiaavTog Si %ov nfiafivriQOv paaiXimg xat hu^ 
^•9^tfiy/€eifTog tjjv fiovk^v, ot rs fUTa rot; viov fiaaiXitog iXdovTsg 
xai ol Tfl nQBa^vTiQff avvovTsg iv Bvl^awT/ip tmv innpav&v^ 
^nfoaTeTaxarmv t£v ^aatXimv, iv ftiacug Tdlg paatXet^oig ixan 
^iaSTjaav avXaig, fiovXevaofisvot Tn^i tov noXifWv • aiyrfi ih 
j^evofiivfjg ini fiixQOv, ot iv Bvt^avr^tf Tovg fina tov viov nQoi-to 
xaXavvTO paaiXiag iXMvrag, iq>' olg avvjjyayov tijv ixxhjaiav 
Xiyetv, dg aitwv atTa av Xiyw<fiv dnovaofiivmv . ixe/vav ii 
tov fifyav iofiiatixov nqoT^enofiivmv Xiyuv mg xeu avtwv ro 
$aa xai fiovXofiivw xai q^QOvovvrmv, 6 fiiyag iofiioTtxog elno 
totaie^ „aviQeg avoT^aTimTat , iv to^ ndvreg avdifmnoir it^iS ^ 
xatovai Tf£> Te Tfjg vnaQx^^^ i^t^jg v^tefiivff fiiftfea&ai iia 
CftaXaxiav, xai tov ttig fi^ nqoafixovoTig d-QaavTffTi iq^tifievov 
ftiaetv . iio xai avTog ov tijg fifj nfoofixovofjg ^fii^ ioifjg av* 
tlxeadai na^eXffXv^ avfifiovXevawv , dXXa Tf/v vno tnv ^<^- 
yofvoxy eig ^fiSg dyaai xai nivotg itaaiod^elaav dtoXfUf t^o 
nQog td ieivd iXdaaaf fitj noutv* fi^ davftda^e ii, el, fiaat- 
Xevai ne^i tSv TOtovTiov fiovXevea^at nfoa^xov, avTogvfiTv 
nQOv&fixa tfjjV fiovXijv. ^ovftat yaQ xai noXvv avtovofiovftivfpf 
%. ifiitCt quod pro iifiels restitui, Intpr. qnoqae in sno cod. legit. 

in«strioribu8 inesse mihi persuadeo. Ac si vobis yidetar, iabeatis ■ 
licet, et nos, qui de consilio sumusy conveutum agentes» inter nos 
* de isto beUo deiiberationem habebimus. 

38. Laudata viri sententia, senior imperator habendi senatuf 
dat negotiun. Tum ct qui cum nepote adyenerant, et qui penes 
ayum Byzantii erant homines nobiles iussu imperatorum in aulae 
medio ad consultandum considunt ; sUentioque pauiisper facto , By* 
Antii^hortabantur iunioris comitesi ut de iis, quorum causa conye- 
nissent, dicerent; se quaccunque dixerint audituros Gum illi lias 
partes ad magnum domesticum deferrent , quicum eadem TeUent ac 
sentirent» exorsus est 'ille hunc in modum: Omnes homines, viri 
Gommilitones , adaequo iustum rentur, et de praesenti gloria sua 
^ propter infractioiftm auiroi decedentem reprehendere, et laudem sibi 

minime .congruam confidenter appetentem ayersari. Quocirca non 
ego in medium prodeo , ut vobis gloriae non debitae asserendae 
• auctorsim; sed ut eius, quam maiores vestri magnis contentionibns 
iaboribusque partam ad vos transmiserunt, per ignaviam ad rcs duras 
non obscuranuae consiiium impertiam. Ne vero mirum accidat, si, 
cum talis deUberatio imperatores deceat, ego eam vobis proponanu 
Sic <|iim statuQ , et civitatem lil^eram et regiium plus privatis com^ 



UlSTOaiARUM I. 38. 1 B3 

xai fivunXsiOP nXe!m rovg ISioirag tifeXsty avfAn^av OQ^ov/iti- k.C, iS^a 
rtir, ij xaxmg ndaxovaav dd^oav, xad-* hcaarov ii svn^ayov- 
aav Twv nokn£v. dvarvymv fiiv ydq ev evn^yovaji TJj naTQiVt 
(lakiav^ av Tig itaad^ono * sd Sh qfSQOfuvog ev aTvxovar^ ov^ 
S6ev Jfrtov avvanokkvTai. onOTS ovv xai nokig xai PaaiXsiaJ} 
ngog fikv Tag ISiag avfnpoQag oHa ts uwix^iv, slg Ss Sxaarog 
aSvvaTog nQog Tag ixs/vtjg , n&g ov XQV ^^^i '^Q^nff ndwag 
ifiiysiv (»vTfi; a fiiv ovv slg ^fiag 6 t£v Mvamv s%v§Qias 
fiaaiXsvg, ndwsg dxjjxoaTS xai avTo/. tcoi^ aXXm yaQ Xfjatsiatg 

^o/QiOfiivav , ij, stnors xai iafidXXoisv aTQa^iS, axQt T^g axQag 
dq>ixvovfiii^v xtfi afia t^ aia&fjaiv naQaaxsVv dnoSidQaaxov-' 
Tfov stg Tfiv ISfaVj airog wansQ ovx slg noXsfiiav^ dXV sig %^v 
iSt'av notovfisvog Tug aTQaTonsSsiag, daq>aX£g xa^ijfisvog iSf^ov , 
TJ/y yijv ^fimv ini SvoxatSsxa ^fiiQatg* xai TtQO^Xdi ys a^Qk 

iSBJJQag xai TQaiavovnoXsag , rifivmv avTijvm si ttp Ss SoxstPAi^ 
Sid TO ix nQOPOiag iv %aZg noXsai xai Totg ifQovQiotg rci ts 
^oaxvifima xai Tovg dvdQwnovg iyxaraxXstad^ivrag iXdaaca^ ij 
sxQijv ysvio9ut, rj/y ^ijfi/av dvsxTOv Sivaty iario s^anarAv iav^ 
roy. iav yoQ f4^ vvv Tific9Q?jaoifisda avTOvg ag/io^y xai SsvTi- 

^OQw eafioXijv noii^aowat xai tqitjjv * xai ov fiovov Tovg Ttov 
noXfwv S^fzovg dn* iXaaaovmv oQfiooftivovg dnoarsQijaovat xai 
rovTQ»!^^ aA.^a xai ijfiag Tovg SvvaTOvg ^ noXXd xaXd XTr^fjtaTaV.^^k 
sxowag xard r^y x^R^^9* ^tjfitciaovat noXXd • Sto Sij xai na- 

modatanim , si anivmum feliz lit ac beatam , quam si, civibus sin- 
giiiis felicibus ', ipsum totum simul affligatur. Nam infortunatus quis- 
piam in patria fortunata seryari facillime queat: fortunato autem in 
patria misera jdihilo minus cum aliis pereundum est. Quando igitur 
ciritas aut regnum priyatas calamitates prohibere potest, siuguli 
autem per se publicas non possunt, qui tandem ei non omni rationc 
ab omnibus succnrreudum est? lam quae Moesorum rez insolenter 
in nos admiserit, nec vos utique iatent. Nam cum praedones aiii 
quamvis nonnunquam etiam turmatim irruperint, simul ad fines per- 
▼enerunt, et adesse animadversi sunt, in sedes suas refugere solent: 
iste perinde, quasi non iu hostium, sed in suis terris naberet sub 
signis exercitum , nuUo metu fincs nostros insedit, diebus duodecim 
agris usque Befam ct Traianopoiin depopniationem hostiliter intulit. 
Quod si quis putat, quia re provisa agrestes se cum pecoribus caslel- 
lis atque urbibus incluserint, minus detrimenti acceptum ease , quam 
pdtuisset, et idcirco tolerabile vidcri, nae ille vehementer errat. 
Nisi nunc eos pro eo ac merentur puniverimus, iterum ac tertium 
' irrumpent : neque solum tenuiores cives suis /acuitatibus spoliabunt , 
A*d nos quoquc opulentos , qui multas ac nobiles tota regione pos- 
sessioues habemus, damnis aflicient. Quamobrem hortor vos, ut 
uon modo qua altitudine animi, veium etiam qua illorum despkicu- 



l84 CANTACUZENI 

Twv nqoyoviov, dXka mi nara^qovfifAmtt X9^l*^^^^ ixBtvoi %b 
^yuQ ix Tov dsi vtxqv roiq Mvoovg ixvfmvi^av exovvBq x^v 
toXfusVf $uxTaq>QOv?iTix£g iitfjsaav avTOtg, xai fjfi!^, idv t^g 
txtivwv uQST^g xai nqo&vfiiag q>av£ftsv fyjXaTai, to avTO «£^-5 
OTai • BXOfiBV ii xai nokkd ivixvqa da^aXJ^ tov n$fiyevia&at^ 
Sv avTtiv iv t^ noXifjuf» ij ts ydq ^furiqa OTQand nXsim xod 
rd nokifiia xqaTcuoTiQa , vfiw tb Tijg avyxX^TOv noXXoi t£v 
ixsfvwv fiaaiXiwv od qtqov^ast fiovov, dXXd xcu dvigtf xcu tu/" 
fa rjj ngig OTQajtffiag vnsQixsre nokv* X9^(^^^ ^^ ^^* ^^^ 
rmv xoivwv fiovov, dXXd xai ix twv iiimv iQQdfU&a fiakXov 
ixeivatv* oTg sl fiJj xQV^^if*^^ ^^9 onire dv dnokavaaifisv 
C^^C H otvTwv dfekciag dnOQw. wg o3v iv naaiv insQixovtsg 
avTwv, iiid%wfi$v a^TOvg o%i to ig rifv ^ftsriQov slapdXksiv 
ov kvairekig, dkkd to rijv iiiav daivij xaQTioita^t dyaToj^iS 
TOi^ xai nQo9vfi(og avvaywviacifisd^a * xard rivis rov noke^ 
fiov rotg '^fisriQOig fiaaiksvai xai XQW^^ ^^ oixsraig xcu 
ToT^ awfxaatv avrotg, rjj rs rrjg ^Pwfiaiwv ^Sfioviag rtfi^ 
dno rov fiij vno reiv fiaQfidQav xaraipQOvettadat , ^ dyakXi^ 
fieda ndvTsg, §oij9mfjLSv xai fi^ qtsvytofisv rovg novovg» aao 
fisv ovv sinov , nQoSvfxtog anrsadut rov nokifiov naQatvciv 
vfitv , ovih avrovg av koytaafiivovg iog ov xakSg sxavatv, 
Pdvtstnstv ioxcS. ort is nQog n^v iajjynaQtaxsvaaftcu xai av- 
fog xai anovi^v xai nQo9vfuav, J| avrciv ^arcu- rcSv SQycov 

k4. Ad.orm MS. iliaxat. ED. P. 

^a maiores vestri consueveratit, in hostes feramini. Nam illiy qnod 
Moesos semper vincerent , tutius audentes , contemptim in eos inva- 
debant: et nobis, ai eorum virtutem alacritatemque aemulabimnr, 
Idem licebit, Multa porro ac non dubia victoriae pignora siippedi- 
tant. Primum enim copiae nostrae maiores sunt: aeinde apparatns 
bellicus validior ; multique de hoc consessu nostro regibus ipsornm 
et prudentici et fortitudinc et rei miiitaris usu praestant. Adoe quod 
pecunia, qua publica, qua privata, plus illts possumus : ea si hoc tem- 
pore non utimur, num quando cum cmolumento nostro usuri simus, 
equideln dubito. Quoniam ergo rebus omnibua antesumus , docea- 
inus illos, non in alienam provinciam irruere fructuosum, sed sua 
secure perfrui iucundum esse : et in hoc bello imp«ratores nostros 
et sumptu et servis et corpore ipso adiuvemus, et decos Bomani prin- 
cipatusy quo gaudemus, a contemptu barbarorum, nullum laborcm 
detrectantes , conservemm. Quae igitur de btsllo impigre capeaaendo 
dixi, ea vos (juoque approbaturos puto* Me vero eodem ardore alacri- 
ter adiuvandi incensum esse , facta ipsa documento (trunt Fortitudine 
«nun, intelligentia et bellai^dl scieatia pierotque veftraiB priores fcrres 



HISTORIARUM I. 38. l85 

r^y oirdJ«iSiy nOQalMpetv» Mqitf /liv yuQ xai awiasi xae A.C. i3aa 
ifinstfif t^ n(f6g rovg noXifiovg noXXotg av vfim avyx^Q^" 
aaifii To nXiav Sxsiv* TJi nQo9v(i{tf ii i^ xard ra sQya xai rtg 
VTiiQ xJig r&v ofiofpvXay €og>sX€iag xai rijg fiaaiX&ov jw '^/i&^ 
Sftiqw tifi^g xai ijfmv avzmv evdol^/ag xai xQ^l^^ta xai oixi" 
rag xai avro ro aiSfia iniiovvcu, ovSevog eivai iBvrtqog a|ico. 
mg oiv ovx vni(f €dio§iag fiovov, dXXa xai r^^ etaineira aatpa" 
leiag fiovXsvofievoi f ovra> xai tf/fi^piaiifie&a xai dtl/wfie&a rov 
npXifiov xai fir^ /^/(pot;; q>ai.vmfie9a rtSv nQoyovcov, ot fieraPAiS 

lonavwiv xai luvivvmv ro fiif vno r£v roiOVTwy negtfpQOvetad^ai, 
noQiSoaav ^fitv* iXka noXv q^ofieQcireQOv vofnXc^ev r^v ovaav 
€dio^i'av. dnQayfioavvji av afaiQed^^vai. , fj xrcifievoi drvx^ 
aau'* Toioilra fiiv o fiiyag iofiianxog einev. S nQcoroarQo^ 
rcoQ ii fur' avrov ,,firf vofiiXere" elnev „io naQovreg, rov 

iSfiiyav iofiianxov fiovov TOiavra xac fiovXevead^ai xai^ nQO^ 
^vfuta9at , dXXa xai ^fitv anaai ravra avvioxetv xai fJLtf 
a» ra JjfiireQa OQ&cod^^vcu, el fiif xai anovi^v xai roXfiav 
a^av xai T^yg r£v nQoyovtov xai fjfimv avx£v dvaXaficofiev 
evio^^iagJ* rd laa ii xai ol rtg viig fiaaiXet avvovteg avv^ B 

2oenetl/fifiaavro navteg. rotg i* iv Bv\^avritf t^ nQeafivriQif 
avvovai fiaaiXet dvayxata fiiv o^ix iioxe^ rd eiQrjfiiva* ov 
piivroi xai wg dXvaireXfj iroXfitjaav tpaveQmg dvreinetv, aXXu 
noXXd ig)elj,^g avveiQavreg, i^ cSv xareaxeval^ov oJjjAco;, wg 
tet r^v dnQayfioavvfpf fiaXXov aiQBtadai, dviartiaav davfi" 

hand aegre eoiiceaserljii : Ternm aUcri ad opas ▼olunUte et confe- 
rendU in«uper ad utiUtatem ciTium, ad imperatorum diguitatem^ ad 
Boatram ipsorum celebritatem snmptibus et servis domeaticis et hoc 
Ipao corpore meo nemini me aecundnm numerari toIo. Ergo qnasi 
non de gloria Bolum, vemm ettam de futura securitate conaultemus, 
ita aententiai dicamu» et ad bellum accingamur: neve a maioribns 
nostris degeneremut , quorum opera pericuiisque effectum est, ne ab 
istls contemni possemus : sed multo formidabiiius arbitremur , partam 
claritudinem per desidiam posse araittere, quam in ea retinenda ca- 
sns adversos experir|. Hactenns magnns doraesUcus , quem ekcipiens 
protostrator , Ifolim cositetis , inquit , vos , qul praesentes estis , haec 
tantummodo magnum (loraesticum consulere et ad ea promptum afferre 
stndlum : nobis qiioque universis idem videri scitote : nec nnquara 
res «lostras feliciter ituras, ni diiigeDtiara et animos maioribus nostris 
nostroque Ipsomm nomine dignos susceperimus. His luuioris impe- 
ratoris comitatus ad nnum a«sensit At senioris optimates non duxe- 
mnt pro necessariis quae dicebantur, tametsi ea palam ut inutilia 
coargnere non auderent : sed multa deinccps acervantes , quibtis 
otium potins eligcndum astruereut, discordes surrezerunt; qnasi in 
tam perplex.0 negotio certum consilimo reperirc nequirent; revera» 



1 86 CANTACUZENI 

V. 93 a//jy;^oy/ai' xadtajufieyoi, ro i' dXrjd-kgf ovx ^ r^ xoiv^ Xv^ 
aiTeXet, dXk* S avTotg idftf iiatpiQBt axonovnsg, hctixQocirro 
Jfe xal 01 paaiXstg evSo&ev rmv X$yo(JLivtov , ovtBg ov fio- 
xQaVm PaaiXevg fiev pvv i vioq itpd-iyl^aTO odSiv ii yeS 
CnQeafivT€Qog twv fiiv avT^f avvovTmv dvaviQ/av t9 noXX^v 
xaTsyivwaxB xai dfiovUav, rovg Si t^ iyyovtp avvovrag idnv^ 
fiol^s Ttjg BdfiovX^ag, xai rijg vTikf tov xoiv^ avfiqiiQOVTog 
anoviffg iTr^ver fidXuna ih roy fiiyav iofiiartxov avvtrSg 
ayav xai xatQi't9g fiepovXevfiivov , xai dxQifiBrg SXeysv avrrfio 
Tov nQhg firjftQog ndjniov ;|fa^axr^(»ag ivoQav^ o^ ovr»; ^v 
rd Ts iiovTa avvstvai H^vg xai SQfifivsvaax Tavta Ixavog 
xai xaTanQd%aa9^ai iQaaTtiQitoTaxog* „tog naQ^ ifioi XQtrijf 
siys irsXsvTtov i^ oatfvog ovx s/w iidioxpv Tfjg fitMaiXsfag 
xaTaXtnstv, ixstvovdv avvsPovXsvaa ^Ptofiaioig nQOtnijaaadtutS 
DiavTav." ovTto fisv PotaiXsyg tSv fiiv xtniyvw, Tovg sri^ 
Qovg ii ^'toasv inaitvtovm avTOg i* o^Ti X9V ^QOxrsiV afia 
rtf vitp fiaaiXst nsQi rov nQOxstfiivov ifiovXsvovro noXifjitWm 
H^srd^ovTsg ii rov Xoyov^ ov nQog fiaatXia rov vittv i fiaai^ 
Xsifg MvaSv fisftj^wxs Mixtx^X, (tog siat)^ oXt'yov X9^^^ iidw 
T^v iaofiivrjv adrotg tptXiav avtnQoxsvofisvoi nQog rovg sri" 
Qto9'i nov fiaxovvrai noXsfitovg,) xai fAtjiiv Hsqov tnoxd^s-' * 
a^ui ivvdftsvoif ij- on Mixct^X r^v fiocaiXitog disXtp^v, fjr^ 
TSQofisfittaiXsvxoTi Mvaav trvvtoxsi, fiovXsrai yvvtzHxa dyayi^ 
a^tu , insy/^i%orTO rir fisv fitiaiXia rov vioiv H^dorra jB«-a5 

quQd, commani posthabito , sua ipsonim compendia secUrentor. Non 
procul inde ex occulto imperatores hos sermones -auscultabant ^ tacen* 
teque iuniore, senior suos yalde effeminatos atque inccmsaltos iudi* 
cabat: uepotis contra ut consilio bonos publicorumque commodorum 
cupidos suspiciebat atque commendabaL Inprimts yero magnnm do« 
mesticum pradenter*aamodum et adtempus accommodate consuluisse 
pronuntiabat : et se in illo avi matemi expressam intueri 'imaginem, 
qui tam celcriter arripuisset, et tam idonee ekplicasset» et promptis- 
aime confecisset, qnae res postulasset: ut decreycrit, si absque sne- 
cessore ex se nato de yita exiret, Romanis suadere, iilum potissimnm 
sibi imperatorem praeficerent. Hunc in modum senior iilos danma- 
bat, bos iaudibus extollebat, et cum nepote de belio suscipienda 
cogitationes suas communicaJl>at Gum autem yerba .perpenderent, 

?|uae Michael Moesorum rex imperatori iuniori renuntiari iusserat,* 
propter futuram iuter eos amicitiam sociatis armis aiicubi cum fao- 
stibus bcliigeraturos,) quoniam aliud diyinare nihii poterant, quam 
eondcm Michaelero Antlronici minoris germanam sororem Theodo* 
vam, Sphentirthlabo regi defoncto antca ii(iptam« ttataitse nxorem du- 






HISTORIARUM I. 39« 187 

l^a^rfov, or^ariav avva^fofi^Biv tSg iq T37V Mwrfm krfiaktjvr^ A»C. iSa» 
ra. st fiiy o3v iv raZq ^fjti^iq t^g napaanev^q S xmv jHfv-l^.iiO 
aw nf€<Tfiefav nifiif/ag fiaaiXevq x^^o/ij ngog anovSag ini 
T^ T^y fiaatXimg y^fiai dSBXipijv, xtjv arQariav naXiv xara 
BniXstg iiaXv&ijvai* d ih fi^ inix^Qvxsvoiro, slg r^v Mvaiav 
iafialsiv. ini towok fii^v ovv h viog paatXsvg il^X^ roS 
Bv^arriov xai avmjd-Qot^s rijv or^aTiaV. 

k^* Mffral^v ii avva^QOi^oftivov , ix MvaA paaiXingB 
iq>Aanfro nff og fiaatXia rov viov nQiafiug, 8 Ff/iog xai S 

lonavrJiog, Xiyovrsg tig S fiaatXtvg avrav paatXtvai ^Ptofia/mv 
idiXmv $lvai q>tXog, rip/ fiaaiXiag Spjfisv ttt$X(p^v, ^ Tff ngo 
tivrov p$PaaiXsvKori MvaSv awfpxei, uai ra vsvofitaftiva r 
trtX^tdifaav ini roXg yafioig, nQoai^xBtv oiv rag fiiv itatpa» 
^a^ airaao^ nai nQwpaasig rov nohifMOv hcnoitcv yevia&ut» 

tSavrov^ ii $iQip^txag 9€ftivovg anoviag, roy ig dei ;t(^oiw 
dvafu)rwadui *Ptofta/ovg Mvaotg nai fojiiv dXXJfXiovg diixd:v,c 
dXX* SansQ ino filav rffBfi^iav ndvrag rslitv. daftivtog ii 
avrovg isl^dfjtevog paatXevg xai itoQOtg dfiettf/dfievog §aat* 
Xtxmg, xai rf^v yByevrifiivtjv intyafiiav xard yvcifttfv avr^ ye^ 

Myevije&at einaiv, eha xdi avrog n^bg rov MvatSv fiaatXia 
xai xMjiearffv rov JlaXatoXoyov ^AviQOvt^cov rov fiiyav ar^ar^ 
roneidfx^v xai ^ltodwfiv rbv ItinXtjatpdptiv ngiafietg afia avv^ 

. elSinefi^f/ev avrotg fiefiatwaovrag r^v etQ^vffV* xai itijyov ev^Y^ ^ 
anovioi 01 ^Pwftatoi xai ol Mvaoi ftixQi noXXov^ rtfp re arga^ 

%Srtav ixiXevasv in* oiitov Sxaarov iutXv^ijvcti, xai r^ ndnntf 

cere, conTenit, ati ianior ^tra Byzantinm copiaf colligeret, in Moe-^ 
•iam irraptums. Si interea dam id molirentur , Moeaus per legatos 
ob sororem eius ducendam ad foedus se oSerret > milites oppidatim 
dimitterentur: si id non faceret, in incepto pergeretar. Fost' haec 
ionior imperator Byzantio exiens miiitem cogebat. 

39. l>a|n exercitns conqairitur » adsant oratoret e Moesia Gri- 
das et Pantzus , quorum oratio liaec continebat : Regem ipsoram ex- 
petentem imperatornm Romanorum amicitiam, sororem imperatoris 
10 matrimoaium accepisfe solenniaque nnptiaram consnmmata e»9e» 
Decere igitnr diseoroias omnes et beili praetextus tolii «e medio* 
Bomanosque Moesis, percusso pacis foedere, in perpetuum coniungi 
et mutuum temperare ab omni iniuria et omaes vclut sub uno prin- 
cipato censerL Excepit eos libenter imperator donaritque regaliter, 
et aCnltatem istam slbi optabilem acciwse testificatus est Peinde 
ad eondem- regemy iam sororis maritum, cum iisdem oratoribus . 
Andronicom Palaeoiogum magnum stratofi^darcham et loannem Aple- 
•plHicem ad paccm sancienaam m^it; perstiicruntque Romani et 
Moeai ia foeuecif oommaaioiie dia. Miiitilyas item domum tedirci ^ 



l88 CANTACUZENI 

A.C. iSa^xtti patnXitiii yQafnfiarmv rci yeyeyfifiiva iiiiXov. dXXa ral^- 

Dra fiiv rovror avrfivix^ Toy r^inov. ro ie ^ ^Tnt^fioQimv 

SevdxKW nXii9ti re dvaQi&fiPfrov a;^£<foV h tcai ivvarwra^ 

%ov rSv ixaoraxov idvmv, iv ftiv rol^ naXamiqoiq XQOVotg 

iniatwg ilg rtjv 'Ptoficuav BtafiaXXov, rd fiiytara ixdxov, to5 

nqoarvxov i^avSQanoii^ofiSvov anavm avvitovrsq ii ol fiaai- 

Itti ^Pmfiaitov, tog fidxS ^9^^ avroig iiaynv^fa&oi advnx- 

woi,€l$v, idQOig xai q^tXotpQoavviug rovc avrcoy d^eQanBvov^ 

TBg aarQanag, ro fi^ vn* avrwv iiaq^&B/lfta^tu ixaqnovvro» 

ftuXtara ii adrovg i^tffAiqov xai <piX/c9g iteri^t nQog 'Pto-io 

fioiovg t6 «X TcSy fiaa^uxmv otxmv ywaikag ayiadai ionrroig' 

P. in WQiftdxffrov ydq avrotg t6 toiovto itd ro rov fiaatlia ^Pm^ 

jiaimv ItiXtl^dviQOv rov Maxsiovav xai IleQawv paatXimg oS^- 

a^i itdioxov slvau 8 iff xai ol ^Pwftaitov fiaatXeig etiorBg, 

naqdivovg rifv o^tv itanqautg', ovd b3 yeyowtag fiovov, dXXdtS 

xai i^ dai^fiwv ytvwv iv roXg fiaatXc/otg ixrqiq^ovrBg , tig dv- 

yariqag iavrSfv i onore iioi, roFg Sxvdwv aarQdnatg xatify^ 

yfiwv. xal itd rotovrwv imvotAv xai rqonwv ^^anevoftevoi 

ini nolXo^ matv ovx iaifiaXov eig r^v ^Pwfiatwiv. roS ii 

Srovg, ov MtxaiiX o ^Pwfiaiwv fiaaiXsvg rwv IlaXcuoXoywv jio 

itvreQog irB&v^x$t, r^vMva/av Stvdtx^ xaraiqafiovrBg arqar- 

rid, fiigog n airtjg xai rijv X)iqvawv ajt^» ^Aiqtavovno^ 

B Xet»g infjX^ xai i^ijfi/waev ov noXv, ars xai t^c arqartag 

^iof^ftijrov ovaf^g. rov ii intovrog Srovg^, rov viov Paat" 

kiwg itd Toy nqog rhv ndmrov noXsfiov Tuqi Bv^dvrtov Anr^a-^S 

inssis, de tota re ad ayam perscripsit, Et haee quidem isto modo 
CTeoeraiit Scythae antem ad montes Hyperboteos ineolentes, infinita 
propemodam gens et omniam ubiqae gentium potentissima, prisca me- 
moria anniyersarie fines Romanorum incursantes, piurimam cladem da- 
iMint , ouidquid occurrisset in serritutem abripientes. Impetatores Ro- 
mani au certamina cum iilis miscenda parum se posse animadTertentcs, 
maneribus et humanitate qnadam eorum satrapas demuicendo yastita- 
tem ab iis redimebant : quos praecipue emoiiiel>at et Romania conci- 
llabaty quod ex imperatoria famiiia axores nanciacerentur : hoc enim 
decertatione dignum ducunt; propterea quod imperatorem Romanum 
Alerandri Macedonum et Persarum regis successorem esse arbitran» 
tnr. Scientes id Romani imperatores^ eximia puicritudine yirgines, 
Bon 'generosas tantum, sed plebeias quoque in palatio alebant, et 
Scytharum satrapis, si quanao peterent, coUocaEMint: qai hoiusce- 
nodi commento et tali ratione deliniti, perdiu quieyerunt. Sed quo 
anno Michael imperator ^laeoiogorum secundns e rebus hnaania 
excessit, partem Moesiae%t Odrysoa usque Adrianopoiin incursa- 
rnnt , haad magna cum pernicie , quod numero pauci erant. Anno 
sequenti, ianiore imperatore causa belii * advenus tvan iuxia Gon* 



HISTORIARtlM L 39. 189 

VMievfiipov f SHv&ixij argaTid odn dXfytf i^ t^ *Pa»jua/«0y A.G. 13» 

iafiakovaa, nSaap ftiv iniiQafiB rijv 0Qa*ijv, S^fifutoas ii 

oi noXXa dia ro tovc a^^foyrag rcSy tuna OQfxtiP nokftop 

ripf Sfoiov nQoyvivTag , roii; xavd rijv X^^^ iaxsScKffiivovg 

Siv^mnovq avaretkai stq xdq nolsig, efiiofiijg ii /v^<xricoyocA.Ci3a3 

mafiiptjg, ht xAv Scv9£v ivoxa/Ssxa fivQidieg iaifiaXXop sig 

Tijy 'PwfuUwv. iatffaxfiYovv ii avxw fivqioQyol xs xat x^ 

l/ofxo^ xard rav OQid-fiov , xat avxoxfdroQsg axQaxriyot ivo, 

Toixdx xai To^^lov Tofydvm ix^oviaw piv ovy 61 J^tv^C 

tOfiikiaxa iv rfj iafioX^ ravxf/' rBaaaQaxoarj[ ydf ^fiiQf fier* 

avxifv iv /iiaji xad^fAevot rfj &ffxfi, a^n}i^ iirflvv xai nXJj^ 

9iq XB dvi(fan6iwv slXov xat Xetav eriQOV oix oQid-fitfxiiv, 

xai rd ftiytoxa ixdxmaav ngfy paatXicog yijvm fiaaiXsvg ii o 

fiog r^v fiiv ino ^Fmfiaiovg &naaaiv ovx ^iwijdii awa^oH^ 

(5aat OT^^arioi^, (iuaxeiaafiivoh ydg xard niXfig ifpvXaxrov 

sxaarog rifv avx£v,) oaovg ii ivijv fidXtara avva9qoi'aag, dvt^ 

Xfsvwv nsQiffBi, stnov fiiqsi nvi rijg Sxv&ixijg axQaxiag iv^ 

xvxAv, oaov av i^g ifivvaixo avxovg. int nsvxsxa/isxa fiiv 

oiv ijfiiQsug xo airo inoisi awsxo^g; fitiiiv ii iv '^fiovXsro 

^oivvav, slg ^AiffiavovnoXiv iX9tAv, ro fiiv noXv xctriXiTtsv ixsn 

xijg axfariSg itd xo rmv ininiisAov rijv noXiv sinofstv, avrog 

ii r^^ argarisig oXfyovg Sfia r^ fisydXtf iofisarixtf Tra^aXa- 

pm, rijv ig diivfiAxsixov fjsu ,fisroi%v ii rtjg rs *AiQiavov 

xat avrov , iv X^9*'V ^^^^ IlQOfiOvaovXov nQoaayoQSvofiivtf, 

5. A. C. i3a4 ed.*P. margo; aed in hanc annnm initium certe 
iQdictionii sepkimaenon incidit 

•tantinopolin considente , ingenf eoram mnititado Tlirftciam popn- 
labnnda pervaait Sed ideo parum nocait, quod praefecti rem 
iubodorati, per agros sparsim liabitantes in oppida coSgeraut Septima 
autem indictione inchoata, cehtum Tiginti miliia se mtulerunt cum 
myriarcliis et chiliarchis suis ; Taetach et Togiu Torgan summi erant 
eoram imperatores. £t hanc depopulationem , castris in media 
Thracfa positis, din, nempe ad quadraginta dies, ezercuerunt: mul- 
tisque mortalibus servitute multatis et immani praeda capta, eam 
quammaxime attriTerunt Imperator nepos nniversum exercitum con' 
gresare non potuit, quod eius l>ona pars in^urbibus pracsidiarios 
ageoat: congreaato autem quantum iiculty operam dedit, ut mani- 
puios liostium circumeundo iniurias pro viribus persequeretur. Quod 
cum diebus qninis denis conttnenter frustra fecisset, Adrianopolin 
concessit; ubiy quoniam ea urbs commeatu abundabat, maximam 
copiamm partem reliquit, paucisgue et magno domesUco assum- 
ptis, Didymotichum se conYertit inter qnam urbem et Adriaaopo- 
lin apnd Promusuii casteUum in Scytharum globum, cnm captis 
auQicipli» et ingenti prkeda yenientemi incidemnt; quoi pro natara 



igo CAMTACUZEin 

A«C i993aT(>flnrff ncgihvxw Siivd'txg, dvi^dnoid tb hkh loimp^ "kBlav 
dyovaji noJiXijv» ovrco ii rotf zonov nci^aaxoytog , toEq ftsv 
. ^Pm/iicuotg ^ T€ov JSxvdwv or^arfa ^v jcaraq^avijg, ovx^t ii 
xai -^ ^PiOfiaiwv avxo^g» povXBvaafjtivtf S^ r^ fiaatkci^ afia 
T^ fiiydkif iofieartxtp, iioMi imxBtQitv avroii, dual T(»i-5 
nkaaiovg 17 xac nk$tovg %Av aipttiQtov iv0fit%0VT0 cr^ariorafy* 

y* 95^aay ii oi TQig, dXkd xai iexdxtg Toaou tjaav.yaQ iyyvg av- 
tAv xai igBqoi iaTgajoneievfiivoi, ovg dipavBtg 6- ^EfiQog enoi^ 
ti XBifiivovg naQ* avj^, o[ n^ooffioi^dovv, ysvoftivdfg ri^^ avfir- 

P.iiBfiokijg^ ovtio ie iol^av, xai Toig <n^ajtmaig TffV yvtifjLtpr ixot^io 
Bfovvro. dg ii xai avTotg iioxBi fiax^ia Blvai', xai fiakkov 
^aav nQodvfiOTBQOi tov fiaatkiiog, %wv tnnmv anofidvjBg xai 
^ov inixakBadfiBvoi , TOvg fiiv diixtog inunQajBvaavTog xo- 
kdaaadui Tfjg ditxtag , avTotg ih Ttfito^ijaai itxatmg dfivvo- 
fiivoig, aTavQ^ vb xadvnktaavTBg BavToifg, Sfinnoj^ yBVOfiBVOt,iS 
injicaav roTg ^aqPdQOtg dTQimtg .xai naQafioktf (pQOv^fjteat'. 
xcti oi Sxvdai iiovTBg dvrcnfjeaav xai avroi* nQoaifioijdovv ii 
Hai oi iyyvg iaTQaTOnBiBvfiivou xai yBV0fiiv?jg fidxffg xaQTBQog, 
d^BOv avfifiaxovvTog To!£g ^PtofUuotg, irQiy/avTO tb xovg fiaQr 
ItfidQOvg xai ivtxtiaav xard xQOTog^ xai Tovg fiiv dTtixrsiVOP^o 
avTtiv, Tovg ii kotnoifg dninvtl^av jBlg xov ^E^qov ifi§akovtBg. 
iiBawdTfaav ii od» nkBtovg oxreo xai Btxoatv avTtiv, ohiVBg 
laxvatMV itciv^l^aadui^ roy norafiov. ol ii ^Ptofitdoi rov; tb vb^ 
XQOvg axvkBvaavTBg tcSv nokBfumv, xai t^v akktjv iiOQndaav- 
TB^ dnoaxBvijv, xai t^v kBtav xai rov^ aixfJtctkooTOvg kafiovrBg,^ 
^xov Big diivfiOTBixov afia r^ fiaatkBii t£v ii itaatodivTtop 

■ 

Ipci ▼idebant ipai quidem, sed ab illis Aiiiiime ?i(lebantar. Con- 
sulto prius magno doinestico, visum ih eos impetum dare» iamcisi 
amplius triplo plures apparebant: erant autcm plures decics. Nam 
et alii iuxta tendebant, qui prope Hebrum latitabant et, pugna coe- 

Sta, eos adiuvabant Consilio militibns patefacto, cum congnieret 
iorum voluntas et sentcntia, seque imperatore ipso pugnandi cupi* 
dioreB ostenderent, de equis descenderunt, Deum suppliciter oran- 
tes, nt tam iniquos praedatores punire et iniurias iuste se defen- 
dentium ulcisci ▼ellet Tum signo crucis communiti, rursum equos 
ascenderunt, constantique ac Gdenti animo in barbaros se incita- 
runt. Scythae cum his, qui haud ptocul considebant, viso Romanp, 
contra gradum inferebant. Pugna atrox conseritur; Romani , Dco 
auxiiiante, vlctores evadunt, partimque hostium mactant, pariim in 
fugam vertnnt, partim in flumen Hcbrum compcllunt ac summcr- 

fiint: quorum octo et viginti tantum tranando vitam retinucrunL 
omani cadaveribua spoliatis vasisque et sarcinis direptis, cum 
praeda et captivis, duce imperatorey Didymotichum ingreasi lujit 



HIS^^RIARUM L 39. IQI 

fioQfidfmp $lc ro fifya argaTonsiov iX96v%my ^ eJcTor^ flrr^cc-A.C. i323 
nff^olg ijyyiX^ ro avfifiay, arQariav ix t£v aQ^arfov ovx oXt- 
ffiv iniX$l^dfievoi , dniarstXdv xad^ ov ij jidx^ ronov iysyovH, 
tig av $1 fihv ivrvxoiev rofc vixjjaaai ^Pmfiaifov^ dvafiaxi- 
Saofvrai r^v ^rrav* $1 i' ovv, dkXd rovg t€ ag>eTiQOvg d-dxl/coai G 
vtXQOvg , xai $$ riveg iv at/ror^ evQBdxSaiv ifinviovreg TQav- 
fioriai, dveXofisvoi dl^uiamaiv inifieXeiag» iXdovrsg ik xai 
ruqffjg ^tmxoTsg rovg vtXQOvg, (ZmvTa ydg ovSiva evQOv,) 
nQog fisv rb aTQaron$dov vniarQ€\f/av ovxisi, r^v ik ngog tu 
iw>ix€ia q>iQOvaav ijvvov oSov. tog Ss ^yyiXd-f^ ^aaiXst nSQi Moq- 
Qav stvai Sxnd^ixi^v arfaridv , ^iivfiotsi/ov i^sXdwv, ijXav- 
9CV mg slx^ rd^ovg ir^ avTOvg» dia^dvTtov de avTWV roy 
iBfiQOv xard rffv J%SQVOfiidvov Xsyofiivjjv noXiv, insi xai o 
fia^nKsvg xard rov avrov Sisfiifiaas noQOv ^v ^ys aTQaTcdv, 
i57 xard r^v ^AiQiavovnoXiv xaTaXsif&staa naqd ^aaiXioag 
argari^ ufia rotg aqiSriQOig aQ/ovaiv ivrav&a nQoaifii^^avj) 
r^ fiaaiXst, avyxotiQOvrsg fiev avTfg r^g xard r£v fiaQfidQtov 
vixtfg, dvuifisvoi i\ ort xai avToi ftij nag^aav, dXX' voTiQJi^ 
aav rijg fidx^g, xai insiiwxov svcod-ivrsg^ ysvofisvot ii xard 
MTOv TovVT^aiv Xsyofisvov norafiov , r^v fjtiv Sxvdtx^v aQTc 
iiafiSaaw svqov orQaTtdv. SansQ ih xai nQOTSQOv, rov ro- 
mv naQaaxovrog, ovi-or^ fisv ^ rmv Sxv&cSv swQaTO naaa 
arQorid, avToi ii tx^aro» ijaav, nXijv iXiytf iXaaaovav 
rmv nQordxrw ixarov, iv oTg xai avrog ijv , fiaatXsvg. 

Barbari aaperstites ad ezercitam reverai, Infortunium stnimjdudbus 
narrarant li fortiMimonim delectam manum in eundem locuni, 
vbi proelium erat factum , miserunt: ut si Romanos reperirent, 
pngnam instaurarent victoresque Tincerent : sin minus , certe cor- 
pora suorum exanimata tumulis mandarent; et si quos inter eos 
adhuc spirantes offenderent, releyatos cura diligenti tractarent Illi, 
•ociis sepuitura donatis, (viYum enim nullum invenerunt,) ad eiLerci- 
tum non redierunt, domum suam quisqoe abeuntes. Imperator, ut 
Scjthamm copias iuxta Morrham consistere didicit , Didymoticho quam 
potuit festinato in eos duxit Qui cum Hebrum prope urbem Tzemo- 
nianum transiecissent, et imperator suos eodemloco transiiceret, re- 
licii ab eo Adrtanoppli una cum ducibus suis hic se cum illo coniun- 
xerunt , reportatam de barbaris victoriam gratulantes : verumtamen 
doientes, non se in terapore pugnae huic affuisse, cum commilitonibus 
fugientcs pcrsecuti sunt. Ubi ad Tuntzam fluyium pervenerunt, Scy- 
thas modo transiisse significatum est Ibi ob situm loci idcm quod 
ante contigit Quippe cum ipsi totum agmen Scythicum intueren-* 
tnr, ab illis tamen, exceptis paulo minus centum prim^nis, in 
^oibiia ipse imperator» noa coiupiciebantur. Visis Romanis, etiam 



»9^ CANTACiraaENI 

A.C. i3a3ovc ISoMg ol JSnvSai, rijg nogs/ag fiiy eanfffav xat s^. 
TOf\ ov fiivTOi xat ixfoftjaa^ nQog ftdxrjv, tovto fihf, m 

A.G.i3a4xa/ o norafiog nXTjfifivQciv ^v ^S^ SaQOg d();|fO/E<^yoi; * rovro 
P* 119 f, OTi xat rSv noXsfi/tov dcpavSv ovrwv ifsto/xeaav tjjv avfi^ 
nliOntfiv, ftfj ovK dnaXXdl^ovai xaXmg nX$i6veav tj xara ag>ag oy-5 
Tcov. Totg ^PtoficUoig t€ bfioitag dXvaiTBkig ro xard rm Sxv9m 
i(paiv€TO /(OQetv, ov S&ndxig dXXd nSQaiTiQto VTnQiyovrag ov- 
r£v r^ aQi&ftff. ofimg di fiaaiXsvg afia rotg ipatvofiivoig !Pm- 
fiaiav'xai Taanovyag, ttg rwv naga Sxv&aig aTQarfffovvresv, 
xai adrog Sfta roorovroi^ paQpaQOig, iv hxariQOig fiiQsai ycvo-to 
fievoi roi; norafiov, SidXoyov riva inoiijaavTO fiQaxvv. iQOfii^ 
y. 96 vov yaQ aiJrovg otrivsg slev rov paQpaQOv, Sid rivog dntxQho^ 
ro rcoy SiyXmaaav fiaaiXsvg , avd^Qtonoi eivai xai avroi Btj^ 
B QBvaai rt J^tjrovvrBg, mansQ xai avroi noiovaiv* ov xaXwg Si 
i'(paaxBv avrovg fiaaiXevg, ovSi dvSQsimv, dXXd XtjarSv sq-^iS 
yov noistv , dxfJQVxroi rs inSQXOfisvoi xai ysioQyovg i^avSQO^ 
noSil^ofisvoi, dvdQwnovg ovx slSirag noXsfAstv* iSsi ydf avrovg 
fiSXXov rijv stpoSav adrSv nQOxarayyiXXovrag , arQarttoraig 
ivTvyxdvstv sl&tafiivotg noXsfistv xdv a^rcoy ^rs XQsirrovg, 
ovSkv ^v d-avfiaarov, sl xai rovrovg rovg dmXifiovg i^vSQo^^o 
noSi^sa^B d&Xov rijg dQSjr^g. Taanovyag Si oiSiv mpaaxB 
rovrtov slvoti nQog avrovg^ vv^ S%ovaiav yuQ ovTsg, nQOarar^ ' 
roftsvot iniQXBa&at xai dntivat tj fiivstVm ^Qoira Si, sl avroi 
CbJsv ol x^S xo/ nQwtjv rijg SxvS^txijg arQartSg fidxfi xfonf* 



Ipsi pedem reprcssertint ; sed ad cerUmen non procef semnt, tum qnod 
flavius, Tere iam procedente, redundaret, tum quod, hostibus nondam 
omnibus conspectis, metuerent, ne, si numero superatt essent, pa- 
Tum honeste proelio defnngerentur. Romani aimiliter cladem time* 
bant, si plures decem partibus et amplius aggredercntnr. Cetemm 
imperator cum primis iUis Romanis et Taspugas nnus e ScjrthanuB 
dudbus cum totidem barbaris ex altera ripa fluminis brercm qne»- 
dam dialogum habuerunt Interrogante Scytha, quinafn mortales 
essenty imperator per quendam Graecae et Scythicae lingnae gna- 
rum respondit, homines esse, qui quaererent» quemadmodom et 
ipsi, quod caperent Eos antem non recte, neqne Tiriliter facere: 
sed latrones imitari, qui, adyentu suo celato, nostilem in modam 

g'assarentur y et agncoiis belli insuetis seryitutem imponerent 
portuisse impressionem suam denuntiare et cum militibus pognare, 
assuetis pedem conferre: quos si yincerent, tnm mimm non esse, ai 
et hos imbelies praemium rirtutis abducerent Tum Taspugas, nihil 
hoc ad ipsos , qui sub aliena essent potestate ; nt proinde insst ▼•! 
incursarent, vel abirent, tcI manerent etiam. Percunctabatnr deinr 
de, ipsine nuperrime Scjrtfaicam manom oongreisi deTicitacnt ac 



HISTORIARUM L 39. 19^ 

ecamg xai uvtXivtsg . o fiaaiXsvg Si fi^ avvoi ejyai, fi^ A.C. i324 
dxfixoiyai €q>aaxs n€fi ravmv* MixBa9ai ys fL9Jv, manBQ vvv 
avTof^ av, sifiif mkvfia ^v 6 ntnafiog, avvifirj, sriQOig nBQi^ 
Tvxovrag rovg xQar^ivrag fidxjl iiag>^Q^vau ovt»s^, tlffixBv 
5o fidffiaQog, sixog * dSixiav fiivtoi rovg arfaruiTag sxiAovg 
ovSsvog qfciaaftivovg siffyda&aL , dXXd tovg fikv dn07tvt%avtag 
h t^ QCid-Qip, tovg ii xataxoyti'aavtag dfciimg. toiavta Jto- 
Xsx^ig dntjXdsv, or» ^PtofjLaifov sif] fiaaiXsvg 6 iuxXsyofisvog 
avtol^g ^yvojjxcig. to is noXv trjg atQatiag sti tfj^PcDfiaiav 

lOixavdg sviiatQi^f/avteg ^fii(fag , inavi^sv%av xai avtoi . tp^fifj 
fiivtoi tig jiQSto iid ndvtmv ofiaXmg, mg nQOtSQov te fiaaiXsvg d 
nQsafivtCQog sx^i t^ nQog TOy syyovov 2xvdag ina^ai^PaH 
fiaioig, xai vvv ovisv fittov , XQvq>a iianQsafisvadfievog nQog 
avtovg, fiovXofisvog dvaatrjaai &Q^xtjv, oti nQOaixftto t^ viig 

iSPaaiXs^. sixs is vyisg ovisv, dXXd xaitoi vno noXXmv ^fifii^ 
a9^a, ro tf/eviog axQatov sJxsv» oiits ydQ nQitSQOv ovS' 
vatSQOv tijg 2xvd%x¥Jg aitiof iq>6iov iysyovsu 

fi\ 'O fiaaiXsvg ih 6 viog xatd ro ^iivfiotsix^v xaiP.190 
r^ ^AiQLavov iiitQifis noXiv * nsQi ik r^v tov aAov fidXtata 

2oavyxofiiiijv ^ aHtov yafutfj voatf xatsaxi^» iiavoovfisvog 
ii xai avtog slg Bv^dvtiov dnsX9stv,snQoinefji^fSV avtJjv, afia 
xai ita T^v voaov ysvofiiwf ii iv ^Paiisat^, insi fiij iiv^ 
vato dvtixsiv, hsdyijxsi sxxcuisxdtfi xatd Avyovatov fiijva^B 
spiofiffg iviixtiavog, oviiva sxovaa ix PaaiXiag natia. tov 

^fiiv ovv vsxQOv adtfjg xofiiaavtsg slg Bv^dvtiov, iv tfi tov 

deleyissent. Ad Iiaec imperatory Neque ipaos ease» neque hac de 
re qaidquam audiyisse: fieri tamen potuisse, quod idem nunc ipsi 
paterentur, nisi ftuTius in medio yetaret^ ut in alios incidentes, pugna 
Ticti perierint. Afsensit barbarus ut yerisimili : crudeles nihilo mi- 
nus fuisse, qui neminis miserati, alios undis praefocariut/ aiios iacu- 
lis nuilo discrimine conHxerint Haec locutus abscessit, nescius Ro- 
uannm imperatorem yerba secum fecisse. Pars autem magna Scy- 
tharum multis insuper diebus Thraciae immorata, tandem suis sedibus 
se reddidit. Fama communis percrebuit, aeniorem imperatorem prius 
quoque illos contra iuniorem in proyinciam iuduxisse, et nunc occulta 
legatione idem ausum , quo Thraciam, utpote illius studiosam , yasti- 
tati subiiceret Sed ea fama nihil probabile continebat, et quamyia 
a multia iactata, merum mendacium erat ; nec antea enimi nec postea 
incausafuit, ut Scythae irrumpcrent. 

4o. Imperator nepos Didymotichi et Adrianopoli agebat, cum 
iub meisem eius coniugem morbus inyasit : quam, quod et ipse By- 
zantium cogitaret , etiam ob inyaletudinem, praemisit Cum Rhaede- 
stum yenisset , defecta yiribus, XVI. Kalendas Septembris, Indictione 
septima , nulla relicta •obole , in fata concef sit Corpus Byzantium 

Caniacuienu». iS 



194 



CANTACUZENI 



LCi^i^Aifidg e$ti^av fiovfj fisyaXonQenmg xai paffiXixSg. fiaaiUvg 
di 6 ravTijg ayijp rijv ig Bv^avriov /?oJ/?aif, MatfiS xai 
avrog xara rag avrag jjfiigag, ysvofievog ev Bi^vji^ xal nqwh- 
if.isiVBV fjfjiiQag xivag ixe¥ 6ia rrjv voaov- inei ii i^^aiaiv, 
eixsTO Ttjg dSov, xai y^ovdg xara r^v ^HQaxXeiav t^c &??-5 
xfjg, avfifiav ovto), t^v Ttjg §aaik/Sog invdtro reXevTJJv, xai 
inivd^aev ixet ini nevTexaiSexa ^fiigaig* eneira tjxev fig rrpf 
KoivaTavTivov , xai avvSi^ev avxodi^ r^ nQeafivrig^ fiaatXd^ 
CaxQi NoefjL^Qi^ov rtjg oySoj^g IvSixruivog. r^ Si n^ea^vriQff 
y.^TfiaaiXet iSoxei Sttv elvai yvvatxa fivtjarevaaad^ai r^ iyy6wp,to 
rovro ftev, on xai xar' avro to rijg ^Xixiag dxfjiaiorarov ^v, 
(enra yag ini rotg eXxoai fti/Qi rore yeyovev ettj,) aXXmg &\ 
OTi ovSe naiSog ^v nariJQj o rotg fiaaiXevai r£v avayxcuora'' 
rwv ini rtff SidSo/ov rijg a(>;f^^ e/eiv Soxet* ixoivovro Sff 
xai TM viifi fiaaiXet rffv yvtoftTjv xai inexeiQei netdeiv, iifiatS 
fiev rrjV ini r^ rereXevr rfxviif Xvntpf vq>aiQmv, Sfta Sh xai 
rag ainag (og dvayxaiag rov Sevrigov ydfiov nQoari^eig*. fich- 
aiXeifg Si 6 viog ini naaiv htirqene rijv x^iaiv r^ ndnnif, 
Dcoc i^' olg ttv avr^ SS^jj XvaireXetv avrov neiadrjaofiivov 
ndvreog, axonovfiivoig Si avrotg, o^v av dydyoivro r^v /9oa<-so 
XiSa, invdovro tog rov ri^g Safitotag aQxovJ^og , ov xovrov 17 
Aarivwv yXSrra xaXet, ini vt^ reXevr^aavrog xai &vyarQi, 

9. A. G. i3a5 margo ed. P. ftd h. 1. perperann» , ai. xSrror ei 
in Graeco legitur et in C. Florentino animadverti ; quippe tic 
Graeci plerumque nomina uitaa^ijfiajiCovaiy et pro auo iure 
faciunt; sed mtrum, unde Meursius , Gretserus et Pontanu« ao- 
ceperint, comitem diciConto apud Italos. ED.P, Vid. Dacang. 
Gloaa. Gr. a. ▼. 

deportatum, in Libis monasterio magnifice et regia pompa funerataB 
est Maritus in itinere per eosdem diea Bizyae minus belie habait, 
at ea propter aliquamdiu ibi subsisteret Refectus, in viam se ruraos 
dedit, et Heracleae praeter opinionem de obitu uxoris certior factus, 
ad dies quindecim illic luctui vacavit Post Constantinopoli cum avo 
ad NoYembrem usque Indictionis octavae mansit: qui secundam axo- 
rem ei committenuam ^censuit ; et quia ipsum aetatis yer agitabat, 
septimum supra vicesimum natus annum, et praesertim quia liberos 
adhuc nullos susceperat: id quod imperatoribus propter successionejn 
continuandam etiam atque etiam necessariu^i videri solet Aperie^ 
bat igitur illi quod mente volutabat, et cum rationibus probabiiiboa 
moerorem ob defunctam uxorem ei detrahere, tum necessariis aite- 
rum matrimonium persuadere conabatur. Nepos totam rem eius iudi- 
cio permittebat , obtemperaturus per omnia , quae iile profutara ata- 
tuisset Circumspicientes, unde imperatricem soHirentur, compert'- 
unt , principem Sabaudiac, quem Latinorum lingua conton, hoc eal, 
comitem vocat , filio filiaque superstitibus^ e yita migram : et filian 



mSTORIARlM I. 40. 1^5 

Ji ofinjaTBVTOg Stc dtxXafuvevai naQu rif diskg^* avuxa 
yovv iniXel^afiSvoi nfiapBigg xov xb naqaxoifjui^evov ^AvSQiH 
Vixov xov ToQviHfiv xai xov int xov axQaxov J%oviav vxh TQb-^ 
5nkix f KfinQiov fxkv ovra xo yivog xal xa9^ al/ia nQoaijxovTa 
T^ xavxfiq qrffL vnoxsxaf/fiivav Ss avxotg dniaxBikav Bfg.Sa^ 
pwtav, bI fiij xivi ixiQtf ifiBfivi^xBvxo ^ xoqtj, BiyB xai xig 
uSbX^^ xaxd yvfOfiTpf biij, al^ovxBg avvoixi^aovaav x^ vi<f fia- 
mXBt difixofiBvoi, Sh ol nQiaPBig bxbZ, bxv fiiv dfivtjaxBvxov^PAHi 

mobSqov nBQi ^g ^xov ijc fiivxoi C^Qdrtt^ag xai bxbqOi fUXQOv 
nQo avx£v x^ avxijg SvBxa ^xov nQBa§Biag mg xif atfBtiQig. 
fivtiaxBvaofiBvoi Qff/u 6 Si xijg fiVfjaxBvofiivtjg dSBkfog Safiwt^ 
ag xovxog fiaXkov bJXbxo x^ fiaaiXBV ^Pafia/ofv xaxByyvijaai x^v 
dSBktp^v, xoU fiBxd tpiXo<pQoavvfig noXXijg xai xifi^g nQOaSs" 

iSl^dfiBvog xovg nQiafiBig ^Pwfiaimv, avvidBxo Xfjv dSBXqyijv wg 
fietatXia nifinBiv» afia Sb x^ fiaatXiSa ^Pwfia/wv avx^v ovofta" 
cdijvat, xffV xB .Siatxav avx^g nSaav nQog xo fisyaXonQBnir ^ 
atBQOV ivijXXal^Bv o dSBXg>6g, xai avtog ov^ ^ xcd nQoxBQCfvVi 
avxjj nQtHiBtpiQBxo Ofioiwg. nQixsQOv yaQ x^ xb ^Xtxitf nQoi^ 

aojtoy xai x^ aQ/tov avxog Btvat, xai xiig dSBXwijg Std xavra 

^Bxo SbVv xQaxBtv inBi Si xaxfffyv?jrat x^ fiaaiXBt, xvQtav 

sttvxov xfjv dSsXipfjv xai tpsxo xai tovofta^B , xai nQOg tov^ 

^Ptofiaiwv nQiafiBtg xotavxa q>tkoxtfiovfiBvog StBlSjJBt , tig avxtg 

ptiv xai Std xtjv fjXtxiav xai x^v aXXfjv dQx^v nQoaijxB xwv 

4* ^riovi&y coni. ED. P. Idem obsenrat, nomen ZibUt legi etiam 
apnd scriptores 'Italotf. vrh cortexi pro r^. 

qnidem ^wrenti in prindpatu succesfliase, filiam antem a viro inte- 
gram domi adhuc apud fratrem diversari. Mox lecti legati , Ahdro-' 
nicus Tomices magnus cubicularius , et dux militaris loannes de Ze-^ 
plet Cypriota, qui regio sanguine oriundus, tum imperatoribus la 
obsequio erat, in Sabaudiam mittuntur, qui puellami nisi alteri 
pacta sit, et si frater approbet, iuniori imperatori nupturam addu- 
cant Nulli etiamnum promissam inyeniunt Ac tametsi paulo ante 
alii e Francia legati Tenerant, qui eam regi suo in connnbium po- 
scerent, nibilo minus Sabaudiae comes sororem imperatorl despon- 
dere maluit Quare humanissime et honorificentissime acceptis lega-» 
tis, eam se missurnm pollicetur: simulque cum nomine, imperatrix 
Romanorum, quo iiiam indigitat, totam yitae rationem ad illustrio- 
rem ei magnificentiam instituit: nec de cetero ut antea se erga 
ipsam gerit. Etenim ante id tempus, quod aetate anteeederet easetque 
* princeps ipse, credebat etiain sorori suae his de causis imperare de- 
lere. Verum ubi eam imperatori despondit, tum dominam snam et 
agnoscere et appellare coepit; legatisque gloriabundus dixit, et.ae-" 
tatis et prittcipatQS praerogatiya apectata» decere quidem ipsum pri-' 



196 



CANTACIJZENI 



A.Cii^infwr$/wv dvtiTtoatbSuf iml ii, fiovXofihov ^ov, xeu^fittXo^ 
vog iiH^^g itai oqxv^ enekafiero tj dieltpfj , iiov $lvai xai av- 
rov ard^ysiv xd itprj^iOfiiva naqd dtov, xai xvQtav iaviov 
CTfjvfiwnX/Sa *Po}fiatC9V ijyBS&d-ai. xai yd^ ov pdQflaQoifiovov, 
dkkd xai ^lraXoi xai oaoi aXkoi a(»;ifov0/ rivo9V, Tiyv 'PwfiaiavS 
fiaaiXteiav xai eavrmv xai rmv aXXcav Sxaarog xcti fiBiQova xai 
ntQUfaveariQav oiovtat. 

A. C.i3a5 fid. Kard fi rovg avrovg xatQOvg, isvriQa tarofiivov 
OePifovaQ/ov r^^ avrfjg oyio9fg Iviixriivog, viog fiaatXsvg 
nagd roii naTinov xai fiaaiXing iv r^ rijg rov ^eov Sotpiagio 
jyiarifd'^ va^, ^Haaiov narQiaQx^^^^» V to^^^'^ ^i fiaaiXix^ 
tcXcttI rovrov yiverai rov rgonov. rijg nQodtafJiiaq ivarda^g^ 
V.qSxo^ ijv i^iff riraxrai rtf d-eitf fivQtp X9^^*^ '^^^ fitxatXiag rovg 
iv Sfytiftaai ndvrag xai rovg iv riXei xai r^ arqaxtdVf ov 
fiijv dXXd xai rov rav leQtSv rijg ixxXtiaidg rijg viag ravnjaiiS 
^Ptofoig otdxtov huiXfififiivov ^ m ii xai navifffAei n/y noXtv 
TOTc paatXeiotg afia Stp ndvrag nafePvcu iet, ne^i ii ievriQav 
WQav fidXiora t^^ avr^g ^fiiQag, tov fiiXXovrog yj^io^aea^ai 
fiaaiXictg ini daniiog xadea&ivrog, fiaaiXevg xai nar^g roS 
dvayoQevofiivov, etye neQieafi, xai i narQtdQx^ig rciv i/iTr^o-ao 
adic9V fieq&v intXafifiavofievot rijg daniiog^ rwvi' iniXoinctv 
01 iv ditcifiaaiv vnefixovreg ieanorai re xai aefiaaroxQdro^ 
P. 133 ^«Ci MeQ elaiv, ^ cl inttpaviararoi fidXtara rdiv avyxXviri'- 
xwv j xai fterecoQiaavreg dg Svt fidXiara avroy Sfia rij daniit, 

8. Totam hoc caput de coronationis ritu ad verlum fcre in 
librum auum de officiis tranttulit Georgius Codinus. JSD. P. 

9. Antea 4^fQ0vaQ0v , ^od £D. P. ex Italo flsxisse patat 

maa Tindicare, quia tamen soror Dei nutu et decus et imperium 
inaius adepta sit, in divina voluntate conquiescendum Romanorumque 
imperatricem dominam suam ducendam. Sane non barbari tantum , 
aeu Itali quoque et alii , quibus imperia sunt, Romanorum regnuiB 
et suis et altorum imperiis maius longeque darius existimant. 

4i* Per idem tempus, eadem indictione octava,.quarto Nonaa 
Februarias, ncpos imperator ab avo in aede Sophiae, Esaia patri- 
archatum obtinente, coronatus est: quae quidem imperatoria initia- 
tio tali modo peragitur. Instante die praefinita, qua constitntum. 
cst sacrato unguento imperatorem inungere, omnes, qui aliqua di* 
gnitate funguntur, et proceres et milites, quin etiam ad sacra eccle- 
siae huius novae Romae eubemacula sedentem, populom insaper 
universum oriente Ince ad palatium convenire oportet. Sa|> ho- 
ram diei maxime secundam^ imperatore inungendo super scatam ele** 
▼ato , imperator parens renantiati imperatoris , si snperest, et patrl- 
arclia aoteriora tcati apprebendentei» latcra tatem et posteriora qni 



historiArum I. 41. 197 

roi;; nkri^iavf inifHxpvov(r$ riv ^aaikia ntt»to9sv M^uVrra-A.G. iSaS 
lihoi^. hrsvtpfjfufadrrw ii ctvrwr, xava^hrsq wyovai» el^ 
roy vaor, hda itt rfjv r^Acrj^y ysviada$» obc/axov i' iv avj^ 
l^vXAov rtjg roiavnjg Svsxa X9^'^^ n^oxaTeaxtvaafiivov , top 
Sviov $ladyova$ fiaaiXia, xat trp^ nOQfpvQo» xai to iiaitifia 
iriiivaxovai , nQotifov tm aqx^Q^^^ BvXoyovvtm avnx» 
ini ie t^g x€g>aXijg ov VBvofiiafiivav nsfiti^stai' t$, dXl* ij 
ati fovog, ^ o,t$ dv akXo ioxjj. tovtcav ii yivofiivmv, ij te/aB 
teXe$ta$ fivataywyi'a. i^ofuva ii roii elqrifAivov ojxiaxov xal 

toirapdd-Qa ix l^Xmv nQox(naaxevdi^eta$ xeu avtfj, xbii neq^eP' 
Xovatv at^TiJy ndvto9sv ninXoig ^Qixotg iQvdiQotg • vneQdvee 
ii avtijg xora tov dfi&fiiv t£v fiaaiXiwv ti9evta$ ^oyo^ 
XQvaot od xatd tovg elw9itag, dlX* inffQfiivo$ fjtdXiota tf 
vtpsi, tittaQag ^ xai nivte exovteg dvafiaafiovg, itp' ovg, i|c- 

x^ivteg tov olxiaxov, dv€$fia{vovteg xa^i%ova$v 0$ §aaiXetg, tfv 
ye fiff elg, dXXd nXetovg wat* avvavapafvovaa$ ii avtotg xai 
al fiaa$X/ieg, xad-iXovoiv ini -d^QOvwv, a$ fHv nQOeatefifiiva$ ra 
atifjifiata neQixetfievai , ^ fiiXXovaa ii ate(pavjjipoQOvacu nQO c 
ie r^g tov tQiaayiov d-ei^ag vfivoXoyiag dve$aiv ini tov afir- 

2o^toya 6 maQioQxijg tcSv divttov e^n&v* awaviQXOVta$ ii avtff 
xcu tSv TTig ixxXfiaiag dQxovriov ot inig>aviateQO$ , tdg teQag 
xat adtoi ivieivfiivoi aToXag* ovg dnoatiXXwv nQoaxaXetta$ 
rovc fiaaiXiag. 01 i' ev&vg i%aviatdfAevo$ tAv 9qovwv, ini 

dignitate antistant despotae et sebastocratores, si sunt, alioqui prin- 
cipum nobiiissimi, ipsumque cum scuto in aitum quantum possunt 
toUcntes, undique circumfuso populo ostentant. Post faustam accla- 
mationem eum deponunt, atque in templum, in quo solenni ritu 
coronandus est, deuucunt. Ubi parvula domus^ad nunc usum e li- 
gno praeparata, in quam introducitur novus imperator: ibi eum 
pnrpura et diademate prius per episcopos consecratis induunt. Ca- 
piti non certum qnid ac definitum imponitur, sed vel sertum Tel 
aliud , quod videtnr. Dnm baec fiunt, sancta missa babetur. Proxime 
(lomunculam iam dictam pulpitum acque e ligno paratum est, qnod 
nndiqne Telis sericis rubris circumdatur. Super illo throni collo- 
cantur aurei pro imperatorum nnmero : non quales alii eorum tbroni 
sunt , sed exceisi admodum cum quatuor aut qninque gradibus, 
qnos domicilio egressi imperatores ,, si plures fuerint, conscendunt 
et in iis considunt. Ascendunt tabulatum simul imperatrices et suoi 
itcm tbronos occnpant: quae prius coronatae fuerant, coronani; co- 
ronanda autem scrtum in capite ferens. lam Tero antequam divinus 
trisagii- hymnus decantetur, cx adytis egrediens patriarcba, ambo- 
ncm sive sacrum suggestum ascendit, cum iilustrioribus ecdesiae 
principibns , qni et ipsi sacris stolis cooperti sunt, quos fkd impertf- 
toret acccnrsenaos mjtUt. lili co&festim e aoliis fvrgeates, ad annbo- 



ig8 



GAmrACUZEMI 



A. CiSaS rdv Sfifie^va x^^<f^ auoitii ii pa9st» ml t,raq€^im rh nk^ 
9t}g xari/u nSv* S ii narQutQX^g roc ini X9^^^^ ^«'V fiaadimv 
avvredti/jLsvag iifujiv ^vxag, rag fih '^avxji 9ca9' iavrw, 
&nv S* ag xai slg hr^xwv ndvrw, xal v^ xQ^^^^f^^ ^*" 
Xdaxsrai ro dvtov. fterd rovro Sk 6 fiiXXcov jf^iadiyafo^t jJa-5 
jyatXsvg t6 imxs/fisvov , S,ri av^, rjf xetpaXfj dyat^sL vsvo- 
fuarat i' avrixa ndvrag, Saoi naQSiaiv ivrig rov vctov, yv" 
fjfvatg xai avrovg sardvai iuqfaXatg» i narQiaQ^^g ii r^ 9si(f 
fiVQtf aravQOsiimg XQisi, rrjv fiaaiXii»g xsq>aX^v, iniXsyuP 
fisydXfi fcovfj* &ytog* iiaisyofASVoi ii ol ini rov afjifimvoqio 
iardfisvoi Tfjv fpmvfjv , ix TQivov xai adroi Xiyovaiv* ay log. 
ig)sl^i}^ ii xai ndv rh nXijdog t6 avro inig^mvovai roaavrd^ 
xig. fisrd rovro twv divrwv ivrog naqd iiaxovtov rdg $s(ag 
ivisivfjiivmv oro^a; xarsxofisvpv ro arififia, (ov ydq ini r^g 
IsQag, oSg Tivig yaai, TQans^Tjg xstrai,) ayovai» ini rov aft-iS 
§(ova. xai sYys ndqsari, nQOsarsfifiivog fiaaiXsvg, Bifia r^ nor- 
TQiaQXfi ro arififia Xafiovrsg, imri&iaai rjj xs<paX^ tov viov 
?»ifl3fiwj^Xi(og, xai ixffwvsV S nwvQidQX^g* a^iog. iutisxofuvo^ 
y,^ii ol ini Tov afifiotvog, ix TQirov Xiyovaiv airoi rs xfii nSv 
TO nXfj&og Sv TQonov hti rov fivQOv • slra imXiysi ndXiv oao 
narQiaQx^g svxdg, xai TMriQysrai tov afifiwvog 6 PaatXsvg, 
ovx ii§ oSnsQ dv^Xd^ fjtiQOvg , dU.' ix tov nQog T6y atoXiav 
TSTQafifJtivov. sl fiiv ovv avftP"^ fjiij xar^ ixstvov rov xatQOV 
. ^X^tv yvvatxa rov fiaatXia, sv&vg ini rijv dvafid^Qav dvuAv, 

ai. 6 OmXias pan templi. De hac Toce Gretserns ad Godinam. 
ED. P. Add. Ducang. CP. Christ L. IIL p. 64.> qui soleam docet 
pavimeiitum fuisse emiheatius aote sacrarium, ubi erat altare. 

nem Tadunt: populus uniTersus altum qnietistime silet Patriarcha 
precationes ad imperatorum nnctionem compositas, alias summissa, 
alias clara Tocfe, omnibus audientlbusy ordine recitat, ac Deum ej, 
qui ungendus est, propitiat. Tum noTus imperator • tegmen capitis 
quodcunque fuerit, deponit, etquotquotin templo adsunt solenni mo- 
re , nudatis Terticibus , astant Patriarcha in formam crucis Terticem 
imperatoris sacro unguento perlinit, et elata Toce addit: aanctus. 



vras «I.UAM0 iereni,es tenenc, ^nec enim , ut quiaam aiunt , super mcn* 
aam sacram reponitur,) ad ambonem portant Quod si adest impera- 
tor antea coronatus, cum patriarcha novo imperatori cordnam impO" 
nit, et exdamat patriarcha: dignus. Idem tertium cxclamant qui in 
•ambone sunt, et post eos populus: perinde, ut post unctionera fic- 
i>at Tum rursus patriarcha preces recitat, descenditque ex ambone 
imperatori non qua part« aaoenderat, sed verius soleara* Si foito 



HISTORIARUH I. U. 199 



i roS 0q6vov naXI^Bi ndXiy €i i' €/6$, rAfS xai air^v dviy^ A.G. i3a5 
xtl at€g>d^!}vai naaa. iio xai i^avunafidviiv rov &q6vov, ivo 
%£v yvfjauoTdTmv hcaxiQood-Bv Xafiofuvoi avyyeviSv , ij si /uj} B 
yvjjaiovg syoL, ixTOfuai TOaovTOi T^g dvafid&Qag rc xaTdyova^ 
5xai ipeQOVTeg iOTcocrt nQO tov aakiov» xaTeQXp^evog ih ^aai" 
Xsvg, TO ii' avTijv tivTQBniafiivov aTSfi^a Xafifidvav vno yvjj^ 
aiav Tivwv ^ ixTQfiimv xaTByJifiBvov j xai avTO iniTi^ijai, TJj 
7aq>aXfi Tijg yvvaixog * ij ii rov aviQa xai fiaaiJJa nQoaxvv$t, 
iovXetav ofioXoyovaa, 6 naTQidQx^ig ii naQa tov amXiav laTo-: 

lof^yoc xai avTog, iniXiyu €vx^v vniq rs rov fiaaiXimg xai 
fiaaiXiiog xai tov vmjxoov navr^g. ovTto fibv ovv xai fiaai" 
Xsvg Tijv liiav yvvatxa arig^eu ei ii cvfiPfj jtQoeaTiftfiivov 
sivai, rov fiaaiXia, ini rljg tcSv ydfitav TBXiTfig fiaaiXevg r^yC 
ii/av ioaavTC9g ariipei yvvatxa. add-ig ii afnpoTBQOi. ini rijv 

iSdvafidd^Qav dv€Qx6fisvoVj xdd^ijvrai ini t£v dQOvtov, r^gaXXijg 
fivarayotyiag rsXovfiivijg. aiofiivov fiivTOi rov TQiaayiov ^ 
Tfoy dnoaroXixdiv yQag>cSv tj r&v d'ei(ov Xoyiwv dvayivoiaxofii^ 
9iov, dviOTavTai xai avroi. i'^ exaTiQtov ih t£v tov vaov fie^ 
q£v ini l^Xivtov dva^ad^Q&v eig avro tovto nenoajfiivoiv ol 

ao7fQ€OToy/dXTat laTdfievoi xai iofiiaTixoi Xeyofjievoi^ xai ereQOi 
Tijg ixxXjjaiaoTix^g rdl^eag aieiv eiioreg , ovV ini rijg roiavTtjg 
reXerijg XQdxrag eSvg ovofid^eiv iari, fiiXij Tivd aiovatv 
s^eniTtjieg awredeifiiva aQfio^ovra rjj eoQTJj* rijg fieydXijg ii 

90. Dicebantnr illi donuitici caAioruBL ED, P. 4 

ino tempore carnerit nxore , recta conscenso throno , itemm sedet : 
•i habety omnino et iliam corona iniigniri necesie est. £ throno 
itaqae surgentem duo e propinquissimia dextra iaevaque eam pren- 
«ante«9 aut , li illi desint, eunuchi de anabathra deducunt, et ante 
aoleam constituunt. Tum descendit de ambone imperator, et para- 
tam iili coronam a prppinquis aut eunuchis , eam simiiiter tencntibuiy 
accipiens , uxoris capiti imponit : quae maritum imperatorem adorans. 
Ita sc illi subiectam profiletur. Patriarcba vero ad soleam coasistens pro 
impcratore, imperatrice et eorum populis preces pronuntiat Hoc igitur 
modo imperator coniugem suam coronat Si antea corona ipse indutus 
fuit^ inter sacra nupliarum id faclt Coronati ambo qua dictum est ce- 
rimonia, denuo anabathram ascendentes, in thronis xesident Dum re- 
liquum missae absolvitur et trisagion cantatur, aut de apostolicis litteris 
sacrisve scripturis aJiquid recitatur, et ipsi assurgunt Ex utraque vero 
templi parte super ligneis auabathris, ad hoc ipsum comparatis, stantcs 
protopsaltae , qui domestici vocantur» et ceteri ordinis ecclesiasticiy 
qui cantare norunt, quos in talibus sacris clamatores appellari mos 
est^ cantica quaedam de industria ad huius diei festi celcbritatem 
confecta modulantur. Quando autcm in sacra ^ystagogia iam tcra- 
IRH eti,. ut iualituatur processio , quae ^dX^ Haoios appeiia- 



HAV 


^r.FlELD 


LIL. 




OF 


AliGIENT 


n I j. 1 


ORY 




nviror 


: n 





200 CANTACUZENI 

A.C. iSaSfZordifot; inirij^ hfSg iivaraywyiaQ Xeyofiirrjg ijiii o^;ro^in}Ci 
D Oi rijg ha^fja^ag inupaviareqoi r&v ^iaKovmv iQx^fi^^^^ n^otr- 
xaXovvrac rov fiaaikia* 6 Sk eiq rtjv Xeyofiivpjv nQodtaiv^ ev9a 
ra ayia xetrav, sqx^^^ f^* avrmv» «^co ii iardfuvog r^c 
nQod-iaemg, nsQifiakXsrai (Aavivav /^vcrory ini ro iidifjftaS 
9tai rfjv noqq>vqav. xai rfj fikv is^ia X^^-Q^ xarixsi aravqoVf 
ov edvg xarix^iv oaov av XQ^^^^ ^^ arififia g>OQ^, rfi ii Xaiq 
vdg&ijxa g>iQOvreg iyxsiQt%ovaiv , tSars ra^v ixxk^icumx^ 
r^y rov i$nordrov Xsyofiivov inix^iv a d/LnporiQaig ex^^f 
r^g elaoiov ndafjg ^etrai rijfc IsQag. S% ixariQtov ii at/rovio 
fiSQcov xard rd nXdyia oF re rovg nsXixBig sxovrBg Bdgayyoi 
VAVinQoaayoQ€v6fuvoi, xai vioi rcSy svnarQtitSv nsQiixarov wnXt^ 
afiivoi iianQBnAg naqinovtai fj xai avonXor xar' sv&tiav ii 
fier* avrov ot rs iidxovoi ig^el^fjg Snovrai xai oi teQetg, smnXd 
TS X€u axBvfj rcSv UqSv xai avrd rd dytmrara initp$Q6fi$voi.iS 
Tov ii vaov n$Qi$Xd^vr$g xard ro l^^og, in$iidv yivoivro iv r^ 
amXif, Oi fiiv aXXoi ndvr$g iardaiv ixrog, avrog ii ftovog 
sla$Qx6fi$vog rov atoXiav, rov naTQidQXf]V hti ralg i$Qalg 
xiyxX/aiv iarf]x6ra $vQiax$u nQoaayoQ$vaavr$g ii dXXrfXovg, 
naTQidQXfjg fiiv iatoriQto, $%to i' 6 PaaiX$vg n$QifiivovatV20 
iartSrfg' ^v&vg ii o fi$rd roy paatXia rmv aXXtov rjyovfi&fog 
Biiomvtov, rff i^^^nf fiiv xtxrixtov d-vfuarov, r^ i* iiiQtf ro 

9. Al. imtitdxov et iai.notAtov. ED. P. Vid. Ducang. Glossar. 
Graec. p. ao8. 11. Burangi mitites praetoriani ex Anglia , nt 
patet ez libro de aulae CP. ofliciis. ED. P. Yid. Rciskius ad 
Gonstant Porph. p. 1^9. aq. 19. xiyxUaiv em. £D. P. pro 
xvyxliatv. Ducang. CP. Christ. L. IIL p. 6x 

tnr, qna pania et «Tinum consecranda ad altare defenmtnr, ho« 
Boratiores ecdeaiae diacont accedentea , imperatorem rocant , et is 
com illia ad locum, quae protheais dicitur, ubi res ad sacra fa- 
cienda necessariae luntpositae, accedit. Stans autem adhuc foris, 
pallium circulis aureis depictum snpra diadema et purpuram in- 
dnitur : ac deztra quidem gestat cmcem , quam gestare solet quaoH- 
din coronam gestat; sinistrae ferulam tradunt, ut munere fungatnr 
ecclesiastico eius, «jui depntatns appellatur. Haec manibus tenens, 
tota pompa praecedit Ad^utrumque latus Barangi cnm secnribus, 
et claro sanguine iuvenes armati ant etiam inermes circiter centnm 
composite sequuntur, rectaque post ipsnm linea diaconi et sacerdo* 
tes ordine incedunt, sacra vasa et instrumenta cum reliquiis et ipsam 
eucharistiam ferentcs. Tenn>lo de more drcuito, ubi ad soleam ve- 
ninnt, alii quideiA omnes foris manent, imperator solus ingressns, 
patriarcham ad sanctas fores stantem inTcnit Postquam consaluta- 
mnt, patriarcha intus, imperator foris stantes, exspectant Protinns 
qni poae imperatorem alios diaconos antecedit, deztra teneas tha- 



msTORiARi}M I. 41. aoi ' 

fua* xXivavto^ ii avtov r^v xeipaX^v^ S iiaxovog $ig iTOjxoov 
navtmv „ fivtjad-e/fj xv^iog 6 &eog^* Xiysi „tov xfdrovg rijg 
fiaatXetag vfitSv iv TJj fiaaiXe^a avrov ndvTors , vvv xai dsi 
5xai ttq' xovg aiwvag rmv aleivc9v," invXiywv xai to dfi7fv.y,ioo 
iipt%fik a ^^ o^ Xomoi iidxovoi naQiovreg xai l$Q$tg Xiyovai 
%d avxo. TOVT01I ih rcXeadivrog, 6 fiaaiXsvg rov narQiaQxV^ 
ngoaayoQBvaag , dnoiverai rmv fiavivav. xai rov fiiv 6 rijg 
ixxX^tag QaifSQividQiog dnoipifsrai, (ovrw yaQ idog*) i fia^C 

taaiXevg i* ini n^v avapd&^av dvBQX^M"^^^^ 9 ^^ ^^ ^i/vov 
xddrftai ndXiVj rov avfA^oXov rijg n/arswg rijg rs n^oaevxiiQ 
raS ndtSQ rjfiAv Xeyofiivav , xeU r^^ v\fmaemg yivofiivfig roS 
ieanortxov xai dyiov aafiarog, dvtardfAevog. r^c vxjmaemg ii 
reXeaMoffg , el fiev dvenirf]iei'ag n^og rtjv rAv dyiaafidxmv 

iSxotvmvAtv i fiaaiXevg ix^i, fiix9^ avfinXtifaaeiog ri^g deiaq 
livaraywylag xddrp^ai ini tov S^ivov* et ii naQeaxevaartu 
n^ig rovro, ndXiv avriv ol iidxovot igx^/^^<>^ ngoaxaXovv^ 
rau xai fiv^ avr&v ev9vg . etaetatv etg rd aivra , xai &vfua^ 
rav ayrw itiofiivov, rijv iegdv rfdneJ^av nQmta fuv xard 
^odvaroXdg dvfita, elra ngig uQxtov xai fierd rovro ngig eani^ 
fav xai riragrov ngig fieai]ftfiif/aV' fiXinoav* ndXtv ii ngigj} 
dvaroXdg dvfitdaag , dvftta xai rov natgtdgxv^ nQoaayoQev^ 
aag ii avtiv natQtd^x^^ ^^^ ^^^ Jt^^P^C avtov Xafitiv rov 

I. t^fiowiqiov coni. Intpr. , sed £D. P. recte nihil mntandnm 
dicit Yid. Dncang. ad Alexiadem p. Sa^. 3. Xiy^t «cripai 

pro Xiyuy, 

ribulam, sinistra humerale patriarchac quod dicitur, accedens impe» 
ratorera thure raporat. Quo caput inclinante, diaconus sublata voce 
inquity Memor sit dominus Dens potentiae imperii Testri in regno 
suo ubique, nunc et semper et in saecula saeculorum ; addens : Amen* 
Deinceps et reliqui diaconi ac sacerdotes adeuntes, idem compre- , 
cantur. Hoc perfecto, imperator rursus salutato patriarcha, penulam 
deponit, quam pro consuetudine ecclesiae referendarius aufert; de- 
nuoque anabathram ascendens, in throno considit, sub symbolo fi- 
dei , oratione dominica et elcTatione dominici et sacri corporis ex- 
surgens. Facta elevatione, imperator si ad sacram communionem 
paratus non est, usque ad finem sacrae mystagogiae in throno sedet ; 
fli paratus, venientes diaconi eum rursus accersuut: quibuscum sta- 
tim in ady ta ingreditur , traditoque sibi thuribulo , sacrae mensae 
suffitum facit, primum quidem ad orientem, tum ad septemtrionem, 
post ad occidentem, et tandem ad meridiem respiciens. Dumque 
iterum ad orientem thuris fumum spargit, in ipsnm quoque patriar- 
cham id facit; qui imperatorem salntans deque eius manu tnuribu-^ 
lum cajiienf y iilam yiciMim suffita honorat JPost haec coroaani do 



^oa CANTACDZEMI 

A.G.i3a50v/MU«royy ipn9vfuf xai aihov avrdg* ftsrA ti rairo ro or^ 
fia rfj^ xeg>akffg nsQuXofuvog 6 fiaailsvg, iyx^Q^^^ ^^ '^ 
xoyot^. di najQuiQx^s $ig rdg ;if€ijpa$. avr^ rov ieanonxov 
cwfiaTog iniiiimai iiBQiia* fisxaax^v H ttvr^^, uai rov l^foo^ 
noiov aSfiarog xoivavstf ov kafiiiij xadunsf oi noXkoi, aU'5 
ovr^ XQar^Qi rbv rav Uftofiivwv rfonov^ rOj rc arififia ns- 
fft^fi€vog av&tg, l^€ur* rcoy divrmv, reXsadsia^g ii rijg fiv^ 
uraymyiag, rov iiaiiiofiivov «o£^ nXrfOsaiV dyiaafiarog av- 
^ fisraaxfov , xai nafd rov nairQidfxov xai tHv naQOv- 
P. i35ro»y dfx^fion^ svXopi&sig, xcU nsQijnvldfASVog aikmv rdqio 
XsiiQag, avBiaiv slg ra Xeyofuva xanixovfieva, &g av c^ dni- 
nrov naQa ndvrw OQnfievog s^fijfifi&s/fi. reXsadivrog ii xai 
rovrov, xatcXdwv ixeldsv avrog xai ^ fiaaiXig fiovoi, rmv aX- 
Imv dndvrmv inofUvw ns^fj, ig>tnnoi xo^QOvai nQog rd fiaai" 
icMi* TQani^i^g ii TJroifiaafiivfig ixst arsipfifpoQOvvrsg xaS^^fU-iS 
901 svmxovvrcu' iiaxavstrai ii avrotg o fiiyag iofiiarixog %d 
nqog xQs/av, dv ii fi^ ^ fiiyag iofiiarixog, o isanorffg* rdg i ' 
hps^g fjfiiQag iixa nXctovg fj iXdrrovg, (ov yd^ aQtdfiog vtvo^ 
"Bfiiorai r£v rijg ioQrljg ^fiSQoiv, dXX* onfog av fiaaiXst ioxp,) ro 
f£&t itdififia xai r-o arififia xai Tfjv nOQtpvQav iv rotg fiaaiXi-^o 
xotg dnariOsvrav rafiuiotg, iad-tjrag ii irifag TnQtfisfiXfjfiivoi 
XctfinQdg xai fiaatXtxdg, ioQrdt^ovoM XafinQwg* aQtarafV rs nor' 
Qaaxsva^Ofiivav noXvrsXwv, oi avyxXffnxoi ndvrsg xad-^fisvoi, 
UQianSatv, oQmvrwv nSv fiaaiXiwv xai simxovfxivofv xai av- 
rmv iviit^ TQanH^fi. itaxovstrai ii avrotg o ini rljg fiaaiXtxfjgiS 

capite sno aufcrens imperator, diaconis tradit: cai patriarcha in ma- 
tium dat partem corporis dominici; factusque eiua particeps , etiam 
de sanguine yivifico communicat, non quomodo Tuigus e cochleario» 
sed ipso calice sacerdotum more. Corona in caput reposita, ez 
adytis progreditur. Mystagogia finita» distributae populo sancUfica- 
tionis rursum particeps effectusy et a patriarcha .praesentibusque 
episcopis henedictione impertitus, et dextras eorum apprehensas 
osculatus, in locum, qui Catechumena vocatur, ascendit , ut ab omni- 
bus e longinquo conspectus, faustis acdamationibus excipiatur. Hoc 
'etiam consummato, descendit^ ipseque et Augusta soli equis insi- 
dentes, ceteri omnibus pone ambulantlbus » in palatium portantur. 
Ibi instructa mensa, magno domestico, aut si ilie non est, despota 
ministranle , coronati epulantur, Per dies itcm consequentes , plus 
^ ininus decem (neque enim numerus dierum festorum lege praescri- 
bitur, 9e4. in arbitrio imperatoris est) diademate , corona et purpura 
in rcgio yestiario dcpositis, pretioso nihilo minus et rcgaii cultu 
splendide ferias figunt. Prandiis sumptuose apparatis/ proceres 
omnet ooram imperatoribus conyivantur» ipsis quoque scfwiniimi 



HISTORIARUM L 4f. 3o3 

wmayfiirog Tfcmff^ff^ S fifyag ii iofiiavutog h r^ npoa^-A.G. iSaS 
xoiTi ronif TOlfq aXko^g avvavaxiitknai avYxX^ikoHg. al^iov ii 
*ai 8 nageXtnofiSP rijg rtXtr^g Tcuirfig inifiytiadijvai. TJj ydg 
^fiiga, xad' ijv o fiaaiXevg X9^^^^ s^iuri tov vaov, naQaO 
Stivoq t£v avyxXffnxmv , ov av o fiaaiXsvg idiXji, $ig tov i^ 
fiav ^tnrovrai, a Xfyovaiv ihtxofipta^ ivvaTai ii tovto ana- 
iiafiovg Tivag slvai iv 89ov^wv Tfi^fiaa^ isisfiivovg , iviav 
cxoyrag vofu'afiaTa X(f^^^ ^*^^ PaaiXixav r(»/a xai i^ agyv^ 
qov ToaavTa ^ xai nXc^Wf xai ifioXovg dno ;|faXxov roaov- 

lorov^. QintovTai ii dnoisofiot toiovtoi ;|ffAioJo9y IXarroy ^ 
nX$i6v iixa iv roT^ nqoavXiotg ftdXtOTa tov vaov» vno ii 
T17V avT^v ^fiigav ^ Totg paatXsioig rov ififjmv avvtjS^ot^ 
afUvov navrig, naQa tov avrov ndXtv avyxXtjTtxov rcDy»(»o-V. 101 
rigmv taoi ^ xai nXeiovg qimovrai dnoisafiot. slg Ttfv vaTS" 

iBQoiav ii tSv ifjfiOTtxdiv fiiv ndqstaiv oiiivsg; tov OTqaxtoh-, 
rtxov ii xai rov nsgi Tf^v flaatXtx^v vTnjgsaiav TfTayfiivovD 
nstgovTOg navTog, iv Tatg twv flaatXsitov avXalg S^QX^f^^^ 
PaatXsvg , rov t£v paaiXtxtSv Tafiiov nafsoTmTog, xQ^f^^^ 
rtov xai t^ axgav Tfjg iad-tjitog nXi^Qfi* (pigovTog vofitaftdTtov 

aoXQ^^^ & rcoy fiaatXtxtSv, iqaxTOfisvog i fiaaiXsvg xvxXtp itSH 
axsia^si, xsva^divTtav ii, 6 rafiiag ad&tg Tfjv iad-tJTa dva^ 
nXfjQOp xai tovto yivsTai ov Tfig xai TSTQtixig fiavov, dlXit 
xtii nXsovdxtg» atTtov ii Tfjg TOtavTfjg itaiiasmg tov xQ^^^^ 
rb ndvrag fiovXsad-a^ roy fiaatXia ix t£v aiTOV ianavmvTag 

aS^vr^ awsv(pqaivsa9ut xai avfmavffyvqi^stv. TOtavTff ftiv ij 

pnefecto regiae mensae jainistrante, accQmbentibns. Magnns dome* 
sticus locam sibi conTenientem teneni, cum iisdem init epulas. Sed 
memorabiie est in bac cerimonia quod omisimus. Die, quo impera* 
tor unctus e templo exit, ab aliquo eius optimatium, quem ad boc 
delegerit^ in populum iaciuntur quae vocant epicombia. Sunt autem 
fasciculi, segmentis linteis iliigata habentes numismata aurea im- 
peratoria tria, totidem argentea aut pluray et obolos aereos totidem. 
Spargnntur buiusmodi fasciculi circiter decies mille , in vestibulo 
templi praecipue. Sub ipsum ▼ero diem in palatio populo toto \:on-- 
gregato, ab eodem ex, optimatibus tot pluresve iaciuntur fasciculi. 
Postero die de populo aaest nemo , adest antem quid^uid est mili- 
tom et ministrorum aulicorum. Timi in atrinm palatii descendens, 
astante quaestore suo gerenteque laciniam yestis plenam im^eratoria 
pecunia eaque aurea, manu plena sumens, in orbem dispergit Qua 
tota dispersa, quaestor laciniam iterumet tertium et quartum et sae* 
pius impleL Causa buius distributionis auri baec est, quod impera* 
tor dc suo sumptum faciens , omnes secum lactari unaque festum ' 
diera celebrare copiu Rit^s igitur io ooroaatione imperatomm m* 



ao4 CANTACUZERI 

A.'G. i3iS ini toT^ paailBvfft art^ofiivoig yivofihtj r$X$T^* ^ 9ij yiyops» 
Ofioia xttt h^ ^AviQOPixtg r^ viw fiaaikel^, Oi^QOva^iov iora» 
fiivov rrjq oyiofjg ivitxnwvog» 
A. C. i3a6 fi^, Tov ii iniovTog erovg xara fiJjva Oefi^ovaQiOv «^ 
P' 126 vdnjg iviixrimvog, ix rtjg Safiwtag §tg Bvl^dvriov ^xiv "AwaS 
^ fiaatXtg ^ noXXtjv inayofiivtj xai paatXix^v d^^ansiav ex r« 
B dviQfSv bfioimg xat yvvaixmv* ex re yaQ r£v na^d Aarivoiq 
xapaXXaQi'mv xat axovBq/mv XtyofJiivmv ^ys noXXovg xat rcmr 
aXXmg na^* avrotg evnarQiimv xat rdg iv ireQOig XQ^^ 
$ig rrjV ^Pmfiaiwv €% dXXoianSv dq^ixvovfUvag fiaaiXiia^to 
in$QitxB noXvrsXBia* ngoaciixd^ re ofioimg naqd rov fiaat^ 
Ximg xat xtjdearov paaiXtxmg re xat fiByaXonfenSg xai Saneg 
^v etxog rrjv paaiXiag xai vtov yafierifv. avfifiifitpcB ii xoU 
paaiXia rov viov r^ Bv^avrttp xard rov avrov xaiQOv iviio^ 
rQipHv. 7] ii paaiXtg ^Awa rfj re xard rov nXovv raXiunah^tS 
C Qta xat rff tmv di^mv ivaXXayij ro aSfia nBTtovfjxvtd, iv6a7ja$9 
oXfyatg fffiiQaig varsQOv rtjg dfft^smg avrijg. S, rs viog ^Aih- 
iQOVixog rovro fiiv xat iid rrfV rijg fiaaiXiiog voaov, rovro 
i\ on xai XQ^^'^'^ rtg dnaQairfjrog ixdXei, ngog rdg int OqA^ 
Xfjg H^ijei noXeig, xdt iiirQiipev dxQi^ (fd^ivonmQOv iv ixeivatq.^f^ 
\hampQi'ov ii iaraftivov rijg iexdrrjg ivitxnmvog, elg Bvl^dth- 
nov inavijne. xai ij yafiijXiog ireXetro eoQrij XafinQd xai nm^ 
Hapavrigr maneQ ii edog rotg paaiXevat, fierd xd int toCq 

8. In Graeco axoveqlioy , ct ita etiam legebatur in codice Interpr. 
Corrigit antem axovtaQiwr, sed nihil opns, cum potnerit elkli 
cx scudiere Italorum aut eseujrer Gallorum ; nam utrique, ut et- 
lam Alamanl, Latini promiscue dicuntnr apud Graeco$ inferiorea; 

Ejy» jP. 

vari solitufl talis est: et servatns est etiam in Andronico inniore im- 
peratore, Indictione octava, ineunte mense Febrnario. 

4^-, Anni sequentis mense item Februario , Indictione nona, e 
Sabaudia Byzantium venit Anna imperatrix frequenti et regio viro- 
rum feminarumque comitatu. Nam et ex caballariis et scuUriis, 
ut apud Latinos dicuntur, multi sequebantur aliique domi suae no- 
biles : luxuque et magnificentia alias e iocis extemis in Romaniim 
aolum adductas nuptum imperatoribus reginas superabat A socero 
.imperatore perinde, et ut imperatoris ac filii sponsam convenicbat, 
regali apparatu acccpU esL Belle autem cecidit, ut is eodem tem- 
pore Byzantii moraretur. Anna cx insolentia navigationis et coeli 
mutatione afflictata, paucis ab adventu diebus aegrotavit lunior 
Andronicus partim proptcr eius raorbum, partim propter quoddam 
ncgotium prorsus ncccssarium ad urbcs Thraciae excurrit, in quibus 
nsquc ad autumnnm hacsit, ct initio Octobris, Indictione decima, 
Byzanaum rcvcrUt Nuptiis aingulari et iUustrl apparttn pcimctu. 



mSTORlARlIU I. tQ. 305 

Paadevg earetpiv 6 Tavr^g dvijQ. ftsra ii t6 Ttjv tAv yaiiri-* 

hmv eo^v naQoSQaiUSv Tmv fUTa Ttjg fiaoiXiVog ix Sapmag 

il^ovTmv dvS^v tb xai ynvaixdiv ol noXXoi fisv sig tt^v oi'- 

Sxtiov inavijl^ov sfuivav ii fnje^ avTtjg oXtyov Tty^c xaiZafi-J) 

nia fiia TtSv ywatxmv Sfia %otg vliai, q>(jOv{fasi ts insQsxov^ 

aa Tag aXXag, xai PaatXixoCg oixotg iid ts naiisiav xai t^v 

alXtjv inmiisiiTTiTa nginovaa iviiaTQifisiv. i» fiivTOt 2a* 

fiaiiag ovx oXiyoi Tmv svnaTQtimv sig' t^v ^Pafiaimv dfpixvov^ 

iofuvoi, i^* oaov ifiovXovro mvijaav t^ paaiXst, noXXijg a|icw- 

psvoi g)iXoq>QOavvijg. ^aav yaq i^ ovx aviqsVov ^fiovov xaiY» loa 

tokfAfftiav xara Tag fidxag , dXXd xai aXkmg iv Tatg naiiiatg 

svfvsig awstvau xvvjjysa/tov xai yoQ avftfurstxov t^ fiaai^ 

Ut^ xai Tfiv XsyofiivTpf T^^ovaT^iav xai ra TsgvsfiivTa avroi 

tinQWTOi iiiial^av 'Ptofia/ovg ovna nQOTSQOV nsfi twv TOtov^ 

Ttov siioTag oviiv. avrmv ii dnSQX^f^i^^ ^h '^h^ oixsiavl 

srsQOi mansQ ix iiaioxijg i(poiT<ov mg fiaaiXia* xai ax^iov ix 

Sufiwtag dsi t^ vitf fiaaiXst avv^adv %ivsg* ovrm ii vno qpi-P.i^? 

hnifiiag nspi r/x Totavra il^axrf9riaav ovx oXiyoi ^Pwficumv, 

lOftaXiCTa ii ndvTonv 6 fiaatXsvg, og xai Tovg itidiavTag vnsg-^ 

^X^^f ^^ M ^®^( ^ Safimiag fiovov t^v ^av ofioXoystv, 

iUd xai Tovg ix OfdvT^ag xai lAkafiaviag xai MnovQyov^ 

viagj iv olg fidXtaTa anovid^srai tu TOiavTa, tijv ts tov 

fiaatXis^g ^vftd^siv svq>vtav xai TtSv nsfi ra TOiavra noQ* 

ao. Ante xai adclidi 8s , a praeccdenti syllaba absorptum. 

* 

Annam coniux eiua ex more coronaTit. Pott feriaa nuptialei maxi* • ^ 

Ba pars eorum , qui cum illa e Sabaudia Tenerant utriusque sexufy 
in patriam redieruut, paucis remancntibuf, in quibua Zampea cum 
fiUis, femina omnium prudentissima et ob eruditionem liberalem ce* 
teramque habilitatem imperatorum idonea contubernio. £x nobili» 
tate Sabaudica complurcs quamdiu Yoluerunt apud imperatorem vi- 
xerunty ab eoque perbumaniter babiti sunt. Erant quippe non so» 
lum yiri fortes et bello intrepidi , sed praeterea ad lucunde coJlu- 
dendum aatura accommodati. Proinde et cum imperatore venationes 
celebrabant, et bastiiudium singulare et ludos equestres Romanos» 
Attte id iemporis penilus ignaros , primi docuerunt. lis domum re* 
▼ertenllbus, alii veluli successores indid^m adveniebant, ac fere sem- 
per Subaudi aliqui apud imperatorem erant Sic porro honoris quodam 
desiderio plurimi Romanorum in his ludis excellere laborarunt, sdpra- 
que omaes imperator, qui et maglstris palmam praeripiebat, nt non 
oahaudi modo, sed et ^rand , Alaroani , Burgundi, apud quas gentes 
potisaimum harum rerum stttdta vigent, hi, inqnam, omnes, qni tunl 
dcgebaiii Coattaatiaopoii, ▼ktoa jeae fatAceiitur, imperatofemqaey 



^o6 CANTACUZENI 

A.C. i3a6atlrofc ^i^wifityvvxm jt^cATO} ojuoAc^clV. fJitta fihto^ rovc 
ydfiovg iXfyov Tiva ;if^dyoy tp iCcoyorafT^ov Miar^Alfag 5 

Bvdog fiaaiXsvgy r^ paadst cvvral^dfiBvog xai nanntf^ S/aa ry 
Patjikiit S^riBt Bv^avriov , mg eig JiivfAfnBixov aipi^ofievogm 
yBvofiiiTtg Sh iv xaQiff MeydXfiv nQoaayoQsvofiivrp KaQvayJi 
xatd xo TOt? AinriKoq XByofuvov, OQog, IliQaag ^yyiX&fj ns^ 
^ovg rd ixtt xarcnrQixovjag xo>Qia ijpvv, oi fisv ovv xif /Ja- 
cikBi: awovTBg aTQariokai afxa ^^ xfjg iiov ixofiBvoi , ag rf- 
Xov, ^vvov avnjv paaiXevg i* afjia r^t fiBydXtf ioftearisuf xai 
Tidiv cvaQi&fijJTOig eriQOig vneXincTO xaTomv, d-pjQSvmv afmio 
/ucToli; T^c oiomoQiag. wg ih ^ Stpoiog ^yyiX^ twv fiaQ§a^ 
Qc$v, uQog fievTOvg aTQaTimag enBfixf/B tov iQOvvra avaatQd^ 

C^$iv mg fAaxovfiivovg TOtg fiaQfiaQOig» avTog i' afia tm fu^ 
ydX(p iofABOTixif istv eyvmaav fJLerd xmv avvovTmv iv olg inv^ 
&OVT0 Tovg IliQaag Blvav x^^Q^^^ yevia^ai, ixitTiQm^Bv ilo^^c^iS 
adfiBvoi iv T^ dafaXst soBad-ai, idv avrovg avfipjj Tot^ j^aj- 
pdQoig avvTvyjtv. idv tb yaQ BVBnixsiQfjTOv q^avmai, qSov ar 
itaTBQydaBadut to eQyov, idv tb vnBQixovrsg qtaivmvrav noXv 
avTmv mg fii^ daq>aXig Blvai xa&iaTaadui sig fidxtjv, fiBvd 
disiag dnaXXdl^Badai adxmv Bqinnoi ovTsg nsl^mv. nQonifA-^o 
y/avTeg ii avTmv Tivag maTs ro sfinQoa^sv axonstv, s^diiiav 
avToi xaTomv mnXtafiivou d pdQfioQOi ii Tag fdv T^Qififjii^ 
vag narxAna^i i^ixXtvav oiovg • Jt' dfidTmv ii /o>(»iW iovrcg 
ag ini^a6fiBvoi tw tcSv avTo^ xaroixovvTmv , tov^ ftiv axo^ 

Dnovg iXadov naQsXdovTag, iiaif vfig ii fi^ avToi nQoUov-^S 

agnfttam qaandam in iii dexteriUtem eius admirati, apud 9aos tcI 
laodaUasimu tuperiorem evasiste non negarent Ceterum non mnlto 
po«t nuptias valedicent avo, cum AugusU Didymotichum profectna 
c«t Cum venisset ad locum Magna Caiya dictum, ad monUm Li- 
pccis appeUatum, dididt, Persat pedites yiciniUtem hostinter diripcre. 
MiUtefl igitur impcratorem fequenUs , prima luce viam capessendo , 
nt poterant, pergebant, co, quoniam cum magno domestico pauci*- 
^? *"", ■^ '«'" ««m»! ex lUnere capUndas declinaverat, a tergo 
reacto. Yerum ubi de irrupUone cognovit, ad pugnam cum barbarU 
inenndam eos revocavit, statucruntque ipse et magnus domcsUciis, 
oporterc cum globo, qnem haberent , eo, ubi Persas csse audiebant» 
occurrere; raU, utrovis modo se tutos fore. Sive namque invasn 
faales reperirentur , opus nulio labore confectnm iri: sive Romanis 
multo numerosiores viderentur, ut ad manos cum iis venire hand 
tutum esset, J^sos in equis impune Persis pediUbus elabi posse. 
lUque pracmissis speculatoribus, armaU seqnebantur. At cnim bir- 
i>ari triU itinera omnimodis ingienUs pcr inviaque gradientcs, nt 
to lUornm looonua iaoolM inToiarent» et ab esploratoribttf pneleiitib 



HISTORIARim L H% 307 

««C owifuiaiy fiaaiX$t, ysvo/aivrig Si ftdxtj^ xaQTSQug, ol fiivlLC i3a6 
fim^fiaQOi fiaxofieroi naQafioXmg, meaov ndvrsg, ol pacrtXueoi 
Si WToi xai oi fnnoi nX^v iXfyonf irfavfiMTiaOTjaav ndvTBg, 
dnidvevB is oviBiqr tnnovg ii anifiakov noXXovQm irQii&fi ii 
Sxai fiaaiXsvg Toy noia oiaT^, o, ts innog avTOv nXfffsig 
hndxig, ftsrd fuxQOv ani^vs r^^ f^X^I^* ^ ^^ fJi^ag iofii" 
OTixog oXiyov iiirfls fiaxofisvog nsastv» nSQiaxovTsg yaQ ai^ 
TOvnolXoi Toiv ^aq^dQmv , tov fjiiv Sjmov xarsTQavfuinaav 
im ToaovTOv, tig fnjxiTi ivvaadut xivstad^ai* avTOV ii o£- 

li^aToilg TS xai novTotg xai U^tg snXtf^dv noXXdxtg» oviiv ii 
aiT&v ^iwij9ii xad-txia&ai, t£v onXmv dvTtaxovrwv, xai^ 
TOt ys Tmv fiijgmv xai fiqaxtovmv ovtwv yvftvmv * tov ts nar- P. \3Si " 
^a TTiv J^tivfjv dxtvdxffv iJQTUiaav avrov, xai ra Tav ifiar/mv 
ax(»a itiQQri%av Totg sXxvaftoSg, avTog ii naQaio§mg dftvvo^ 

tSfisvog itsaci&ij, ftijii T^aVfiaTtadsig . fisid ts tijv vtxijv noX^ 
Xovg sXsysv dymvag xai ftsydXovg ix natitxijg ^Xtxiag itrptv-- 
xdvai, ovii Snali ii iv X9V ^^^i"^^ nagd TOaovTOV ysysvij^y^ io3 
adai, ovrm ftiv oiv oi fidgfiaQOt ndvrsg snsaov na^d tijv ftd- 
)^v. i fiaatXsvg ii slg /lUtvfiavstxov iX9mv , nov^qmg dno tov 

^CftfavftaTog ini noXvv itsTidTj ;|r^oyoy. ns^i ii avyxofui^v tovB 
gAov fidXtaTa tov ovtov erovg i tcSv Mvamv fiaatXsvg Mir- 
XaifX T(f vitp paaiXsi^ ^AviQOvixtf '^d-iXf^as avyysviadai* t^ Si 
TOVTO fiiv ovx ^v xay ijiovijv itd to Toy noia stv dno rov 
tfavftarog dXystv, ofuog fiivTOi r^ fiaatXst xai itdnntg ra rov . 
7. Legebatur dXiyov* * 

•nbito ac praeter opinionem sutm in imperatorem incidunt Pugna- 
' tor snmma vi : barbari temere et confuse dimicantes, ad unum omnea 
cadunt, imperatorii iptique et equi, paucis dcmptis, vuln/erantnr 
omnefl, nollus occumbit, equos multos amiltunt. Imperator quoqne 
In pede sagitta icitur , caius equus septenis- confossus vuitteribua 
secnndnm pugnam interiit Magnus domesttcus parum abfuit, quin 
eodem proeiio oppeteret. Barbari enim cnm frequentes eum circum- 
dedissent, sic eius cquum consauciarant , ut moyere se amplius ne- 
qniret: sessorem vero t<^lis, contis et lapidibus crebris feriebant: sed 
armis omnia sustinentibus , nibii eorum quamvis et femora et bra- 
chia nudum laesit: acinacem modo a cingulo pendentem ei abstQ- 
lerunt, vestiumque oras buc illuc raptando dil^icerarunt : ipse dum 
fo strenue defendit, absque ullo vuinere admirabiliter servatus est. 
Parta victoria, multis et magnis ab adolescentulo certaminibns se 

Serfunctum narravit, sed nunquam tam prope ab exitio abfuisse. 
ic barbari omnes periere. Imperator Didymoticbi ex vulnere dia 
laboravit. Eodem anno, frugum condendarum tempore, Michael 
Moesom|& rex Andronicnm iuaiorem visere volnit , cui adhuc pcdem^ 
propter mkiufl dolenti id panim ■ amiciun accidit : et avnm sapcr oa 



2o8 CANTACDZENI 

A.C.i3a67r^<c?^^TO^ dva&$ig, iiui hUx^msv ixeti^g, dq T^s^vofaa* 
vovg ajLia yvvatnt ik&ovri x^t MirXa^X, avwyiwevi re xai avV' 
iiivQiy/BV avTotg o fiaaiXsvg itp' ^fiiQaig oxrio* avv9ja&ivrsq 
is dkkijXoig 01 fiaaikefg, ficrd xovto iieXvdTfaav iTcdreQog in' 
Oixov* eig ^iSvfAOTStxov ii ^AviQOVuiog o fiaaiXsyg iX^y,S 
C ni$Qd xAv iv Bv^avriff tpiXwv cv^sv ayysXov dq>iyfAivov, m 
fiaaiXevg 6 nQsapvTSQog dno Xivwv T&cfi?ifi'(ov xai Xoyw €v- 
ifjXog ioTi noXsfi^atiwv f dnayyiXXavTa nfog avTov* one^ 
dxovaag 6 fiaatXsvg , i^eninXfjxro fihv tvdvg Ttjv dTOn/avTtjg 
dyyeXi'ag, ^niOT^as ii Sfiwg. Totg ii tpiXoig ixiXsvev dnay-i^ 
yiXXsiv, (og avTog fiiv noXXijv dv avTotg T^g elg avTOV evvoiftg 
eiiiijj X^Q^'^* ^^ ^^ ^^ aqAiqa fi^ fiovXea^ai ra TOiavTH 
TOtg Xeyofiivotg dmoTetv* iiov ie avTOvg ndw tptXovvrag dx^ 
fieaTaTfj fiaadvif to nQayfjta iovvat, xai o,ti av ^avfj acupeg 
dnayyiXXsiv. Totg fiev ovv iv Bvl^avTiip qfAotg 6 fiaaiXevg ini^iS 
axfjnre TOtavTa» afia ii iofieoTixif t^ fieydXtp xai nQanooTQd^ 
Bto^» avveXdavceg, dvtjQevvav, et Tt avvetietev eavTotg a|<oy 
noXifxov eioyaafiivoig, o xai tov fiaaiXia rijv eigijVfjv dv nel'- 
aeu xaTaXvaaf noXXd Te xai noXXaxttg Toy dxQi TOTe XQ^^ 
H^STdaavreg dno twv anovitov, t^ fiaatXet fi^ ovr* ix ;r^o-so 
^aivovg, ovt' i^ diijXov nQoq>daewg evQtaxov nQoaxexQOvxhm» 
^rid^aav ii Ofitog dno TOtavTffg ahiag iviix^a9ui TtQiKpaaiV 
Tov noXefiOv dv ax^tv* 
P/139 fvy\ T^ nQiOTif fiefiaaiXevxoTt^ ^PmfJtaitov HaXiUoXoyip rff 
MixaijX aQQSveg TQetg yeyewfjVTat natieg, ovTog ts o fUT^ ai-iS 

te certiorem fecit Avas id ad eius arbitrium reiecit Mtchael cum 
coniuge Tcernomiaiuim venit : ibi dies octo cum ipti> imperator Tcr- 
•atua e$t. Inde poit mutuam hilaritatem laetitiamque digreasb, ira- 
perator Didymoticbi nuutium ab amicis Byzaniio missum inTcnit, 
avumy quod e quibusdam indiciis et sermonibus eius liceret cbiii* 
gere, beiium ei moturum. Qua rei novitate statim obstupefactns, 
credere distulit amicisque renuntiari iussit, se iiiis de benevolentia 
magnas babere gratias; dictis ideo fidem non tribuere, qood ea, quac 
dicerentur, vebementer noiiet. Decere ipsos, ut amicisstmos» rem a^ 
curatissime indagare quodque baud dubie verum comperissent , snper 
eo monere. Haec ille amicis Byzantium. Congressi deinde ipsi» 
magnus domesticus et protostrator , scrutabantur , si cnlpam commc- 
ruissent aiiquam , quae avum, rupta pace, ad bellum iure provocarct 
Post longam et crebram inquisitionem usque a foedere composito 
ad iiium diem nec aperta, hec occulta occasione se eius iram meruisse 
inyeniebant. Existimabant nibilo minua a tali causa bellnm naaci posse* 
^ 4^. Midbaeli primo Romanonun imperatori Palaeologo faenuit 
fiiii Bati tref» ABdronicai iste, qoi post parentem lniperltaTity Coa* 



mSTORlARUM 1. 43. aop 

roy fi$fiaatXtwuig ^Api^if^txoq xai KmmmaftfpoQ ohxt^ no^kJ^ iJsA 
fi^if tBx^h ^i QBoSmQog T^hog^ xcU dvyctrigBg roaavTcu • 
roTg fihf ovp akXoig aXkoi ysyiwtjPTai naiSsg^ xa^ansQ h d^ 
Xl ^^ Un4>(jiag iiiiXioaB q>9a<xag o koyog , r^ nofgnfQoysptnjtif 
SSk KmvaravTivif 6 IlaXawXoyog ^lwdyvfjg fiotfoyevi^g yeyivmivat 
notg* & MsTOXiTfig 6 fiiyag Xoyo&it^g £^idmite tijv dvyaTi- 
^a Eififniv nfog ydfwv, t^ tov nawn€f<T$fid<rTOv n^og tov 
ds/ov xai ficuitXicDg d^tf tetiftfjfiivip . owog Sij S ntMwmqai^ 
PaoTOg Ofdx ina%, akkd xai Sig xat t^ig BsaaaXov/xfjg ts xai 

lomv aXXcov &jnsQiiov 7fiXsc9V htiTfihiovaag , ra ts aXXa Su^xst B 
jl avT^ iS6x€t offimd eivai, xcti r^ tciv TgtfiaXcSp tt^/m^Y. io4 
Srmdv^ t^ KQiiXjj Ma^iav tjjv aitov xaifffywjae dvyaTiqa* 
ov Sij ysvofiivov, voSv Saxc t^ tmv T^tfiakmv afxovtinfoa- 
Xi^naa^ ovTi^ XffSetnji, tig dv tjl ixsipov Swdfui X9^f^^^S 

iSuvfiftaxiyvvTog , civ inst^onsvB noXscsv iactg £v olov te jj 
g^ovfalSg xaraaxciv xai iStonotfjadfievog , tSiav iavT^ xara^ 
itriia^ SwaoTeiav, dnoaTfjaag fiaaiXiofg» 8 fiev oSv totavtd 
u StevoeHto xai eig eQyav i&jye, mi navoixeaia fiiv ixciffffaa 
Tigog TfifiaXovg^ xataji^dlSaa&ai Si taxvaev mv ^Xntaev ov*' 

^iiv. aiydf vt^ aStov Tiaaai jtoXeig tJjv dnoataaia^ iXwelSaa§,C 

ofa Sfj ixfcivto noXefu'if . ix tfjg totawfjg Sfj ait/ag tapaxff^ 

oS ipavXfjg riyo; ai xard tijv eaniqav iwenki^&ijaav niXet^^ 

vno Si toifg avtovg X9^^^^ ^^^ ^^ fieydkov koytfdirov 

vt£v ^fi^TQCog fiiv 6 ^Ayyekog StfovftfiiT^fjg initfottog ^Vp 

3. Hinc patet, hifltoriae huius primnm caput assignari debuisie ad 
haec TerDa.epistolae Christbduli p.4« 'O paaiXeugtotrvp ItiXiit- 
off, S ttjv inioyvfiCav ZdyyiXog eic, ED,P. ia« Ita aprd Tribal» 
los dicebatur £xi<pavos. ED, P, 

BtantinuA Porphyrogeaitus *et Theodorus» ac filiae item tres. Aliia 
igitor alii fuere liberi, id quod in vesttbulo huius historiae demon- 
stratum est. Porphvrogenitus loannem habuit uni^fenam , cui Meto- 
chitea magnus logotheta Irenen fiiiam matriikionio coniunxit : eundem 
imperator patruus pahhypersebasti dignitate cohonestayerat. Hic pan- 
hypersebaatus etiam tertium Thessaionicae aliarumque urbium occi- 
dentalium praefecturam gerent, tum alia eonstituit, ui unumqnod* 
que rectissimum censuit, tum Stephaiio Cralae TriballcjTum principi 
Mariam filiam uxorem dedit. Quo facto ad geaerum se adiungerei 
decrevity cuius viribua adiutus, quotqnot posset urbibus ad suam 
praefectaram perttnentibus praesidia imponeret: et iilis snb poste> 
statem aubiectis, ab imperatore desciscentf, peeuliarem sibi doniina- 
tum compararet. Talia medttabatur et iam ad rem conferre occxpie- 
bat : cum tota quippe domo ad Triballos traosierat ; ted eventoa 
spem deatituit. .Nam omnes urbes, quibus praeenit, defectione eiua 
iatellecU, hottis eum ioco halraenint. £x ikoitweemodi igitur cmiss^ 

Caiuacuzenus, i4 



2IO CANTACUZEin 

▲.G.i396j|&/a^U^ AJmaqigy MsX$v/xov, noXemp Max^Swuimv 
€$ &tj ywatxog ttiBXg>oi oircc ^ov ittan)ne^aB§a(nov , yQcififia^ 
ra nifinovai n^og rs ixttvov xai rtjv diBX<piiv, n^ofpavmg fth 
avTWV anoaxaaiav ov xartjyoQovvra^ n^otpaaw fidvTOi ovx dyiv- 
vij \ Tiva naQBXOfJi^a vnoxf/tag • XH^swv re yaq evnoQOvv dfi-S 
(pifioXoiv, xai tptXiag dveft/fivfjtrxov dQym'^^ ^^ avvSiarQt^ 
jyfitjg, itai Tov i$Zv dXXifXoig sdvo^tv aXXav ts Svsxa nXetovm 
xai fiaXiaTa t&v ix Tfjg avyysvB^ag ivc/vgtov. xovg ra TOiav^ 
P. 130 ra TOtwv yQafJtfAOxa xofi^ovrag arQaTtwTai avXXapovtsg xa- 
ra Tfjv oSov, ot ^aav in' avTO tovto Terayftivoi. q>vXttTTStv\o 
rag oSovg rot; nQog rov na^wnBQai^aaTOv evBxa noXifiOv , 
xai ra yQaftfUKTtt d(pBX6ftBvoi , nQog fiiv Bvl^dvrtov tog fiaat^ 
Xia ror nQBafivTBQOV ra yQdfifiava xofUattL ovx eyvwattv Sstv, 
Tov fiiyttv XoyodiTTjv ra fiiytara na(>a fittatXit SvvdfiBVOv Sb* 
SotxoTBg, Blg ^tSvfiOTBixov Si ^Xdw (piQOVTBg r^ vi<f fittatXBttS 
intuviattg Si ttVTOvg r^c avvioBag xai svfiovXfttg^, dniXvaBP 
cv noiijattg 6 fittaiXBvg. ra fiivTOi yQdfifiaxa Btg Bvl^dvTtov 
^V f^dX^ nifi\ffctg XoyodiTfi, TMQfjVBi tb xai awBfiovkBvBTO 
BavTtt tptXtxmg , ag ra fJihf yQdfifjtaxtt ravri r^ xtfSBaTJj nift- 
y/BLttv oi vioi yiftovTtt nbXX^g vno^ftiag , ttvrov Si ixBivtov tbilO 
QVTtt 3far^(»a xtti. r^ ^Pwfittttov ijyBfiovif Ttjv SvvttT^v totpiXBta» 
otpstXovTtt Bta<piQBtv, oht t&v xttT' avrT^v TtQttyptdTmv St' avToS 
Stotxovftivtov , X9^^^ ixBivovg tb dnadBtg xaxtov rriQBtv xai 
r^v nQoaSpxatftivriv di^ avTmv nQOttVttOTiXXBtv fiXdfiffV • rovTO 

pccidentis oppida non mediocriter perturbata sunt. Sub idem tem- 
pus e GLiis magni logoihetae Demetrius, cognomento Angelus, Strum- . 
bitzae , Michaei vero Lascaris Melenico Macedoniae civitalibus prae- 
sidebant. Hi fratres uxoris panhypersebasji litteras ad eum sororem- 
que mittnnt , quibus illorum defectio non qnidem aperte arguebatnr, 
occasio tamen snspicandi non ievis praebebatur. Erant siquidem re- 
fertae verbis ambiguis, veterisque amiritiae et consuetudinis nemo« 
riam refricabant; ac de mulua oenevolentia praestauda admonebant, 
cum aliis pluribns de causis, tum ob vinculum affinitatis videlicet. 
Milites propter bellum cum panhypersebasto viis custodiendis nrae- 
positi, tabellarios Intercipiunt , litteras auferunt, nec tamen aa im- 
peratorem senem perferre audent, quod a magno logotheta , qui 
apud eum plurimum valebat , metuerenU Ergo Didymotichi ianiorl 
eas reddunt: quos ille, ut debuit, tamquam prudentes et eousoltos 
laudavit ac dimisit Epistolam vero Byzantiom ad magnom logothe- 
tam transmittens , amice monuit ac snasit, nt quoniam fiiii eiaa has 
litteras suspiciosissimas ad affinem portandas deuissent, ipse tamqaam 
eomm parens, omiliaqae summa officia rei publicae Romanae dcbens, 
(quando per eam «ios rea administrarentur,) et illis a malo caveret, 
efc 4mrainettti hnie detrlmento matnre obviam irel. Id effici posse. 



HISTORIARUM L 43. 211 

tByhott^ aVj ii avro^ fikv tov tSv noX&mv ixsivmv ug/Hv k-C. iS-iS 
anooT^aAg, €T€QOvg dvvnonTOvg imari^aeij avTotg Si €T€i}ag 
o^/ag fi av avTM doxfj XvaiTsX^Vv ByxBiqwBi*' y^ifjLoi iJiav ovv ovk 
dya^y iio^cv'* eine „Tm fiaaiUt Ta TOiavTa ygd/afiaTa noiijaai 
ii^la, dkkd fi6v(f aoi, c5$ av, ovveTog c5r, ra ts diovra vnhq Tmv 
xoivciv oixovofiilafig nQay/AaTtov xai Totg natai ra XvatTeXovv- 
ToJ' fiaatXcifg fihv oiv TOtavTa Ttf fAsydkto avvcfiovkwi Xoyo^C 
^irfi^ dff, ne/d^ad-at' t€ iiov xai /aQtTag T9Jg tcov vlciv xjy- 
itfiopiog 6fioXoy€tv, TOvvavTt'ov inoi€t ndv, TQa/iwg ydq dno^ 

loxQtvdfievog xai axXfjQmg, ini TiXet nQoai&f]X€ xai tovto, tog 
xui Toig ovotg ^ naQotfita ii^itoat rov l^iovra dvri^ietv, TavTfjv 
fth oiv iavTOyg dv€Q€vv£vT€g vnevoovv aiu^av eig ri noXe^ 
fitibdat naQ€a)piftivovg f tov fiiyav vnoXoyiC,6fi€vot naQcH^vv^ 
^hna itd TavTa Xoyod^sTfjv eig ro noXefietv naQoataXiaai roy 

lifiaatXic^* aatpig fiirtot el^ov oiiiv eiiivat. a%tov ih xai 
oiag eveQyeatag nQog re XayodiTfjV tov fiiyav xai nQog tovJ) 
nQfOTofieoTid^tov ^AviQOvtxov rdy JlaXatoXoyov, rov^ rov TQt^/V, io5 
rov TOVTOvi noXifiov ftdXtOTa aiTtmaTOvg yeyevtjftivovg , fia^ 
atXeifg o vimg vniJQl^e, itTjyjjaaa&ai itd fiQaxiwv, dg av Tififg 

aooToy fffvmfiovovv eiietrjfiev edeQyhfjv* 6 yaQ nQmo^eaTtd^ 
Qiog ovToai IlaXatoXoyog ^AviQOVtxog, Tvjg rov nQeafivTiQOv 
fiaatXimg ^AviQOvixov ndtg mv dieXg^ijg Ttjg^Avvijg^ fj ayvfp^ 
xst MtxatjX tq) iovxi twv IldTQag dQyovTtov evi xai Trjg 
xar' avTffV QeaaaXiagy €X Ttvog itatpoQag nQog tov fiiyav 

^Xoyo^iTpfv dnex&tSg itaxid^^ig,' nQog rdy viov fitMtXia iX^ 

si iisy ab earuni urbiam procuratione arocatia , alias praefectuma 
nt ezpedire videbitur committatv et nunc alios non suspectos aurro- 
get. Sibi vifum , hoB litteras imperatori exhiberi non expedire : sed 
ipti patri duntaxat , ut cum prudentia praestet , quae rei pubiicae 
rationes postulent, ea provideat atque admini«tret, et filiorom saluti 
det operam. ktaec imperator iunior magno logothetae suasit; quem 
cam auscultare ac^pro fiiiortim soliicitudine gratias agere oportuissei, 
' omnino secua egit : aspere enim et acerbe respondens, in extremo adie- 
citetiamhoc: luxta proverbinm licere etaselUs mutuum scabere. Hanc 
itaque, in semet iuqulrentes, causam belio renovando se atiulisse 
Buspicabantor ; reputautes, hinc irritatum magnum logothetam, im- 
peratorem ad arma soliicitasse : nihil • tamen certum scire poterant. 
Operae pretium est porro paucis attingere, quae beneficta iunior im- 
perator in Androuicum PalaCoIogum protovestiarium et in magnum 
logothetam longe praecipuos huius tertii beili auciores ultro contule- 
rit : > ut lu qualem quantumque bene merentem ingrati exstiterint, Co* 
gnoscere possimus. Protovestiarius matrem habuit Annam sororetn 
Andronici senioris, quae Michaeli duci , uui ex principibus' Patrae 
et Thetsaliae circumiectae, nupsit ; qui nescio ob qaam coatroTeisiaia 



311 CAMTACDZENI 

A.CiSa6jMy noJJid rs xai axoafiu SuHfii m^ aikoS^ nai utar* 
tatby nfoam9ti, ag ijifj nfog rijr nfog avtor mix,9ua¥ aart^- 
qtflmg , flovloiT^ a» avrw avyxonr^ip noXXaig taig nhffoXg, 
V.lZXnav idfi iiaxovzo nai ano^infiiaiv Si* o xaiafivvBOf avr^, 
«* Ti futd tavta Sid to tolfitjfia intoi itt^^y, iSittOm ojcov-S 
aag Si 6 PaaiXsvQ, Xoyoig rc noXXoig xai 7iafaiyia€ai top 
nQWto^BOtwQwy djidyeiy toS toXfi^fmtog hux^^u* ^g i^ 
ovx €7Ui&s, xai itad-^asvy ^nBiXijas td xaXsndtata, d fi^ 
navaoito toiotkoig inixsiftSy» sfptjYdQ, sl fiiy nqiy fu^h 
n^og avtoy toiovtoy Blmtv ji ei^dliBto t£y dsomoy, iBUfWio 
fiiv dv ^v, ovisv ii avtff iiaxpi^Biy -inBiiij ii avt^ q^avB^ 
^dv xatiatijaB t^v yvcififjv, divvatov sig BQyov t^v fiovlily 

BTtQoayayBtv. t^v ydq sig tov fiiYav Xayo^itfpt nafoufiav , iipir- 
XJ7T17V TCDv fi€taiXi€sg ovta nfayfidtav, sig ixBtvo/v ayBiv tipf 
vfiQiv, a fiij iioy aitov avyxa^stv. tovtoig fiiv oSv o nffm-\S 
topBatidfiog inBi'&Bto isiaag, xai dniaxBvo tov tov ftiyav Xo» 
yoditifv td aiaxMTa iuidBtvau oXfyaig ii vatBfoy ^fiifoi^ 
paaiXBvg nqBa^vtBQog, cnr' ix iiafioXijg BitB xai alXtog, 
Toaovroy s^tiQyiato xata nQwtopsatiaQiOv , mg xai clipSa^ Ac- 
Xijaau nifitf/ag toiyaQovv nQog fiaaiXia roy viov toy fUyavW) 
Xoyoditfiy, aXXa ts noXXd tov nQWto§BatiaQiov xatijyoQBi, 
xai Sti XoiioqorifiBvog avtov ov navBtai xai iioavQwy, ti* a 

Ci^ xtti fiova ii^xaiog Blvai ti/v iaxdttjv iovvai iixfpr oi 
TavTa ii fiovov, dXX' oti xai dnoataaiav di^ adtm iyyoA 

magnum logotheUm exosus , apud imperatorem inniorem imilU ad- 
yertua iUum confusius effadit. cnm nac ciausnla, se iam eius odio 
' fessum , vellc liominem plagis multis concidere , etiamsi propterea 
sibi moriendum sit Quare enm rogabat, ut si prqpter tam andax 
facinus quippiam gravius silu impenderet^ opem afferret Imperator 
longo sermone admonitum a tam praecipiti consilio abdncere nite- 
batur. 'Cnm surdo loqueretur, inclementissime iilnm se acceptumm 
minatus est, nisi taii conatu desisteret. Et addebat: Si me celasses 
et interim yetitum aliquid in ipsum designasses , graye id qui- 
dem fuisset, mea autem nihil retulisset: at iam quia mentem tuam 
mihi aperuisti , quae yis opere compieri neutiquam possnnt. Qnod 
enim in magnum logothetam imperatoris ayi yicarium petnlantins 
commiltctur, id illum contumelia afficit, quod qnidem mihi patiun- 
dnm non est. His commotus protoyestiarius , timuit et in magnnm 
logothetam exemplum pessimum moiiri cessayit Pbucis diebus in- 
termissis, senior imperator an calumnta, an alia ratione indoctns, 
sic in protoyestiarium exarsit, nt eum in carcerem compingere cogita- 
ret Mittit ieitur magnnm logothetam ad nepotem, et hominem cum 
de aliis criminibus multis accusat, tnm qnod sibi maledics iingna 
obttectare non desinat: ob quae sola extrcmum soppiidttdi nerei- 



HISTORIARUM L 43. ^^3 

' rovrw eir Smta narrm $ig teufimniQtop airhv ififlaXetv JL(L li^ 
iiop sha$ oif^iq^ xati avrff t^v yvmfirpf StjkovPj cSc ^f ^^ 
i$ifl te Jtaj ai^ro; o^a xcd avvsniXafifidvoiro nQog ro sQyovm 
uQOg Taj]^ i viog dnSKQivato fiaailsvg roiavra* ^^ioraro 
Sfiaoikev, ro ftiv nfmopearuifiov rov iftiv &tVov dxoXaarov 
f€ sJvai ntqi rJjv /AflSrTay xai ngog Xoiiofiag sv^eQij, xai 
airog awofiokoy/jaaifu av iib xai avroq aw$ni%/niip^Ofiai 
ftftmg/ag Sl^iov eJvoi rtjg nfoafjxovajig. rovg yitQ inufavBari" 
ffovg ftakkov rav dvdQWv xai nQoai^xovrag fiaatXBvat rd roD 

loaUa avycTov^ xai xoaftiovg eJvat d$F xai nQog naaav aQo^ 
f^ liiaiv httrtiieiovg, xai r^v /AcSrray ir^o ye rSv akkotv 
evf^fiovg, ola iij rolS; vnoissarifotg Sg rtva naqaisfyfjiara 
xoevd xai rvnovg xstfiivovg, jtfog ov; SfHvrsg 6t nokkoi, fv^ 
^fijlCfitvr' av TtQog ro ^ikrtav* dnoaraaiav ftivrot otrr' avr ^c 

lixariyvanf avrov nors, ovrs teuq* akkov aatfwg dxi^xoa stiorog* 
ov i^ iixatav koyotg dfiafrovra sQyip rijv xikaatv inoax^^t 
ikkd fiokkov ig>* ojg fjfiaQrs rv^ivra avyyvwfifjg , koyotg aah- 
ffov^st» rov kotnov xai dnstkstv, si ftij navoiro roiavra 
ttfiaQrdvwv, cSg xai oiv dipisrat vvv oftov ndvrtov iv ng rors 

%ovfi§ovra rdg ifxagr'* ovrw yaQ nQuropsartdQtov rs av aa>-P.132 
fQOviareQOv ysviadnt, avrov rs oi t^fifiiciasadai aviqa riiv 
hiufavSv xai xa9^ ajfta nQoafjxivrofV* rotavra avftfiovksiiafv 
Mefro n£si9ea9ai> xai r^v oqy^ nQwro§sartaQi(g vipstvau st 

tor; pneterea quod ab iptis deficere meditetnr. Ob haee eustiioare 
se , iUiim coniiciendum in custodiam : et hanc fententiam suam ipti 
indicare Toluisie , ut pariter sciret seque ad eum comprimendum 
adinvaret. Nepos ita respondit, te quoque protovestiarium magnae 
amitae snae filinm intemperanti lingua et ad convitia facilem esse^ 
libenter confiteri : quocirca et suo iudicio poenae commeritae subii- 
ciendnm. Etenim ceteris iilustriores et imperatoribus cognatione de- 
▼inctos y Inquit , etiam prudentes ac modestos et ad omne senus vir- 
tntis habiles et lingua prae aliis bene ominata-esse condecet, in- 
ferioribus yelut commnnia quaedam exemplaria formasque propo- 
sltos, in qnas plebeii intuentes, vitam ac mores suos ^{uasi ad cer- 
tos numeros componant. Yerumtamen defectioncm illum agitare ani* ^ 

mo, neqne ego unquam iudicavi, neque ab alio, cui id constaret, 
audi?i. Non itaque iustum est, qui Terbis duntaxat peccavit, eum 
rebus poenam luere : immo potius erratorum yeniam uare et ▼erbis 
in viam reducere eum oportere. Minao quoque intentandae , nisi 
talibus modum fecerit^ simul omnium, etiam quac nunc illi di- 
mittnntur^ in futuro snpplicia subiturum. Sic protovestiarium 
probiorem forc, et yimm noDilitate conspicuum ac sanguine impera- 
tori coniunctum haud male multatum iri. Hoc consiiium nepos da- 
bat| et ut audiretar iraque poueretur rogabat. Sin ad veniam in- 



2l4 CAOTACUZENI 

A.C. iS26()^ uQa dv€vtirmq ' €/n xat fi^ fiovXotro myfwifiifi S^idvp, ^ 
Y. ibSxvQiov orra Tiivrw o, r^ av iSikji i^tvai ekeye noutvM avv- 
iJQaro i* av xai avrog nQog ro rifmQi}aaa9ai rov vfiQtarfjv, 
eiye ivSea rljc ivvafiemg eciQa r^v fiovhiaiv xexrijfiivov* inei 
ii Saa av ^ fiovXofjiivt^ nai Svvarog iari xaranQdi^aadm,S 

finsQaiviro) rijv povXtjv. Tavra rov' fuyakov koyodirov nQog 
paai?Ja. rov nQea^vrBQOv anayyetkavrog , elre ro^ fiefiovXev' 
fiivoig cig XvaireXiaiv o fiaaiXevg neia&eig, eher^ rov viov 
xaXoxdya^iav aiieadeig^ tov xaxmg noutv rdi^ TiQearofieana- 
Qiov dniarfj^ ovrm fiev dfiq>oriQOig 6 viog fiaaiXevg, rw fiivio 
vov fifj nXfjyaig nQog r^ drifiaa&ijvai avyxonrjvat^, rtf Se rolf 
fi(f Sid fiiov Seafiwr^QLOv oixetv, airidrarog iyeyoveu avroi 
Sk fierd fjiixQov ix roi; axQmg ixnenoXeftwjdat> eig (piXtuv avv- 
cXdovreg xai OQxoig ifineSdaavreg dXXr^Xovg ij firjv g>QOv^aeiv 
ravrd, TiQog rov xe^d rov viov fiaaiXioag noXefiov avroi teiS 

Cil^TjQrvovro xai rov fiaaiXia naQexdXovv, dndratg ^QWfUvot 
xai SiapoXatg» xai rijg eveQyeaiag dneSiSoaav x^9^^ ^^ f^^Xf' 
9avdrov noXefietv, dXX' ixetvoi fuv ovra* PaaiXevg Si o nQe^ 
ufivreQog rdi^ nQo»rofiearidQtov oQ/ovra xaraarijaag BaXayQo^ 
Siov j nQoafjvmg re xai rjfiiQmg OfttXijaag xai noXXd inofyyet^^o 
Xdfievog ev notijaeip, i%in(^\lfev , oamv dv Sioi nQog fov no- 
kefiov elvai naQeaxevaafiivov naQayyeiXag, mg dfia rrp Si^a- 
Q9at yQdfifiara no^Q' avrov fiaatXet t(f viff rijv ix rrjg eani- 

4- Sic scripsi ex coniectuva Intpr. , cum antea esset iySed t^s 
povXifaefas i(6Qa r^v Siivafity xextijfiivov, 

exorabilis maneret, ipsi ut reram omnium domino licere facere quod 
liberet*. Se quoque ad iniuriosum illum puniendum adiutorem e$se 
voluisse , ti Tideret deesse facultatem ei , cui voiuutas non deesset 
Nunc quia quaccunque vellet , praestare posset, faceret quod TeUet. 
Haec postquam magnus logotlieta seni rennntiavit , ille sive eo cott- 
silio tamquam ntili persuasus, sive nepotis probitatem reveritus, in 
protovestiarinm animadvertere supersedit. Ita iunior imperator uni 
maxiroe profuit, ne cum infamia verberibus contunderetur, alteri, ne 
ae£cmis vincnlis roandaretur : qui non diu post ex infestissimis odii» 
in gratiam redierunt Cumque ad idem sentiendum iusiurandum con- 
lirmationis ergo adbibuissent, ipsi bellum instruxerunt dolisque et ca- 
lumniis senem incenderunt, et beneficia bene meritum usque ad mor- 
iem oppugnando pensaverunt. 'Atque bi quidem ita se gesserunt. Im- 
perator avus protovestiarium Balagradorum praesidem creavit, beni- 
gne tractatum cum roultorum beneficiorum pollicitatione emisit : cum 
praecepisset , ut quibuscunque ad bellum opus esset parata babe-* 
rct, quo statim atque a se litteras acccpisset, ex occidcnte copias 
in ncpotem dnceret. Gui scriptum est ab amicis Byzantio »- avum 
propaiam beUum adornare, Qnamobrem ci ct magno dome^tico» uec 



ffiSTORIARUH L 43. aiS 

dipoVixoy ^xoy yQamMra nctfd zw q^Aw, aa^g anafj/yiXkMiH 
%a, roy nqiafivxBQOv fiaaiUa iiQO^ tov noXsfioy »a^iMnttvd^«-*D 
adau iib xai idoxei i€tv avrtf afia x^ fi$yakif iofuarixff xai 
SnQwrpaTQarogi fiovXevria clvai n€(fi rov noHfiov» fiovXBvaa^ 
fiivoig ii fityaXo^x^V ^^^^9 ^ i^^ ^^^ nQaripnp nokifimp 
iioxu xQ^ada^ xai fiij nif0s^av/araa9ttij aXXa Toy qno Tofir 
nQwyfJiaim SXeyxov neQifiivsiv, afia xai iX7^i%orreQ nBfiyevija$^ 
a9ai rov noXifHW, dfivvovrpg avroig xai tov d'€0v noQomofv» 

loiovfiivoiq; avroi yoQ ovrs Xoytf afriav na^aax^^ tov XbXv» 
a9tu rag anovia^. nsi^ag ii x^Q^^ iiixu nQog Bv^dvriav 
dn$X9elv mg ^ g>avSQOv ysvtiaofiivov afia r^ airovg d^uti" 
a&ai rov noXifiov ?! iiaXvd'ijaofiivov, r£v xivovvrmv xaranXij^ 
iS/ivrmv» fiaatXst niv ovv rtf vitf xai roTg ^T^ig oSrwg iioxst. 

i5 fii'm Kai varsQOv av noXXcu!g ^fii^aig xard rdg a^Jfa; P. 133 
Oxrmfi^Ah) r^g ivitxdrpjg Iviixricivog ix ^iivfiorsi'xov ^XdovA.C. i3a7 
Blg SrfXvfi(f/av, arQoridv fjtiv ovx inayofisvov rov fiif ioxstv 
il^Bnirijisg nQog noXsfiOv x^Q^^V» ^f^ot ii otxiraig xai rmv 
^fiXmv oix oXtyoig^ dg ii invdrro o nQBtffivrsQog PaatXsvg, 

30Toy rs itxtitotpvXaxa rQtjyoQtov tok KXstidv xai Ntq>mva 
riv iniaxonov MoyXaiviov nQog roy eyyovov dniarstXsv c/^Y. 107 
JS/jXvfi^iav, slg Bv^dvrtov xsXsvmv ft^ iX^tv oiii ydff dv 
nvr^ rifv staoiov naQaxonQ^asiv , on rdg nQog avriv anofv» 
idg nafaXvasts xai rovg OQxovg; xav n ntqi avrov avftfi^B 

10. Pro iixdttis acripsi iviexdttjc, certissima emendatloae. Nam 
cam ex iia, quae noster supra c. \'i, narravit, tum ex Niceplioro 
L. Vin. c. i5. 4* patety non annum iSaS» sed aequentem iam 
agi. Error librarii est, non Cantacuzeni. 

iion protottratori de bello in consiliura ire placnity ▼isnmqae adhi» 
Bendam, ut prioribus beilis, animi magnitudinem , nec prius insnr- 
gendum, sed quid tenfpus moneat» exspectandum. Spes etiam Ti- 
ctoriae praeclara iilos sustentabat, quocl Deum sibi fracto fecdere 
laesis snccui^sorum confiderent; ad quod frangendum ipsi nec re, nee 
Terbo in causa ulki modo fuissent: experiundi tamen gratia Gon- 
stAitinopolin procedendum, quod belli molitio, simul ac eo accesis- 
sent, dare apparitura, aut perterrefactis , qui iliud suscilarant, ia 
nlhilum recasura esset Haec consiiiantium sententia fuit 

44* Dies pauci intercesserunt, cum ineunte Octobri, Indictione 
nndecima, Didymoticho Seiybriam sine exercitu, ne dedita opera tn 
belinm viderentnr proficisci, servorora amicorumqne stipati catervit 
▼enernnt. Quod ut comperit senior, Gregoriura Glidam dicaeojpbyla- 
cem et Niphonem Moglaenorum episcopum Seiybriam mittit suis Ter- 
bia nepoti mandatum, ne Byzantium adeat: non enim ingrcdi per- 
miaflurtuDi quandoquidem foedttt in postremif habaisset Pvowdo 



ai6 CANTACUZEMI 

na^smopifjK&fim %wtw dxavaag i viog fiaaiXeug, ^hpjcs fiiv 
ovx Tfxuna ini %altq iyyAlai^ fuxfov ii inu$xAv, ^fiovHfHfp^ 
§ise „ft^ Toaovrov dfnv^fAOva roy ifiov itvQiov xai fiaaiXia ^g 
^pyoK aiToii evTiuSt/ag xai JovWa; nfog avroy hm9$i%ufM9p6 
Ofdijvai vyv iml i' ij t£v ifn&v afiafTijfAdrmv nXffivg ini'o^ 
xov xai t£v tt^ avTOv cvftfidamv d^ev7(nfv xcd oi&r&a$ dvi^ 
nmas ^ai XiysiVj iiov €vyvoif§ova xai fiXondroQa xai avT^ 
C VTtsAunra Xoyi^ea&^ai ndvra^ Tffmrov fiiv iv xatfttf oiofiai Ttfv 
nfog ifii Vfimv wfi%iv ysyevifadm^ avvermv oyrooy xai ivvn^io 
fUvmv fidXiata ano tHv Xeyofiivanf ra dXfj&fj xai ra iiovta 
awetva^ mwa i^miS, si xai nagd tov ifiov xv^iov xai fior 
aiXiag inititifantai ifitv, & ts Tiilxifxa iyxaXsHv xai Toitwv 
T^v dnoXoyiav iix^a&at iisl^iovTog, iXni^to y&^ ix noXXov rov 
ne(ji6vrog anoXvaao9av ra iyxXi^fiaTa," rmv ii etnovrmv fi^i^tS 
iiv nXiov iniTeTQdf&ai ij oaov fui sigBv^dvrunf dnayysikuvTag 
'^xsiv, av9tg dvaarfiipe^v, ^dnayyeiXaTS Toiwv^ Sfpii ,^t^ ifif 
xvffi'(( xai fiaaiXet^ oti tov eqiOQOv Tijg dX9i9ei'ag inifiOQTVfO^ 
'Df^ai&sov xaiavTiv dX^smv xaXovfievov xaiovTa, (ogovTen^o- 
Te^ov, ovt' iv T^ vvv diixmg xar^ ifiov xivovfiivff noXifiip, ovt^to 
eqyoig oiiTe ftijv iv ^^fioaiv ifiwvt^ n avvoiia n$n(fayfiivov 
xaTa orov. iio xai IxiT^g yivofiai aov nQog avTov toS 9eov ro 
^Ayii6^i%ea9ai dno9if4evovg avfina9eif XQ^^^^^^ ^^ TKQfir^i, 
^ai Toi; itxaiov xai XvaneXovvrog eico noisVv fi^iivm ei i' a^a 

5. uixig legebatar prb a^xoU et i5» dnoitfOaO^Oai, 

st quid ei obyeniret mall, non illi, aed sibi calpam adscriberet, 
qui foedus violasset Doluil yalde boc nuntio nepos, paulumque 
cunctatus, Yoiuissem, inquit, dominam meum et imperatorem sub- 
iectionis meae , quaip erga eum factis ostendi, non adeo deposuisse 
I memoriam. Sed quia peccatis meis factum est, ut huc prolaberetur, 
meaue periurum et pactorum contemptorem iudicaret ac diceret, cum 
proDum , patris amantem sibique subiectum reputare debuiaset , 
primum quidem opportune voS buc Yenisse a^bitror, viros pnidentes 
quique faciliime ck oratione mea Yeritatem et ofBcium intellectari 
fint. Deinde interrogo, ecquid ab ayo meo in mandatis acceperitis, 
ut de iniuriis illi a me illatis mecnm expostuletis meamque contra 
defensionem audiatis. Etenim ad obiecta depellenda quod dicam 
superfuturum, nedum defutunim spero. Respondentibus, non plos si- 
bi praeceptum, quam ut ei denuntiarent, ne Byzantium ingrederetor, 
statimque reyerterentur : Renuntiate igitur, ait, domino meo et impe- 
ratori, me Deum veritatis vindicem atque adeo ipsam veritatemy (ipse 
enim et est etnominatur vcrltas,) testari, meneque antea, neque modo 
belio tam inique appetitum , mihi aiicuiua in ipsum criminis , teu re 
fCM verbo admissl, coofciiun csse aot fuisso* Quare iUam per Dewoi 



HISTORlARini I. 44. ^I^ 

ntiffpta , rijg fdv fovXsiag uai ^vneMag, ^v ^ywg. avro^ 
insisiH^dfitjv iv navrt x^ na^aaxom, naQSCxsvaaei^ iniXsXif' 
o9ui , Toft iiapdXXovai^ ii xai avxoq^avtovata^ avinBtas nQoa-- 

iixuv xai rov xw^ ifiov noXsftay xuisfy, iiofiat' ai&ig, l^i if^ 
ft^ ovrm Koxatlni^iaaadai, AXXa tcb t6 iyxX^af» i^XAftu 
tai ToW anoXoYiag nafaax^* rf M^ ^^ iiatfvym T^y *-B 
wfp, xd iyxkfifuxTa dnoXvadfiSvog , sd «y ?/of ay *' intoff^ 
mv dXtS xai naQaanoviwv, ovisfuag dl^ xvystv avyyvtifi^g, 

ioiXXd nav ixtovv ndaxBtv aivog vifmfMu" fiaatXsvg fAsv oiv o^ 
viog To£fe nQiafisat^ rtf ndnnif rotavta ixiXsvsv anayyiXXstv os 
i' invv»divovro av&ig, sl fAffiiv iavj^ avvotts xofig nfog fion 
atXia Tov ndnnov ysysvtifiivovg Sfxovg naffafisfitixmg, oUfUvos 
nshai av §aatXia qqiiwg itaXiaaadat n(fog tov vffWKVt ^ 

i5f*fiiiv intoffxovwa nv^tTO aitov. %ov ii laxvQwafdvov axQ} 
ror» nafsonavijixivai ftriiafiwg, x^9^^^^ ^h BvJ^dyrtov to»- C 
Vffxov, iXn^ovTsg tov noXsfiov Tmv paatXicov xaTaXvastsf* to 
i ' ivavTtmg ij dnifiii nqoasioxmv. dnayYSiX^vTaiV ydf oaa pon 
atXsvg o viog nqog to fi^ nafsanoviiixivai noQowstTai, oti- 

2oiiv fiSXXov nQsafivTSQOg vq>}jxs Tijg OQyijg, dXX' ixs/voig fsiv 
dnsxqivmo ovisv* t^ naTQtdifXfl ii "Haatf to fiviifiovsvst/v 
iv Toi^ tSQOTsXsoTtatg tov iyyovov fi^r' iv t^ t^^ toi; ^oS 
Sof /ag vs^, ^jJt' iv Toig aXXotg IsQotg ixiXsvs avyx^Q^^ 
xai avTWV yoQ tAv iv fiaaiXsiotq isQmy dnsXtiXaxivat. TJjyV.108 

Immortalem obsecro, ut iuxia mecum miseriam meam sentiat, leqne 
ad lenitatem dct, ac nc miid praeter aeqoum ct bonnm attentet 
Quod sl cacodacmonia malignitas, propter qnam moltai totics ae- 
nunnat pertnli, paratam ad eiut nutum Toluntatem iheam, quam, 
qnotieMmnque occasio fuit, prae me tuli, ex animo illi e&cussit» 
obtrectatoribns autem ct sycopbantis aurcs darc et armis mc perse- 
qoi perauasity iterum oro, ne indicta causa me condemnet, sed cri- 
mina profcrat, defendendi locum rciinquat Si, refutatis illis , da- 
mnationem effugcro, bcne babet: sin pcrfidus et foedifragus inventn» 
fiiero, Be veniam consequar, et vel me iudice, quantumvis magna 
suppiicio muiter. Haec nepof avo. Quaerentibus adbuc legatis, eo- 
quid iuramentum , quod avo iurarit, nuliam partcm violarit, (rati, 
non difScilc reconciliatum iri senem, si iurisiurandi tenacem esse 
audierit,) confirmauteque iilo, se ad id tcmpus usaue nihii foederl 
contrarium egissc, laetantes ac bcnc sperantcs, befium sopitnm iri, 
Byxantinm repctivcre. Vcrum alitcr accidit, ouam sperabant: ex-f 
positia namque quibus iunior rupti focderis culpam ab se amoiitus 
esset , nibiio masis senior iram posuit. Et legatis qnidem niliii re- 
spondit: patriarchae vero Esaiae praecepit, ut inter sacromm aoicn- 
nia ncqoe in Sophiae , 'neque in aliia tcmpiis cius nomen edi sine- 



ai8 CAKTACUZENI 

A.C. iSa^rovTOv (uvi^fifjv. 6 noTQuiQXV^ ^^ ''^V^ ah/av ^Qwra, it* tiv iv 
ixpdXXono rcSy hQciv 17 f^vi^f^^ tov ^aaiXimq * bI ftev yaq u^ 

D Ti t£v dXXoTQtvav Ti}g ixxXfjai'ag i^cixsiXe iiyfxa , ovi' ovTt» 
TtQO naafjg naQaiviasfog xai nsiqag roy Isqwv ix^aXXsiv x^f 
dXX' avTOv vno rov ^ov tAv isqSv Ttjg ixxXija/ag nQoardtTivS 
anoSstx^vta fSoy/ndrafv xai Xfjisfiopa y/vxfSv, ovx a/p» ^Pff 
ylov fjLOVov , OTTOv fiaaiXsvg i . viog iiaTQ/fist , dXXd xai sig 
iaxaTidg y^g vnsQ V'*'/?^ xivSvvevovafjg og>sAsiv ts xai nfo» 
■Ovfistadat paiiXsiv. iid tovto Siov slvai nQaTOv nQog avriv 
ansXd^v x&v fikv, 9^ov avvaiQOfiivov , noXXd iiiax^ig xoiio 
vov&STTj&sig T^v xaxoio^^av dnodijTaiy rijv dXijdviav danaad" 
fisvog xai ro vytatvov tAv ioyfiaTWV insyvtoxtog, narraxi^sv 
av ^x^'' xaXtSg, tj} ts ixxXrja/a, rov TOtTa nvsvfia, xai aoi, rov 
aeofiOTtxov naiiog, Totg rs Vmfjia/otg, tov fiaatXitog asawsfiivav. 
P.id5aV i* i&sXoxaxmv g>avfj xai nfog rdg avydg rfjg dXtj&s/ctg xafA-iS 

' fivtov sxovri Tovg o(p9uXftovg, xai ovie fttXQav Ttva naQi/»v 
iXntia tov iaTQSv&ijvat av nors, ov reiv iv BvJ^avTitp leQWV 

r-ftivov avTov rijv fiyfffiijv ix^XA, dXXd xai rotg onotitjTiOTS 
yijg XQiaTtavotg ixxriQvxtov avroi^ nottjaa/* dnoxQtvafievov ii 
rov fiaatXiong, ov itaoTQOip^v r^g niaTsmg rro iyyivtg iyxa-^o 
Xptv, dXXd T€ov sig avrav OQxmv ddiTtiatv xai r&v awd^ijxmv, 

"Bm rs \tiduistav xai dnst^stav. xai itd rovro vov&sa/ctc xai 
natisfag xaQtv ro rotovrov intvsvofjxivat , ndXtv ii ntvroS 
TffV itOQ&oHHV dl^tav intisii^afiivov tAv '^fiaQTfjftivav , avrov . 
rd iiovra noiijastv ^,ovxovv" sinsv 6 narQtdQXfjg „iiofia/ aov,2S 
xQaTtavs paatXsv , fiiav ifioi x^Q''^ ravTtjv xarad^tvcu fi^t" 

> ret : nam et in paUtio eius memoriam e atcris eiecUun esae. . Patri- 
archa hMius rei causam sciscitari : nara si yel in dogma aliquod ab 
ecclesiae placitis diversum praecipitasset , ne sic quidera citra admo- 
nttionem et cbnatnm eius sanandl e sacris eiectum iltius nomen opor- 
tuisse. Quin se ipsum, a Deo sacrornm ecclcsiae dogmatum antistitem 
' nnimarumque procuratorem institutum, non Rhegium modo, ubi iunior 
Cisety sed ad ultimas terras etiam pro anima in salutis periculo ver- 
•ante et debere et velle alacriter proflcisci. Qnare faciendum,utprimnm 
«deatur; et siquidem, Deo favente, ionga disputatione ac monitisTi- 
ctus, dogmatum nostrorum siuceritate perspecla, pravam opinionera 
deseruerit veritatemqnc amplexalns fuerit, quid melius oplari posse? 
cum et ecclesia secundnm spiritum, et is secundum carnem fiiiun, et 
Bomani imperatorem suum recuperaverint Sin se in improbitate ob- 
firmayerit atqiie ad radios veritatis ocuios clauserit , nec qualemqna* 
lem spem futurae sanitatis fecerit, non soium e sacris Byzantinii eias 
nomen ezponcturum , sed Ghristianis per orbem uniyersis etiam nt pio- 
nun communione seclusom promulgatnram» Tum imporator^ nob te pra- 



lUSTORlARVM I. 44. 210 

tnriv, Vo n^og airov iniTQiy/ai dnsX^tv*'* iXnfl^Hv yag /^o-A.C.iSi? 
aiUtt TCP vdov neAieiv, h xi tb vjfiaQttiTai nQOTBQbv, ina^ 
voQ^tiaaodvi Tuti da(paX£g eig to ^^^ ra Siovra noutv^ ros 
rr lisxa^ nQoaxoinfiaTa xai Tag aiTiag tov noXifxov noii^aeiv 
Sixnodciv» dfjicig ii 6 paaiXsvg ini Totg eiQriiiivoig SiaTC&Bigj 
„ix^rjv^' eins „rolt ifiotg unoXvnQayfiovcog ne/dsad^at Xoyotg, 
xai To xsXsvOfievov dvriXiyovta fi?i&iv noistv* insi S* ovkq 
OiS' ifTiVi xQ^f^^^og Xoyiafitf rdvaVT^a xai Xiynv xai TiQVBt" 
mv nfOfJQfjaai, ifioi Siov avvsQyetv, avrog av dSetrig a Siov 

ionoieivJ" ovTio fiiv oiv PflatXsvg rs xai naTQid^x^g davftipah- 
voi ToZg yvdfiaig ^aav, Sio xai iv ftiv paaiXs/oig Trjv rov viov 
fictaiXicDg anre/^iyro nouta&ai fivr^fniv* iv Si TOtg xond Bv^dv^ 
Tiov Xoinotg isQotg .xai iv avTfo tm Tfjg JSoipiag Tov-dsov rsfti^ 
m TOi iSQM, iog s99g'^v, 17 f^VT^fifj tSv fiaaiXicov iTsXstTO* D 

i5 fis\ BaaiXsvg Sh viog sVt^i ns^i to ^Fif/iav TSwax&^ 
Cia n^oaayo^svofiivf^ X^Q*'v ^"^ '^^^ ^QX^^ .fidXiara Qxrco- 
fi^iov a^Qi' xai Jsxsfifiqfov SiaxQ0oiv firivogj iSstTorovnQS^-Y.tog 
afivTiqov fiaaiXiiog, fiij ai&ig Ta 'Pnofia/cov nQdf/fiaxa slg ^pdo^ 
Qav xai raQaxtjv iftfiaXstv , dXX' sXsov t&v vnrixoiov ayiv- 

aora, ^i) ini nXiov rov ndXsfnov s^dysiv» iogdv Ss avrov rrjv 
siQ^Vfjv nsiaji fiaXXov sXiaSaiy xai roiotaSs nQog avrov SiaV» 136 
nQiafisiOP ixQ^^^ Xoyoig* „Trjg iftijgf m fiaaiXsv , anovSrjg rs 

TiUtem in fidei capitibus nepoti obiicere, sed iurisiurandi foederuin- 
oue contemptum, superbiam insoper et contumaciam. Atque idcireo 
illias commonefaciendi et castigandi causa istuc excogitasse. Si 
mrsus emfendationem pro portione peccatorum ostenderit, se, quod 
sai mnneris sit, non neglecturum. Ergo, subiicit patriarcha , oro te , 
inperator optime, uti hoc maximom apud me beneficium -ponas 
meque ad illum abire sinas. Etenim eifecturum me diWnat animus, 
et ut Aepos , si quid antehac peccavit , id corrigat atque in poste- 
ram quod suarum est partium fideliter praestet, et offendicula bel* 
liqne irritamenta e medio auferantur. Hic sermo imperatorem pu* 
pugit: Atqui oportebat, inquit, omissa hac soperracanea in negotiQ 
alieno sollicitndine verbis meis obtemperare et iussa non repugnanter 
ezsequi. Sed quoniam nescio qtiomodo ratiocinatns, contra et dicere 
et facere maluisti, cum mecum facere deberes, ipse no^eris quid con- 
veniat Hoc itaque modo imperator et patriarcna sententiis disside- 
bant: iinde in palatio quidem interdicta erat nepotis mentio; in reli- 
quis autem per urbem Byzantinam sacris, etiam in ipsa aede Sophi- 
ae , sacrorum tempore 'solenni more uterque imperator uominabatur. 
45. lunior imperator in casteiio Ennacosia , non procul Rhegio 
a principio Octobris usqoe ad Decembrem sedens, avum precaba- 
tur, ne rem Romanam rursus in tumultum perniciemque coniiceret, 
ied misericordia suorom ciTium motus, bellum inhiberet Quo autem 
iiium ad pacem flecteret, sic per legatos egit: SeduliUitit et Toiuata* 



aao CAMTACuzEia 

ffsqivTm ovx irefiiv tivu d^i6xQfo>v ^ ai fid^vQa l^fom 
nafoaxfi^v» ohSu yaf, S;k«Ci Hqovinivmv vni IlBgaav noXtof- 
Movfidvmv xai oaov ovnm aXi»asa9ai nQoaiottmfiivwiv iid to 
xov aljov navKanaaiv iniXBkoinivai ^ nv9oficvog avroc ovro-5 
nXjltos ^k BvJ^avTwv ^xov, iedfisvog t« afun xai avftpovlsv- 
w, Toii noXiOfxovfiivoig fi^y ivvaT ijv n(f6votav shfvoyxsh. 
avTtj i' ^v ro ifii afia Tjj atQaTi^ vavai nqoq xiiv TifiykBir- 

Bay nBfaimdivTa, hui od nokv IlQOvaffg iiiys^f ^^ ^^ P^f' 
fiofOiq, ^v ivvmfiai, huQia^ai xai n^ovarjvolg tu iniT^isiaio 
iaxafuaat* tovtov ii yevofiivov, iXnig ovtovq xQ^^ noX^ 
nfig T^v n6Xi0QXi'av dmax^aBiv ToXka yaq 17 noXig anavTa 
MaTWSvaatai xoffTsqoig* iyw fiiv o3v ovtw nfodvfuag dxov 
nQog TO IlifovaifvUg fiotf&sSv avTog iiaxivivvcvnv, aov ii fiij 
kfiivTog, uxmv xaTsaxi^^* xai fiiXuna WLTiOV StolSjS ys^tS 
ysv^a9a^ rot; JlQwaav vnb Totg noXioqxovai fiaQfid^Oig ys- 

Cyev^a^ai» TavTa ii ii^Xdov, ovx IV anXmg ovrm fpiXm^iif^ 
amfifiu, dUi^ W imiBi^aifn i» nolXov tov nsQiovTog, oti st 
foag Svsxa noXsmg xivivvsvovafjg ovrco nsqisxaiififpf xai isSv 
ivofu^ov ^ ^off^tv avTjj 1} xai avrig avyxivivvsvsiv , noXv^o 
ttaXXi» av dXyoApf vvv, ofiov *Pmfiaimv avfinaaav Ttjv ^sfio^ 
widv xwiwsvovaav hQmv. ro yaq ^fiag, rov; iTiiQ aiT^g ji^oc 
rov; 1^0» noXsfiiovg noX^sfuVv iixaiovg ovTug^ avQ^^ywa^ui 
alXiiXoig ovx dkXo ri 9 xaTaarQOfpiiv avT^g TsXsmTdrtiv us^ 

tismeae, imperator» ad piovidenda ae tuenda Romaiii iiiq>efii eommo- 
da praetcr te idonenm testem laudare alium non qoeo. Manet enim 
in memoria tibi , ono pacto , cnm Praseni a Pernt obtidione Talla- 
rentofy et iam inibi essct, ot penitua defecti cibariia, in kottiam 
mannt Tenirenty ego, re compertay B,yzantium non ▼ocatus advolaruiiy 
teqne rogando et hortando impnierimy ut qua postet providentia 
▼ictua importaretur. Poterat autem sicy ut ego cum militibut Tri- 
sliam Pnitae vicinam traiicerem, barbarot, ai liceret, inyaderem, et 
Pruaenis aiimenta inferrem. Quo quidem modo obiidionem din to» 
leraluram sperabatur, quando undiquaque firmiter communita est 
Cnm igitur ego Prusenis quamvia cum capitis mei discrimine soccnr- 
lendi desiderio arderem, tu me inWtum coliibuisU : idquod potis- 
fimom Tidetur in causa fuisse, cur Pmsenorum barbari potirentar. 
Haec narrayi, non ut gloriarer tantummodo, sed ut ex ea, quae milii 
fuppeditat copia , quod yolo nno argumento demonstrarem. Si enim 

?»ropter unicam urbem tantum cruciabar eique aut ferendum anxi- 
ium, aut cum ea omnes casus mihi subeanuos existtmalKun , ^anto 
magis nunc cruciarer, si uniTersum imperium Romanum simul in dis- 
crimen vocatum aspicerem? Nam quod nos, qui pro eo adversam 
exteros propu^nare summo iure debebamus , l>eiio CQHCUfriiAns 1 lioc 



RISTOIUARUH i. 45. 33 1 

<^ Xfi* '^^ '9 ^ a^oi^a cfnt Hofuu, PamlBSp $1 ;i29A.d3»7 
o2oy T«, xara^i/crai riyy sx^ifav xai r^p elq^^vfp^ fiSXXmt 9 
Tor noXtfioy iXda&aim el 6* inl xoaovrov ol rmv avxofparrw 
taxvaay Xiyoi, &n* ifii noHa m^t eif^vfjg itofievoy avvti^ 
Sftfjisp, v6 Y$ ievTffov huTSiiw, ini aov afia Svo ^ xai r^taipj} 
il^irra iixaa^fjvau xav ftiv dnoXvanfuu rag akiag, «aJUS$ 
ay 9X9^* av S* adix&v aXm xai hnOQimv, jwv fiaxfwv anaX^ 
Xojfffff^ novmv, exiav iv x^^^ ^^*^ diunovvta, xai fiij fsAfji, 
n^og avTOv dwv, dXXa xoXcurov aS/o»( Tofy afiafTfiftdxtAv, H 

loie fifl TOVTO aoi dfeavov , to adrov ifii ini aov iXdovra it^ 
xaa^ai, dXX' fiiyag iofiianxog yovv iXdwv iixa^iadm 
vnif ifioS, xav xai adrog dX^, ra eaxara vnofuvirw n&v^ 
Ttt^ ih oviiv ^TTOP dXy^», ^ ef avTog iv xff atofioTi ift^ 
ariftffp^ rd iBivd.'* ToUivTa fdv paatXevg 6 viog htiateXXB 

iS^o^ xov ndnnav xai ficunXia* xai 6 fiiyag ii iofiiaTtxog 
foiaira eyqa^s, ieofievog neqi 't£v avrwv ^^fdriare fiaau^V.iXI 
US, dfupoTefd as otofuu aaq>Sg nenelkf&cu ne^i iftov, on re 
twmxmg iidxeifioi xai q>$Xi(og ne^/ ae xai ovievog ao$ iov^ 
Xeveiv ^rrav aifoSftai, rovTmv dnoie^etg aafftig r&v nfo* 

noyfmuiv iv noXXotg nafaaxoftivmv , xai ori r^ xowigv rmv 
^Piofia/mp eiicufAOviav od rwv ovrcav fiivov, dXXd xai avr^g 
C<o^C n(fo9vfimg dXXal^aiftijv av» wvi ii ae oq£v SS^odiefuagB 
ctkiag Xvovra fiiv ra^ anovidg, wqfifffiivav ii noXeftel^, cryou 
ifa fiiv dXyci xai naffainXffatov duvdrov, rdg avftgiOf&g, cit 

profecto non allud, qaam ulttmam illiut exitium par ett arbitrari. 
Quare te maniopere quaeaOy imperator, si potes, inimicitias depone^ 
et pacem bello antepone. Sin calnmniatorum toculae apud te tan* 
tam Taiuerunty ut quam saepiua petivl pacem, nondum obtinuerimy 
•altem lioc mihi largire, precor, ut duobua aut tribui comitatoty 
apud te eausem dicam. Si crimina refellero , bcne habebit : si per- 
ittrii iniuttitiaeque damnatua fuero, tu diutuma moiestla liberabe-*' 
ris, reum manibus tenens: cui ut ne parcas, sed pto eo ac scelcra 
eins merentnr iilum punias , per Beum te oro. Sin autem non pla-- 
cety ut ipse praesens abs te praesente iudicery at magno domestico 
sh fas se loco meo ststere. Qui si et ipse damnabitur, atroclssimam 
poenam exsolvat : qua planc non minus dolebo, quom si corpore meo 
iilam excepissem. Haec imperator iunior ad avum scripsit: quibua 
germana etiam magnus domestlcns his yerbis: Utrumque tibi, im- 
pcrator optime, persuasissimum credo, et benevolo atque amico esse 
me erga te animo, ad obsequia -tua paratissimum, quod rebus saepe* 
numero ciare demonstraTi, et pro commnni Romonorum 'fnilidtate non 
facnitates duntaxat meas , yerttm et 'ipsam animam pcrlibefnter im* 
penaonim. Nunc quia cemo, te sine causa focdus solyereet ad arma 
prorampereyinci^edibilis mc dolor projpemodum exteiimaty tontidc- 



aao CANTACUZEMI 

ffsqivTm ovx irtfiiv xi^va dl^ioxfswv ij ai fid^vQa I^coti 
naqaax^tv. oladu yaf, on»g, JlQOvatjvwv vno Iltifaav noliof^ 
Movfi4v€0(v xai oaov ovnm ahiaeadai ngoaSoxmfiivw tia ro 
vov aVjoiv nay^anaaiv iniXeXoiTUvai , nvdofisvog avrog ovto-5 
xhpos ^k Bvl^avTwv ^xov, ie6fi$v6g re Sfia xcu avfiPovXiV" 
mv, roVq noXiOQxovfiivoiq xtiv ivvar ijv ngovoiav Btcf^vvfieh. 
aSrff i* ^v ri ifii afia rfj axQan^ vavai n^oq rijv TQiyXiir- 

Bay n€fat09ivra, hui od noXv IlQOvatjg iiix^tf rolg re fiaf^ 
fidfotQ, i^v ivvmfiat, ha^ia^ai xai IlQOvafjvoig ra imrriiaaio 
iaxofiAxat* rovrov ii yevofiivov, iXnig avrovg XQ^"^^ noXifv 
n(fog rtfv noXtofx/av dvrtax^aetv raXXa faQ 17 niXig anavra 
xa^reaxBvaiarai xofrsfwg* iyd fikv ovv ovrw nfodvfuag slxw 
nQog ro Jl^ovatfvolg pOffdsSv avroq iiaxtvivvsvwVf aov ii fi^ 
kptirrog^ axmv xarsaxi^tfv* xai fidXiara ahwv iSo^o 9^1 5 
ymnfa^aa roS Jlqovaav vnb roVg noXiogxovai fiaQpdfOtg ys- 

Cyev^^oi» rovra ii it^Xdov, ovx IV dnXmg ovrco ^tXortji^ 
amfi/at, dXX* W intist^atfAi ix noXXoi tov nsftovrog, on $1 
fiiog SvBxa noX$€i>g xtvivvevovafjg ovrto nsftexatofifiv xai ieCv 
ivofitZov ^ fiofj^tv aJrfj ij xai avrog avyxwiwevetv , nokv^o 
tifdXXov dv dXyoApf vvv, Sfiov ^Pmfiaimv avfinaaav rijv ^efio^ 
viav xtfvivvevovaav oq£v. t6 ya^ ^fidg^ tov; vniq airtjg nQog 
rotSc ^co noXefiiovg noXefuVv iixaiovg ovrag^ avQ^ijywaSoi 
dXXi^Xotg ovx aXXo n 9 xaraarqwp^v avr^g reXewrdrtpf ote^ 

tiimeae, imperator» adpiovidenda actuendaRomaiii iiiq>erii comnro- 
da praeter te idonenm testem laudare aiium non qneo. Manet enim 
in memoria tibi , ouo pacto , cnm Pmseni a Persis obtidione Talla- 
rentor, et iam inioi esiet, ut penitus defecti cibariis, in liostiiun 
manns yenirenty ego, re comperta, B,yzantium non vocatus ad^lariniy 
teqne rogando et hortando impuierim, ut qua posset proWdentia 
▼ictus importaretur. Poterat autem sic, ut ego cnm militibus Tri- 
dUam Prusae Ticinam traiicerem, barbaros, ai liceret, inTaderem, et 
Prusenis aiimenta inferrem, Quo quidem modo obsidionem din to» 
leraturam sperabatur, quando undiquaque firmiter communita est 
Cum igitur ego Prusenis quamvis cum capitis moi discrimine succar- 
rendi desiderio arderem, tu me invitum cohibuisti : idquod potis- 
fimum videtur in causa fuisse, cur Pmsenorum barbari potirentiir* 
Haec narrayi, non ut gloriarer tantummodo, sed ut ex ea, quae milu 
fuppeditat copia , quod toIo uno argumento demonstrarem. Si enim 

firopter unicam urbem tantum cruciabar eique aut ferendum auxi* 
ium, aut cum ea omnes casus mihi subeunclos existimabam , ^anto 
magis nunc cruciarer, si universum imperium Romanum simul in dis* 
crimen vocatum aspicerem ? Nam quod nos , qui pro eo adTersnni 
txUtos propugnare summo iure debebamns, belio (oncurriilltu 1 ^ 



HISTORIARUM I. 45. 31 1 

^^ Xfi* '^ '9 *^ afoSfa aav HofuUf PaOiXsS, $1 /i2yA.d3a7 
oToy T«, xaToXvaai rijv sx^^ap xai t^p elQ^vrjv fiSlXov 9 
Toy noXifiOv ikia&aim el 6* ini ToaovTOV fi t£v avxofarrw 
laxvaav Xiyoi, &n* ifii noXXa n$Qi elf^vt^g isofuvov avv€i9 
SftijSh, ro yB ievreQOV ixerBvm , hti aov afia ivo ^ xai T^iaivT^ 
iX96vTa dixaa9!jvau xav pAv ^noXvamfitu Tag ahiag, xoLkmg 
av Sxf^* av f aiixm ak» xai ijnOQxeSv, TtSv ftaxfwv andX'^ 
Xay^ novm, exnv iv x^9^^ ^^y diixovvra, xai fifi tpefaji^ 
ngig avrov deov, dXXa xoXmov dl^A^ tSv afiaQtriftaTiAv, H 

ioii fiij Tovrd aoi dfeaTov, to avrov ifih ini aov iX96vTa it^ 
xaa^vai, dXX' fiiyaq iofiiartxog yovv iXdwv iixa^ia^ 
vnif ifiOVm xav xai avrog aX^, tci Sa^aTa vnofuvirw* nav^ 
T»^ ii oviiv ^TToy dXy^a, ^ $1 avTog iv t^ atifiart itpt^ 
arififpf Ta isivd.'* Tot^vTa fiiv fiaaiXsvg i viog inioTiXXB 

iSx(f6g Tov ndnnov xai paatXia* xai 6 fiifag ii iofiiaTixog 
fOiavTa eyQatffs, isofievog nsfi "tSv avTwv ,^QAtiaT9 fiaai^V.iH 
X$v, dfMpoTBQa ao inofiai aatpSg nenelkf&ai n$Qi ifiov, on to 
ivvoixSg iidxBifAOi xai qnXiwg mf/ ae xai ovisvig aoi iov^ 
Xsveiv ^TTfOv iUQOvfiai, TOVTooy dnoisl^etg aatpSg r&v nqa* 

toyftaTwv iv noXXofg nafaax^fiiyaiv , xai oti Tfjv xoivijv t&v 
^Ptofioitay €viiUfiOVi'av od r£v ornov fiivov, dXXa xai avrijg 
C«^C n(f0^fAi»g .dXXa%affiriv av» wvi ii ae oqwv SS^odisfiiagB 
oktag XvovTa fiiv Ta^ anovidg, wQftfifiivav ii noXtfistv, afiu 
iga fih dXyw xai naffanXi^tov dwviiTOv, td^ avfnpOQag, of 

• 

profecto non allud, qaam tdtimam llliat exiiium par ett arbitrari, 
Qoare te maenopere quaeao, imperator, si potea, inimicitias depone^ 
et pacem bello antepone. Sin calnmniatorum toculae apud te tan- 
tam Talaerunt, ut quam aaepiua petivi pacem, nondum obtinuerim, 
saltem hoc mihi largire, precory ut duobua aut tribus comitataa, 
apud te eausam dicam. Si crimina refellero , bcne habebit : ai per- 
iurii iniastitiaeque damnatns fuero , tu diutuma molestia liberabe* 
ris, reum manibus tenens: eui ut ne parcas, sed pro eo ac scelcra 
eius merentur illum punias , per Beum te oro. Sin aut6m non pla-- 
cet, at ipse praesens abs te praesente iudicer, at magno domestico 
sh fas se loco meo sistere. Qui si et ipse damnabitur, atrocissimam 
poenam exsolrat : qua plane non minus dolebo, quam si corpore meo 
illam excepissem. Haec imperator iunior ad ayum scripsit: qilibut 
germana etiam magnus domesticns his yerbis: Utrumque tibi, im* 
perator optime, persuasissimom credo, et beneyolo atque amico esse 
me erga te animo, ad obsequia tua paratissimum, qnod rebus saepe- 
numero dare demonstraTi, et pro commnni Romonorum 'fn^tidtate noa 
facoitates duntatat measj Verttm et 'ipsam animam pcrlibent€r im* 
pensorom. Nunc quia cemo,'te sine causafocdus solret^ et ad lirma 
pxorumpereyincfedibilis mc dolor pro^emodum eianittat, 'tonside' 



aao CANTACUZENI 

A«G.i3a7iMiJ TfgodfVfiftMQ thtif tmv xoijjj %fi*Piofiafw ^ffiwfy avfir 
^s(f6vT€W oix ^^^^ Ttm a|io/^€09y ^ ai fiaqxv^fa l^cor» 
Kaqaax^^ olaSu yaf, JM»g, Jlgiwarjvwv vni IleQamv mJUo^- 
xovfidvmv mi Saw ovxm aXmata^cti nfoaioxtofiivmv ita to 
%ov atvov nt$VKdnaatv iniXekoiTiivai , nv9ofiBvog avroc avro-5 
nhjtoq elg Bv^avTU)iv ^xov, iedfisvog rc Sfia xcU avfifiovXsv^ 
mv, Tor^ noUofxovfiiivoig t^v ivvajijv nfivotav elaevaptehm 
aSxtf i* ^v v6 ifii Sfia rji axQOxi^ vavai nqog t^v TQiylu^ 
Bay nB(fat09ivTa , inU oi noXv Ilfovarjg iti/ei, rol^ xb /9a^- 
fldgoig, ^v ivvmfiai, int9ia9ai xai IlifOvaffVoCg xa inix^inaio 
iaxofiAiat* xofkov ii yevofiivov, Hnig avxovg ;|r^6yoy noXpv 
nfig x^v noXiOQxiav dvxiax^aeiv xaXXa yof ^ noXig Snattxa 
aunxeaxsvaaxai xafxsfwg. iym fikv oiv ovxm n(fo9vfuag clxav 
nQog xo Jlgovatfvolg §09f9sSv aixog iiaxivivvevatv, aov 3i fi^ 
bpiivxog, axmiv xaxsaxi^ijv o xai fiaXiaxa aXxiOV iiol^s fE*i5 
yev^a^a^ xov JlQOvaav vno xoltg noXioqxoSai PaQfiaQOig ys- 
Cysv^aSm» xavxa ii iiijk9ov, ovx tv* anXmg ovroi ^iXaxiji^ 
omfifiii, cUl' W imie^atfii & noXXov xov neqtovxog, Sxi d 
fMAog Svexa nileo>g xivivvevovinjg ovxm ne^iexaiOfirpf xai ieSv 
ivofii^ov ^ fiorj^etv avxfj ^ xai avxog avyxwiweveiv , noXvTkO 
ttaXXov Sv dXyoiffv vvv, ofiov ^Pmfiaimv avfinaaav xrjv '^Sfio^ 
piav xevivvevovaav iQmv. xo yaq ^fiag, xovg vn^ aixijg n(fog 
rov; l^co noXefiiovg noXefuVv iixaiovg ovxag, avQ^ijywa9ai 
aXX^Xoig ovx aXXo xt ij xaxaaxQoq>^v avx^g xeXemxixtjv ote-' 

tismeaev imperator, ad piovideiida ac tuenda Romani in^erii eoiimio* 
da praetcr te idoneum testem laadare alium non ^ueo. Manet enim 
in memoria tibi, ano pacto, cnm Pmseni a Persis obtidione Talia- 
rentnry et iam Inioi CMCt, ut penitui defecti cibariis, in hottinm 
mannt venirenty ego, re comperUy Bjzantium noa Tocatnt adyolariniy 
teque rogando et iiortando impnlerim, ut qua poaset providentia 
▼ictui importaretur. Ppterat antem tic , ut ego cnm militibtta Tri- 
|diam Prusae ytdnam tiraiicerem, barbaros, ai liceret, inTaderem, et 
Pmsenis aiimenta inferrem. Quo quidem modo obsidionem din to- 
leraluram sperabatur, quando nndiquaque firmiter communita est 
Com igitur ego Prusenis quamvis cum capitis mei discrimine aocenr- 
lendi destderio arderem , tn me inyitum cohibuisti : id- quod potis* 
fimum Tidetur in causa fuisse, cur Pmsenorum barbari potirentnr* 
Haec narrayi, non ut gloriarer tantnmmodo, sed ut ex ea, quae miiii 
fuppeditat copia, quod voio nno argumento demonstrarem. Si cnim 

firopter nnicam urbem tantum cractai>ar eique aut ferendum auxi* 
ium, ant cum ea omnes casns mihi subeunclos existimabam , ^anto 
magis nunc cruciarer, si universum imperium Romanum simul tn dis- 
crimen yocatum aspicerem? Nam quod nos, qui pro eo adrersnm 
exteros propugnare summo iure debebamus, beilo eQncurriiAna, lioc 



HISTORIARUM h 45« ait 

a!h$ xti* '^ ^ *^ a^potfa aov Hofim, PaatloS^ $1 /i2yA.G.i397 
o2oy T€, xaroAvraf riyy sx^Qav tcai rijv dQrfinfv fiSiXon 9 
m noXtfiov kJiia&ai» $1 6* ini roaovrov ot t£p avxog^a^vrSp 
Xaxvaa» Xiyoi, Sar' ifii nokka nsfi cifijyrig i$ofi€vov avvei9 
SfujSh, fo ys isvTSfov txsjsii», ini aov afia dvo ^ Koi x^UfiVD 
ilMvja iucaadijvai. xav fiiv ^noXvawfuu rag alxiag^ xaXAg 
av sxoi* av f diixmv akioi xai itnOQxmv, jSv fiwttffAv unak^ 
iay^afi novav, sxw iv /ff^a/ roy diikoSvra, xai fiij (psfajip 
Ttfog ttvTOv dsov, dlXa xoXaaov dl^/oipg ruv dfiaQr^fidrt^, el 

joii fiij rovTO aoi dfsarov, ro aHrov ifii ini aov iX96vTa #1^ 
xaa&^a^, dXX' o fiiyaq iofiioTixog yovv iXdwv iixa1^ia9m 
vnif ifioS, xav xai avrog dX^, rd eaxara vnofuvirw ndv^ 
tmg is ovSiv ^vroy dXy^w, ^ sl avrog iv rif aoifiort^ vipt^ 
axafjaiv rd istva!* Totiivra fikv paatXsvg i viog iniarsXXa 

iS^^o^ rov ndmsov xai fiaatXia* xai 6 fiifag ii ioftiarixog 
foiavra SyQay/s, isofisvog nsfi 'r£v avrmv ,^gdrtars fiaat^V^iSl 
Uv, dfKporsqd as otoftat aaq>£g nsnsta^at ns^i ifuov, ort ro 
sivoixmg itdxstftat^ xai q>tXtoi>g nsf/ as xai ovisvog ao$ iov^ 
Xtvstv ^TTOV atfovfiat, rovrwv dnoist^stg aa(p£g r£v nqti^ 

wyfmmv iv noXXotg nafaax^f^i^^ 9 *^i ^r^ ^'^ notvijv r£v 
^PiofiaAay svitufioviav od r£v ovranv ftivov, dXXa xai etvr^g 
fy9^g n(fo9vfi(og dXXaT^a/fiijv av. wvi ii as Sq£v HS.oiisfitSgB 
okiag Xvovra fiiv rdg anovidg, w^ftijftivov ii noXsftstv, afpa* 
iffa fiiv dXy£ xai naqankffatav ^avdrov, rdg avftyoQag, ot 

profecto non aliud, quam oltimam lllius exiiium par est arbitrari, 
Quare te maenopere quaeso, imperator, si potes, inimicitias d^pone^ 
et pacem bello antepone. Sin calnmniatorum toculae apud te tan* 
tum Taluerunt, ut quam saepiqs petivi pacem, nondum obtinuerim, 
•altem hoc mihi largire, precor, ut duobns aut tribus comitatns» 
apud te <^usam dicam. Si crimina refellero , bcne habebit : sl per- 
iurii ininstitiaeque damnatns fuero, tn diutuma moiestia liberabe-' 
ris 9 reum manibus tenens : cni ut ne parcas , sed pro eo ac scelera 
cius merentnr iilum punias , per Beom te oro. Sin autem non pla- 
cet, ut ipse praesens abs te praesente iudicer, at magno domestico 
stt fas se loco meo sistcre- Qui si et ipse damnabitnr, atrocissimam 
poenam exsolvat : qua plane non minus dolebo, quam sl corpore meo 
lUam excepissem. Haec imperator innior ad avum scripsit: quibut 
germana etiam magnus domesticns his yerbis: Utrumqne tibi, im* 
perator optime, persuasissimum credo, et benevolo atque amico esse 
me erga te animo, ad obsequia tua paratissimnm, qnod rebus saepe- 
numero clare demonstrayi, et pro communi Romanorum ffilidtate noa 
facnltates duntaxat measj yenim et 'ipam animam pcrlibenter im* 
pensnitnn. Nunc quia cemo,*te sine causafoedus solvereet ad arma 
pTorumperey-incfeaibilis mc dolor projpemodum exanimat, 'Conside- 



S|2t CANTACU2XNI 

^Ci^^jnSifiar^ifOyrfU 'PfOfiaiovg ix tqS nqhq okkTjhivg iwoSv noU^ 

\.i 10 fi(W^ SiofiUi' ii aov fi^ roiovtoig xaxotg tov^ vniixoovg nBQi^ 

nsaovTctg nBQuSslv , dXXi arrjaat r^v avfttpoQav, fiaaiXit t(S 

iyyovig iiaXkayivra, ovisv, oaa ye ifik siiivai, ovre iv nQd" 

. ffiaaiv ovTS iv Xoyoig, ovre nQoxB^ov nQoaxsHQOvxoTi ovts vvvji 
(oh&a ii aaifmg, wg oiSiv ovrs q^d^iyysTCLL ovrs nQOTTSi, firi 

CavvsiioTog sfiov') fiij i^ rag avxotpavriag t£v sn^oki&gif ^do- 
fiiviov T^ xoivig rijg xoivfjg nQodsivai acoTtjQiag, fijji* avTOJ^ 
nsia&ijvai^ nQog ro noksfistv ivayovaiv, £| avTfjg riig nsi^a^ 
dxfifitSg SsSiSayfxivog , cS; dSvvdroig inix^igoSai xai a;;^<^^io 
d^ai Tfjv Svvafiiv avrmv id^ikovaiv vTU^^atvov • xatakvw fWf 
odv rov noksfioVg rd Siovra fiovksvati xai aavrio xai ^fitv 
rov vavTiov Si nomv, ovx oiSa onori^ovg fiakkov dkvaiTski" 
arsQov fiovksvafi. fiaaiksvg fxsv ovv o aog syyovog Sixr^ Sia-- 
kvsa&at. rd iyxk^fiara nqoxakstrai^, xai na^d, aoi Sixa(nfj,iS 
o ndvtsg dv, avr^ avfLq>atsVj dg Sixaia ^ d^imaig* tj, t6 ys 
SsvTSQOv, sl firf avrov aoi xard yvdfiffv n^og rrjv Sixtjv dnay^ 

Drijaai, dkk' avrov ifis vns^ rdiv avr^ Sia^psQOvrwv rdg sv^i^ 
vag naqaaxstv • sl fASv ovv avrov ikd^stv xsksvastg, ndnsujfiai 
aa(p&g, mg otpdsig fiovov dqaxvtmv lar£v dSgavs^niQag ano-20 
Sst%si rdg avxo(pavrtag* sl Si, ri ys Ssvtsqov, ifis, ikntXto 
xai avTog ov fiovov ovSsv '^Stxtjxora, dkkd xai g>ikondrOQa 
xcu.r^v nQOafixovaav aiSm xai svnsidsiav fiixQ^ Travro; int^ 
SsSsiyfiivov dnoSst%stv* sl S' dfKporiQtov rovm)' xaraq^QOVif' 
csig^ nsiadsig rotg avxog^avrovatv, ^fiag fisv ^sog ov nsQio-iS 

rantem calamiutes, quae Romanos propter bellum vestnim oppressii; 
rae sunt. £go Tero te obsecro , ne populos tuos tantis cladibus ma- 
ctari sinas, maiumque. imminens reprimas, cum nepote redactus in 
concordiam : qui , quantum mihi constat , nec facto> nec Verbo nequc 
pridem , neque recens te offendit. Neque enim ignoras , eiim me in* 
acio nihil yei dicere solere vel facere. Noli igitur obtrectatorum in 
communi peste exsultantium scrmuncnlos. communi saluti anteferre: 
noli ad arma incitantibus illis aures accommodare: siqiiidem expe- 
riundo probe didicisti , eos conari quae fieri nequeunt, et onus tol* 
lere , quod eorum bumeri sustinere naud possunt. Itaque si bellum 
▼alere iusseris, tibi nobisque consulueris. Si secus faxis, dc tc an 
de nobis peius mereare, equidem nescio. Nepos igitur tuua ad iu- 
dicium provocat tuumque tribunal appellat : cuius petitionem esse 
iustam nemo negabit: et si ipsum in iudicium venire non vis, ut 
a me ratioues iilius reposcas , rogat. Si eum per se sisti volueris , 
tolo aspecto calumnias aranearum telis invalidiores ostensnmm nihii 
penitus dubito: sin, quod buicproximum optat, me, spero non solum 
nibil eum sceleris fecisse, sed etiam tui ut parentis semper amantem 
fiUMej debitamque tibi reyerentiam praestititse in ommbafj me pa- 



HISTORIA&lHMi I. /»6. ^23 

fffnai ttSinovfiiyaffg* v$dp ii onoi xa nqiyiiaxa riXsvtfjirci, A.C.i^^y 
ifioi fiiv afAStpov aimnfv, 17 nslQa ii Siia^si aa(p£^. nkijv rd 
noQOvra fioi yqafifiara rtjQBVo^i Siofiai iv daq>aXit, SncDQ 
ix r£v dnofiijaoftivmv $i ofya^ig cvfJL^ovXoq iyd favjj." 
5 fig\ 01 fiiv ovv roiavra r^ nQeafivriQ(f iniareiXov fia-V 138 
cik£V' 6 ii rd fqdfAfiara dvayvovg y oviiv dnexQivaro nXiov, 
^ wg ov ^iiov ini Sixfi ovrs tw eyyovov, ovt* rov Kavra- 
xov^ip^v iv Bvl^avri(f iixsaduu fiaaiksvg Si 6 viog dxovaag 
r^v fiaaikia^g dnox^iaiv, ^kyfjas fAsv aqioi^cSg itp' olg ovtm 
lona^d ndvra iixcuov koyov xai avr^g si^ysro dnokoyiag* 
dnayoqsvaag ih ro fiaaikia nsi^iv imxsiQstv, rio narQiaQxj^ 
yQdfsi roiavra* ,,iianora narQid^x^ ^^^ ^ ^^fi avrov d^sia 
ovvoiog xai IsQa, tars aafp£g oaa Paatkiwg fisra^v xai ifiOvB 
nQO XQOVov (rvfjifiifi?jxi nvog, iid rdg dfta^iag <paifjv dv 
iSsy<»ys rdg ifidg* ^ravra fisv odv 6 ndvra ao(p6ig oixovofiav 
dsog iiikvai rs Qaiiiog kai Pa&stav i/OQtjytjasv siQi^vijv* ors 
ii ndvra Ta iv fiia(f axmka xai nQoaxofifiaxa nsQitjQsdTf, 
xai Pad^iag dnskavofisv yakijvtjg, ovi' u/Qi koyiOfiov ifKpv- 
kiov niQi fiijiiv nokifiov iwoovvrsg, ai(pviiiOv dvsQQdyrj xlv-V. iii 
aoiav fia^vg xai ya^^^ xQixvfua r^v ^PiOfiaiav avraviQOv 
^ysfioviotv dnsikovaa xaraivsiv, xai avfifiifirjxi u naQankij' 
Oiov ^fitv aansQ xai TOf^ voaovaiVm ixsTvoi rs yuQ xaxd fiiv. 
xi(v nQdSrnjv fidkiara rijg voaov nQoafiokijv, xav a^poiqd rvxjl C 
oiaa /«AfTi^, dvrixovaiv iaxvQ&g* av ii Qataaai isvxsQOv 

tefactuniin. Si ta ntraAiqne conditionemy a criminatoribus praeocca- 
patus Tidelicet, contemnis, Deas nos certe indigne habitos non con- 
temnet : res autem vestra quo evasura sit , silcre praestat ; expericn- 
tia manifeste docebit. Ceterum has litteras meas tuto asservari rogo, 
donec ex eventis constiterit , ecquid bonus consiliarius fuerim* 

46. Haec ambo ad imperatorem seniorem scripserunt: quibut 
ille perlectisy alitid non respondit, quam, difficile t9se vel nepotem 
vei Cantacuzenum ad causam dicendam ConstaQtinopolin admittere. . 
£x quo responso iunior magnum dolorem accepit, cum se praeter 
omne Ins fasque defensione excludi cerneret: fessusque conatibus ad 
persuadendum irritis , patriarchae scribit hoc cxemplo : Non sunt 
inaudita vobis, domine patriarcba ei qui cum eo eatis sacrosancti 
episcopi, quaecunque inter me avumque meum haud ita pridem, 
peccatis meia fortasstf id exigentibus , contigerunt. Quae omnium 
rerum sapiens moderator Dcus facile dissipavit concordiamque sum- 
mam largitns est. Cnm iam remotis e medio obstaculis impedimen» 
tisque omnibus, tranquilUssima quiete frueremur, belli civilis ob- 
liti funditas, derepente vastus quidam fluctus et turbulenta tempe- 
ttas exstitit^ qaae Romannm iraperium velut navim cum ipsis vecto- 
ribos •umiiiertaram se miuaretur. Ac nobis idcm,. quod aegrotis 



2a4 CAMTACUZENI 

h.C,ii2'jav9tg ^ xai tq&w kiU9fiTtti el rvxoi, aa$ty$tniQOig n^m^ 
/ovaaj xar^p/aC^oi ^tfSimg ravg apd-Qiinovgm xat ^fitv xo 
avto avfifiipTixs vvv. vno x% ya^ mp nQore^ov ipupvUm y$^ 
yevfifiivfov nokifiiov xai rdSv el§co9-$v ^fitv vno xmv PaQfioQm 
htevBX^ivxmv xtf nXsibvt, xa^eiQyaafiivoi fiiQSi , ovis ^w ti5 
§lJ\pai Svvfpiofisda nQog ra avaq>v6fieva xaxa, oUa iia^ 
g>9aQ7]a6fi$9ia avxoi iq>* iavxmv. ansQ anavxa awoQciv xai 
avxog, xai xov x/viwov ovx liwv, {tfv yoQ av dvstcxov,) dl- 
Jid xoivov xmv ?co/ua/ow dndvxmv ovxa aag>£g 6q£v, iv c^if- 
xovxa ^ftSQaig ^i?j fidXiaxa nsQi T^iov xddTjfiai, xaddmQio 
Diorfi x^i avxoi, paaikimg isofisvog oatifdQai fiexd t^; TiQoa^ 
fjxovaijg aliovg ifioi xai fUXQioxtfxog xai iovXs/ag, avyyvw- 
fifjg xvxs9v, Xtthot ys fifjiiv iavx^ avvsiimg oQy^g o5tw 
nenQayfiivtp. ug ii mXXd fiox^ijaagg evQiaxov ovisfiiav ovtf- 
aiv dno xSv n6v(0Vj ixQanofirpf exiQav^ fisxd xofuifj xivtoviS 
P.i39$vAQt9fii^xmv ini xov §aaiXitog iX^stv akmv, xai vtuq £v 
iyxaXovfiai svdvvag xavxji naQaaystv ^ sl fif^e xovxo xaxd 
yvcififjv eaj fiaaiXst, xov fiiyav iofiiaxtxov iX96vxa vTtiQ ifiov 
dnoXoysta9u$. xai in^ ovisf^ia nQOxX^asi eiatjxova^ifv , dlX 
ovxmg iQ^ifi^ na^d ndvxa xov itxaiov v6fiov xaraiixdl^ofiaimto 
iym ii , eiye paatX$vg avxog QffXffV xiva iixfjv onoiav av av* 
Tff iioxet ixiXevev iniQ Sv iyxaXovfiat iovvat, ^dnffla dv, 
xai avv nQo9vfiilf noXXfj naQiaxov* wvi ii 6q£v x^v elg ifii 
ioy^v xaxd ndvxtov *Pi»fiai»v S^yovaav x^ pXaptpf, ovx 

iirayeiiit. Hli iiamqae in primo morbi acceisa quantumYli rapido, 
potenter reti«tunt: sin recreatos iteram forte ae tertiom occoparit, 
liribus iam debiiitatoa inveniena, cito interfidt. Sic nos auperioribus 
beiiia cirilibus et extemisy qnae ]>arbari intulerunty propemodum 
confecti» adver^us sorgentia.mala ae oculos quidem toiiere poteri- 
musy sed mntuis caedibua peribimus. Quae omnia cum et ipse 
animadvertam et periculnm non privatum, (esaet enim id ferendum,} 
▼erum pnbiicum considerem, iam sexagesimum omnino diem^ ut 
nostia, prope Rl&eginm sedeo, quotidianis precibus, qna par est re- 
verentia , modestia et subiectione Teniam ab imperatore flagkans; 
tametsi uibil mali facinorii in me reperio, qnod eius ira dignora 
•it« Postqnam vero multum iaborem fruatra consumpsi, aiia esper- 
ins sum yia, rogans, ut milii cum pauciHimis in eius conspectum 
▼enire ibidemque criminibus respondere liceret: aut si id non pla- 
ceret, magnua domesticus meo nomine idem facturus Teniret» Re* 
iecta ntraque condltio, atque ita contra omnium legum iura, indicta 
causa, damnationem subeo, Atqui si avus poenas certas pro aibi- 
trattt suo pendere me iussisset, pro iu, qnae milii obiectantory noa 
aeqno tantum, sed etiam promptissimo animo pependissem. Nnnc 
cum einr in me fnrorem Homanis unWertis pcstifenun foee pracfi' 



HISTORIARUH L 46. 2^5 



antttn^ oXy£m iid tovto xai ieof^evog rijg iimv &YumfTogk.Q.ilvj 
yfdfto, stys xQv &eov iare vfierg, anovSMai vni^ rijg tifij^B 
vtjg xai /4^ neQuielv ^fiag rol^ 6fioq>vXoig atfiaai xaraxQav* 
&ivTag, dXX* ij nBtaai fiaaiksa ngog vfidg ifii ysvofisvov vidQ 
5<oy iyxakovfiai Xoyov vnoaxetv, ij ivtavd^a ysvofiivav vfimv^ 
insQ xmv law n)y anoXoyiav d-ia&at" Toaavra fisv fiaat^ 
Uvg viog naTqiaQ/pv xai xtov akXav Seofisvog d^x^^Q^^^ 
€YQa}f/sv VTtkq Tfjg sifijvfjg, a xai q>iqmv iiaxofuaTtjg svBxti-^ 
Qioe T^ naTQiaQXJI • ^^^i '^^oy aQXf^Qia^v avveiQiat^ovTW^, uva- 

loyvfoad^ivTmv Se t<3v yQafzfidrmv , tag iioxei 17 di^itoaig iixala 
Tov viov fiaaiXicog , ndvreg evdvg nQog fiaaikia rdv nQeapvTB'' G 
Qov iXdivTeg, xd t€ yQafifiaTa iSeixvvaav roi; iyyovov xai 
avvTjyoQOvv avTfjf tog iixaia a^totfm. xai avTO yoQ eq>aaav vo 
nfqi nXeiOTOv noieHadai tJ avTOv ivravd^a iX&ovTa ineQ tov 

iHyxaXetTav naQi^eiv i&iXeiv evd^vvag, ^ tov noTQidQXOv ixet 
yevofiivov to avTO noietv, texfirjQiov av eitj fiiyiaTOv tj tov 
(ifjSiv ^fzaQTfjxivai , tj ei xai tjfiuQTe, tov ^ovXead-ai av iiOQ" 
9tod-fjvat>» tovtov is ovTtog e^ avToiv nQayftdrwv dnoietxw" 
fiivov , iixaiov dv ehj xai Sfia XvaneXeg xai dvayxatov , ix 

2oivo TcSv ^fjTovfiivoDv yevia&ai d^dTeQOv • oqcSv ovv xai fia^ 
OiXevg Ti,T6 dvavTiQQfjTOv Tijg dl^iciaemg xai t^v tov naTQi^ 
a^;KOv xai t£v aQXieQioiV nQog tovto anovirjv, to fiev Toa^D 
viov fiaaiXia nQog ixetvov fjxeiv dnrjyoQevev , SaneQ xai to 
Toy naTQiaQXfjv ixet yeviadat , oviev elvat nQOVQyov q>dfievog 

^SexuTeQOv * inivevae ie t&v tb dQX^^Qi^v ^i ^<^y Tfjg avyxXrj^ 

4. ifnlq corr. pro ijno. ^ 

deaniy angor Tehemeiitissime. Qaocirca ad sanctitatem restram 'scribo 
rogoqucy si ex Deo estis, ut paci redintegrandae navetis operaln. 
Ne permittite nos cognatorum sanguine maculari; sed imperatorem 
co permovete, ut aut me illuc ad vos proficisci et pro me causani 
orare, aot, Tobis huc profectis, id ipsum faic facere concedatur. Sic 
patriarcham et pontifices per epistolam de pace obtestatus est iu- 
nior imperator. Qua a tabellario patriarchae in manus reddita et 
in consessu episcoporum recitata , ut visa est aequa petitio , omnea 
protihns ad seniorem adeunt, eam monstrant et ut iusta cupicnti 
taffragantur. Nam hoc ipsam aiebant firmissimum argumentum, aut 
nihil enm deliquisse, aut, si quid deliquerit, id velle corrigcre, 
quod in beneficio numeraret, si aut hic aut ibi , patriarcha prae- 
sente, posset intentata sibi scelera depellere. Quoniam igitur res 
ipsa clamaret, instnm pariter et utile ac necessarium sibi videri, ex 
duobas, quae desiderarentur, alterum conccdi. Imperator postulati 
necesciiatem et patriarchae episcoporumque in eo nrgendo studium 
perspiciens , nepotem quidem ad nt Tenire aut patriardiam ad illum 
abire vetuit: ttentmmenim efte-operae pretiumi sed ut «x episcopitet 

Caruaeuzenui, i5 



226 CAMTACUZENI 

i.aiSa^rot» Ttva^, oi ft^p dXka nai rcoy t^c hcxXtjijfiag uQxf^^ ^^ 
y. iiariDy d^x^iMLvSQiTAf, nQog top Byyovov naQoyevofiivovg , rd %b 
iptX^[iaxa xofuXetv xai dnoXoyiav ^tjxttv vne^ avToiv. nifir 
noviai Toiwv dno fih t£v dgx^Q^^ ^Si ^^^ tocovtoi ovy^ 
xXfjTtxoi, Sx T€ r«v Tijg hnxXfiaiag oQxovTmv xai tAv ap;fi-5 
fiavSQiTiv Xeyofiivwv dvi^&v evXapciv laoi tov aQi^fiov i| 
ixariQwv» avv rovrot^ xai ot na^d fiaaiXdwg nQOTCQOv dno- 
CTaXivT$g, o,rfi t£v MoyXaivwv imaxonog Niq>wv xai KUi- 
idg 6 iixaioq>vXa^, olg Sij xai ra xard tov viov paaiXiwg iy* 
P.140 xX^fJtaTa 8 nqiapvTBQog ivcxciQiaB fiaaiXsvg, hti TOvroig naxsM 
xai dQx^^i'<f^onog BovXyaqiag rQtffOQiog, dvifQ awfog tb 
elg Xoyovg xai davfidaiog iv avviaci xai Ttjg ovrwg aofptag 
dxQwg htBiX^fifiivog, xai avv avri^ QeoSwQog 6 KavdonovXog, 
xai avTog dQBTJj tb xai ovviaBi xai natiBta xBxoafi^fdvog . 
ovrot fisv [oJy ilg ^tfffvov ndvTBg ^Xdov rd^ rory §aatXiotv\S 
i^BToaovtBg Staq>OQdgm tSwv Si avToifg paatXBvg o viog, bv^ 
9vg fihf ^Sov^g dvdnXBwg xai dvfifiSiag ^Vj Stb Sij fiiXXwf 
VTtiQ wv xanffOQBtTO SiSovat Xoyov nQoaayoQBvaag Si avToig, 
BixiXBVBv dvanavXrjg dnoXavBtv, cSc ig t^v voTBQoiav ofut 
nQwt Tov avXXoyov yevijaofiivov . ol ftcv ovv ovro»^ inot'ovv*^o 
fiaatXBvg Si &fta Stf rcSy r^ iStwv Tovg imq^avBariQOvg xat 
Tovg ix fiaatXiwg dqtyfiivovg Btg tov avXXoyov hedXBt • co^ Si 
ndvTBg naQfjaav, atwnij fjthf ro d-iaTQOV xaTiax^ ini fUXQOV, 
^ xai ndvTBg co^ ini xatvotg Ttat naQctxov] fiBTBWQOvg Tag dxo^ 
dg. ^Q^aro S* dQxi^iaxonog ovrwg Btnwv^ ,^QdTtaTC fiaaiXcVfiS 

proeeribnf , item ex ecdesiae principibut ^i arcliiniandritis religiosift 
ut ferebatur , hominibuf irent aliquot , qui accusationem illi propone- 
rent ab eoque responsionem requirerent , id annuit Mittuntur ita- 
que seni de singuU», quos nominavi, ordinibus, omnes simul quatnor 
et yiginti, Adduntur quos imperator ante legayerat, Niphon Blo- 
glaenorum antistes» et GUdas dicaeophylax , quibus accasationis 
capita traduntur. Post hos omnes Grcgorius Bulgariae archiepisco« 
pus 9 Tir et disciplinis eruditus et admirabiU prudentia praeditus et 
in sapientia divina plane perfectus; cumque eo Theodorus Xantho- 
pulus, ipse quoque virtute, inteliigentia et doctrina ornatiasimnt, 
Hi omnes Rhegium controversias imperatorum disceptaturi Tenemnt^ 
quorum e conspectu magnam laetitiae voluptatem persensit, qnod 
esset tandein ad obiecta responsurus, Saiutatos igitur quietem capere 
iussit, et in diem posterum usque a matutino« conventum indixit 
nii ita fecerunt. Initio lucis nobiliores de snis et eos , qni ayi nissn 
advenerant , in coetum cogit Ubi omnes aflruemnt , conticiieraait pan- 
Usper et singuli, ut noTi quippiam audituri , aures arre:|erant Archi* 
epiacopus lila tociboa qsos est: Propter • lutuiii iater io awmqae ^*' 



HISTORIARUM I. 47. 227 

^wv avvog fiiv fpiaaq^ eig Bv^avrwif iX9wv htl rov paai- 
Img rag si^vvag nofixeiv, fj ti fiij rovro, rov narQiaQXOvC 
ivTavdo^ yevofiivov , Jixp fiaXvsadui ra iyxX^fiara . rovrnv 
Sfiiv oiv sxdreQOv ov Q^tiov ^v J avrog fjlSitoxag yBviad-ai* 
ngomiS^avTog ii paaikiwg xat narQiaQx^f fjxofisv ijfictg vniq 
mv iyxaX^ rag dnoXoyiag dxovaofisvoim av rs Sixaiog av ciTjg, 
«? w ntQt avrSv exeig Xiyeiv, Su^iivai" clnev ovv 6 fiaaiXevg' 
fi^m ,,Kai fiovXofiivtp fiOi ndw 17 ngog ifii ayil^ig ^e-D 

toyivtjrai vfioiv, xai evx^g ej/yov ijfyovfiai ro xai onoDaovv vni^ 
iv xanjyoQOVfjiai xat^ov nva Bvqr^aBiv dnoXoyiag. od Sixatov 
ii ^ovfnai, ovrs fiifv nva Xoyov aS^ov, ifii fiiv noXXdxig 
r^; eig rov fiaaiXia alSovg xai svmidBiag avrotg e^yoig iv^ - 
OQystg naqixead^ai rdg dnoSeileig, r^^ iOfig Si svvoiag ovSi 

iSio/oi^ yovv tf/iXotg dl^tova&ai na^' avrov » xairoi ys ^/^jyyV.nS 
n^og rag n^aisig rdg ifidg rovg r&v avxotpavrSv nafapdX- 
Xovra X^ovg , ij xoXdl!,siv avrovg dl^img r^^ xaxovgyiag savriSv, 
ig dv avroirs navoivro avxog>avrovvrsg xcu rotg aXXotg sl^ 
sv naQdSsiyfia ampqoavvrig, rj, ro ys SsvrsQOv, avroVg fiiv agto^ 

2oi(f£g imnXiprtsiv xai imrifiav rov roiavra ivsxa roXfi^ fis-P.M 
fiaia:v Sk xai ijSQaafiivrfV r^v sig ifii svvotav rTfQstv, onsQ stpffv, 
ix xSv SQywv aaystg sxovra rdg dnoSsi^stg, tog sSvovararog 
lym nSQ i avrov xai rrjv naiSi n^inovaav dyad^ ngog nari" 

' ija aiSiS rs xai svnsi9siav xai SovXsiav dnoaii^atv. htsi Si 

tidimn , imperalor optime , rogatti, ut tibi Byzantium pateret ingres- 
tns, qno iilic apud enm causam tuam ageres; aut saltem, ut patri- 
archa ad te mitteretur, quo iudice id ipsum praestares. Neutrum 
erat concessu facile. Auctoritate tamen imperatoris et patriardiae 
3tos advenimus , defensionem tuam auditnrL Te aequum est afTerre, 
8i quid Habes dicere ad ea, quae tibi obiectantur. Tum imperator: 
47* £t summa voluntate mea advenistis, et perqnam optabiie 
est, nt ego sentio, quomodocunque tandem mei adversus crimina- 
tionet defendendi tempus adipisci. At iniustum et a ratione ab- 
horrens duco, cum factis ipsis multa freqnenter et minime dubia 
observationis et obedientiae erga avum docomenta dederim, me 
pari benevoientia nec verbis quidem tenut ab ipso dignatum. Opor- 
teb^ autem facta mea cnm obtrectatorum termonibus comparantem, 
ant eorum improbitatem condignis vindicare suppliciis , ut ne quid 
et ipsi tale postbac, et aiii ex eomm eventn modestiam discerent, 
aut certe , qnod altemm est, iisdem de audacia severe obinrgatis ac 
reprebenstt , firmam conttantemque erga me benevolentiam conser^ 
▼are ; ut qui evidentibus exemplis docere possim , me in ipsum ef- 
fntnm eM^ snavissime , et quemadmodum bono fiiio pulcrum est , er- 
ga patrem jreyerentiam , obedientiam tubiectionemqae retinere. Sed 



228 CANTAC13ZENI 

A.a iSs^TOVTO fisv njy havtiav ^ n^ocf^nsv stl9jx^ rdl^^f, xai ta fth 
^fiheQa egya rrjq ^aaiXitoq il^eQ^9]X€ fiviifi^g navrsXmg' olg 
de eQyov inifieXkg, ^fiag aXXijkoig diafidXXovrag, rfj xoivfj Xtn 

'Bfiaivsadui ^Fwfiaimv eiSatfiovta, rotg Xoyoig xardxQag hdXto, 
%i XoiTidv 7] aipoSga fiev dXyijaat eqn* olg noQ' a^av dTV/w,5 
avyyvoififjv de nQog nargog xal twv iiafioXdSv Sncxa aheVv, 
Ti, TO ye SevTSQOv, fidaavov xai iixfp^ i(p' olg dSixwg iyxaXov^ 
fjLai; iri xai iuteXeaa noimv, eig iS^xwTT^y Ttivie ^fiifav 
gj xai fiuXXov vnai&Qiog TaXamwQ&v fierd Tovraj/vi navrtov 
av ayw, iv wQa ftdXiara x^^f^^^^g 9 ^a^dneQ iri iare xat av-io 
Toi, ^v fiev ovv xQdriarov, ini fiaaiXiwg avTOv, naQOvrog xai 
naxQidQyov xai tov xoivov Tc5y ^Pwfiaiwv navTog, nouMai 

C xd^ dnoXoyiag , iv* ij iiatpvywv ra^ aiTiag , nSai xaraaTTjaw 
ifiq^aveq, wg fiiaiOTaTa xai aiixa vno toSi^ avxoyavTOvvrwv 
vnofiivw , ij dXovg Tatg dndvTOJV *x//jjq>oig diixwv, fiTjxiTi iv-iS 
vwfiaL nQog dvafioXdg /WQeiv fitji* eipeaiv ^fjTetv, wg* ^ nQog 
XaQi^v ij nQog q>iXoveixiav vno rcSi^ iixaadvTWV xceTaxl/tjtpt" 
ad^eig, dXXd t^v a^iav iixfpf iw. intiiij ie ovT(d Setv etvai^ 
xixQixev 6 paaiXevg, /dQ vrag fiev noXXdg ofxoXayw Ttp ndvrwv 
paaiXevovTL d-eif, ot«. xaiQOV naQia/ev dnoXoyiag, ov/ lytToyio 
ih fiaaiXet Te xai naTQidQXfj , uo fJtev neiaavTi Trjv i^iraaiv, 
T(^ ie neia&ivTi* .xai vfitv Totg dq^tyfiivoig evexa Tcoy jro- 

D vwv . iiofjLai ie vfjiwv , fi^ cog fiaaiXet fioi nQoai/eiv ini Ttjg 

quia haec seciis, qnam dignum fnit, eveiierant , craaeque* fecimus ex 

animo avi peuilus effluxerunt; quorum autem industrja in eo consa- 

mitur, ut alterum nostrum apud alterum in invidiam Tocando com- 

muni Romanorum felicitati perniciem struant, eorum mendaciis pror- 

sus irreti(us cst; quid relinquebatur, nisi ut vel angori me dederem, 

in miscriam Immerito meo praecipitatus, veniamque a patre , quam- 

quam racris calumniis oppugnatus, peterem ? aut certe propter ea, quae 

milii falso affiuguntur, examen ac iudicium? Quod etiam feci, iam 

. plus scxagesimum dicm sub dio <;um bis omnibus, quos duco, hiber' 

uis mensibus incommoda perferens , quod nec vos nescitis. Fuisset 

optimum , imperatorc , patriarcha totoque Romano populo praesenti- 

bus, dcfensioncm peragerc, ut vel absolutus declararcm omnibus, me 

ab istis sycophantis indignissime violari; vei sceleris omnium calculis 

coudemnatus , non ultra ampli.itionem quaererem neque provocarcm, 

quasi a iudicibus aut ad gratiam aut cx aemulatione damnatus, sed 

quas commeruissem poenas sustinerem. Sed quia sic placitum impe- 

ratori, magnas universorum imperatori Deo, qui defensioni meae hanc 

opportunitatem obtulit, nec minus ipsi avo et patriarchae gratias 

ago : huic, quod auctor fuit, ut res in inquisitione poneretur; i(li» 

qnod sibi id passus ett persuaderi : Tobis item , qui huc iter suscepi- 

itlBp de tabore vestro. Velim autem rogatos, ne in hoc iudido mihi 



HISTORIARUM I. 47. 229 

t&tig ravtifaif fifjSi rt &v av 9caT(xyv(6a?ja9s iia rd a^tm/^a A. C. 1 3^7 

cvYx^Qeiv, aU,' dnaQaizi^ag itp* oTg av oifja&s xaray/fjtpt'-^ 

^cadm aitxsVv. av fiivTOi fjiBTa^ dnoXoyov/nevog dvdyxTj ys 

(ov yd^ htoyti nqog roiovrovg av nors ^k^v Xoyovg) tov 

S^aaiUa xai ndnnov rov i/Liov dno(patv(o ditxovvra xai inu 

OQXOvvra , fi^' ifioi Xoy/^sa&at dkX* avrfi rfj rov nqayfiarog 

iiofiat ipva€t roifg Xoyovg fujr* avrovg y/fjtpov il^dystv, aU' 

ifioi fiip xQirdg xa&ijad-at, ixeivtp ti dxQoardg xai fiavov. 

hui Si ftB ixeXevaare dnoXoyetadat, dvayxatov rovg xarTjyo^ 

io^ovvrag nqmov rd iyxXijfiara sig fiiaov ayetv, (og av itpe-VAKk 

i^g avrog notciftai rdg dnoXoytag,*' BaatXevg filv odv rot- 

(*Sra bJtuv oi itxaarai ie inaiviaavreg rovg Xayovg, rd Jy- 

xXrifjtara ixiXevov rotJj intrsrQafiftivovg dg fiiaov ayetv* xai 

noQBXdorccg $ig fiiaovg o,re dtxatotpvXa'^ xat rcov Mo^ 

iSyXaiviov iniaxonog, fte^fjeaav ndvra xad^ fv. dnoXoyovfiivov 

Si PaatXJ(og, fiifiatov fiiv ovShv iSoxovv e/etv , ovS' dnoiet-y.n^ 

Itv ivaQyij ovr* i| avrtov rwv nQayfidrcov, oixe fxrjv ix fioiQ- 

TVQiag rtv6gr iioxovv di ^ vnoxfjtag fidXXov ^ dXij&eiag avvet^B 

Xi/^dav» reXevral&v ii roie einov* „iv rotg OQXOtg roVg ini rfj 

^oetQi^vji Y^yQafifiivoig yiyQaTtrat xai tovto, t6 tov ftev paaiXia 

Toy ndnn(^ rov aov rfjv itot^xfjatv ndaav e/eiv xai tiyefiovtav 

rtjg dQxijgf ak ii vn' avrov reXetv xai rd nQoaTarTOfieva ix^ 

nXfjQ(fSv * Tov ih naQa ravra notovvra , int*OQxov xai aiixov 

etvat. (Tv iif fii^r* intrQirl/avrog fi^re fjttfv eiiorog paqiXeoag, 

tamquam imperatori astentiamini , neve aliquid eorum , quae cla- 
mnanda senseritis, propter diguitatis amplitudtuem coudonetis , scd 
ad ignoscendam inexorabiles sitis. Si tamen inter*m dum mc de- 
fendo, avum meumMniquum et periurum ostendcro, quod nonnisi 
necessario faeiam, (nunquam enim volens aliquid talc diccrcm,) ne 
eam oraUonem mihi, sed conditioni huins ncgotii adtribuendam pu- 
tetis, neve ex illa dcccrnatts, vernm mihi iudices, illi tantummodo 
auditores sedeatis. Et quia me rcspondere iussistis , rcs postnlat, 
nt accusatores crimina prius in medium adducant, quo ad siugula 
ordine respondeam. Hactenus imperator. ludicps dicta probaTerunt, 
mandaveruntque Niphoni et Clidae , accusationis cnpita sibi a sc- 
niore tradita depromerent. Illi prodeuntes in mcdium sigiilatim 
omnia percensuerunt. Ad quae cum respondisset inipcrator, infirjua, 
incerta, non ex rebus ipsis deducta, nullo teste nitcutiaj sed cx^ 
inani potius suspicione , quam ex vero collecta , apparuerunt omnia. 
Ad extremum boc allatum cst , in iureiurando , quo pax sanci- 
ta sit, hoc etiam scriptum fuisse, penes avum impcratorcm csse 
debere iotnm imperium et rectionem eins , ipsum ei subiici et cius 
iussa lacessere oportere : qui contra feccrit , pcrinrum ac iniustum 
fore. Ta autem, inquiunt, neque id tibi committcnte ncquc scicntc 



33o CANTAGU2ENI 

X^^idiaq riiTafag jj^^va/ot; /' j,Sti (ikv %a XQ^f*^^ cifciXo- 
CMV, ovi* aiSrog av dQrtjAs/fjv'* elnev o Paailevg, avx inu9(f^ 
Xfpcivai ii, ovi* dvcJa xvvroq xai xarcupfOVTppr^g iia rotrro 
iixaiog xQiv€a9ai fiaaiXicog . „alviy(iaTi Xiy$ig ofioiov'* o! ii-S 
xal^ovT$g elnov ,,$l fifiiiv nfdtrsiv ini tiSv o^xmv noQa yvd- 
fifjv ficunXimg yeyQafifiivov, aiTog tu x9^fJ^axa fiaaiXiwg axov- 
ro^ Xafiwv, fifiie rov^ S^xovg nafe^efitjxivav ^aitjg. ^ ^a^ 
ov yiy^anrai, Tfjv iioixtjaiv nSaav rcSi^ nQayfiarmv fiaatUa 
exeiv, ai Te fiTjiiv nafd yvcififjv noietv ixeivov, ^, tovtov to-io 
&ivrog, ovx dv iia^vyoig ro imofxetv, dxovrog ^aaikimg ta 
XQijfiaTa etkfitpivai OfioXoymv.'* MavdvnovXog ie rwv ix JBv^ov- 
riov difiyfiivwv eTg „ov iixcuoi^* ejne ,^aTay/rjipil^ea9ui, nfif 
av paaiXevg neqi twv xanjyofovfiivcofv Xoyov i^* rire yiff, el 
Diixaiovv ^ funaxl^fjipiQeaSui ix tcSv Xeyofiivwv iioi, yvoifjftsv ay.iS 
avv^efUvwv ii xai rwv aXXwv, 6 fiaaiXevg dneXoyetro TOioStv 
fifj, ,,Kai iixatov elvai vofuXw xai xard yvcififjv ^v ap 
ifioi, el rd nqcmofisva fiaaiXevg fierd rijg n^oafjxovafjg i|jj- 
Tafyv dxQtfieiag* fj ydf dv ovx av ifik vvv dvcudeiag xoi 
?*Mdq>ofiiag xai, ro fiiyiOTOv, iiiwxev imoqxiag. ro fiiv ydg firiio 
nQ0xaTeiXfjq>9ai roy iixaiaTfjv t^v yvwfifjv, i^dyuv fidXiOTa 
of ^C nOieV rdg xqiaeig • o ii firj tovtov tov T^onov , atpdX^ 
Xead^ou tig rd noXXd dvdyxfj* idv ydq rdg re xard rovf nqoti' 

i5. yyotii fitv Hv legebatar. 

«To , a quaestoribas per Tim abttulisii qoatuor anreomiii millia. Ad 
faoc ille: Abstuiisse me pecuniam con6tebor; at iddrco me Tere if- 
finem esse periurit aut impudentiae, aut aTum despexisiey id per- 
nego. Rursum iudicet: Quasi aenigmata loqueris, si, cum scriptum 
tit, ne tu quid praeter Tolnntatem aW perpetres, ipse eo inTito pe- 
cuniam aTertas , et nihilo minus te iusiurandum band transgres- 
aum praedices. Aut enlm scriptum non est, ut aTus plenam rerum 
omnium administrationem habeat, et tu nihil e<v nolente audeat: ant» 
boc dato, nondum periurii crimen effugistij cum aTo ignorante pe- 
cuniam te interrertisse con6teare. Hic Xanthopuins, qui cum ce- 
teris Byzantio Tenerat , sibi haud aequum Tideri reum damnaret *>* 
tequam ad accusationem respondisset : tunc enim coffnotci posse» 
albo an atro lapiilo dignns esset Reliquis assentientibuty impeia- 
tor nepos apologiae tnae hoc haboit exordium: 

4$. Si imperator aTut, quod iustitia requirit et ego maxime 
Tellem, couTenienti accuratione acia examinaret» non me nnnc 
impudentiae et audaciae, quodque minime tolerandum, periuri^reum 
faceret. Nam iudex tum demum Tere et incorrupte ludicat, cnm 
eint mentem non obsidet anticipata opinio: alioqui plnrimum fall| 
necette ett» Ilaqae ti cantu tbederit prioribut bellit compoiieadi 



HISrrORIAIlUH I. 48. a3i 

^^mUpm^ alrfag yBymifUvag, Si' aiaXrs Si/t^d^» n^-A.C. i3a7 
Xmqffiap xai oi Sfxoi, S^ev rs xax r/yoc cvvsdfa, xai r^p 
ifiiiv nQoq r^v tov nokifiov xaraXvai» inifiiXtiap xcU cmov- 
i^v xai nQoSvfi/av , m rs tjv ivsisC^afAfiv iv r^ naQoaxovti 
Snavri xfiisfioviav xcU €vns/&siav xai orofY^v nQog avxov, ovxB 
av vvv TOiaika s<p^ov . iyd, aXXa xmv rs nafovrm av avrog 
syA xai r£v n^oaioxwfiivmv ol ^PmfiaSot xaxSv ijiisv dn^t- 
Xayfiivoi, fiaaiXsvg rs avrog 9ofvfiov rs navrog l^co xai rijg 
ano rov sxovri "^Pmfiaioig ini g>dv(ff ioxstv rov noXsfiov ind^ 

loytiv ivaxXsiag yivoftivrig. vwi ii, mg soixsv, ixsivmv andv^ 
rm iniXsXfiafiivog, a vftstg ndvrsg Sxfixoars xartfyoQfixi ^ovV. ii5 
mlXd xai isivd^ iyti is, xanot. isivwv ovtwv r£v aXXwv cbi(xy- 
rm, ^vsaxofiTiv av aiyjj alioS rs rfj nqog fiaatXia xai tm, fi^ 
tijg anoXoyiag svsxa r£v fiifiif/iv rtvd avr^ otaivrmv slnstv 

tSiig dvdyxTiv rt iXdstv^ ro ii intogxiav iftavr^ nQOarfitpaadut, G 
imf uaq>aXmg xai fisrd nolXov rov nsqtovrog r^v iixfj[v itar- 
fvystv, OV&' oatov ^yfiftat ovr' dvsxtiv. ito xai nstgdaoftcu 
iftavrov tig olov rs rdg rs anovidg xai roi;; o^xov^ dxsgai^ 
ov^ axgt' vvv fidXtara itaretfiqfixira dnoist^av av i*' ixstvov 

aoJta rovrwv dnoqtaivw xai rovg OQxovg XsXvxora xai rdg anov^ 
idg, fjtfiisfjtiav iftov xaraytvmaxstv iraftorpira fi^rs nQOni* 
ntav a£fC0, dXXd rfj rov nfdyftarog XoytXsad^at dvayxfj r^v 
xaniyofiav. nfwrov fisv ovv ixstvo av stnotftt, tig rovg ini 
roXg avvd^^xatg o^xov; oiJx avro^ Oftmftoxa ftovog , dXXd 

^Sxtti fiaatXsvg^ xai r^v avr^v dvdyxfiv sxariqotg dnafafid^ 

i3. rfp corr. pro roiT. 

inreiQrabdoqQe stabiliendi coiltiderasMt , iinde et a qno ortae sinty 
et meam in bello tollendo sedalitatem, contentionem, alacritatemqne 
perpendisset ; praeterea quam antehac temper oatendi ecga eum solii- 
cttodinem, obsequelam et amorem respexisset, non ego talinm crimi- 
nnm modo accnsarer, essemqne ipse praesentibns » Romani fntnris 
aemmnis liberi, imperator extra omnem tumnltum TiveKt, nec infa- 
mia conflagraret, cum bellum ad pemiciem Romanorum sciens to- 
lensqoe introducere Tideatnr. Nunc horum oblitus omnium, com- 
plorium nec icTiom me arcessitj ut ipsimet andistis. Eao Tero quam* 
vis gravia sint omnia, tamen continerem me, tnm ob rcTerentiam 
erga regem , tum ne in defensione .mea edere cogerer aliquid , quod 
ei vituperationem alTerret. At periurii notam milumet innrere tacen- 
do, cum abunde posstm absoiTi, nec fas, nec tolerabile duco. Qnod 
si dum me insontem doceo , ipsnm contra egisse probaTero , ne id 
temcritati , ncTe linguae incontinentiae^ sed rei ipsius necessitati ut 
adscribatis, a Tobis peto. Hoc itaque primum dico^ non me solnm, 
led illum quoqne in foedus inraTisse, eandemque ambobus eins 
sanete imaadi necefsitateBi impoiitam: el altorumy sl fn foediira* 



a32 CANTACUZENI 

D (fw, op dfivrtgriu, Mx^(r9ai taSQ air/cug. S i^ xai fiamleig 
avjig iS/xaa€ xalmg ^Meag. l£kvx6Tog yof ifiov nvg Sf- 
xovg xai rag anariag, oiiBfua ^pftnp avrog ipixBa9ai aina, 
ap rt fiXanTji ofiwofuvog. xai vfi^ ii, vnoXafifimw, to av^S 
TO avfUfalffts i^dtig av eywyB ujioifu xai ivaaa^g. nawv H 
ijiiiog iiel^afitjr, on xai Kmxalug 6 fiiyag Xoya^iaaT^g avfin 
ndQtaviV vfitv. avfifiaXtiTai yiiQ ifioi nQog tJjv anoXjo//av ov 
fiiXQa Tiva hti fiaqrvQiav, d/9ija6fUvog £v fiiXk» Hy^v 
xa/TOt^ ys avTog XfiieoT^g av nQWTOpeaTiafiov rov 9&'ov tovio 
ifu>v, o,Ti TB xoTfffOQoSfuu xoi onoiag noujaofuu rdg dno^ 
Xay/ag naQeyivcTO dxovaai , ag av diivai exji n^og tw xtj^ 
ifar^v yfdqfC9V dnafyyiXUiv TuXtiddg. iym ih ro xai avTOv 
p. 144 naQ$tvtti fidUara dneie^dfirfv, axiy/aa^ Toivw onorsQOg nQO- 
TSQOg TtaQafiiptjxs Tovg oQxovg. naqi^fioi ih ov loyovg £v-i5 
nQtnttg nfog tt^v dnoXoylav^ ovii fiOQTVQag dv^QWfnavg iu^ 
^aQfiivovg^ ojg Sv nvi xai dntareiv xai naQayQdq>fa9tti il^^ 
vcu, dXk' avtd ra fiaaiXimg yQdftfiara fiafTVQ^aeuv hc nok^ 
Xov xai fLBT* hufuXs/ag xai fpgovriiog rov ngog ifii noksfiov 
xsxivtjxdg. xal nQmrov dvayvmad^i^a '^fitv t6 roS paatXimgio 
ng^arayfta, o nQWTofieariaQtt^ aniaruXs rro ifttf d^ita, ^Iov- 
Xitf fifivi Tfjg iexdrtjg iviixruovog, ixov ini Xi%ea^ ovrmai* 
B ,ineQtn6&rir6 dvexffth rJjg paatXetag fiov nQwrofieartdQte^xv^ie 
"AviQoytxe JlaXaioXoye. 17 dvatpofd, ^v dviq^egeg rij fiaaiXeia 

8. ^/ity corr. ex Intpr. pro ^filv. 9. Lege fiiXQiry riva Inifiaqj, 
:to,xexiy/ix6ta conl. EO. P. iifiiy ms. Intpr. reciia patribus, 

gnm ▼tndicarit, nullo scelere astringi: id quod etiam ipsemet impe- 
rator pro bono approbayit. Etenim si ego foedus violassem, et is 
de me peHidiae poenas sumeret, nulii ob id cnipae obnoxius faaberi 
Yoluit £t idem mihi nunc contendenti recte ac merito tos quoqoe, 
ut arbitror, assentiemini. Periucundum porro milii accidit, ona to* 
biscnm et Cocalam magnum logariasten venisse: qui tametsi protc 
Testiarii proamitini mei socer sit, non panram defensioni meae fidem 
conciiiabit, cum moieste feret quae sum dicturus. £t quia accusa* 
tioni responsionique meae interest, poterit genero quod res est in- 
tegre perscribere. Qnod utinam protovestiarius quoque ipse afforet 
DispicLte igitur, uter nostrum prius religionem foedens exuerit. Utar 
autem non fucata oratione ad me tuendum , nec testes prodncam 
corruptos, quibus fidem negare et quos summoTere fas sit, sed 
ipsos avi litteras, quae luculento erunt testimonio, ilium iampridem 
bellum contra me studiose diiigenterque meditatum esse, Primum 
recitetur a nobis ad verbum , qood mense lulio , IndicUone decima, 
mandatum ad protoTestiarium misit; Desideratissime nosirae maie> 
•tAtiy tak nepos, domine Andronice Polaeologe protoTestiarie ; qoaa 



HISTORIARUH I. 48. ^33 

ftav, imaw^ uai l^ avtijg iyvoiQiaa oaw fy^a^sg xai dvi-k.C.i^^j 
ft^eg» anBSB^afifir yavv noXXa r^v anovS^v xai imfiiXsiav 
xai Toy elg rovro dyeSva aov* xai nakiv slg to sfinqoadtv irn^ ' 
fitkijd^fjri &a tsXia&iJ. xaXd yaQ yivtiaxeig, on ov ii* aXXo Ti 
5dn$ardXfjg $ig ro avrodt xeg^aXar/xiov nag* o 9id rtjv Sov^ 
Xs/av avn^m insl yovv xai nQO t^^ af}g dvaq>o^ag dniarsi-- 
Xs xai KgdXTjg dnoxQiaiaQiov avrov ivravd^a^ xai ii^XoHre 
n^og rijv fiaaiXs/av fiov, Sna>g i^Sti xarsarddri fisrd aov , xai 
svgiaxsrai eroifiog^ Xva xaxd naaav rijv avrov Svvafuv fiofi^ c 

lo&Jjajj ^fiU^Vy fiij fiovov ftsrd rov gfaHydrov avrov, dXXd xai av- 
ro; noQfiv, ndXiv iniard&tj iovro 37 ^aaiXela fiov hi nXiov 
dno rijg aijg dvatpoQ&g. noisi yovv rijv iovXsiav aov fisrd 
nolXijg avvrof^^ag, Sri xai ^ fiaaiXs/a fiov inifisXSg nQarrei, 
xai nQoasl^a^ firi nt^g nQoXdfia>fisv i^ftstg vfidg** rovro fiev di^ 

iSroiovTOy. iyA Si xai Ssvrigav na^i^Ofiai fJiaQrvQ/aVf nQog tok 
aitiv nqiaraf/fia PaaiXimg, SsTnsftfigAo ygafiv evSsxdrt]g iv- 
itxrmyog* ,^sqtno9ijre dveiffti rtjg §aatXst*ag fiov nQonofie^ 
avtdQts xvQie ^AvSQWtxe IlaXatoXoye * olSag oaov Stmqiaaro 
TiQOg am 37 fiaatXefa fiov ne^i rmv SovXetav Sv dveri&rig, xaiy, 116 

looTt* Siov ae anovSdaat, fiTf ntog nQoXdpti vftag ^ fiaaiXe/aD 
ftov icai iSov, mg fiXinto, ovrto fiiXXst ylvsa^at. iym yaQ aX^ 
Xo odSev ixSi/Oftai ij dno rtSv avxod-t fiijwfta. noS yovv 
iartv 17 intfiiXstd aovy nov iaxtv tj a^ vnwjy^satg; dno yaQ 
TOt; ^lfyvXiov fitpfog ovSev iyviOQtad ri dxQtfitig dno rwv av- 

ad nos mlsisti rclationem, tuto pervenit: ex qua quae voluisti, co- 
gnovimus omnia, tuumque in hoc studium, diligentiam contcntionem' 
que veliementer probavimus. Bursnm cura sedulo, ut perficiatur. 
Probe enim iuteiligis, non alia de causa iliuc ad gerendam praefc' 
ctnram te missum esse, quam ut huic rei inservircs. Quoniam igi« 
tur et ante relationem tnam Grales legatum suum hnc misit, no- 
straeque maiestati significavit ^ qao sitis iam inter vos animo, et ad 
nos omni qua yalet potcntia aaiuvandos paratus est, non fossato 
tantnm , sed sna quoqne praesentia , ex relatione tua denao maior 
rci fides nobis facta est. Praesta igitur^ oflicium tnnm quam citissi- 
me : nam nec noi operae parcemn*s : et cave, ne forte a nobis an- 
tevertaminl. Et hoc quidem huiusmodi. Exhibebo et alterum man'- 
datum loco testimonii, scriptnm ad eundem mense Septembri , Indi* 
ctione undecima: D^sideratissime maiestati uostrae cognate, mi An- 
dronice Palaeologe protovestiarie ; memtnisti, quid ad te scribentes 
^ statuerimus de negotio administrando, et quomodo monuerimns, da- 
res operdm sedulo, ne posses a nobis anteverti. £t ecce ita futu- 
mm est, ut Tideo. Ego enim aliud non eupecto, quam ab iis, qui 
illic Bunt, iignum aliquod. Ubi diligentta tua? uoi promissa? A 
nkcnie emm lulio nihil expresfe -cognoviiDtis ab iis, qui ibi Tersan* 



234 CAMTACUZENI 

A.G. i3a7T($^y aXX' ^ fiivw &7td rijg <p^ftfig, nai Sg ymffam Katm 

nuaav avvrofjuay, Sri, <Sg avmiQm eiQfiTai, aviiv aXXo &e- 

iexofi^^ay ^ ro fn^w/Luz vgiciv*' xai KwxalSg ie adroat nQah- 

rofi$aria^/<f r^ Y^f^^Q^ yQafpw, afiiUiav avrov nolXt^v xai 

^f9vfu'av xarttyivmaxei , X€u dg firf tag inayyeWctg hmhi^ 

fovvrt^ ininXtirreif «f^ Xvnovfiivov fiiv paaiXimg iia ravra, 

aiaxvvofiivov ik avrov , og in^yysiXaro fisra nounjg inifi^ 

XBiag avrov xai ra^vr^og nXfiQciaeiv ra iTnfyyekfiivam Xva ih 

P' 145 ^Mc ro fjoi xada^tig rd dvayvwad^ivra nfoardyfiara yqd^feiv 

nBQiifiov, negi' Tivwv aXXwv riai io^wai yeyQdf9ai , SrtQOvio 

naQil^Oftat, rd rs nQorsQa cog nsfi ifioS ehiaav yeyQafAfUva 

pefiaiovv, xai rov nqog ifii noXsftov fCfjQvrrov ifiq>avSq, yqa- 

g>iv ^Oxrmfif/fp riyc iviexdrtig IviutJiSvog* ,,n€Qin6dfire aye- 

fj/^ Tfig paatXeiag ftov ngtoropeartdQie xvgte ^jiviQOvtxs Ha^ 

XatoXoys^ cti dvag>ofai vftwv ndvrtov itexofiiadificsv elg r^viS 

fiaatXeiav ftov xai vnavtyv<ia9fiaav , xai vncQanBiel^aftfiv 

ndvrag vfiag ne^i ndvrtov &v avwpiffsrem djuXoyi^aaTO xai 

iitOQtaaro xai ^ fiaaiXeta fiov xara ftifog nQOg ndvrag vfjtag 

"Bfterd rov xari^ov, fiaXXov ii fterd rov negtnodi^rov ave-' 

y/tov Tfjg fiaaiXetag fiov tov jiadvfj xvqiov Mix^V^ ^^^ ^o-io 

ieXfOv aov • xai i§ ixeivov fiiXlere yvtoQtaetv eXg htaarog df* 

I. QQamquam ittud &c sit Graecnm, «i modo integer Hetychiafy 
sitque haec particuia in Graeco vulgari ; nil tamen integri tentns 
^ facrt Interpres autem legisse vidctur xttl croi yya}Qti<a xatd na~ 

aay etc. ED,P. 9. Ante iid excidit /u^. 19. Intpr. Ca- 

lergumf Galergorum famiiia Gretensis fuit ED. P. Unice Temm 
ett, quod praebet mt. P. xar^o/ov, sed ita accipiendum , ut triremit 
(y. Ducang. Glost. Gr. s. v.y noc nomine significetur, non legatoty 
quod perperam ED. P. existimayit fiaXkoy i^ legebatur. 

tnr, niti e fama tantum. £t tibi quam brevittime indicamut, notp 
ut tupra diximut, non aliud, quam tignum a Tobit eupectare. £t 
Cocalat hic protovettiario genero tuo tcribent, eum de magna nesli- 
gentia et inertia accusat, deque promistit non terratit reprehendtt; 
aitaoe imperatorem ex eo trittitiam cepitte, et te erttbetcere, quia 
pollicitut tit, ipsum quam studiosissime celerrimeque promitta con- 
fecturnm. Ne autem quae recitatae tunt litterae, quia obtcarioret 
sunt , ad aliot quotdam pertinere yideantur , aiiat afferam , unde et 
tuperioret illat de me contcriptat, et beilum contra me promui£a- 
tum fuitte conttabit Datae tunt mente Octobri, Indictione unde- 
cima : Detideratittime maiettati nottrae , mi nepot , domine Andro- 
aice Palaeologe protoyestiarie ; relationet omnium Tettrum ad not 
perlatae tunt ac periectae, gratittimumque nobis factnm ett a tin- 
giilit lecundum omnia , quae retulittit. Responta et mandata nottra 
teparalim omnibut perferet triremit, teu potiut amantittimna cagaa- 
tnt nofter dominut Michaei Ataaety conaobriaiu tuut. Ex'eo qoit- 



IIISTORIARUM I. 48. <)35 



c « 



di, Y&fpfiiniQ rivog dgyiag naga rijg ^daofjg $lg ro xdreg" 
rw, dr^^e rhv xa^Xov oQtafiw rtjg paatUtag fiov, ISov xai 
iid Iti^dg SiOQtl^$T(u xai iiiXonout vfitif ^ §aaiU{a fiov , ori 
Sroim xai roiovroi €vf/axsa^ avtodt, ow BtnsQ slg xai fiovog 
ifimv ijv slg rd avro&t fUftj, dpxcrog sfaXUv eUat eig r^v 
rou iyyovov fiov ftdxtpr noaw fJtaXXov Sri ev^iaxmdz roaov^ 
rot xairoiovrot, oToi fvQt'ax$a9^; Xoyog ovitig. xai dno ro9C 
VV9 Avfi» roi^ ndqdov fjiov riv iei$fiivov, xai notBJk$ fj dv vfitv 

107 avv$aig vfftf/ijrat, Srt xai iyto ^&ri i^fim.** roiavra ftiv 
fiaatUvg inirarre r$ dve^t^ ovSiv iym i/xaUtv ifwi, dXV 
airog nqoirog Xvw Ttf^ anovSdg xai rovg S^xovg. tva Si bI^ 
Sdfre, OT^ xai noXXoti i/Q^o avveQyotg nQog roy niUftov riv 
xar^ ifiov xai ix noXXov rov /qovov naQBaxsvd^ero ngog av« 

iSroy, xai hriqav nagil^ofiat yfa<pfjv rov KioxaXa rovrovtnQog 
roy yafififov nQwrofiearidftov dnearaXfJthnp^ exovaav oirmai* 
„ngwrov fih ifiaQvvero xad^ vfiav o ad^ivrtjg ^jfitSv- o fiaat^ 
A^v^i fidXXov Si xard aov , n£g ovSiv y^dqxre xai dva^i^ere 
rl noutre xai nSg nqdrrere* rd vvv Si dneSe^aro fiiv ori D 

^oiygdy/are, iftifnl/aro Si vfitv onwg ovrag dne^taximwg inifji^ 

if/are rdg dvaqioqdg vfjtwv, xai etneQ avvifiatvev ifineaetv elg 

rag x^^Q^^ ^^^ iyySvov rov fiaatXiwgy ofioXoyovfjtivwg yvwadij- 

9ai efieXlev, ori nQO xatgoi xat ftezd fiefieQtfivtiftivov axonov 

a« Locusintricatior €t, ut Tidetur, comipttis. ED. F. Immo sana 
et perspicua «unt omnia» dum de navi intelligas, quam mala 
lcmpcftaa moratur. 

qne vettrum latius cognoscet, quid maiestas noatra statuerit Ne 
aatem, si forte navigatio mala tempestate impedita estet, ignoretis 
qald generatim censuefimus , en pedestri qnoque nuntio signiticamusy 
tot et tales vcstrarum partium hic inventri, ut si vel unus dumta- 
xat vestrum ibidem viseretur, sufficere posset ad proelium cum ne- 
pote nostro ineundnm: quanto magis, cum tam multi, tam pugnacea 
Inveniamini; nihiii prorsus res est momentl. £t nunc pardum no- 
stmm e catenis emittimus. Vos quod prudentia hortabitnr fadtote: 
not iam emmpimus. Haec mandavit avus tororis suae fiiio , nihil 
habent, in quo me accusaret: teA prior ipse a sacramento foederis 
detcitcens. Ut porro videatis, eum admSnistris usum pluribus ad 
bellum adversum me adomandum, et iampridem se ad idem com- 
parasse, alia proferetur adhuc epistola, nempe Cocalae huios ad pro- 
tovettiariom generum data: Primum iratut erat vobis dominus no* 
•ter imperator , vel potius tibi , quod nihil litterarum mittitis , nec 
refertis, quid agatis et quo in statu versemini. Nunc quoniam scri- 
psittis, laudat factum : reprehendit tamen^ qnod ita improvide rela- 
tiones vestras miseritis. Nam si eae in manut ncpotis forte incl-* 



234 CAMTACUZENI 

A.G. i3a7r<(^y a)X ^ fiivw ano rijg g>iifi^g, ^cai Sg ymffam xatu 

naaav avvTO/Mav, ori, mg uvforiQm. ei^tjvai, ovSiv aXXo &t- 

SBxofiBda, ij ro fn^wjLta vfjimv^* uai KtoxaX&g fe adtoat Trfah- 

TopearioQ/tf t^ yafifig^ yQatpmv, aiiiXiiav avrov nolXijv xai 

^f9vfiAtv xaxayivwaaBi y xai dg fi^ rag inayyeWctg ixnXfi^ 

QOvvTi ininX^TTU, tSg Xvnovfiivov fikv paatXimg iia ravTa, 

aiaxvvofiivov ie avrov , og hnffyBiXaTO fisra ndatig hiifit^ 

Xeiag avTOV xai raxvT^og nXfiQtiauv rd inffyysXfAivam tva ih 

P. 145 ^Mc ro fi^ xa^to^io^ rd dvayvoKrS^ivra nQoardyfiata yQdg>€iw 

nsQi ifiov, ncQ^ rivmv oXTjov ruji io^wai yeyQaf^ai^, ittgovio 

naqi^Ofiai^, rd tb nqifTBQa mg nsfi ifiov ehjaav ysyQafifiiva 

fiefiaiovv, xai rov nQog ifii noXefiov 'Xtj^vrrov ifnpavmg^ yga" 

g>ev ^OxTwfififp t^; eviexaTtjg Iviixrtwvog* ^yneQinodijTe dve^ 

ff/ti Tfjg paaiXeiag fiov nQanofiearidQU xvgie 'jivi^ovtxs Ila^ 

XatoXoye* ai dvaffOQai vfiwv ndvrtov iiexofi/a^ijaav elg r^viS 

fiaatXeiav fiov xai vnaveyvma9ffiav ^ xai vneQaiuie^dfif/v 

ndvrag vfiag neqi ndvrwv iv avatpiffBre» ijuXqyfiaaTO xai 

iimqiaaTO xoti ^ fiaatXeid fiov xaxd fUQog nQog ndvrag vftag 

'Bfierd rov xariQyov, fiaXXov ii fierd rov neQinodrfrov a»e^ 

^tov rijg fiaatXeiag fiov tov jiadvfj xv^iov MixatjlX roi; ^Sf^ao 

ieXtpov aov • xai S% ixeivov fUXXere yvonQiaeiv eXg ixaaro^ d^* 

I. QQamquam iftud &c ttt Graeevm, si modo inte^er Hetychaiify 
«itque haec particuia in Graeco vul^ari ; nil tamen mtegri tenjos 
^ facrt Interpres autem iegisse Tidetur xttl aoi yv(OQK<a xattt nS^ 

aav etc ED,P. o. Ante itd exddit /u^. 19. Intpr. Cc- 

lergum; Galergorum ^miiia Gretensis fuit ED. P. Unice Temm 
est, quod praebet ms. P. xatioyov, sed ita accipiendum , ut triremit 
(▼. Ducang. Gloss. Gr. s. t.) noc nomine significetur, non legatoiy 
quod perperam £D. P. existimayit. jidXloy i^ legebatur. 

tur, nisi e fama tantum. £t tibi quam brevissime indicamos, noiy 
ut supra diximus, non aliud, quam signum a yobis exspectare. £t 
Cocalas hic protovestiario genero suo scribent, eum de magna nesli* 
gentia et inertia accusat, deque promissis non serratis reprehendit; 
aitaue imperatorem ex eo tristitiam cepitse, et se erubescere, quia 
poilicitus sity ipsum quam studiosissime celerrimeque promiasa eon* 
fecturum. Ne autem quae recitatae sunt litterae, qnia obscorioret 
tunt y ad alios quosdam pertinere videantur , aiias afferam , unde et 
tuperiores iilat de me conscriptas, et belium contra me promulea' 
tum fuiste constabit Datae tunt mente Octobri , Indictione unae- 
cima : Desideratissime maiestati nostrae » mi nepos , domine Andro- 
nice Palaeoioge protoyestiarie ; relationes omnium Tettrum ad not 
perlatae tunt ac perlectae, gratissimumque nobis factum ett a sin- 
gulis secundum omnia , quae retulistis. Rcsponta et mandata nottra 
teparalim omnibus perferet triremis, teu poUus amantittimnt cogaa- 
tnt nofter domiaut Michaei Atanety conaobriiiiu tuut; Ex'eo quii- 



IIISTORIARUM I. 48. ^35 



ds, ftifOftiniQ rivog d^/ag na^a rijg &aXdainjg eig ro tcdrsg" 
yw, iyvo^s rov xa&oXov oQiofiw rijg fiaaiXitag fiov, ISov xai 
iia piQog itOQ^trai xaiitjXonout vfii^ ij fiaatXei'a fiov, ori 
5rd(rM xai roiovroi evfiaxBa&s avrodi, ori einSQ slg xai fiovog 
vfimp ^v stg rd avro^ f^QVf dfxsrog ^ftsXXev sjvat slg r^v 
xov. iyyovov fiov fidxfjv noaip fJiaXXov Srt siftoxsads roaov- 
m xai rotovroi, oToi svgiirxsaShs ; Xoyog ovisig, xcd ino ro9C 
viv XvM roi^ ndgiov fiov rov isisfiivov, xai nouZrs § av vfJiJCv 

lojy ovvsaig vfTjy^cu, ?rt xai iyd ^ifj iffiti/* rotavra fiiv 
fiaatXsvg inirarrs r^ dvsy/t^ oviiv syw iyxaXstv iftoi, dXX* 
0^6; ngcSrog Xv€$v Ttf^ anovidg xal rovg S^xovg. %va ii s^ 
iijrs, ort xai noXkot^ ^X^V^^ avvsQyotg nQog Toy niXsfwv Toy 
xcn^ Ifiov xai ix no%lov rov X9^^ naQsaxsvd^sro ngog av« 

iSroy, xai sri^av naqi^ofiat yfag>^v tov KwxaXa rovrovtnfog 
roy yafififov ngwrofisaridQtov dnsaraXfiivfjv fyovaav otircaai* 
i,n(fmov ftiv ifia^vvsro xa9^ ifiwv o aii^ivrfjg ^ftiiV' 6 fiaat^ 
Xsvg, fiaXXov is xard aoiS , nwg ovihf y^diptrs xai dvagtiQsrs 
ti notstrs xai nmg nQdrrsrs^ ra vvv ii dnsis^ato ftiv SriB 

toiyQiipars, ifiifi^ro ii vfitv onwg ovrwg dnsQiaxinrwg inifi^ 

ypaxs rdg dvaq^oqdg vfmv, xai sinsQ avvifiaivsv ifinsastv sig 

rag x^i(f^ ^ov iyyivov rov fiaatXiwg, ofioXoyovfiivwg yvwaSfj-* 

vat SfiMsv, ort nQO xatQOv xai ftsrd ftsftsQtfivtjfiivov axonov 

2. Locuf intricatior et, ut videtury comipttis. ED. P. Itnmo sana 
ct perspicua sant omnia » dom de navi intelligas , quam mala 
tempestaf moratur. 

que vettrum latius cognoscet, quid maiestas nostra statuerit Ne 
satem, si forte navigatio maia tempestate impedita esset, ignoretis 
qnid generatim censuefimus , en pedestri quoque nuntio signiticamus, 
tot et tales vestrarum partinm hic invenin, ut si vel unus dumta- 
ut vestrum ibidem viseretur, sufficere posset ad proelium cum ne- 
pote nostro ineundum : quanto magis, cum tam mniti, tam pugnaces 
inveniamini ; nihiii prorsus res est momenti. Et nunc pardum no- 
stnun e catenis emittimus. Vos qnod prudentia hortabitur fadtote: 
nos iam erumpimus. Haec mandavit avus sororis suae fiiio , nihti 
habens, in quo me accusaret: sed prior ipse a sacramento foederis 
desdscens. Ut porro videatis, eum admintstris usum pluribus ad 
bellum adversum me adomandum, et iampridem se ad idem com- 
parasse, alia proferetur adhuc epistola, nempe Cocalae huius ad pro- 
tovestiarium generum data: Primum iratus erat vobis dominus no- 
ster imperator , vel potius tibi , quod nihii litterarum mittitis , nee 
refertis, quid agatis et quo in statu versemini. Nunc quoniam scri* 
psistis, laudat factum ; reprehendit tamen^ qnod ita improvide rela- 
tiones vestras miseritis. Nam si eae ia manus ncpotis forte inci-' 



a36 CANTACUZENI 

A.C %l2^ixiyijd7j ^ noQoCaa fidx^. oniBQ od yiyowt mlAc ^Ula &(m^ 
trara ro na^hv ^futg to nqiarwyfia xai x^ nagovaav y^wft/f 
ipdkofuv ivTog novxXov, (xai r/g ivvarai iv9vfitjd^ijfPiu, ou 
iavi' ti ivTog TOvnovxXov ;) ovrcog notetre xatvfiftg* xai ani 
T. 117TO1; vSv agl^ao&eg Sti, xa9wg xat ano xov nfooTdyfiatog fiiX^S 
Xeig fiaSetVf liov xai fiaaiXevg aqxetaim Ofioig ioxet fioi, ort 
P. iMnQO Tov dxovaai t^v dfxv^ ftiXXete lietvto tikog* nivteg ya^ 
01 fjistd tov iyyovov tov fiaaiXiwg evQiaxofievo^ o^j^ojtcc ^ 
td aQx^^^^ovXa, xareatdd^aav^no tov paaiXimg, xai titg 
aitov eve^eaiag ixovai iid te otxovofiiwv iid te ;|f^vao^ovX<-io 
%av xai ndvteg etaiv hroifioi xat ixiixovtM oqtafiov rotf 
avdiPtov ^fimv tov fiaatXitog tov dytov, tva idvjUQ oqtat^ av* 
totg, ipiQWfi tov eyyovov avtov ieiefiivov elg tdg x^tgag' xal 
ano tov avtov vvv inifieXr^diiti xai avy Iva ieC^j^g Sqyov ri;; 
yvwaetog xai tijg ne/gag, ^g exeig nQog ro nQdtteiv** ix row-i5 
twv fiiv ovv dndvttoVy onotegog XiXvxe rov^ OQxovg avroi 
xQtvette. wat^ ei xdi avtbg fi$td tifv ovra neQnpavij na^d" 
B fiaa^v rcoy ofjLWfJtoafUvwv e^w ti eiQyaafiai twv avvd^ixwv, ov 
iixatov odih Xoyov exov intOQx/av iyxaXetv* wate el xai XQi^ 
fiata efy^jtpaj dg avToi q>aat, nctQa tdg awd-ijxotg, 6ix itpe£-^o 
Utv iix^v XeXvftivwv twv avvdTjxwv» iyti ii xat tovtwv x^" 
fig evoQxetv dnoiet^w iftavtov td XQVf^ot etXtifwg» iv totg 

3. Intpr. coni. «oi^xJLov^ Dueangiat in Gloss. Gr. t. y. mifxioo 
mayalt pdxXov, ut eplstola ia cavo bacolo latuerit la. ai/- 

tois em. ED. P. pro aJtods, 

difteiity ia confetto ett, cognotci potuittey mnlto ante et tolliclta 
cnra lioc belium incboatam fuitse. Haad recte yot' quidem: sed 
qucmadmodum in praesenti nos mandatum, et epistoiam in pnclum 
coniecimus, in ^uo inesse quippiam quis cogitaret? sic vos facile, 
et iam nunc incipite. Nam ecce et imperator, id quod ex mandato 
discetis, opus aggreditar. Quamqpam, ut mihi Tidetur, Vot prius 
finem videbitis, quam de principio audietis. Omnes enim qui com 
nepote sunt duces et praefeSti ab imperatore sUnt eiusqoe bcne- 
ficiit fruuntur partim in administrationibus, partim in buliis aurcis: 
paratique snnt, et Ouid dominus noster sanctus imperator decernat 
exsoectant, nt quando iili placuerit, nepotem yinctum in manns ci 
' tradant Tn quoque binc saUge, cognitionisque et esperientiae, 
quam in agendo babeSi exempium aliquod prode. Ex his ergo omni« 
bus, uter fbedus transgteitus sit, vos eritis iudices. Quod si ipse 
post iusiurandum adeo palam violatam quippiam contra foedus pa- 
travi, non potest merito et cum ratione in periurio numerari. Quare 
etiamti pecuniam contra foedut accepi , ut ipti dictiUnt, non Idcirco 
poenam ruptt foederit debeO. £go vcro ct aliter, qoamTis pecuniaa 
acceperim, me nihilo minnl lecundum iusiurandum pactis sUre oon- 



HISTORIAROI L «8. 287 

ofKOig fif yiffaTttaiy wg av ix tSv fijfioa/m x^P^^^^W rwv k.C. iSa^ 
XB T^g iftijg oix/ag Svsxa avaktofidTcov xai ^aatkiVog Ti^g ifi^g, 
yvvaixog, Srt Si xai ri^^ fiiadoq^oQOv OTQaTiag XQj^fiava ifioi 
yo^fffttadui oaa yiyQanTai iv Ttug avvd^ijxaig* xai tovto ovx 
SttnXmg^ dXXa Si' OQxmv iyyQatptov, ag ndQsaTiv oqSv ix xqv- 
aopovXkov fiaaiXitog tov nQog ifjtL ix toiwv TtBv xaiQSvC 
ixBivmv St€ iyeyivTiVTO 01 OQxoi axQ'' ^^^ ^^ TsrraQcg h^ 
htai TiTTO^av naQfjXdw fifjvsg , iv olg ix Tciv ycyqafifjUvm 
ifttlovTa^ fioi XoyiC^ofJiivM nivTS xai TQidxovTa ;|fpv(r/ot; fiv» 

lOQtaisgm xai tovto el^eaTiv dnoSnxvvsiv ivaQytSg ix TtSv yQotftr^ 
fiaxBitov TcSv (ic dnoieil^iv yivofiivtov nuQa Ttov ra xQrffiaxct 
iiaxoftt^6vTC9V , nQOtndwovTog fiaaiXioDgm t^ TOtvvv diixti, sl 
TocrovTcoy ifioi /(>.^^aTcoy otpsiXofiivtov , oXt'ya avra siXTitpa ix 
mXXciv; tj ntn) ii'xaiov, paatXia fiiv ifjii ToaovTtov dnoaTS". 

iSgovvTa, fitiT* diixstv oYsad^ai , fiifrs fi^v iniOQxstv, ifii ii ei 
n x&v 6tp€iXofiiva>v noXXoarov dnstXijtpa fiiQog , sig iixaax^ * 

Qta sXxsa^i xai iniOQxiav iyxaXsta&ai xai dnsXavvsadxu xctiD - 
rd saxoTa vnofiivstv; xahoi,, siys Ttov Tjjg oixiag Tijg ifitjg 
hexa fjLOvav dnOTSTayfiivcav dnstnsQOvfitfVj iixcuov fihv ovx. 

jooy 37V , iyci ie TfVsyxa dv aiyjj , aiiot ts t^ nQog paaiXia xai 
T(p vofi^siv Ta naQa noTQog inayofisva dXysivd, onoV aTTm 
itv 17, ilxaiov Sivat Toy natia tpiQSiv xai ^ijrs iyxaXstv , firftB 
&OQvfistad'ai , dXXd ista&ai fiovov .i^niciTSQOV ifioi xai jjfisQOv 
iuipXitlJai Tov naTSQa xai Ta XvnovvTa Xvaai isivd* vvvi ih 

vincam. Perscriptnm quippe exstat in iaramento, nt mihi de pii'* 
blico pecunia in sumptum domus ac familiae et uxoris meae , item ad 
stipendia miiitum erogetur quanta ibidem exprimitur : id quod ex 
atirea bulla avi ad me missa perspici potest. lam ex quo concepta' 
sunt iuramenta , ad^liunc diem quatuor anni cum mensibus totidem 
inlerflnxerunt , qurbus mihi , ut rationem subduco , trecenta et quln- 
quaginta aureorum millia debentur. £t hoc perspicuum fit ex tabel- 
us, quas ad testificandum vectigalium exactores conficiunt. Quod 
igitur nefas admisi , si cum tam multa mihi debeantur , de multit 
pauca sumpsi? An vero iustum et aequum est, avum, qui ^ie tanta 
summa privavit , neque iniustitiae , neque periurii insimuiari ; rae, 
quia ex mihi debitis quotamcunque partem decerpsi , ad tribunalia 
raptari, ui periumm accnsari, in exilium pelli et in extremas mise- 
rias devoivi? Atqui si ea tantum pensione fraudatus essem, quae 
domui meae erat constituta, parum iuste fuisset actnm mecum; siln-'- 
issem tamen , cum imperatorem reveritus , tum quia existimassera, 
qualescunque tandem a patre crearentur molestiae, filio aequa mente 
sufferendas, neque accusandum, neque turbas illi ciendas, sed ro- 
«uidum duntai at , ut placide tilium dignaretur aspicere mala- 
qae moettifica foUere. Nunc ablatis simoi iis, qoae in annua mi-' 



238 CANtACDZENI 

A*C.i3a7xa£^ rijg tn^axiSg dnfOTBfTjfiivap rijg hfptiav fu&dwpOfSCf ^v 
fiovfpf e^fivoi' Tov piov aq^OQfi^, ovh dyexrow ijyfpjdfi^ fif^ 

T»iVlyf^O}l/vxo>Q Tag dkXorfiag ipiQBiv avfig>OQdg. xairoL axhffoa^ 
wg dSutovvrau nQArov fjiiv yaQ av^ ifinOQiaig ovtb yBW{fyiatq 
ovd^ £T€(>OiC inmjisvfAaai Turiv , il^ av av noQi^oivro ra ha^ 
TijSBia, naf' Jjficiv avyxo^QOvvTou XQ^fi^^ ivsxa rov n(og 
rdg ixaTQOTBiag dsi BTOifioi Blvai xal fi^ xtoXvftaTd Tiva 
SxBtv maTB dvayxd^sadai oXxoi fiivBiVm SnsiTa Si na^d fiaai^ 
lii»g xai avTOv tov TSTayfiivov dnsaTiQijVTm (itadov^ ov ovx 
dnk£g, dXX' OQXOig intfyysikaTO dnoSiSovai irfjaia^g^ xai tqi-io 

Y. iiSroy, ^fiiXtjVTai naf' ifiov ini TOaovTOV X9^^^ cvsxa tov fiij 
fiaaikBt SoxbHv g>0QTix6g xai inax^g» xcuTOt> ys ixQffV ifii 
6 TtQog fdv Ta oixstd qxuvsa&ai fisyakwpQOva xai xaTafpQOVfjriff 
XQfjftdTtov xai ndvra TJj tov naTQog H^axoXovdthfvra yvtofifi, 
nQog Ss ra roi^Q»!^ XTjSsfiovixov xou dnoQaiTfiTOVj xai ndvxaiS 
xai inivoovvTa xai nQdTTOyra, waTS fi^ dnoaTBQstadw rov 
fitadpv avTOvg, fttjSi svyvwfioavvfi r^ nQog roy fiounXia xon 
xotg Totg iaxdTotg nsQipdXXsiv* o^ ydQ svyvwfioavvfi rovro 
ySj dXX' tofiOTfjg xai dnav&Qwnia iaxdTfj, to, BTiQWV vno roti 
Xifiov xivSvvBvovTwv dnoXstad^aij fLsyaXotl/vxstv uvTOVm ovao 
fi^v naQiXinov ro fi^ ficuriXiwg Sstddvu dsi t7[ aTQOTid xf^ 
Qfffstadai roi' fiiadov* ig tooovtov ydQ dnOQiag ijXaaav noX" 
CXoi avTwv, oS; dnoxaQTSQijaai ro^ yvvatxag avTWV, yvxrog 

litum stipendia erant conferenda , et ex qiiibui solis Titam lastentare 
habebant, improbum duxi alienas calamitates ezcelso animo TeUe 
intueri* Perpendite pauinm, quanta iiiis fiiat iniurta. Primum siqui- 
dem neque mercatura, neque agricuitura, neque aliarnm reium stn* 
diisy de quibus sibt vietum pararent, a nobis sinuntur occupari: 
propterea quod ad expeditiones semper parati esse coguntur, neque 
iilla impedimenta praetexere, ob quae domi maneant. Deinde ab 
imperatore destinata mercede fraudati sunt, quam iiie non simpiiciter» 
aed interposito sacramento in annos singuios se persointurum spO' 
pondit Accedit Certium : neglecti sunt a me tamdiu^^ne aTo onero- 
sus ac molestus yiderer; quamquam in causa domestica magnum et 

{>ecuniae contemptorem animum eerere omninoque ad patemam to- 
nntatem me conformare debuii-^noruln autem in egestate procura- 
* tionem snsdpere, nec eam cuiusquam precibus deserere , scd cogitare 
tentareque omnia, ne stipendia sua amitterent, neque dum in aTum 
me pium praestare nitor, teterrimis eos calamitatibus in?oivi sine- 
rem. Non enim est ista aequanimitas,. sed inbumanissima cmdeli- 
tas, aliis ob extremam inediam tantum non animam agentibus, ipsum 
interea in magnis spiritibus acquiescere* Non tamen destiti impera- 
torem orare assiduo, ut miiitibus nomina persolverentar. Sic enim 
ad incitas pierique redacti erant» Qt| ae Mme morereatiar» niniiem 



HISTORIARVM 1.48. ^Sq 

hiyiWfiirtig , lig Sp fi^ xardifiXoi mai rofc yv^ffioig, ragA.C, 1337 
iriQwv olxt'ag neQuovaag savraSs xai dviQaai rQOq>^g rivog 
alrovaag yXiaxf^g ixnofiXHv* ojg hrtxkaa&sig xai avrog rijv 
^X^^9 ^^ X9Vf^^^^ ^^^9 ^^ iyitakov/nu aq^sXofievog , fu-' 
S^av riva nagiaxov naQay/vxijv» sl roiwv dia rovro htioQ" 
iro( iyti xai aiixog xai rov nargog xara^fovjjr^g, x^ivars 
vfieig» nQwrov fiiv ovv dniSei^a ifiavrov fiijiiv fitjSaficig na^ 
^a^efitfxora rag avvdijxag, dXla xai g>av€Qwg naQaanoviif-' 
^igr xai rdg dnoiei^eig rov Xekvxivai fiaatXia nq&rov rovg D 

ioo(»xov^ ^<vy nfxf^ iftavr^, xadanef eiiere, avrog ftivm r?jv 
el^ijvfjv danal^oftevog xai ieofievog ini roaovrov XQ^^^ Paai" 
Ximg, fttj rov noXefiov xtvetv* el ii rtg Sx^t fte dnoietxvvetv 
nafafiep?jxora nqoreqov rov^ o^xov;, not^irw xai ietxvvrwm 
eneira xal nefi rmv XQ^H-^'^^» ^i h nivre xai rgtdxovra 

tSfLv^tdiav rwv offetXofiivwv roaavra Xa^wv ditxw, xardy/fi^ 
f/t^ea9e vfteSg" 

ftd^m Toaavra ftiv fiaaiXevg S viog dnoXoyovftevog eJne^p.Us 
EmxaXSg ik fterd^V paatXiwg dnoXoyovftivov , ngiv ftiv raB 
n^og roy nQwrofieartd^tov yqdfifiara dvayvwad^^vat , noXvg 

iofjv iyxetftevog avrw, avrov rov noXiftov (pdaxwv atrtov elvat, 
av&Qwnotg net&oftevov avxoipdvratg , rov re fiaatXia itafidXr' 
Xovat nqog avrov xai ngwrofieartdQtov xai rovg aXXovg rovg 
iv riXei, coc fie^ovXevfiivovg noXefiov xtvetvm inei ii rd rs 
YQdftftara dveyvoiadrj, xai dneieix^''! xai avrog rcoy aXXwv 

^Sovx ^ffrov T^y eiQijvfjv xaraXvwv , avrog ftiv ovisv exfov dv^ 

a3. pifiovlevfgiyovf £D« P. pro fiepovlofUvove. 

snas noctuy ne a notis agnoscerentar, circam domos ad panxiilnm 
escamm precario conquirendum mitterent. Quos, dolore et commi- 
seratione fractns , subdncta de qna nunc accusor pecunia, qualicun- 
qne solatio delinivL Nunc , an ideo periurus , improbus , patrii 
contemptor fuerim^ iudicate. Primum itaque docui, me foedus neu» 
tiquam Tiolasse: sed cum ille aperte id mibi fecerit, et probationei 
ipsat eins periurii apud me babeam, sicut yidistis, nibiio minua 
pacem retineo, et tam diuturnis precibus illum fatigo, uti bellum ne 
moreat. Si quis autem me iuramento priorem defecisse potest 
ostendere. age, procedat et ostendat Tum deinde yos, si de tre- 
centis quinquaginta nummum aureorum miilibns, quae mibi deben* 
tnr, tantilium accipiens, peculatus me aliigayi, peculatorem damnatote. 
49. Hactenus causam pro se dixit iunior imperator. Cui Cocalas, 
antequam eius ad protovestiarium epistola recitaretur, importune in- 
stabat affirmabatque, ab ipso beili profectum initinm, ^i sycophan* 
tis aram, protoyestiarium ceterosque principes de agitato inter se 
belli' eonsilio apnd se criminantibus credidisset. Ubi vero litteris 
palam lecUa palnit» oon minaa ipsom^ ^am ceteroa pacem labefa- 



24o CANTACUZENI 

A.C il^^jxButsTv, JOvjm^ H^fX^Xsyfiivog g>aveQwg, xaSijino auanmv. fiaai" 
Xsvq is enunqaipBig nQog avrov , ,/» fiiya XoyaQtaaTo^' dnt 

Cj>TO IA6V afiafTuvsiv riva xai tov nXtjaiov diixetv xou nUo- 
y. 1 19 vsxrerv, Q^avfiaaTOV oviiv* av&Qcanoi yaq anavreg Totq ofioioi; 
inoxsifiida nd9£at xai itQog xaxiav nQoyeiQOi ftaXXov ij nQogS 
dQ€Tijv iafiev t6 i' diixovvra xai iniOQXovvTa xat \l/€viofiB- 
vov, eneiTa ioXovg qdmtLV xal avxotpavTiag xat navri ad^i^ 
m neiqdaQaL rdg ah/ag tlg TOvg d&dovg nsQiTQineiv^ mg av 
nQog T^ dnoxTalvai xat iixata ioxfj noietv , ovx dv&Qcinov 
ndvT(ogy dXXd tov ig dQ^ijg CQyov dv^Qfonoxiovov.'* noQwno 
ii xai Xoyo&iTfjg tov aTQaTuoTixov QeoiaQog 6 Ka^aalhigf 
avveTog fiev £v xai aoq>og xai na^d rrp nQeafivTiQrp paaiXst 
noXX^g dnoXavatv evfieveiag xai olxeiOTijTog , oviev ie ijTToy 

Dxai nuQa tm viig^ ix tcSv dnearaXfiivoDV naQa fiaatXiog cov^ 
xai (piXog ig ra fidXiaTa KtoxaXa, tov viov fiaatXia iiaviS 
nQog Tovg iiafidXXovrag iiaTaQax&ivTa xai fiovXTjdtig evTQa" 
neXia Xoymv ro fiaatXimg ^dog elg ^fteQOTfjTa fieTa^aUtVj 

,„01; d^avfid^eLv" elnev ,^ fiaaiXev, y^Qedv TOiavTa yaQ t« 
Tou nXdvov eveiQa xai axdfjiftaTaJ' TfV yoQ i^ KmxaXdg 

' iv tatg naiiiatg vnb twv ijXixuoTtiv nXdvog (ovoftaaftivog,20 
xai aol^e xatQi'a>g elQtjad^ar fieTifiaXe yaQ ro tov paatkitog 
^dvg ix TOv ift^Qtdvvg nQog fieiiiafia aefivov. dXXd ravra 
fiiv elg tooovtov. TOig i' aQxteQevatv ixiXevev 6 fiaatXevg, ei 
ditxmv avTog xai imoQxmv q>aivotTO, xaTayjfig)i%ea9au ol 

6* inaQxovvttt legebatnr. 

ctare, cum tam evidenter convictus, contra afferre nihil pottety rese- 
dit et obmntuit, Ad quem conversus imperator , Nihil minim, magne 
logariastei , inquit, peccare qnemquam, et alium laedere poUoraque 
affectare; hommes enim iisdem perturbationibus subiecti, ad vitia 
quam ad virtutem omnes propensiores sumus : «ed iniuriam inferre, 
peierare , mcntiri , ac deinde dolos consuere et sycophantias commi- 
• niscl, conarique remis et velis culpam in innocentcs derivare, nt 
praeterquam quod pemiciem iis paras , etiam iuste videaris ager<;, id 
non hominis, sed eius est, qui fuit homicida ab initio. Aderat in 
consessu iudicum Theodorus Gabasilas logotheta miiitaris, vir cor- 
datus et sapiens , seniori imperatori inprimis carns ac famiUaris^ nec 
minus nepoti, et praeterea Gocalae amicissirous. 1$ cum imperato- 
rem iuniorem ob calumnias commotiorem cemeret veUetque urba> 
nitatis quodam sale eum mitigare, Noli mirari, inqnit, imperator: 
hae enim sunt impostoris huius iniidiae atque fossae. Nam inter 
ludicra puerilia Cocalas a coaevis impostor appeUabatar. Visnm tem* 
pestive dictum : nam 'imperator, nonnihil remista gravitate , modeste 
risit Sed de his satis.' Deinde hortatnt est episcopos, si iniottos 
oc perfidiotut appareret» uti teai;entiam ferrent liU* retpondcnmt, 



HISTORIARUM I. 49- ^I 

i' ffo&av, tx^iv filv avTOv tcaTa\l/?jg>^€a9ai fiJjBip, d£firdaiA.C. t3a} 
tk fiwoy avTOv, TQonovq Ttvag xai inivoiog, HanBQ xai 7r(>6-P.i49 
T«poV| il^BVQetv, i| wv av rce ngoaioxcifieva xaxd iiakv^itj^ 
„«1« aqtodqa yc" €insv o paadsvg f,f4t]ik t^v dgx^iV ff/?ov- 
iXofiriv Tov noXefxov xixivtjad^ai , tj xivijd^ivTa Ttt/iora xaro-' 
kvd^Sjvau Sti ii ov^ vnoxQiaig ovi* tlQo>vti'a Ta TOiavTa , Ig 
avroiy rcov nQayfiaTtov ivaQyij naQeaTi t^v dnoieiiiv "ka^etv 
TQiTOv yoQ ?ji?j fiTJva xadTjfiai ivrav&a Seofievog ^aaikitog, 
Toy nokeftov xaTaS-ia&ai xai /ifj iui q>ikoveixiav Tfjv ^Poh 

lOfittiav ijyefioviav neQiCietv dvTjxiaTOig xaxotg ntQinsaovaav • ' 
oU' Ovieig 6 siaaxovwv* xai javTd nsntiafiivog qtavsQmg^ tog 
imfiovkevofiaL, fitjikv diixcSv. ov yuQ ndw dyvocS, ort fiijB 
TavTa fiovov, anBQ dxfjxoaie, yQafXfiaTa inifig>99jaav xar* 
ifiov, dkk' ix nokkoiv twv iiaaa)9ivTC9V idkcoaav oX//a. t^ 

iSotpoiQa ii fiovk€a9ai t>jv tlQrjVfjv , tijv tc ifiavTOv xai tSv 
avvovTtov daq>dk£iav Ti9ifiBvog iv SBVTiQig, 9b(^ ii fiovfg Tdg 
ikniiag dva^Big, ov bvoqxcS, xard ro ivov ifioi Ta nQoaio^ 
xcifiBva xaxd ix fiiaov noutv nBiQcSfiai. fffovfiat ii, ftv xod 
paaikBvg i^Bki^afj tSv o(pBikofiivc9V ;{f^^^ara9y ra tjfJHLarj dno^ 

2oiovvai T^ OTQaTi^, ixBt'vovg tb fifjiiv nkiov nokvnQayfiov^ 

OBiv dyanijaavTag , xai ^fidg twv ix tov nokifiov nQoaioxo9^ 

fiivcov dnakkdl^Ba9ai xaxcSv/* BinovTfov ii Tciv dQx^tQicov,C 

tog vw fiiv oyx dv bYtj Qfiiov dnOQi'(f XQVf^or^^ ToaavTa 

ona dnoio9tjvai> , oaa i' dv il^fi kapovrag vvv, ra XBmofteva 

ai. HfjUis coni. ED. P. idemque legit Intpr. 

non habere se, cur eum confffemnarent: flolum rogare, ut, quem- 
admodum antebac, modos et viai^ inveniret, quibui imminentia 
maia in irritum caderent Ad haec imperator : Yeliem ego omnlno 
boc bellum non esse n&tum: aut certo priusquam convaleiceret , re- 
itinctnm fuisse. Hoc me nulia simuiatione aut dissimulatione dlcercy 
ipsae res evidenti argumento sunt: tertium siquidem mensem bic 
desideo, ncque avum pacem poscendi finem facio, ne ob nostram 
discordiam Romanum imperium incommodis longe gravlssimis concu- 
tiatur« Sed surdo fabulam, nt aiunt. Gertus interun sum, eius insi- 
diis me peti , qnamquam in eum nil molitus sim. Nec enim ignoro, 
non has modo> quas audiitis, led piures insuper contra me missitasse 
litterai , e qoibus hae perpaucae interceptae sunt. Quia tamen pacis 
lum cupidissimui , meam meorumque securitatem in posterioribus 
duceni, solique Deo spes meas committens, quem sancte iuravij 
quantum in me est, ingruentes dades avertere annitor. Opinor au<^ 
tem,^ si et avus dimidium debitae pecuniae militibus nomerare Teiit, 
boni consulentes, nihil deinceps moiestiarum exhibituros, et voi 
casibni, quos e bello metuitis , ereptum iri. Occurrentibus episcopis^ 
difficiie iuturum hoc tempore, exhauito aerario, tantum aei uii- 

Cantacuzenui» i6 



n42 CANTACUZENI 

A.C. i3a7 xof^/aaaO-oB X9^V iVT ^ovxovy*' o fiaaiXBvg iipi ^jd ToJfro 
ivayjBQlq ioxtt^ xai xo ijfuafj xaTaXinovreg Twrw, t^» rt- 
raQU^ (ioq{(g tov oXot; aQxea&fjaofU&a rijg eigijvtjg xai t^c 
Ofioyo/ag x^Q''^*' ^ '* axovaarreg injjveadv re mg xgBiTTO 
XQfjjndrav tov ^aaikia , xai dvafiq>i^6Xo}g ifpaaxov anoiod^/i-S 
aea^i tu iiQfjfiiva. €og ih siiev ini tootoi^ avvdsfiivovg, 
povXofievog o fiaaiXevg , wg xai rSv ndai ioxovvrmv fieTQuo^ 
DTttTCOj/ iid TO TOj' noXcfiov xaTaXv&^vai i^iaTorai excov, noiij- 
aai fpavsQOV, „iiov^' €(p9] „xa/ vfiiv, xara ts rijv oiov neno- 
Y. lao vfjxoai xai daiTia nQoaTaXainoDQi^aaaiv oXijv Tjyv ^fiiQav, ;|fa*io 
Qiv xarad-ttvai Tiva. ovxoJv xai to TiTaQTOv tcov ofpBiXofJLivfov 
^rQfjfidjiov u(pififii vfMV xdQiv, xai oviiv na^d fiaaiXimg 
dnaiTCo nXijv oaa oi tu itjfioaia iiOixovvTtg aluag Tivag 
nXaadfievoi ^fjtvistgj dnooTBQi^aavTBg paaiXiwg ex^oiv avToi, 
dnoiBi^Bag yBVOfiivrjg ivaQyovg^ ravTa XafiovTa iiovBtfiai r^iS 
aTQaTia fiixQag evBxd Tii^o^ naQafivd^iagm fifj davfidafjTC ii, bI 
nBQi Tov fifj iBtv ini ratg BTiQfov xaxonQayiaig ctbqov fiBya^ 
TASOXoyjvx^tv xai g^iXonfiBtdd-ai ;roXXa nQOTBQOv Blnmv, vvv ovTa 
Qaiifog rd rotg aTQOTiWTaig og>BiX6fiBva /^TJ^aTa nQOBifiau 
idv yuQ Big rov iq>B%T^g xq6vov xard rovg OQxovg xai rdg avv-^o 
d'r^xag ^ TBTayfiivrj fiiadog)OQd naQixfjrai avrotg , Ta wpBiXo- 
fiBva ini rt^ nQorov ndvv q>iXovvTBg ifioi /a()iOt;iTat X9^^V* 
aXXofg TB eiBiaa fifj Tt^ xai iid ravra yivfjrai dvafioXfj nQog 
Tfjv BiQi^vfjv, xai iol^oDfiBv fiaXXov S^BniTfjiBg Toy n6XBfiov al" 

solvere : proinde pro copia nunc acciperent, reliquam ad diem prae- 
fiuitam accepturi. Si hoc diflQcile putatis, excipit imperator, etiam 
dimidio remisso , quarta parte pacis et concordiae causa contenti 
crimus. Quo audilo, episcopi eum ut a pecunia invictum commen- 
darunt, spoponderuntque , citra controversiam partem dictam solutnm 
iri. Imperator ut in hoc secum fadentes vidit, volens constare omni- 
bus, sc iibeuter belli tollendi causa de iure suo etiam in iis , qnae 
essent omnium confessione moderatissima^ dccedere , Oportet, inquit, 
et vobis de via fessis et totius diei inedia vcxatis , gratiam aliquam 
rependere. Itaque et quartam partem debitae pecuniae in gratiam 
vcstram remitto: et ab avo nihil exigo, nisi quod quaestores , con- 
fictis ^uibusdam causis imperatore defraudato, sibi retinent, id quod 
probari perspicue potest , ut hanc summam ad qualecunque solatium 
in militem dispertiam. Ne tamen vos admiratio capiat, quomodo, 
cum ante afBrmarim, non oportere in alienis miseriis magnanimitatem 
ostentare , nunc adeo non repugnanter debita militibus stipendia con- 
donem. Si namque de cetero ex foedere constituta stipendia per- 
solventur, quae ex antegresso tempore illis dcbentur, pro exlmio 
amorc, quo mc diligunt, mihi remittent. Pracicrea timeo, ne pro- 
pter haec pax diifecatur TJdeamurque consulto bellum trahere. Quare 



HISTORIARUM L 49. ^3 

Qita9au xai Siu rovro iBtv ^jjSrjv nS» Kv^f^ wi afi^ifit^C' i^aj 

Xiav noi^aai ixnoSdVf xai fiakkov roT^ ^fieiiQOig ipavijyai, 

fOQTixog xai inaxS^^g^ rj nQog roy noXifiw aiviav nagaaxctv»" 

TOiavTa paailimg slnovrog rov viov, ol naqa toS nQBa^vri-» 

i^ov ansaraXfiivoi, dQ/UQsVg xai avyxhjrixoi 9avfidaavTegB 

TTJg fieyaXoijwxioLg roy ^aaikia xai tov ag)66Qa ovrm r^v cIq^ 

vtjv aiQSiadai, x^^^ OfioXoyi^aavTeg noXXrjv, x^^Q^^eg jftavvro 

Tijv inavoiov iniTQan^vaL, vofjUt^oweg , eJ^ afia ry rd nenQO* 

Yfiiva dnayyelXai fiaaiXet xciXvfia oviev earai rjj eiQi^vji cSor» 

loBlvoi* ixeivoig fiiv ovv waneQ ^tovvto initQensv inaveX^tv^ 

ii* amwv ih nQog ^aaiXia rav naTtnov inQeaflevero roiaie* 

„r^y fisV ifirfv nQog ro ai rijv ^P(Oftai<ov exeav ^yefioviav 

anovi^v re xai nQodvfiiav 9e6g re oiie xaX£g o ndvta eiiiig, 

xai avTog av inifiaQTVQijaaig, ivov yaQ , etye ifiovXifiTjv, ai 

i!}Xvnetv xai xard rovg nQoriQOvg noXifiovg ^ avfinaatjg ij rijgil 

nXsiovog aQxijg xQoretv , ovx ^^iXijaa exdv, dXXd aoi vofii^ 

^w ejvat iixatav il^iarcufdai ravrtjg ovri naxQi, iiog dv ne^ 

Qifjg, iwdfievog xaraaxetv, naQexiOQijaa exciv elviu* xai rov'^ 

r6 ye iyvx dvev novmv xai xtvivviov. rwv yaQ avv ifioi noX»^ 

2ofiovfiiveov ndvTtov rovg fiiv nivovg xai ravg xivivvovg iv r^ 

noXefietv vqnarafiiviov , t£v a&Xiov ik xai nSv ycQav ano«*. 

itTBQavfiiviov, itd ro ifii, aov nQOariiTTOVTog, evdvg aafjtevov 

XiOQetv nQog rijv eiQijvtjv xai ndvnov aoi naQaxiOQetv, An 

ixTrjaavro avroi xQarovvreg iv r^ noXiftip, dfixpariQiod^ev iftoi * 

^iavvipaive ro doQvpetadau ro, re yaQ nei9etv xart^iadai rop 

etiam idcirco quaesttonein et ambiguitatem omnem rescindendani 
putavi, potiusque meis gravis et incommodus Tideri, quam belio 
ansam dare volui. His dictis, misai a seniore cpiscopi ac procerea 
tantam animi altitudinem admirati , et ob tam pracclarum pacis desi- 
deriam gratiis actis singularibus , hiiares domnm redeundi veniam 
petiverunt, rati, simni acta avo renuntiassent, pacem nihil reraora- 
tnrum. Ergo reditionem illis permittit, et ad avum haec ferenda 
committit: Quam studiose atque impigre elaboremy nt tn principa-» 
tum Romsnum teneas , Deus novit, qnem nihil latet, et tu ipse, st 
▼oles , testabere. Nam cum potuissem , si libuisset , beiiis superio- 
ribus ant toto imperio aut maiore iliius parte potiundo , tibi moero- 
rem dare, nolui iustumque existimavi^ tibi eo ut parenti , quamdin 
in vita maneres , cedere. ' Neque veh) sine laboribns periculisqne 
cessi. Cum .enim commilitones mei omnes belii aieam ac laborea 
subiissent, praemiis autem et honoribus carerent , quodego tua iussa 
secntus , pacem libens complecterer tibiqne reiinquerem omnia, miaa 
ipsi armis acquisierant , utrimque conturbabar. mm addncere illoa 
ad arma deponenda difficlie erat , cum se insta praedieare hsserera-* 
rent, et in hostem ire lege bellica semper postularent InfiUt aatem 



a44 



CANTACUZENI 



A.Ci^^j noXsfiOv , inAiovov ^y, avrSy Sixaia Xiynv hxvQ^Ofjiimv 
Bxai fiixQ'' ^^^^Q inel^Uvai rovg nokefiovvrag dliovvrcov nO" 
Xifiov vofii^j TOf rs dxovro^v avxcSv ri noietv, ovx aieig. 91- 
X/a yaQ l^vavQaTevovTav rSv nXeUvmv xat iXniSi tov aQ%a»- 
ra dvr$vnOiij(X€iv f el fifi yvdfit} avrSv inQdrrero rd rijg a-5 
Qijvfjg, elxoq ^v avrovg ncQtxaxijaavrag x^Q^^^ ^Q^^ ^^^C 
ivavTi'ovg, onBQ axivivvag ovx av inQarrcro ifiou iyca ii rov 
rd <plXa svBxa nQdrrfiv aoi toiJc rs novovg vqnardfAffV iv rw 
nBidsiVj ivog rivog ij xai ivo avvaiQOfiivoDV, xai r£v vipogoh' 
fiiva>v xivSvvmv xareipQOvovv , vofiiXoov, av avrotg egyoig dno- 10 
ieixdti evvovg ig rd (idXiard aoi xai iv rotg xarsnsiyovah 
xaiQoZg ov noXsfiiiog, dXXd (piXioDg iiaxs/fievog , d-a^^^r^aai av 
P.iSiifioi xai r^v 6)^av xaraXvaai. ro i' ivavrimg syov vvv 
^ nffoatioxmv avrog OQarai. ndvra yaQ ixetm xai ^ ro fii- 
yurrov , avriiv dXi^siav &ifiBvog iv ovisviy dvd^Qoinoig ihS 
iiBg^&OQoai xai if/Bviofiivoig xai fii]iev l£ wv av rd xoivd fiiX- 
V. laiTioy ayoiri, d)X* e% &v av liitf t* mtpBXrfietBV avroi, axo- 
novai neia&eig, eiXov ftaXXov noXsfABtv ifioi' iyd is xcurot 
ilxatog wv oja nQOBnifiovXBvofiBvog xai naQaanoviovfiBvog, 
iroifiorBQOv nqog Toy noXBfiov XiOQBtv , aiiot tb rfj nBQi ae xaiio 
nodtp dayirtf rt^ n^og rijv bIqiJvijv tqitov ijitj fivpfa xdStifiai 
ivravd-' IxBTBvtov xai naQatrovfiSvog r^v a^v OQy^v. wvi H 
TtSv vno aov aQXUQiwv xai rtiv aXXmv avyxXTjrtxav dnBaraX" 
B fiivav ini t6 rd iyxXiifiaTa Ta ifid i^trdaat TJxovroDV , avrog 
fth noXX^g ivenXija&fjv ijiov^g, lo; xatQov dnoXoyi'ag evQii^iS 

m 

illif quippiam facere mein non vacabat Ez amicitia etenim plnri- 
bus mihi militantibus et spe, principem beneficio responsurum, si, 
quemadmodum ipsi voiebant, pax facta non esset, consentaneum erat, 
eos malis cedentes ad adversarios pro sociis accessuros: qnae res dis- 
crimen mihi perituiumque attulisset. Ego vero nt tibi gratificarer, 
persuadere illis enisus sum, uno aut duobus adiuvantibns , et quae 
Umebam contempsi; arbitratus, si factis tibi me benevolentissimum 
perturbatissimisque temporibus non hostilem, sed amicum in tc ani- 
mnm ostendissem , confidere posse , etiam odium in me tuum sana- 
turum. Quod nunc secus, quam rebar, video evenisse. Omuia siqui- 
dem illa , quodque summum est , veritatem ipsam pro nihilo dacens, 
hominibus autem perversis et mendaciloquis , non rcipublicaeimo- 
lumenta , sed sua ipsonim compendia sectantibus fidem habens , bello 
me tentare voluisti. At ego, quamvia iure optimo, tamquam prior in- 
tidiis appetitus temeratoque foedere violatus , promptius ac prius 
arma capessere poteram, tamen pudore erga te et pacis desidcrio 
incredibili tertium iam mensem hic contero, supplicans et iram ttiam 
deprecans. Nnnc cum venissent, quos ad exercendam de me quae- 
stionem misisti, gaudio exsilui, quodiempns mei defendendi nactos 



r 



BISTOIUARUM I. 49. ^4^ 

Tuig* hcxXfjaAxg ie yBvofiivtig, t^v dnoXoy/txv hp^ olq JysjfaXoi^-A.C.iSa^ 
firiv dXf^^ Hui dixai'av inoitjadfitjv. a fihv oiv tlnofv nfog fd 
eyxXrifiara, avtoi iX&ovtsg dnayyeXovaiv • iyto i' ai^g aov 
8iofiai , paaiXeVf firfi* rifiag fiTfre TOvg aXXovg neqiiSeTv *P«- 
5fiatovg itd rov n^og dXXijXovg 17/ucov noXifiav qtdei^Ofiivovg, 
dXX* iv ^ftiqaig oxtco rd re iiovra axitl/aadai xai ^fiTv wg 
^f t^ yvoifitjg itjXcSaat^ av fiiv oJy, xal 9eov rov x^9VY^ ^^^ 
eiqi^vtjg avvevSoxovVTog , nqaojfioov rjfJitv StoTed^fjg xai fiaX^ 
XoveXoio r^v eiQtjvtjv , nayra/odev av e/oi xaXmg* av i' ^C 

lOTwv ^furiqwv dftaQrtjfxdratv nXtj&ifg xai ro fidXtara povXs^ 
adai itaqiduQivrag rjfi&g iietv nqog ro noXefietv fJtdXXov noQOr- 
axevdaatatv oQfi^aai, xai ovrtog iyci aoi rfinov viptjyijaofiat^ 
ta/vQorarov rov nQog ifte noXifiov , cig av Ta/tard re xai 
X^tQig xivivvatv nQayfidratv dnaXXayfjg* Aboc yoqtfyog ndv^ 

\Stoov r&v dya^v, nar^Q ndvrmv xai xvgtdg rwv fidatXitoVy 
afiqLyav rtva xai d^avfiaalav naqiayero ivvafiiv aoi , nQog ^v 
mx ort ye dvriaTijvai, dXX* ovi' dvrtfiXitlHxi ivvarog elvai 
OfnoXoym* eari i* avrtj rtg, ro ai fiiv elva^ xvQiov xai nariQa, 
ifdi ii vlov xai iovXov dxQipwg» ravrrj iij /Qtjadfievog rfj iv-^D 

^ovdftetf iv oXt'y(p nav, fiovXei^ Qait'(og earj xaratQdtoxcig . idv 
yoQ xeXevarjg wg nar^Q, xXotd neQt&ifievov avrodt ieaftanr^ 
^tov oixetv iXdvvra, erotfiOTara ro xeXevofisvov noirjaio» xai 
%i Xiyca ieaftatrJjQiov xai xXoid; xai ei n povXet rciv alaxQO^ 
Tdrcftv ereQOV, nQodvfioog aov xeXevovrog vnofievm * av ii rav- 

aSrtp^ dq>eig rijv ivvafitv, ini rijv eriQav, fjv ix^ noXXov Xay^o- 

esf em. In 'conventu antem ad capita accnsationis yere ac inste respon* 
dl: de quo ipsi apud te memorabnnt. Rnrsum te oro , imperator^ nt 
neve nos , neve Bomanos alios , nostri causa acerba perpeti ac perdi 
ainas, sed diebus octo quid opua sit consideres, tuamqne nobis sen- 
tentlam declarci. Si, Deo pacis auctore approbante, placidam in 
nos mentem indueris pacemque susceperis, bene facies modis omni- 
l>us. Sin peccatorum nostrorum multitudo et incensa videndi interi- 
tns nostri cupiditas potius in bellum te praecipitem agent, etiam sio 
inodum te docebo Talidissimum me armis oppugnandi» ut citissjme 
citraque pericuium molestiis absolvare. Deus bonorum omnium sup- 
peditator , pater et dominus regum omnium , admirabiiem tibi et in- 
ezpugnabilem potentiam dedit: cui non solum resistere^ aed contra 

3uam ne intueri quidem me posse fateor. Est autem haec , quod tn 
ominus et pater, ego fiiins et servns omnino. Hac usus potentia, 
l>revi quae volueris omnia feliciter efficies. Si enim lusseris , ut 
pater, me, collaria in collum iniecta, venire et illic carcerem babitare, 
imperata promptissime exsequar. Quid autem dico de carcere? si vei 
ignominiosissimnm mandaveris^ perferam hilariter. Si hac potentia 
omlsaay ad aherankte conyeriesy quam pridem tibi» credcns to latere 



248 CAHTACUZENI 

A.C. %Z^j d^x^BQitop hivdw iiov odv, inei xai o X9^^^ ^Q^C fuatn^ 
ypiv Ixavogp nv^adu^ avr&v o,ti Xiyovaiv" d Si iniffyitko' 
TO noirfaeiv» <og i' iTSQai roaavrat SuXtiXvdwnv ^/liQai xai 
Xiyog ovSeig iyivsro avrcoy, nakiv nifi^ag 6 noTQiaQXfjgf 
iSstro rov ^aaikitog fifj ovrco rQi§Ba9ai rbv xaiQOv, dkXa rivS 
%$ oQXtiniaHonqv fieraxaXsad^evov xai rovg aXkovg aQX^ 
Qstg, S, rt TB eyyovog dnoXoystrai axovaai xai avrov oxey/a/ie- 
vov il^ avrcSv rd XvaireXovvra ^P<ofiai'oig nouVv • o fiaaiXivg 

CSi dnexQt'varo, fifjdivi avrov il^etvai dveQSvvfV, onmg ra xor^ 
o&oy nQdyfiara iie^dyec* aifr^ yaQ fieX^aeiv ondre xai Sntogto 
avrd Sioi oixovo/xetv* avrov Si^ narQidQx^v ovra^ rciv ix~ 
KXfjaiaarix£v ixiXevev exea^i g>QOVTi'S<ov , rav xotyfoi^ ii 
xai r£v fiaaiXixAv dnixeadui nQayfidrmv • roiavra fuv 6 pa- 
aiXevg elQi]xev, oiofievog roy narQiaQXfiv xaraTmjlSavra rov; 
X,i2^X6yovg, fiaXXov av dandaaa9ai rr^v atmntpf • o Se etg r^i5 
vareQaiav roiavra xai avrog ftefiijwxs nQog ficunXia* 9,^d- 
Tiore fiaaiXev, ro rd Siovra naQaivstv xai avfiflovXeveiv xai 

Dlirt nQoaavayxd^eiV nQdrreiv, ov9^ exdv nQOi^aofmi avrogf 
ovr' iixcav Siei Xtitpd^eig. sl S* avrog roiavrp avt^flv ifti 
dnQayfioavvTj dl^i<>tg, ware fi^ <p&iyyeadai fxrjr^ dxoveiv fiijxs^<i 
OQuv^ iXQ^y nQiv rijg ixxXijaiag nQO^rrdrjjv nQofiaXia&ai sL 
nstv. xav fiev xai 'avr<p fioi xai Sixaia ravrd xai Xvairs^ 
Ti/^ifrfSi iSoxei^ oriQyeiV ^v dvdyxij vvv av S* ersQa ivofjufy» 

9, Inlpr, leg. aiSrtSy. 

emii audiviue: oportere Igitar, qnAndo iatii dta delibertsset, aadire 
quid dicereat. Factaram le promittit. Totidem diebui elaptfSSy 
rarsam mittit patriarcha , rogani, ne ita tempui tereret: sed arcM' 
epiicopo eC epiicopii accersitisy auo pacto -se nepos defendisaet, 
cognosceret indeque rideret, quid m rem Romanam esset. Respon- 
det , nuiii eorum licere inquirere , quonam modp ipse res domesti- 
cas moderetur: sibi enim curae fore» quando quave ratione illas 
administret: Ipsum, ut patriarchara, ecclesiasticas curas rersare, et 
a politicis imperatornmque negotiis abstinere debere. Talia denun- 
tiayit imperator, quod patriarcham ea denuntiatione terrefactoni, 
libentlus taciturum confideret: qoi sequenti luce per anternantium 
aic respondit: Ego, imperator optime , hortari, snadere et cogere 
insuper ad olBcium neque Tolens, neque invitus, ob timorcm ni« 
mirum, praetermittam, Quod si tu m tali otio mihi degendum 
opinare , ut nec lingua utar , nec auribus , nec oculis , id mihi ante- 
qiiam eccleliae huius antistes legerer, significare debuisti. Si tum 
ego ouoque id pro aequo et bono probavissem, nnac necesse habe- 
rem Doni consulere: sm allud patriarcham decere ludicassem, alterl, 
eui talis vita proposita fuisset, thronum cessissem. Qnoniam autem 
divino maaere non aolum germanam ecdesiae doetrlnam defendo. 



HISTORIARVM L 50. ^49 

oSri ^fjv nQOfi^Tjinivt^ . ^inei is d'sov ;t^()^Tt ov rSv oq^v 
rrjg ijockrjaiag iqyiiaamv nQofiifikTj^ai (livov ^ akXa ntai rSv 
uSiMOVfiivmv nQotarcujduL xai vnsQfiaxstv avayxtiv Sx<o^ Totg 
Sattxetv i&iXovai xai n^ovexrstv ov navaofiai Sia(p$QOfiBvog 
xoi ivtikiymv^ av rs rfSv qtavXordrwv rtvig maiv , av rs iSv p, 154 
VTUQkttidnQav xai eig avro ro axQorarov dtpiyfiiviov rtjg <^- 
Tv//ag' xai fiakkov nQog ixsivovg^ oaff xai rd dSixrifxara 
fin%€0 xai ngog nks/ovag i^dyovra r^v pkdfirjv* sl yuQ fiik- 

liAoifisv ToA; fiiv fuxQotg fitXQd nva dSixovai fxovov iyxakstv 
xai rijv dimav ovsiSt%sLVj ' nQog ii rov^ fjLsyiar ovg xai ra 
fisyiara pkdnrovrag sxovrsg ovrsg Sid ro d^toofia amnav xai 
fitl^i yQv^siv rokfiav^ ovSiv Siotaofisv larQtiv r£v nsQi rQi- 
yag fjtsv xai owx^Q Tfaxoktjfiivav xai r^v .rixvtjv iv avrotg 

iSsJtiSsixwfiivmv, idv Si ri voatjfia naQSfiniati r^ l^oiif Xvfiai^B 
voftsvov okxp, rovrov Si firiSsfitay nQOVotav naiovfiivmVf dkk* 
fffovfdvfov aQxstVf stys xai avroi xa&ijfisvoi fuzd rmv dkXmv, 
anokkvfuvov OQtfSv» iy<o Ss xai ndw davfidl^a fisfivtifiivog, 
wg ixiksvaag ifii fisv rd rijg ixxktja/ag nQurrstv xai nsQi 

loovrd ^axokfja&ai fiova^ ai Se i^v onmg dv Soxfj rd rrjg /9a- 
aiksiag Sioixstv. naQonkrjaiov ydQ iariv wansQ dv nQog rtjv 
^X'!^ SLnoL ro acSfia* ov Siofjtai rtjg xotvav/ag xai rijg avv^ 
Ofstag rJjg atjg, ovSi avvsQyov nQog rd nQarrofisva fiovko^ 
fjtai sxsiVj dkk* iyd fisv mg olov rs ^ xai povkwfiat, Stotxti^ 

^^ato rdfid, av Si q>Q6vrt%8 nsQi rmv iSimv. naai fisv ovv 
afiaQrdvovai wansQ n xoivov g>dQfiaxov ro ftsravostv ini 

led etiam iniariam passis patrocinari eoramqne intelam gerere de^ 
beo, adversari et contradicere iiis non cessalM) , qui , deserta aeqni- 
tate, plns nimio sibi arrogant, slve illi intiroi, sive summi ordinia 
et beatissimi fuerint. Atqne istis quidem yeliementius , quando 
▼idelicet eorum iniuriae maiores et pluribus detrimentosae snnt. Si 
enim obscuros tantnmmodo et modice iniuriosos in ius vocabimuf 
et iniastitiam illis exprobrabimns , adversum summos autem summe 
nocentes , eoram splendorem dignitatemque reveriti , muiire non 
audebimus , nibii a medicis differemus, qui in capillis et unguibua 
occupati, snam ibi scientiam ostentant: sin morbus arripuerit, qui 
toium animal perdat^ ei depeiiendo nihil faciunt, sed si una cum 
aliis sedentes, eius interitum aspiciant, sufficere arbilrantur, Nec 
mediocriter miror , dnm recordor , iussisse te, ut res ecciesiae curem 
iliisque solis vacem; te pro libidine imperium regere sinam. Simile 
enim est , ut si corpus animae diceret : Communione^ et coniunctione 
tna non indigeo , neque in rebus agundis administram sustineo : 
▼enim pcr me, nt potero et foluef o, negotia mea procnrabo : ta tibi 



dSo CAMTAGUZENI 

A.C. iSa^TO^ nenXfjfifisXiifUpo^ Ui^f], av rs nQog 9sbv, Sp rs nqhQ 
G av&^mnovg 17 nkfif^fiiXsia j^. ovx ay Si furayvoffi rtg, av fuj 
nQorsQOv vnsvdvvov vofu'oag iavrov, fisrQiparsQog rs fivr(sta 
iavrov xai ifiqwv lavrov r^ naq* avrov ioxovvri T/Sixtja&aif 
vno/siqiov noir^tjm rovro ro/yvv ^aoiXsvg aog eyyovog n^i^ 
rsQov rs ipaivsrai noiijaag, xai ixakkov ^ nQOaijxs xai vvv 
ovx ^xiara. xai ya^ rors Svvdfjisvog, sinsQ ^fiovXsro, t^c ^P"^ 
ficJwv ^ysfiov/ag ovx sXarrov fii^og noQaanaaag sxsiv, ovx 
^iXtjasv, dXXa (piQwv iavrov vnsra^i aoi, xai ravra lafis' 
filav airiav ngog roy noXsfiov ixsZvov napaax^^' ^9 ^^ fd-io 
Dfiarov, ort, rtjg stQijvfjg ysvoftivfjgf n^og as iX^w, ovx ^di- 
Xfjasv Sifinnog aoi itQoasXdstv, mansQ vofiog Tof; ^aatXsvovff, 
alXd ns^fj rs nQOasxvvtjas xai tjandaajo aov roy noia, onSQ 
tovXsiag dxQifiovg rexftijQiov ^v» xai vvv rov noXifiov xivoih 
fiivov TOVTot;!^ roaovrov XQ^^^ xa^r^fisvog, dstrai aov fiij TJ^yo 
siQr^vfjv xoeraXvaai. iX&ovmv Si xai r&v dQX^Qiw xai avy- 
xXfjrixSv, ovg snsfiipag nQog aivov, nQwrov fisv aniisi^ sav^ 
xov ft9jSiv dSixovvra fisra noXXov tov nSQiivrog, dXX* dii" 
xovfisvov xai avxotpavrovfisvov* snsira ii xai rov fiij Xv^- 
Y.ia^yai %^v slQtp^ sini re noXXd xai snQa%sv S%ia Xoyov, xcuso 
nQog ai fisfi^wxs noXXd, ansQ avrog rs dxovaag ds^ rs sv- 

^Ah^X^Q^^^^^ r^ roiavTfjv avr^ avvsaiv x^^^M'^^ ^^^ ^^ 
vav ijtfjvsaa rjjg xaXoxdya&iag, xai ai iXoyil^ofifjv ravra nv- 
Mfuvov, -Ss^ rs x^Q^^ ofioXoyJjaat^ xai rov vlov nifixjmvia 
9. inivafs legebatur. 

toa curato. Omnibui itaque peceantibni eommune remedinm dotor 
de peccatis praescribitur , stve in Deum , sive in hominea offensam 
•it Atqui nemo resipiscet, ni prins, culpa agnita, se ipso moderatior 
e^aserit, illi se submittens, qui se ab ipso laesum putaL Hoc est, 
quod nepotem tuum et prius plus aequo, et nunc cumulatissiiDe 
iecisse constaL Nam cum potuisset tunc parem principatus Romani 
partem Ubi ablatam possidere, tamen noluit; sed tibi se iubiecitj 
idque cum bello ulciscendum nihil peccavisset: quodque caput est, pa- 
ce conciiiata« ad te venicns, in equo propius adequitare peperdt: sed 
pedester te adoravit tuumque pedem oscuiatus est £t nunc post beUom 
ooc excitatum tamdiy sedet, suppliciter orans, nepacem veiis irritam, 
Episcopis et primoribus abs te qiissis, primum quidem copi ose ostcn' 
dit, ninil te iniuriarum intuiisse, quin potius accepisse et obtrect^- 
tionibus exagitatum fuisse. Deinde pacis conservandae multa dtxit 
fecitque memorabiiia , et multa ad te perferenda commisit ; quibus 
auditis , et Deo gratias egi , qui tali eum prudentia omasset , et de 
probitate eundem commendavi, ac te, iisdem auditis, Deo gratiss 
egisse opinabar, missisque certis hominibus, filium ad te quampri- 
mum addueendum ouravisse, mala immin^ntia profligaaoe, ooocs 



»V 



HISTOILIAAUM l. 50. ^Sl 

^ia xAxovg iffWfflll^ nfog a$avrw, xcu ra n^oaSwmfiera Jw-A^CiSa^ 
Xef^ Xikfiu xai €vg>foaw9jg anavwag xai ^vfi^iiag ifmkij-- 
cm T^g ini rij $lQiivfi twv fiaaiXiw ^fmv yevfiaofiivfjg» av 
i' ov fiivQV ovx inoifiqag roiovvov ovSiv, dkXd xai if^i ra 
SHorra avfifiovXevovra dnciaa, »ai amn^v ixiXsvaag xai fi^ 
n€QU^d^€adm rd fiii n^oa^xovra» ifioi ii dvdyxtpf ^ojt* 
rmv diixovfiivmv nfotaraa^ai xai poti^etv avrotg oaij dvvor' 
fiig, xai vni^ fiaatXiwg ro avro non^ai», xai fiSXXov inig^ 
tavTOv, oatf xai %d ftiyiOTa diixetrai xai oix etg avrov fi6~ 

lovav, dXX* eig ndvrag ^Pwfiaiovg rijg $ig avrov diix/ag iia- 
ficuvovafig* o ii fi$ rmv dXXwv fiaXXov ovx i§ atwnav, ori, 
aov nQoard^avrog, oXiYtf n^ir$fOv avrog avrov $XQ^^ Paai^ 
Hcu rov ovv oSrw vofiificng xai tixcufwg xai xard yvciftrjv afjv 
y^BVfifdvov PaaiXia, vvv dn$Xavv$adut, xai ravra h^ ovS^- 

i5fiid nQO(pda$i, nov tAcatov; ij nwg ovx av vofuad$i'fiv al^iog 
noXXwv x$Qavvav, ini rotavrfi naQavofitff aiwnwv avrog; iid 
rovro aov xai avd-ig iiofiai n^dg rfjg dXffdttag adrijg, €i 
r* xai naQ$av^g n$iad$ig dvQQcinoig ii$ff&OQoai, ro/cfoy 
noifiaaa^i rjjv iii^dwaiv xcU fifj r^ y/$vi$i xard rijg dXfi^C 

ao9$iag iaxvaai iovvai ^onjjv.** Toiavra fi$v o narQtdQXV^ f^ 
fi^wx$ nqog fiaaiXia, fifiwraVg ^if^ijcra^cvo^ r^J r$ /o^royv- 
iMXi FQfffOQ^ rfp KovrdXfj xai rw rcov fiovaarfiQtwv ctQxov- 
ri r^ Kvp$Qtwrfi. dxovaag ii o §aatX$vg, 9vft(^ r$ iXij^pd-fi 
ovxitt dvctaxerwg xai nQoaira%$v $v9vg, rovg fisv fifivvaavrag 

a5rai)g Xoyovg $lg i$aftwniQtov ifipXfid-fjvat, MaxdQtov ih rw 
fifjrQonoXtrfiv S$q^wv iv roVg ^aatX$iotg xai avrov vno gppov- 

iaetitia et iacanditate propter futuram inter vos concordiam com- 
pleyi^se. At tu non modo horum niliil praeslitisti : led in^upcrfru- 
gifera me consulentem repuiisti , et tacere alienisque negotiis non 
immiscere iussisti. Gumautem muneris ac ofBcii mei sit, oppressos 
tueri atqne adiuvare quantum queam, id ipsum pro nepote tuo im- 
peratore praestabo , tantoque magis praestaba, quanto abs te ini- 
quius tractatus est: quam iniquitatem non ille modo, sed Romano- 
rum nniversitas sentit Quem ego (minus istuc, quam cetera silere 

{»ossum,) tuo mandato paulo ante meis manibus imperatorem adeo 
cgitime et iuste, te libentissimo , unxi et consccravi, eum nunc 
abs tc sic nulla sua culpa expelli , quomodo iustum est? aut quo- 
modo n«n multis perdendus essem fulminibus , si in tanto scelere 
linguam occlusam gcrerem? Quare denuo te per ipsam veritatem 
obsecro , ut in viam , unde perversorum mortalium opera detortus 
c«, cito redeas , neve mendacium veritati pracponderare sinas. Haec 
Mtriarcha imperatori, intcrnuntiis Gregorio Culala chartophylace 
^t monafteriorum praeside CybcrioU. Quae cum audisaet, mtolc- 



^Sa CAMTACUZEMI 

A.C. i337()« Blvetv riv fiivto^ narqidoxijv roi naxQiaqxBhv b^ffliv* 
ra, iv TJj fzovij rmv Mayxavmv anqoirov fiivBiv* Toig is nQOg 
Drov viop PaaiXia napayevofiivovg aQx^iBQiag fnjr* avrovg ngo- 
livai rmv oiximv avrcuv , fifi9* hriQOvg na^* avrovg (poir^v* 
ravra fxhv oiv ^ nQoaira%ev iyivcro 6 fiaaiXcvg. fiera ie T^y5 
&t Totl viov fiaaiXimg rmv nQiafiBmv avaymQfioiv nivts n^og 
r&v iixa fjfjLSQmv iujwafiivooVf htsi fujre na^a ^aailMog rov 
ngeafivriQOv, fi^e rot; narQtdg/ov anoXoyia rig d<pixero n^ 
avrov, ovx in' dya^f rekfiaiQOfievog elvcu r^v aiyijv, afia 
rto fieydhf iofieari'xtg xai nQwroarQdrogi ifiovXevovxo ri iioLto 
noietv. elnev ovv o fiiyag iofiiarixog* „ovxiri iioP, m Paai- 
Xev, dnQaxrovg xad^fja&ai, dXX' eqyov e/eaSuu ovSe ydf m 
nvog ivSeVv, o ngdl^avrag iXnig roy noXefxov, xaraXvaai. o, rs 
yaQ ^TQOvog, ov ivrav^a xadTJfievoi ieofieda fiaatXimg, roorov- 
rov vncQi^Xaae xai ro iiov, war* ^i^ pd fjieyaXatfrvyja xaiiS 
P.i5f}xaQreQia 17 ininXiov naQoraaig, dXX' exnXtf^tg nQog rd ieiv^ 
xai droXfiia io^ai av nat Stxaiwg* nQog re fiaaiXia oviev 
S,ri naQaXiXqtnag rSv ieovrav, dXXd nQoreQOv re noXXaxig 
inQeafievam nQog avrov ieofievog fi^ xaraXvaai r^v elQ^vfp^p 
xai vvv nQog rovg ixeLdev dtptyfiivovg nQiafietg oaa ^v «u*M 
dvfiovvrog rijv eiQi^vtjv, ivrav&d re elnag xai nQog ixetvov 
itenQea^evam. o,re naQeX9wv XQ^^S ^era ro rov; nQiafieig 

9. PAlaiium et nionaiterium liuias nominis aliis acriptoribiis 
htdyyaya; promiscue, ut 4*Qdyyoe et 'pQdyxog, ED. P. Inlcr- 
pres dnQ6aitovi et ad etun neminem prorsus admitti^ sed liic 
et apnd Gregoram est dnq6ixoy.ED*P, 

raLili ira efferbuit praecepitque , illos 10 carcerem statim abduci, 
Macarium Scrrarum metropolitam in palatio sub custodia teneri, pa- 
triarcham patriarchio eiectum, in Manganensi monasterio manere nec 
foras progredi, profcctos vero ad nepotem episcopos neque ipsoa 
aedtbus suis pedem efferre, neque ad illos quemquam Tentitnre. 
Facta ad eius arbitrium omnia. Diebus quindecim a recessu legn- 
tornm transactis , cum ncque ab avo, neque a patriarcha responsiia 
afferretur, nihil boni ex hoc silentio coniiciena innior, cum magno 
domestico et protostratore quid aeendum esset, deliberationem in- 
•tituit. Jbi magnus domesticus, Non ultra sedendum, sed manoa 
operi admoliendas : nihil enim restare amplius , quo ab ipsia prae- 
•tito, bellum quieturum spes siL Nam et tempns, quo hic moraren- 
tur, imperatorem avum rogitantes, usque eo terminum eKcessiaaev 
nt iam longior exspectatio non magnanimitati ac tolerantiae , sed 
constemationi in rebus arduis et ignaviae merilo tribnenda videatnr: 
et omnes ofBcii partes erga illum expletas esse , cum et antea totiea 
per legatos, ut pactis conventis ataret, ab eo petiverit, et nunc cnm 
iis qai iliinc Tenerant legatis , qaaecnnqne potuit quispiam pacit 



HISTORIARUM I. 50. *^S3 

ivr§v9tv antXdti^ ixavbg xai ne^i tov nffayfiatog PaaiXiaA,C.i^'j 
iiaaxd^aa^i xai anoXoyiav dovmi, si ri fierQKOTtQOv iu" 
vemo. To S' iv TOaovTtp XQ^V naqa PaaiXimg rivd dnoXo^ 
yiav fi^ iXdtrv, Texfnjgiov ivagykg tov fifi nQoadi^aadai tIiVB 
SiiQi^v^Vf dkXa nQog roi' noXcfiov ^itj (pavBQ(og yjoQstv xa^Y. ia5 
TOVTO av Ti>g xai £^ avTOv tov nQayfiaxog oTOxaaaiTO daqia" 
X£g» 6 yqQ iv ToaovTtn XQ^^V ^^ ^Qog roi' noXtfiov i'%aQTv^ 
Ofitvog xai ToaovTOvg ig avTO tovto nQog Ttjv ianiQav ixnifi^ 
^g, mg av e/ij XQ^^^^*^ f*^y^^V naQaax€vij nQog avTOv xa^ 

lOTaardg, ovx dv Qadiwg ra^ i^^tdev nQOfjTai^ iXn/iag* iio ov- 
is ^fidg dnQaxTOvg M xad^ijad-ai, dXXd navTa/oS^, dneyvoH 
xoTag T^v €iQj}v7iVf nQog ro dfivvsa&ai naQaaxevdi^ead^ai rov^ 
iniOVTag" ToiavTa tov fiaydXov SofieaTixov etnovTog, xai o 
nQmoaTQaja^Q SQyov unTeadai naQ^vei* ,^tl fihv yuQ ijyvoov^C 

^Sfitv" tlnev ,,OTi fiuaiXtvg ix noXXov xsxivfjvai nQog ro noXe^ 
fittv TJfitv xai navTaxo&ev iavu^ Svvafiiv avvdd-Qoi%H xaV 
^fiuiiv, iyjQ^v iiaaxinread^ai ininoXv, fi^, avTOv r^^ ^iQJjvig 
ixofiivov, fjfistg io^cofisv e^ dfiovXiag noXifiov ^Q/9ai, inci 
ds TOVTO ix noXXaiv Tjfitv ysyivtiTai xaTaq>avig, xai oJ J' av- 

^OTog av aQVfiaaao fiaaiXsvg, fi^ ovx avTog ahiog yByevrjadai 
Tov wvi noXifiOv, dvayxatov xai ^fidg o9^sv av Tig totpiXsia 
^l^i nQaTTUVm" pcuiiXst ii xai avT^ fihv ovx imnXiov evi 
iSoxsi^ fiiXXsiv, dXX' dnsXdovrag naQaaxsvdl^sa&ai nQog roy 
noXsfiOV, naQ^vsi ia firiii Ttjv TsXsvxaiav iXniia r^g siQjjvtig 

capidof , et kic coKim locutns sit et per eosdem cum ipso egerit 
Tempus elapsum post iliorum discessum ad capieudum in hoc nego- 
tio con$iUum dandamquc responsionem, si quid moderatum cogita- 
ret, sufficere potuisse. Sed ianto intervallo tacere argumeuto csse 
manifesto, pacem repudiari, belltim apertum cogitari : id quod etiam 
ex re ipsa non dubia coniectura quispiam assequatur. Qui euim 
tantum temporis in apparatu militari consumpserit , tam multos ea 
gratia in occidentem emiserit, ut cum Tenisset, omnia affatim sup- 
peditarent, spes sibi inde iniectas baud faciie proiecturum. Quare 
nec ipsis tempus terendum, sed, pace iam desperata, ad propulsan- 
dam adversariorum vim undique subsidia coroparanda. EiLcipiena 
inagnnm domesticum protostrator, eadem hbrtatus est Si , inquit, 
imperatorem contra nos bellum pridem macbinatum et undique co- 
pias in iilud contrahere ignoraremus, circumspicicndum fuisset diii- 
genter, ne, ipso pacem capessente, nos stulte bellum inccptaremus. 
Sed quoniam muita nobis iiquidum faciuut, nec ipsemet inficiari 
possit, se armis istis causam et caput esse, nos quoque, undecun- 
que utilitas aiiqua affulserit, ea u^i convenit. Ipsi quoque impera- 
torl iuniori de cetero non cunctandum , led e loco abeuudum vide* 
batnr belioque insistendum. Admonebat tameny spcm pacii non 



2 56 CAI^ACUZENI 

ov fiovov ha/iov ieivcSg, dXka xai avr^t fitjia/Acig ngoaijxoVf 
OTS nBnaiieviiiv^ ne^i rd roiavva IxavcSg» fiaoiXBvg ii ixi- 
]i€V€V avTOv nQog paaiXia Toy ndnnov iX&ovra dnayyetkai, 
mg ^fietrai aov fiaaiXsvg 6 aog syyovog ij avtov xslsvaaiS 
ngog as ik&stv, ?j si tovto ivaxsQsg, dkXa, to ys isvrs^ov, 
Bw svsQysaiag fisydXtf fisQSi. ravTijv avr^ X^Q^^ xara^ivatj 
TO, iXdvvTa avTOV ini tov nvqyov TOVTOvi^ fiixqd aTra iior' 
Xsx^vai nQog ai, •ri si fitjis tovto ivvarbv, to ys tqitov, tov 
9stov avTi^ MaQxiatjv nQog avTOV dnoaTstXai dQTimg ^xovraio 
ix AovfinaQiiag, Sf^a fisv imdvfiiav s/ovTa avT^ avyysvi- 
a&ai jifpoVoy ^itj av/vov dnoif^fiovvTi^ , ufia i' iva /Qyfi^" 
rav avT^ xai nQsafisvTfj nQog avTOVm" 6 fisv ovv MaQOvX/jg 
sindv, €og noiijasi ro xsXsvad-sv, dnijXdsv* 6 uivTOi MaQti- 
tnjg QsoicoQog vlog fiaaiXimg ^v tov nQsafivTiQOv i* fiaaiXi^i^i 
iog EiQi^vTjg rijg dvyaxQog MaQxiafj MovvTtig OaQavrsg to5 
jiovfinaQiiag aQ/ovTog fxiQOvg ysysvt^fiivog* xaxd ih fiijTQ^ 
V^i^jxX^QOv sig AovfjLnaQiiav dnsXdwv, ^fX^ ixst t^v fifjTQO^ 
avT(g nQOOffXOvaav dQ/^v. tots ii sig Bv^dvTidv erv/sv iX- 
C^v^ Sf^a fiiv otpofisvog Tovg avyysvstg, Sfia i^, Iva xaito 
naQa ficunXimg tov naTQog svsQysTfj^* tovto i* tjv avry 
noutv s^ s9ovg xoTa Tivag nsQioiovg irciv, o ii MoQOvXiii 
fiSTa fiixQov ix fiaaiXiwg iXdwv, dni^siXs xig vitf fiaadd 

5. Intpr. /toaUetlf. io.aiJroi7 ut supra pro at^r^. ED.P, i6 Sn« 
perius yocayerat MovfiipaQu ^ Kiceta« autem fAo^xiaiov M^yrqg 
^Qdvx^. ED. P^ 

ae yelut erga privatum, non solum impudens factum erat» sed etiam 
ut in huiusmodi morum civilitate egregie iustituto, nequaquam con- 
veniebat. lubet igitur nepos, ad avum abieus, ei suis verbis liaec 
dicat : Orat te nepos tuus , imperalor , ut aut ipsum ad te accersas, 
aut si hoc difficiie, ipse progressus, de turri hac paucis te allO' 

auentem audias: et hoc beneficium , quod illi pro magno erit, ne 
eneges. Quod si neque hoc fieri potest, saltem patruum eius Mar- 
chionem , recens ex Lombardia praeseutem, ad eum mittas, qnicum 

f^ost Ipngam absentiam sermonem conferre desiderat, et quo etiam 
egato ad te utatur. Marules se rem curaturum recipicns , ahitt- 
Marchio hic Theodorus senioris imperatoris filius, ex Irene marcbio' 
nis Montisferrati , qui partem Lombardiae tenebat , filia procre- 
ntus. Qui in Lombardiam profectus , illic matema sorte ad se de- 
volutum principatum regebat Per id vero temp^s, uti post ali- 
quot annorum curriculum semper solebat, Byzantium venerat: si- 
mul ut consanguineos viseret, simul ut a patre munus bcneficium- 
qne acciperet. Paulo post Marules ab imperatore regressus nuntlat, 
ayum mandare > inde abscedat : neve nitatur eius urbem aihi ane- 



HISTORIARUM 1. 51. aS^ 

cJ^ ai; fie/iifiwxAg avrtp paaiXBvg o nannog zSv tvdhSe i!ya* A.Ci^a? 
XOiOBtv, firjd' larafisvov avtov , r^v avro£f noX^v nCQinourv 
iavTif H^anaravra xai naQanet&ovra roy nQoarvxivra. ovr$ 
yotQ avrdv Svvarov ini rd rstxog iXdstv^ ovr* avr^f rijv Biao^ 
Siov avyxfOQ^aai, dkk' ovii fiiJjv rov ^tov avrq) rov MaQxiafjv 
unoarBXst ngog avrov. nXijai^ov Si avrov MaQOvXfj xai Mag-^ 
xog rig KafiaXXaQiog wvo^aafxivog 6 Ka^aXXaqiov rotf BuQia 
iartog, ix r£v olxer&v rov nQBa^vriqov §aaiXi(og mv, axauSgD 
xai dnaiSsvrag nqog fiaaiXia rov viov clncv, dnoxwQitv rcSv 

loiv&ivis nQiv xateijjtoxivai rtjv xBtpaXtpf r^v iavrov, rjdv Sh 
yeXdaag 6 PaaiXsvg ini r^) Xoytp^ „aAX' ovx av sXrj Svvarov" 
elnsv „w MoQxs^ rovro. ^wv rs yaQ ovx av xaratpdyoifii rrjv 
iS/av xsipaXijv , xai dnoduvovra bfiotoog dSvvarmsQov rovro 
nQarrsiv , . Sars as avfipaivsw xai dfi<poriQ(o&sv ixpsva&au" 

xSTiQog fikv oiv Muqxov roiavra na/l^cov siqtjxsv o §aaiXsvg, rov 
MuQOvXfjv Si ixiXsvsv mg J^ avrov roiavra dnayyiXXsiv /9a* 
aiXst, dg ,,avr6g av siSs/tj &sog, olSa Sh xai uvrog, xai avrcSv 
ifioi avvsmfiUQrvQOvvrcov r&v nQuyfidrcov , Ag ovShv iviXinov 
TtQodvfu^ag ovSh anovSijg sig ro nQdrrsiv a rs nQoairarrsg xai 

Mfjv aoixard yvcififjv iXoyiX,6fifjv S\ ori xai av fidXXov av €t-P.159 
Ssirjg avrd r&v uXXcav* ^X9V^ 7^9* ^^^ '' ovrco rd nQuyfiara 
g^dovsQog rig avvsaxsvaas Sa/fxcov, xai iSv fihv iv rotg nuQo^ 
axovav xaiQotg svvoiag ufia xcu svnsi&stag r^c nQOg ah iniSi^ 
Seiyfiav SQy(f insXddvv, 'dvd-Qtinoig Sh avxog>dvraig xai (pd^o^ 

aSQOig nsia^sig, xsxivrjxag avdtg rdy noXsfiov rbv nQog ifih, ttoX- 
Xd nQorsQOv xai ^ovXkvadfisvog xai avaxsvdaag xar^ ifiov, co^ 



rere, dum obvium quemque decipiat et fallac! persuasione deludat 
Neque enim fieri posse, ut ipse in moenia procedat, neque ut in- 
gressnm illi concedat, sed neque patruum missurum. Stabat propter 
Marulem Marcus quidam, cognomento Cabkllarius, Bardae 4!!aDallarii ^ 
filias, nnus de imperatoris {omesticis, qui stolide et imperite Impe- 
ratorl ianiori , Recederet, priusquam suum ipse capnt deyoraret. Ad 
hoc Terbum subridens ille, Atqui , Marce, inquit, non est, ut hoc 
possit. Nam vivas meum ipsius capnt devorare nequeo , et mortuus 
multo minus quivero ; nt te ntrinque» mentitum appareat. Ac Marco 
quidem ludens talia respondit : Marulae autcm suo nomine avo haec 
referenda dedit: Scire Deum ipsum, scire etiam se, quod res ipsae 
testentur, nihil se studii alacritatisque ad ea, quae lUe mandasset 



niam daemonis aucuios. invidia ita comparatum sit, ut amoris aique 
obedientiae antehac suae erga ipsum argumenta ventis tradiderit, 
sjcophantisque ac perditis hominibus auscultans, multa prias adver^ 

Caniacuzenu** 1 7 



1^58 CAITTACUZEMI 

k.CiZa']Sy£yeTO xtnaq>apig i/ioi ix t£v ialufxArmp yQafifidtmr, axai 

fura Twv nQog ifii iXd^onwv dQxiSQewv enefi^fi oof xai ttoJL- 

B ^ noXXaxig ifiov iefi&ivTog, ov nQoasii^fo ttjv eigi^vfpf, xai vvp 

iXdivTOg ivTavdoi xai anrofiivov aov t£v yovaxwv xai navia 

TtQOTTOVToq SoTB T^v siQi^vtjv €ivai , ovikv fiaXkov vy^xa^S 

T^; OQy^g, aXX* anfaxrov dnenifitpw, wantQ Tt axevog axQfi' 

CTOV anoQQixl^ag; ijXnixag i' ini t^v isicftivijv naQiaXiv, ijv 

eXvaag xar^ ifiov. liov T?jv fikv eiQtpnjiv xai rov^ ii* avr^v 

ysyevfjfiivovg OQxovg nagaiiitofii ^s^, ov avTog evoQxa* 

ndvTa ii t(^ navTa iixa/mg xqivovti dvadsig ra xaT^ iffpio 

dvayxaiag ^i^ nfog tov noXsfiov x^Q^* ninot&a ii dg, oX/. 

yov naQsX^ovTOg ^qovov , ovi' avTog dyvorjasig TffV dfiov^ 

kiav T^v wyi, dXX' ix tc5v nQayfidrav avTcSv fiad^rfit^ aa^ 

q^g, tSg atv fiiv dnoaxiad-ai siet^, ravra nQOSiXov, a is 

C&^^ti^ac xaraXinstv, TOVTmv riv piXriov sxBad-iu navri a^su"iS 

TOiavTa fiaatXsvg 6 viog sintiv , xaTafidg tov iTmov , ngoa" 

sxvvsi xai dnovTa tov ndnnov xai.fiaaiXia» xai 6 MaQOv- 

Xiig ih Ofioimg cSansQ xai nQorsQOV dno tov TSi'xovg aiyj 

T^v nQoaxvvjjaiv naQstx^ t^ vitfi fiaaiXstL slra xai Tovg aX- 

Xovg Tovg anb tov Tst'xovg danaadftsvog o fiaatXsvg, dvsxti-w 

Qfjasv ixeld^sv , xai ^Xdsv sig SfjXvpQtav. xai itotxtjaag ra 

ixst fi avT(g iioxsi aQiOTa sxstv, xai aQxovra intaT^actg Sy- 

^vfiQtavoig, ^X^y sig Jtivfiirstxov , xaraXtnciv iv S^jXvfiQta 

naQaxotfuifisvov xoy ""Anoxavxov, mg.dv si ti daq^aXstag ivi- 

i6. Tou tnnov recte ED. P. pro tov tnnoy. 

fum se meditatus insidioseque molitus, ut pateat ex interceptis llt* 
teris, qnas per episcopos reyertentes illi miserit, bellum renorarit; 
et cum saepe multumque rogans^ uti pacem acciperet^ non impe- 
trarit, et nunc cum huc veniens, genua eius amplexus sit, ct ut par 
constitueretur nihil non tentarit, ipse tamen se nondum fregerit; 
sed supplicem, re infecta, dimiserit et tamquam vas anuUie abiecerit, 
spemque suam in pardali coilocarit , quam soluUm contra se immi- 
serit ; ideo pacem et dicta propter illam sacramenta Deo se commit- 
tere, per quem iurata religiose adhuc servet, et omnes res suas in 
lustum omnium iudicem referre; iamque necessiute constrictum/ 
Dello manum implicare. Confidere se , ipsum quoqne amentiam suara 
brevi cogniturum et ex eventis pcrspecturum, ea elegisse, quae viUre 
inpnmis, ea reliquisse, quae toto pectore complecti debnisset. Haec 
tatus, de equo descendit et quamvis abseutem avum ritu consueto ve- 
neratus est: ac Marules perinde utprius, cum silentio de moenibns 
caput ei summisit Aliis deinde in muro sUntibus saluUtis , disces- 
«U; veniensque Selybriam, rem publicam suo iudicio formavit, et 
praefecto ibidem declarato , DidymoUchum abiit, relicto Selybriae 
Apocaucho magno cabicolario, nt si quid opns esset fecuriUtif caosa 



HISTORIARUM I. 61. ^5g 

tei SfjXvpQ/ag hfexa xartMr^dfiCvog , dtpAcrira^ ndXiv ngigiL.Ci^i-j 
airiir S xai inotfjaey hUymv ^fiSQAv Biao). PaaiXeifg d' ivD 
JiiviiOTBixV nQoaho^ev dd-QoiXead^ai rijv arQaruiv» xai ov 
noXXatg votbqov ^fiiqaig ol xdtd 0Qdx9jv avvijXdm Travrc^V.iiS 
SnXrpf TcSv Kofidvwv, oSg ihytf iXdaaovg ovrag StaxiXiovg rov 
dgi&fiov, {ijaav 8* oSroi ol ix JaXfiariag r^ ^aaiXBZ nQOasX^ 
96vreg Mi^^ijX ri^ SsvriQtp,) nQOard^avrog rov nQsafivriQOv 
PaatXimg, S ToQv/xt^g ^AviQOvixog xai o AdaxaQig MavovijX 
dviartjadv re dno QQif xfjg xai ratg vrjaoig Aijfivfp xai Qdatf 
loiyxar^xiaav xai rfj Aiaptp. alria ih tjv rijg dvaardasafg «v- 
rtSv evitjXog fiiv ovitfi/a, iXiytro is tig PaaiXevg nv^oiro nsQi 
avrtSv, tig xQvtpa iutXixO-etsv nQog rovg atxxQdnag rtSv JSxv- 
S£v, Sva tnQoridv nifi\//avreg, ixctdsv fitvd rrjg aXX^g Xsiag 
anofydytoai xai avrovg nQog rrjv 2xvdixfjv TtQoaxtoQi^aavrag?. 160 

iSSfia fvvaiii xai rixvoig. dnodBi^ig ih ^v T375 airiag ravnjg 
oviefi/a* iio xai fiaaiXBvg i viog iivaxiQaivBv ov fierQitog 
avrmv dvitnaftivtov , ^veyxs ii aiyg rtg fi^ ioxstv ivavtia 
fiavXsa&tu rjl fiaaiXitog yvtofiti^ 

vfl* Ensi ii ttvv^dQOiaro ^ tnQarid, rov fiiv nQtarotnQd-B 

M^OQa PaaiXevg rijg QQaxijg dniieC^ev htirQonov ntUnjg , xara- 
Xintov avr^ xaifiiQog rijg tnQariag, Sars ivvtxa&ai nQog rovg 
ixBv^avriov dvrixeiv avrog ii Sfia r^ fiBydXtf iofisarixtff 
Tjjy iniXotnov naQaXafitov, nQog Maxeioviav ix(OQei, tog ixet 
fiaxovfuyog rotg ix rijg ianiQag TOtf nQsafivriQOv fiaaiXitog 

oSnQcmiyotgm htvdero yaQ , avrovg ix r£v eansQitov noXstov 

id constitueret ct ad se ▼eniret; «jaod ci« paucos dies 'factom cst 
Exercitus ad Didymotichum congregari lussns. Non Ita multis inter- 
lectis diebas, qui erant in Thracia affuerunt omnes extra Comano- 
rum paulo minus duo millia, qui e Dalmatia Michaelis secundi castra 
aecoti fuerant. Eos secnndum edictum imperatoris senioris e Thracia 
summotos Andronicus Tomices et Manuel Lascaris in insulis Lemno, 
Thaso et Lesbo collocav<irant Cuius rei causa manifesta non exstabat 
Ferebatur, eos cum Sc^tharum satrapis clandestina habuisse coUoquia, 
»ti in Thraciam copias mitterent , unaque cum cetera praeda ipsos 
eam coniugibus atque liberis se illis dedentes secum abducerent 
Sed nuUa huius criminis crat probatio. Quare innior imperator eos 
•edem mutasse non parum indignabatur: ferebat tamen tacitos, ne 
quid ab avi sententia discrepare videretur. 

5a. Ezercitn.iam congregato, impcrator protostratorem univer- 
aae^ Thradae praeficit : partem copiarom ad Byzantinis erumpentibus 
resistendum ei attribuit: cum altera parte et magno domestico in 
Macedonlam tendit, ibi cum ducibus senioris ex occidente signa col- 
iatania, quos, ex urbibus occidentallbus non contemnendo collecto 



l6o * CANTACUZENI 

A.C.i3a7(rr^aT£ay ovx tvmfaxfQmff[iov avvjj^ffOixoraQ , apta il xai 
TgifiaXSr ovx oXfyfp^ avfifiax^av inayofuvovg, x^Q^^^ ,*«^ 
C aviov. fiaoiX/Sa ii t^v avtov yafiST^v ev Jtivfioreixtf xo- 
raUXotnev afia rjf avrov dvia QBoitOQif rfj KoaraxovJ^Tpjj 
rfi rov fiBydXov iofiearixov fitjrfi. ycvofuvog ie ev Fjpar^ia-S 
vov noket nBQi ixfioXdg rrjg OQaxtjg xsifidvti , Sivfjv-avrov 
fifftiqa rijv fiaaiUia r^v ix Bv^avriov indvoiov avroS ne^i- 
fjiivovaav evQCv. avrri ydq eri rciv nqog dXXi^Xovg rolg fiaai- 
Xsvai' anovi&v ovaAv, Ttgog ^aaiXiwg fjnjaaro rov xtjiBorov 
nQog OeaaaXoviXTjv iv ^ q>QOvriarfjQi'(f ro fiovaxixov ^fi(ptd-io 
aaroa/ijfia ndXiv inavcX&stv xai inerQdnrj. tog ii fiertiiv 
D Ttjg oiov o nQog dXXijXovg rwv fiaatXimv noXsfiog ovBQQimadTj, 
BfiBivtv iv FQarl^idvov, iciaaaa rijv dra%iav rmv ianBQimv. wg 
yaQ TfyyiXd-ij avroVg, ort itBXiXwro al anoviai, rovg r^ vitg 
paaiXBt nQoaxBifiivovg cljplay tb ndvrag xat bI/ov iv ipQOVQo^iS 
^fiiQag ie iXiyag^afia rij fifjTQi itarQiil/ag avrov , inBi ^ ix 
Tfjg saniQag arQarid ^yyiXdrj nBQt ^qdfiav xcu rijv OiX^" 
nov, noXBtg MaxBiovixdg, iarQaronBiBvxivat, ^^ xai rfj ntKvd" 
yvtf avrov fifjrqi Bv%dfiBvog xai dvaiav alvioBtog avrotg &vaag, 
Tovg hti ratg anoviatg yByBvrjfiivovg rov uQBapvriQOv ^aai-^o 

V. lagUoo^ OQxovg, ovg avrog ^bto BvoQXBtv, ixikBvaBV ini rrjg 07- 
fmiag dvad-ivrag, Bvdv /o^QBtv rmv noXBfiitav. iaiQanfyovv ii 
avrcSv 0, tb tov nQBafivriQOv fiaatXitog dvBxJjiog ^Aadvtjg Tdi-- 

P. \6Xx^^^ ^^^ ^ vnaQXOg Movofidxog xai nQWTofiBandQiog JZo- 

agmiQe, et cam Tribaloram non modicis anxiliis se oppagnatnm Te- 
nire intellexerat. Uxorem Augustam cum consobrina Tb^odora Can- 
tacuzcna , magni domestici matre y Didymotlcbi relinquit. Postqiiam 
Gratianopolin in finibus Tbraciae positam attigit, Xenam matrem 
imperatricem , suum Byzantio reditum praestolantem , invenit. Nam 
etiamnum durante foederc, a prosocero imperatore contenderat, ut sibi 
ad monasterium Tbessalonicae , in quo monasticum induisset babi* 
tum, redire fas esset: quo voto potita est Dum autem proficlscitur, 
bello inter imperatores concitato, Gratianopoli, occidentalium tumul- 
tum et insolcutiam mctuens, substitit. Statim cnim atque nuntia- 
tum cst, foedus periisse, quotquot rebus iunioris bene cupiebant ia 
custodiam dati sunt. Paucis porro diebus cum matre consumptis, 
ubi- nunlius allatus est, exeicitum occidcntalem circa Dramam et 
Pbilippos, Macedouiac opj^da, castrametari, Deum eiusque parentem 
castissimam comprecatus et sacrificiiiln laudis iisdem sacrificans, iussit 
iusiurandum, quod avus in foedere sanciendo iurarat et serrare se 
putabat, in vexillo suspendi, et recta in bostes procedere, quorum 
duces imperatoris senioris ex sorore fiiius Michael Asanes, et Mo- 
nomacbus praefeclns, et Andronicus Palaeologus protovestiarins , ac 
post eos Demetrius despota , i^nperatoris filius ; Tribalorum dnode- 



HISTORIARUM I. 5X ^^i 

]iMioX6fog \tivS^6vinog f xai ini toixoiq /hjfiiifrQtog 6 Seanorfjg A>.»C. i3a7 
6 rov Paaikdmg vlog» rov Si ix tcip T(fifiaXdSy avfifiux^ovg 
ivoxaiSexa rayfiaTcov ovmv, o XQil^g iaTQon^ysi , rciv tb 
naga TQifiaXotg evnarQiimv xai dvSQiag xai ifmeiQiag or^a- 
Srfjytxfjg rd nQmra (pi^wv naq* avrotg* afia de r^ ay/aaSui 
rijg in^ ixtivovg oSov 6 fiaaiXsvg nqoarwffia ninOfiipe ngog- 
avrovg , nBQiiyov roiavra* ^d^sU fiov SeanoTTi xai vfietg 
^M fiov xai ol Xoinol aQx^vrsg rrjg arQariag. onoiav riva 
sdnsi^iov xai aiSci xai tpiXiav nQog rov ifiov nannov xai 

lopaaiXia ivnavrir^ naQaaxovti inBStixvvfitjv, oncog tb ovSb-B 
fi/av avT^ naQia/ov dipoQfi^v noXifiov, dXXa fiaXXov naaav 
inivoiav ixivtjaa xai fiTjxavijv , SarB fiijSi ^rjv aQX^v xtvfj^ 
^ijvai rov noXBfiov rovrovi , O^sog tb oISbv 6 ndvra BiSdg xai 
avrog avvoiSa ifiavrau paatXia fiiv ovv nBtaai ratg avvd^' 

iSxaig ififdvBiV ovx rjSvvfi^rjv, noXXa SBfj^tg, ratg inayyBXiatg 
nBnoi&ora, ag avrta infjyyBi^Xaadt vfiBtg xar* ifiOVn nv^ofiB- 
vog Sh, xai vfiog rd xard rrjv laniQav <ig av vfitv oQiara 
slx^v olxovofiffjaafiivovg , vvv fjftBtvaxQi' '//Qafiag xai rijg Op- 
Xinnov , onBQ Sariv vnBvof^aa , ifii t^fjTOvvrag axQ^ rovrov 

^oiXdttv. htBi Sh VBCOTBQog vfiwv iyd rfiv ^Xtxiav ov Siov iXo^ 
ytadfifpf atrtog vfitv nXBtovcov yBvia^t n6vcov , ini rrig ©(>«- C 
J075 fjtivmv, hti rfjg af^fiaiag rfjg ifirfg rotJg rov fiaatXimg 
oQXOvg dva&Big, ovg ini ratg avvd^ijxatg oficifiOXBV ifioi, rrjg 
TtQog vfiSg (pBQovarig ^if/dfifpf, dg onov nBQ av ivrvxm fiaxov- 

aSfUvog vfitv* Sf^ xai vfiBtg BidorBg fjSfj , noQaaxBydaaa^ 
TtQog ftdxfiv»** Totavra fiiv iSijXov rd yQdftfiara* ol S* inBi 

€\m cohortibus Chreles praeerat, qiii inter nobiles suae nationis for- 
titudine et bellicis lauclibus antecellebat omnibus. Simul autem Tiam 
ingressus eat ia||>erator iunior, huiusmodi mandatum ad eos mittit: 
Mi patrue despota et vos cognati mei reliquique principes excrcitus : 
qnantam yeneratiouem , obedientiam et amorem avo meo hactenus 
impenderim, ct quomodo bellum a me nequaquam ortum sit, sed 
omnem potius in eo cogitationem locarim omnemque machinam mo- 
irerim, ut id omnino nullum esset, Deus, quem uihil fngit, novit^ 
el egomet mihi sum conscius. Imperatorem quidem ad foedus ser- 
Tandum quamquam crebris obsecrationibus flectere non potui, fre<- 
tnm promissis , quae vos ei in caput meum dedistis. Auditq autem, 
et vos, rebus occidentalibus pro commoditate vestra ordinatis, nunc 
tisque Dramam et Pliilippos venire, suspicatus sum, id quod est, huc 
me quaesitum adventare. Quia vero aet!ite snm inferior, haud faa 
iudicavi, in Thracia manendo plures labores vobis crcare: scd ve- 
xillo meo imperatoris sacramentum , quo in foedere mihi se obliga- 
vtty Mispendens, viam ad tds ducentcm capessivi, manumi nbi occur- 



^62 CANTACUZENI 

&OVTO ii, fi^XQ'' &ff^i'ag §aaikia iipduKhai, ovx iSoxit Xv- 
aursXetv int r^g avti}g fiiv$iv aT^axoneStiag , dXX* oQavng 
ixet^ev, ijX^v cig Oegdg, afia fjiiv nud Sid to r^y nih» 
oxvQav slvai xaQxeQmvdvnv reixciv ncQi^oXatg xai dq>9op{a;i6 
D Twv iniTfjiei'(ov Svvafiivfjv xoQfiysiv Tjj aTQaTia TOaavTtj ovai), 
Sina Si iXniaarreg, xai fiaaikia, av avTOvg nvd^ai- Sant^ 
OTQaToniSfg Ttj OBQaia^v /^co/c^ov^ xai dtp^oviav sxpnag 
aiTOv , wanBQ dnoieiXidaavra to S% oxvqov avxovg OQfid^ 
ad-ai aTQotonidov, nQog XQunovnoXiv fUVsVv. paatXsvg iho 
co^ iyivcTO iv XQiarovnoXei , inei invd^TO avTOvg dtpvjffii- 
vovg Big OeQag, ^si xai avTog avT&v xaTomv xai iaTQOTO- 
niieva$v iv noXi^xvttg Tivi Zi/va nQoaayoQSvofiivif, iyyvg <P«- 
q£v. 01 Si Zi'xvioi. xai nQOTBQOv fiev dq^eaTJjxoTsg ijifi Toft 
yvdfiaig nQog fiaaiXia tov viov, IdXel^iov JXafmXdxoovog to5i5 
fieydXov naniov ivdyovTog nQog tovto, ix XQiavovn6X£<og 
XQv^a nQog avTOv fiaXsyofiivov, rdre ii ovx iv iXn/aiv, aXk' 
iv fisffaiiff Tjifj Tfjv poTjd^tiav OQmvreg , dniarfjaav dvafpav- 
V,i^i6v , xai fiaaiXet nQoaix^Q^otv T(g vitf xai ro noXUsfia ivB- 
XBtQiaav. aTQaTOnsisvaag ii o fiaaiXcvg iv Zixya, ^fUQogio 
ivo, <og av ex t« tSv Tijg oiomoQiag novmv xai t<Sv vermv 
xai tAv /^''f^fovwv ^ aTQaTid dvaxr^afjTa^ iavTijv* (fjv yoQ 
A.C.iSaSJ^ xard fitjva ^lavovdQiov 17 rotf /«c^yo; (S^a*} x^ r^iVj; 

17. Lege ex Intpr. aiFTOvf. 

Tiasem, conserturus, Id cum sciatis modo, ad pugnam vos ezpedite. 
lata in litteris imperator. Illi se infirmiores iudicantes, qnam at 
acie decertarent, audientesque , imperatorem Xanthiam accessisse, 
consultum fore decreverunt, motis castris, alio se transferre. Igitur 
Pfaeras petunt, et quod urbs ea firmissimis aepta moenibus esset 
tantoqne exercitui commeatum suppeditare largiter posset, et quia 
aperabant, imperatorem, ubi intellexisset, eos urbem illam pro casUis 
liabere, annonaque ct reliquo commeatu aflfluere, metuentem, ne a 
castris adeo munitis erumperent, Cbristopoli mansurum. Qui nt 
Christopolin ▼enit et eos Pheris se credidisse accepit, perseqoi insti- 
tuit et ad oppidum Zichna appellatum, prope Pheras, ezenniam ad^ 
duxit. Zichnii iam ante, impulsore Alexio ZampUcone magno pap* 
pia, qui e Cbristopoli occulte cum ipsis egerat, animis ad luniorem 
impcratorem defecerant Et quia tum non spe, sed ocuUs ipaia certum 
vidcbant aujaiium,propaIam ad eum. dedita orbe, transierunt. Trans- 
acto ibi biduo ad reficiendum recreandumque ex itineris labore « 
pIuTiarum et frigoris iniuria militem, qnippe mense lanuario, die 
tertio bcne mane siguum ad arma capienda dari iussit Tum instru- 
ctis velut ad pngnam ordinibus, composite ct cum silentio incedenies, 
Aon prociil Phcris , auviolo Libobisto traosmisso , in prociactu» tam- 



HIST0RIARX3M L 5X ^63 

afia f^ 8n%/l^€a9tt$ njy axqaTiav rjj oakniYfk IxdXevas afj-^ A.G« iSaS 
fi^pau hrBi Si neQiid^evro ra onXa, TO^afjiivov tig ig fidxfjv, 
fjsaav £vx6afimg afia nal fi^a atyfjg. dg 3i iyivovto iyyvg 
Oe^mVf iiafiavreg nordfiiov rt XeyofiBVOv jiifiopiardv, eartj^ 
Saav na^arerayfiivot mg ToTg ivavrioig avfi^akjovvrBgm xai\, i3o 
itfjfiBQBvaavrBg ixst, ^inBi ovSBig avrotg dvrBnBl^fjX&BV , iarfa^B 
roTuisvaavro re xai dievvxriqBvaav ixBt» ot Si rijg ianBg/ov 
arqaridg ^BfiovBg ixxXfjaidaavrBg t^^ avr^g wxrog OLfia 
XqiXji, rff rwv avfifidxoov TqifiaXm arQarfjy^, ifiovXBv^ 

looiTO, bI iioi fittXBa&ai fiaaiXBt* xai eiol^ev dXvairBj^g xat 
Ptofiaiotg xai rotg avfifidxoug. 17 ydq Bvra%fa xai 19 amnti 
xai ij xoQTBqia rijg fiaaiXiwg arfandg iiog airotg ov fiBrgi" 
mg ivBnoiu, dg odx av avroltg ovrtog o^fifj naqiarfj iatfio^ 
via nXsioai re fidxsa&tu eavrwp xai naqd noXei rfj aq>B^ 

iSriqa orQaronBiBvofiivotg , bI fi^ nqorBQOV ovrm naqBaxBva" 
aav iavrovg, tig tj vixijao%rBg fiaxofuvoi ij nsaovfiBvoi naqi 
rijv fidx^* Siol^B ii avrotg XvairsXBtv, rBix^qtf xarixovragc 
rrjv arQaridv, (pQOVQBtv rj/y noXtv xai vnofiivsiv rijv TtoXi^ 
OQxiav; (o^ rotf fictaiXimg od nsqtfiBvovvrog ivrav&ot, dXX* 

2ohiavaaTQiy/ovrog raxifog* dfta ii Bt^ sig rfjv varsQaiav 6 /9a- 
atXevg t^v arfartdv eSnXtafiivfjv naQard^ag mg ig ftdx^$ 
axQt fiSOBfifiQiag Bfistvs nQO rmv rstxmv , iXni^mv ig ftdxfjv 
nQOxaXiaaad^at tov^ Sviov. tig ii ovisig avrotg dvrBnsl^ot, ■> 
Toy Aovxav rsmQytov ninOfiqte nqog avrovg fiaatXsvg, ix 

^Srmv oixsrmv ftBv ovra rmv avrov, avveroy ii aXXmg xai 
nQog nQsa^siag sxovra intrfjisimg. ov^ysvofuvov ngog ratg 

4. MS. Intpr. jiifoftoaxtv, ED,P, 

qnam cnm hoste iamiam dimicaturl, per diem constitemnt. Ut 
nemo contra exiit, castris ibidem positis, noctem duxerant. Qua ipla 
nocte copiarum occidentalium duces , adiuncto etiam Chrele Triba- 
lomm ductore , de pugna eommittenda disceptarunt. Decretum , id 
neque Romanis , neque sociis bene casumm. Etenim tam ratus ordo, 
silentinm et tolerantift adversariorum non parvum eis timorem in- 
cutiebat arbitrantibus ^ non eos tam mirifico impetu ad pugnandu^ 
cum pinribns et suam ipsoram urbem insidentibus ferri potuisse, 
ni prius secum plane constituisscnt in proelio aut vincere aut oc- 
cumbere. Placuit igitur, intra muros se continere, urbcm custodire, 
et obsidionem tolerarc : ac si imperator diu illic haesurus no|i esset. 
Postridie, exorta luce, imperator, armato et disposito quasi ad pugnam 
mtlitey ad meridiem usque spe hostis eliciendi ante muros perse- 
verat. Nullo prodeunte , Lucam Georgium de familiaribus rainistris, 
▼irum catum et legationibus obeundis idoneum ad eos inittit. ' Ad 
portam nt accesait, pars iatromittendum dicerci pars negare« Tamea 



264 CANTACDZENI 

A.G. i328 nvXaig. oj ^h SsHy fyaaap di/ea&a$ etg t^p niktp, oi 9i dvti^ 
DXeyov* Imi ii xaLo rciv T^ifiakcSv OTQariffog 6 X^ikfig iiSv 
aiiQvvTOifV tJv SiyBad-ai rov fiaaiXimg nQeafisvTfjv, siaeSi%wto 
avTOv, roi? fi^ Soxftv S^imTtjitg rov av/tifiaxov dviSv. yevo- 
fisvog Ss ngog avTOvg 6 Aovxag^ ndvrag n^oatffOQSVsv ix5 
fiaaikiwg* sksyi rs nQog avTOvg, tog ,,Paaiksvg o ifiog Ssam- 
TTjg nokkfjv vfitSv dvakyfjaiav xaTsyvmxdg, or* /«/wcffyoj tOQa 
iv ^isQcug ijifj Svai nqog ratg nvkaig saTfjxtog vfiSv, xai «oA- 
k^v, dg sixog iv Sqci TOiavTfi, Takamoqiav vno xqvovg vnofii^ 
vtoVj ovSsfiiag rf^anav nQOV0i'ag naq* vficSVf ins/titl/sv ifis Ttjvio 
fiiXQokoyiavvfdv ovsiSiovvra xai &fia dl^uoaovTa, fj fiaatkia tov 
ifiov SsanOTfjiv ivrog TSi.y&v avTOvg qnkoipQoavvfig ivsxa xn- 
XstVf fj avTOvg l^co ngog avTov ikd^stv Tfjg aSTijg svsxa aiTiag, 
dkkd TavTa fisv ifioi nai%oyn fiSkkov, fgnj, kiksxTai ^aoTcivfjg 
P. 163 ^ta^^y* ^i^aort^vg Si vfitv fitjvvsi, cog, 6 ifiog ndnnog xai pa-\S 
atksvg vno t&v ifik ngog avTOV SiafiakkovTcov ivax^ig, '^dg 
' fisv avv&ijxag, ag nqog dkkfjkovg Tfjg siq^Vfjg hfsxa sdifitSti, 
Stakvaag, tov noksfiov TOVTOvi xsxivfjxs xaT* ifiov fifjSiv fnjrs 
dSixrjaavTOg , firfvs na^afisfifjxoTOg Tdg avv^^i^xagm xai noXkit 
nokkdxig ifiov Ssrj^ivTog xai ndvra xdko^ xiv^aavtog Sotsm 
fiij kv&fjvai Ttjv sIqijvtjv, ovx ^viax^TO avTog, ifioi Soxstv^ 
dno^kinoiv nQOg ifiag xai ikni%cov, ^aStotg ctv ifii xttTSQyias^ 
adui iv T^ nokifitf Si* vfi&v* insi Si, tog oqZts, ov/ fi avrog 
"BnQoasSoxa ra nqdyfiaTa dnifiij, dkkd xai ijv sl/s nQog vfidg 
i^Sfj psfiaiojg nSQirjQfjfTai iknig^ Siofjuu vfi&v, tov xoivov nav^S 

II. diituOoyra £D. P. pro dinJffavTa. 

anctoritate Ghrelae mot! , ne socium de indiistria contristare videren- 
tur , Lucam intromiserunt lile omnes imperatoris nomine saluie im- 
pcrtit: narrat , dominum suum eorum stuporem admirari , quod cum 
niberno tcmpore ad portas urbis biduo steterit multamque, ut taii 
tcinpcslate , molestiam frigoris pcrtulerit,» i^uila ab eis cura dignatos 
sit. Ideo se nunc ad sordcs istas et inhumanitatem illis exprobrandam 
missum esse et simul rogatum , ut aut imperatorem humaniter intra 
moenia Tocarent , aut ipsi ad illum cadem de causa exirent. Sed liaec, 
inquit, ioco potius ad anlmum relaxandum dizerim; imperator haec 
Tobis signiiicat': avum suum ab obtrectatoribus ad pacis foedera dis- 
Buenda iuductum , hoc bcllum contra se immerentem nec foedus Wo- 
lantem suscepisse. Crebro atque omnibus precibus orasse et ruden- 
tcm omnem movisse , ut ne faceret , nihil profecisse ; quia is , ut 
apparet, ad vos respectum habens, iilqm non difBculter armis vestris 
Tita et fortunis exuturum sese confidat Qnoniam autem conspice- 
rent, rem contra atque is opinaretur, CTenisse etquam de ipsis spem 
finnam concepisset, nanc periisse, obsecrare, ut miseratt Romaaav 



HISTORIARUH I. SX ^65 

Toc rSv VcofiuAoy eK$(nf XetfiivTag, ovm SstvSg vff aXXiihov iLQ. i3a8 
4pduQ0fiivmv dia tov nQksfiov rjfA&v %ov nqoQ dlXiikavg, nifi- 
^ai nqog fiaaikia Ttya Siia^ovra nsfi xwv ivtav&ot nQayfitU 
rav rdXTjd-dg, oXofiai^ Y^Qf ^^ nv&fjrai ra evravdu n^ayfiaxa 
SoJ xB/mQipte, fiakXov V(pfiQBiv xijg nqog ifii OQyijg xai xov 
niXefiov idekijixsiv xaxad^ead^ai, ovxid-^ 6fio{mg &one^ xai n^o* 
wBQOv jdg nqog xov nokefxov ikmiag exoiv* iyd ii nq&xov 
fiiv anqaxxog xa&eiovfiai, fifjSsv xlvwv Soov av avfifiafiev ^qo-- 
yov, emg av 6 ntfiq^sig nQog paifikia ina^vrfyn. xavfiev ad- 

lod^ig 6 fiaaiksvg fiij nQoaSi^rfttu x^v eiQi^v?jv, anxead^at xovC 
nokifxov av is, &6ov avvivioxovyxog , xov nokefiov i^k^tf 
9caxa^iG&ai, naQil^Ofiai vfiVv iy<o niaxeig layvQag ii' o()«oyy.i3i 
Tov fifiisvi fivrjaixaxiiaBiv , u Tt^ vtai xov naQovtog eio^sv al* 
Ticiraxgg ysvia&ai' nokifiov , dkkd naaiv evf4,svcig iiaxedeig ^ 

i5^9^^^^^^ ^i dfjtvfiaxiav nagi^eiv x&v xaxav:" Toiavxa fihf 
nqog avxovg i ^ovxag ix §aaikia>g elne xov viov. ol ii fie^ 
rcunijaavxeg ovtoi^ ini fiixqov , &axe fiovkevaaa&at' iip' eav* 
rav, ndkiv fiexaxaksadfuvo^ , fitj ivvaad^ai fitiiev eJnov mv 
fiaaikevg ngoxakstxcu nqal^au x6,xe yaQ ixetvov eigxfjv no^D . 

ao^y ii^aad-ai navtekcig l^o» xqgQov * avxoi xe ovx il^skeiaov»^ 
xai fidxfi iiaxfid-fjvai nqog avxov. el ydq efAslXov , xfj nQO» 
reQoia dvafia xig aixov ikd-etv 17 iUa/17 avv^g>dyi* av ii xig 
avxotg inifi, dfivvovvxai dvayxaiofg dno x£v xetxfov. xo ye 
fifpf eigBv^dvxiav Ttfog paatkia dnoaxstkai xov dnayyekovvxa 

• «. ffi6»y scripsi pro ^fitSy^ idemqoe legit Intpr. 

rem publicam, qnae propter mutuum avi et nepotis bellum slc a se- 
met ipsa dilaceretur » aliquem mittant , senem vere edocturum, quo 
pacto se res>^hic liabeant. Sperare enim, si cognoverit, quo infeli- 
citatis illae devenerinty parcius irasciturum, amissaque praeterita 
fiducia^ bellum valere iufsurum: se interim, quamdiu sibi cum illis 
convenerity donec nimirum nuntius redierit, nihil inceptunim. Si 
imperator pacem non admiaerit, Martem invadendum: si, divino ap- 
probante numine, bello abstinere voluerit^ se 6dem illis iureittrando 
obstrictnrnm, in neminem , tametsi armorum istorum auctorem maxi'- 
nram, olTensum iniuriarumque memorem animum gesturum : sed iis 
oblivione sepultis, universis secnritatem donaturum. Haec Lucas: 
quem duces paulisper submotum^ ut sententias conferrent, revocant: 
aiunt, ^ibil penitus horum, ad quae imperator hortetur ac provo- 
cet , praestare posse. Nam ipsum intra moenia recipere haud tem- 
pestivum esae , ad pugnam vero cum illo miscendam non exitnros : 
quod si libuisset, heri statim ac veuisset facturos fuisse: si oppu- 
gnentur, de moenibus necessario se defensuros. Legare autem qnem- 
piam Byzantium, qui de his rebus imperatorem doceat, indecens 
~''^ * Wam oam tabditi •inty et nnnc qoae ille imperttverit oeie 



266 CAMTACUZENI 

k.C.iMnsQi TcSv hravM nQoyfidTmv od nqoa^xuv airoHg» ^no^ 
X^iiQioi yaQ ovTi^ fiaaiUcog, vvv tb a nQoaevax9ri<fav not$^ 
xat iig Tointmt aTTa av Ta nQotygJiaxa xai o xaiQog iffifyit- 
Tat nQa%ftv* adT^ ii i^etvat a fiovXovro xai vo/ti^ot Xvai^ 
Tclovvra lai;T^ Tavta xai noiBtv. Totaina ftkv ol tov nQsS 
cfivriQOv ficujiXiwg an&CQ^vavto <nQaTfffoL inei ii 6 Aov- 
xdg iXd-cav dni^yystXe Tavra Tf^ vitff fiaatXst^ avvayaymv rovg 
P.iMffy TiXst ndvTagj ifiovXeveTO o,r£ iiot notetv avrovg. avve^ 
fiovXevs Ss ftiyag SofiioTtxog dvayc^Q^tVf xai fi^ novetv ei^ 
xtj xai fiOTfpf, Tciv is6vT09V nQdrtovTag oviiv. ovre yaQ av-io 
Tovg 0eQag Svvatov naQaaT^aaaSut Tetx^fiaxi'a* ^ Te evSov 
ofia aTQotijyotg noXtOQXOVftivtj aTQaTtd ovi* dv avToi aQVfi- 
9etev TO fiij ovx ix naQcmiS^ec^g ToXfiijaat av note eig /f^o^ 
ovrol^ iivau xaitot ye einot Ttg dv, cd^ ov X9V ntoTevet» 
Totg tAv noXefjUa^v Xoyotg dei Tdvavria Xeyovtcsv av itavo-iS 
wvtat nQaTtetv * eyd ii ix twv nQayfuhatv avtciv, dXX' odx 
il^ iv ixetvot Xiyovat^ atoxd^Ofiat noXtOQxetadut fiaXXav ^ 
'Bftdxead^at ^fitv atQovfiivovg. ote Toiwv ovTe fiicf eXetv ai^ 
rovc iy/mQet TetxiJQetg ovTag, ovte fifjxovfi Ttvt xai aTQaTfj- 
yia T&v Teixciv dnoari^aavtag dvayxdaat fjidxeadat rjfitv, otJxao 
dvceyxatov evtavd^a rdy Te ;|f(»dyoy naQavaXiaxetv iv ip noy 
ieovTcov e^iatat rt nQal^at, xai Tijv atQaTtdv dvoviftotg xara-' 
Teivetv novotg» dXX* dnayayovtag ivtevdev, onov Tciv irurfj* 
ieicov T^v dnoxofitirjv e^ovat Q^iav crtQaToneievaaf sid' 
il^^g a doxet XvatTeXitv ix t&v naQOvrav nQoxtetv. TOtavtaiS 
Tov fieydXov iofieatixov ^ovXevaafiivov , S ^Te fiaatXevg t^ 

4- ih conreaLi pro t€, 

exscqui: et in pofteruni quaecnnque res tempusqne suaserint trans- 
acttiros. Licitum esse ipsi facere quae relit quaeaue sibi fructDOsa 
putayerit. Haec duces imperatoris senioris responaerunt. Quibus e 
Luca perceptis, iunior proceres suos coegit omnes, et quid agendom 
in consultatione posuit. Magni domestici consilium foit, receden- 
dum et cum nullum operae pretium consequerentur , non esse tfcne- 
re frustraqne laborandum : neque enim Pheras expugnaturos , et ob^ 
sessos miiites cum ducibns nec ipsos inficiaturos, nunquam se directa 
acie nobiscum ausuros congredi. At enim , obiiciet quispiam , non 
est habenda fides verbis bostium, qui semper iis contrarta loquun* 
tur, quae facere macbinantur. Ego vero ex re ipsa, non ex verbis 
eorum coniecturam capio, illos obsideri maile, quam aequo se campo 
credere. Igitur quando neque vi capi possunt, intra muros deliten- 
tes, ueque ulta macbina aut strategemale ab iis divelU et ad proe* 
lium cogi, nihii necesse est, tempus bonis rebus eCBcinndis cooubo* 
dum bic maie perdere exercitamque infnigifcris defiitigare moleatiis: 



HISTORIARUH I. 53. ^67 

fiovX^v tnfjvek nai 01 iv riXti^ awejutf/tjip^oifro nanBq. Kii/A.Ci3a8 
avwn^i^aweg ixsl^sv, ioTQavonciewavTO ndXiv iv 2UxvaQ 
h ^fiifaig ivaiv. 

vy» ^v TovroiQ ii rtSv Ttfayfiarmv ovrw, ^xbv hc Bsa^ 

igaXovixfig mg paaiXia 6 OiXofifiaTfig ino t£v iiuZ rd fiaatXi-' 

»g rot; viov nQarTOvtmv mfiq>&sig, ro t8 aXXa dnayyiXXav 

wg €x,^L xaXcig, xai mg, $1 vvv dfixoiTO, avv odisvi noQaX^y.iZ^ 

^fuvog novff Tfjv noXiv» insi ii ijtvdsTO fiaatXsvg, rd rcD 

ax^og^OQa t£v l^mfov xai Tag dnoaxivdg xai aT^aTimciv oao$ 

iofiij evnoQOvv tnnmv evQoiaTWv xai ra noXifiia dyadwv xa- 

TuXiXoinsv dnoXte%dfuvog iv Zi/va Sfia J%afinXdxmi t^ 

ficydX^ naniff xcU naiv eTifOig oXiyoig» avTog i* afia io^ 

iUOTixif T^ fuydXtp xai Totg Xoinoli ^yBftoai t^v dnoXex^i^ 

aaiv aTQaTidv naQaXafidv , siol^ ini /Ifdfiav mg noXiOQxip- 

iSacw dniivcum inei ii ineyivero 17 vvl^ , dvaaTqixjfag dip* ^g 

enoQevero oiov, ^Xavvev ini GeaaaXovixfjv itd STQVfiovog, 

xai itafidg tov Tiorafiov, xard to MaffidQiov nQOaayoQevofie" 

vovMiXQOv ixiXevas t^v arQaTiav vvxetv dvaTiavXfig xarapdv^ 

xag dno twv Inncofv. dvanavadfievot ii etxovTO ndXiV t^( 

aoavi^^ oiov , xai TtfV Tk intovaav xai Ttfv vvxra TifV fur^^AfS 

avTtjv oievaavreg, afjta %(( xond Tjflf TQiTffv ^aav iv XoQTai" 

Tov. T^ nQOTeQoif ii avt^g V^M ^^ '^^ QeaaaXovixvfg i^ 

^et, ag fiaatXevg viog T6,Te Zi^va eXXe nQoaxoaQiiaav, xat 

eig OeQag iX&dv, Trjv ix Tfjg eaniQog aTQaTtdv ilfu» TQtpa^ 

a4« ianiqas £D. P. pro laniqay. 

sed hinc eo abducere, ubi yictus commodiUs: ttim deinde, quae pro 
tcmpore utilia yidebuntur, ea conficere. Laudat cousilium impera* 
tor et nobilitai consentit Inde Zichnam duobus diebus redeunt. 

53. In hoc statu res erant, cum Thessalonica adest Philomma- 
tes, allegatu eorum, qui illic partes imperatorls tuebantur. Is et 
alia bono we Ibco et, si modo ▼eniret, urbem nullo labore oocu- 
paturnm nuntiabat. Itaque dossuaria inmenta et impedimenta cum 
mllitibus ,. quibus non essent equi- valentes et bellatores , secemit et 
Zichnae cum Zamplacone magno pappia alilsqne praeterea paucis re- 
linquit; ipse cum magno domestico et ducibus reliquis selectoque 
milite Dramam eius obsidendae yisus est proficisci. Sed nocte ipsa 
viam relegens, per Stiymonem Thessalonicam petiity transitoque nu- 
mine, iuzta Marmarium (oppicli nomen est) exercitui ab equis descen- 
dere paulumque requiescere praecepit. Ubi requiererunt , rursum 
coeptp instantes itineri, sequentique die acnocte pergentes, tertia 
luce diluculo Chortaeti fuerunt. Pridie aittem rumor per Thossalo- 
nicam distulerat, impcratorem iuniorem et Zichnam se dedentem re- 
cepUse» et Pheras cum adventasset, occideutales copias, cum Tri» 



368 CANTACUZENI 

A. C.iSaSAorg ro^ avfifii/q^ fyxarinXciaev Ivtog xuxWy iiriSi Artfh 
q)^dkfi9Jaav Svvfidirtaq' dvajC,Bv%aq ii naXiy tlq ZJxya^ xin 
re nagaxoificifievov ^Anoxavxov xai l^kil^iov rov nalaioXi-. 
yov ninofig)$v ivravdu^ nQoq^aaiv f^iy, mg ngog rov intr^o- 

Bnsvorra QsaoaXovixfjg fiiyaiv OTQaroneiaQX^^ ^oy Xovfivoi6 
xai rov fifpr^onoXtrfjv iianQeafievaofiivovg* * rfi i* dXfjd^eia, 

, TOT^ ra avr&v n^arravah xqv(pa iiaXel^fiivovg xai Sfia xar 
raaxonevaofrag, el QeaaaXovixffv vnayayiadut ivvarov* ndtQa 
fiev . ovv rfjg (p^fifjg rotavra ite&fvXXeiro * TioXXd ii dveQev- 
vffaag S Xovfivog Sare roy anaYyetliavxa rd rotavra «lcv-io 
^etVf ovx ^ivvij&fj^ ofto»g ii iioxei XvaireXetv avr^9 re xat 
fifjrQonoX/rfj , eig rtjv vareQaiav eig Xoqrairov rov ftfjrQono- 
XArffv iXdovra , roif re IlaXatoXayov ^jiXil^tov xai rov naQa- 
xotfioifuvov rtfv ^jin6xavxov , eXye dXfidij rd ne^i avrSv iia- 

Q&QvXXfi^ivra eifj , dg fiaaiXia dvaarQig>et>v xeXevety, tog oviS 
avyxofQfjd^fjaofiivfjg avrotg rijg eig QeaaaXovixfjv eiaoiov. u 
i' dnetdotev xai pid^otvTO rijv aipt$tv, ngoaveupwvet^ avrotg, 
iig etQX^^i^ovrat intpovXevovreg avrotg xai fiovXofisvot Bea" 
aaXovixTfV dnoarrjaak fiaatXiofg» rotavra ol fiiv neqi rm 
dxovad^vrwv i^ovXevaavro ngdrreiv. afia ii i(f eig rfftnxi 
intovaav 6 ftfjrQOnoXtrfjg fiiv xard fo avvdijfta n/y eig Xoq- 
reurov ^ei • 6 ii ye Xovfivog Sfta rotg dfiqn' airov rJjg n^oa- 
ayogevofiivrjg r&v ^Aamfidrofv nvXfjg il^eXdwv, o,ri av dno- 
fiaifj tararo dnoaxonciv, xai ^ noXig naaa fieriwQog nfog 

j^rdg yrjfiag fjv* rotg fiivroi ioxovai rd fiaatXitog rov viov^S 

balornm subsidlo intra miiros conclusisse, quae ne aspectnm qai- 
dem elus sustinuissent ; reversum Zichnam, Apocaucbum a cubicu- 
lis et Alcxium Palaeologum eo misisse» in speciem quidem , nt ad 
praefectum Thessalonicae Chumnum magnum stratopedarcham et me- 
tropolitanum legatos; re ipsa, ut cum suarum partium stndiosis 
clandestinnm sererent colioquium simulque specularentur , possetae 
aub ditionem subiungi civitas. Haec quidem fama disseminabatari 
cnius auctorem Chumnus^ tametsi multa jnquisitione adhibitia, in- 
Tenire non potuiL Nihiio minus ex re sua et metropolitani fotunini 
censuity si iile postero die Chortaetum profectns, Alexium Palaeo- 
logum et Apocauchum, si yerus esset dissipatas rumor, ad impera- 
torem retrocedere hortaretur: non enim Thessaionicam admissumirl 
Si refragantcs eo summa vi contenderent, praediceret, tamqaam in- 
aidiatores et urbem aib imperatore avertere studentes , in carcerem 
tradendos. Haec iiii super auditis facere in animum induxerunC» Die 
aitero , sole recenti , metropolitanus ex condicto riam Chortaetum 
Tcrsus arripuit; Chumnus cum comitatu sno porta , quae Aaomatoa 
Tocatnr, egressus, rcrum evcntum observabat Ac tota urbs a fama 
peadebaft» Geteium iis , qui ab Impemtore Tidebantor •uOf iadieluffl 



HISTORIARUH I. 53. 2^69 

17 otxoi iiaxq{^Biv f ij ntQfi xal onXcov nQoUvat >fco()iV* rora 
Ss xal avToi, inBi navraxod^ ra paaiXdcog iu&QvXXstro , 
ini xm r€ix^^ '^^Q avrijg nvXrjg dvfXd^oyrBg avonXoi ttjv S^- 
5§aaiv mqiifiBVOv vHv nQoyfidrwv. 6 fiivroi fiTprQOnoXAtjg 
inei iyyvg iyiv^jo XoQrairov , dngoaioxiJTmg ivrvx^ov rt^ 
viif fi^aiXet, il^eninXfjxro t$ xai rfjg d(pi%io>g xarB[iifiq)BT9 
xfjv dxaiQiav, n^oaayo^siovrog i^ avrov fiaaiXicog , avrog 
n^og rov ix rov al<pvi5iov xivivvov &OQvPfjd'€ig , fijjii dvri" 

lon^oaemdv , ijXavvev mg elxe rdxovg nQog rijv noXiv, rrjv 
€(poiov fifivvamv ^a^jiXimg. etnero i* avrtf xeti 6 fiaaiXevgVAGb 
avvTOvmre^ov fiaiiXmv. ol ii rd avrov nQdrrovreg rotg 
feix^atv igfearmreg, inei dnb rmv afjfiaimv eyvmaav paaiXiaY^i^l 
n^oaeXavveiv , dvadagai^aavreg iniridevTai rotg e§p} rmv nv^ 

iShSv, Xidotg fidXXovreg dno rmv reixmv oi ii , rmv re no» 
Xsfumv e^md-ev intovrmv , rmv re evio&ev tpaveQmg ixnoXefim-- 
^ivTmv, ovx exovreg o^rt XQ^^^'^^^» eviov fiiv elafjXdvv rmv 
feix^y xai dnixXeiaav rdg nvXag * fi^ ivvdfievoi ii dvTixBiv 
n^og TOi)^ pdXXovrag dno voit reixovg, iTQdnfjaav etg q>vyj]v 

20xai Tfjv dxQonoXiv xaTiayov iX&ovreg cog dfjivvovfievoi ixetdevm 
^QX^ '^ ^vTfjg Avl^txog remQyiog ix BegQoiag* oi ii dnbu 
TQv xei^ovg xareX&ovTeg xai xdg nvXag dvoi^avreg, etaeii^ 
^aiTO fidaiXicu dfia is xai fj noXig naaa nQoaeri^eTO r<o vi(p 
paaiXet, xai ^and^ovro iX96vTeg navifjfieu PaaiXevg ii fiif 

aSttffo Oegmv eig rijv dxQonoXiv arQatevfjLa iXdov ivadXmrov 

erat^ neve armis, neve equis nterentar, sed aat intra parietes se 
continerent , aut sine equis ac sine armis in pubiicum prodirent. 
Qui et ipsi, quandoquidem adventus imperatoris omnium sermoni- 
bus celebrabatur , m^iris portae iam dictae conscensis, rerum exitum 
inermes eupectabant. Metropolita ut Ciiortaeto propinquavit, im- 
proviso in imperalorem incidens, obstupnit et intempcstivam profe- 
ctionem snam incusavit. 9alutatus ab imperatore, ipse repentino 
periculo exterritus nihilque respondens, quam celeritcr potuit, se 
proripuit, eius ad urbem accessum nuntiaturus. Sequebatur con* 
tentiore gressu imperator : cuius fautores in muris astantes , post- 
qnam e vexiliis ipsum adequitare didicerunt, sumpta audacia, in 
eos, qui extra portam erant, lapidationem faciebant li hostibus foris 
ingroentibus, et qui intus erant aperte infestis, ncscientes quid age- 
rent , iutto se recipiunt , portas occludunt £t quia de muro saxa 
iacieniibus resislere nequibant, in fugam conversi, arcem, ut inde 
se defensuri , occupant Arci 6e6rgius Lyzicus praeerat Qui in 
moenibos stabant descendere , portas recludere , imperatorem reci'* 
pere, et nrbs simul nniversa in eius .potcstatcm abire; populus tur* 
naUm ad enin salutandum accarrere. lile veritus, ue Fheris sum- 



27^ CANTACUZENI 

A.C. iSaSrf^ nQo^ flaaiXioDg rov noXdfiov^ slg Xofovg nariaTfjffap roS; 
avfinoXiOQxovfiivoig» xai uiv^ixro fikv r^ r^^ dxqonoXBtog a^- 
XOVTi ovx B(paaav n€ql rijg aq>€iiqag naxqiiog fiovXevetv avy- 
yjta^fjaeiVj eriqag ovxa noXstog noXirijv, ov, fiaatXst n^oa-- 
XOiQfiaaafig Bs^Qoiag, 61 avyyeveig, av ri xal nQoaxQOvaji ,5 
il^aiT/jaoviar rotg S' aXXoig ov iixatov elvai eXeyov ovie Xv^ 
aiTcXig, Tijg aXXtjg andarig noXstog nQoaym^Tiawsrig fiaaiXct, 
avTOvg avTiaraa^ai xat noXsfuVv. ovtb yaq ' ivvjjaovrai sav" 
T>TOvg TS xai T?jv axQav nsQiamaai fiovoi ivaneiXii/nfiiroi , 
t£v t€ ix OsQWV xara avjxfiaxiav dq^iyfiivwv ^miiniveov ,10 
xai ovx av krifffov ToXfjLtjaovrmv iXdttv. ,^ rs fiaaiXiwg <rr^a- 
TM noXX^ re xai dl^iofia/og, xai nqoairt naaa ^ noXig 
Ttavififisi ngoaxad-^fiBvoi ixnoXioqx^aovaiv ^fiag. el ik xai 
dvTiaxstv ivvfiaofuda nQog iXiyav, dfiq^oriQOD^ev ^fifucoao- 
fiedu» av T€ yaq vixHfisv, q>iXovg xai rovg otxBiotarov^ dno^ii 
XTBvovfiBV, av TS fJTTcifisda, dvayxfi dnodvijaxsiv. a i^ dnavra 
* ov nqog fifimv. st fisv ovv xat vfitv ravra avvioxst* st i* ovv, 
dXX' ^fistg ys fjfiag rs avrovg xai rijv dxQonoXiv syxsiQiaofUv 
fiaaiXst." ol fisv ovv roiavra slnov* jM^ixog ii xai oaoi ^aav 
P. iCSr^) nQsapvriQtp nQoaxsifisvoi fiaatXst^ovx sxovrsg o,ti Jpaorcu-20 
Bv , afia rotg alXoig dfiviiariav atri^aavrsg si rt nQoaxBXQOfi-- 
xaai nQog paaiXia , xai rvxovrsg , naqiioaav r^v dxqonoXiv. 
^ vf. Kai naQsXdtov fiaaiXsvg, xai oaoi tjdav tAv ra 

peratori parum bene Tolebant, sententiis et animitf ab aliis per sedi- 
tionem discrepantes et indncias a inniore imperatore poscentet , illoa 
alios nna secum obsessos allocuti sunt Et Lyzico quidem arcis prae- 
fectOy ut de patria ipsorom statueret, non se permissuros aiebant, 
cum esset civis alterius civitatis , Berrhoeae nimirum , qua ad impe- 
ratorem adiuncta, putabant, si quid ille olfendisset, cognatos eins 
pdfenam depreeaturos. Aljeri factioni dicebant^ nec iustnm e^i^j nec 
utiie, cum reliqua urbs omnis in fidem imperatoris concessisset, ipsos 
obnili et belligerare. Non enim cum simus interclusi , soli et nos et 
arcem servare possumus ; et qui Pheris anxilio Tenerunt «victi sunt, 
et alii venire non audebunt Copiae imperatoris magnae et bellicosae , 
praeterea totus populus assidebunt et expugnabunt nos. Atque nt 
aliquamdiu resistamus, utrinque tamen piectemur. Sive enim vinca- 
mus , amicos et propinquissimos interimemus , sive yincamnr , mori* 
endom erit necessario; quae omnia a nobis aliena sunt Si itaque 
^ et vobis probatur, ita faciamus ; sin minus, at certe nos cum arce 

• nosmet in manus imper^toris dedemos. Hactenus ilii. Lyzicus autem 
et qui a seniore faciebant , consilii inopes , una cum aliif impunitate 
petita, si quid imperatorem offendiisenty et ea adepta , arcem 
iradiderunt 

54* Ingressoa imperator, adacriptisque adsuot ^otqaot avo 



HISTORIARCM L 5«. ^73 

9v9vg. nai dq fiw&sia ikdxiv, ifiovXsvsro fiieta Ttiv iv riX^t, 
mv TB dq>t!yfiivmv cvv avt^ nai ot ^aav iv Bsacakovixrj , 
oxoi xri '^Q^^c&UL, htBiSii ra nfdyfiara ^vdyxa^ov fiff ^q€^ 
SfAtiv. Oi fiiv ovv aXXoi> ndvT$g slg Bi^oiav ifiovXBvovto ih^ 
9tiv, i fityaq ii iofiiarixog Bi^QOiav fiiv SX/Bysv ifv, eig 
ESeaoav ii iXMv, xdnLstdev sig Kaarofiav* nfoairt&Bi Si xai 
vigair/ag, Xiymv, mg ,Jo, rc iBanonig ^hifjujT(fiog xai hta^^ 
Xog MavOfidxog nai 6 ^Faiovk Tiaadxtog rdg yvvatxag xai 

tomTSag ^omc iy ^Eisaa^voSg, sixog ndaji anovifj j^Qijaaa&ai G 
xai fifi/avj^ mars xaraaxBtv avrd, afia fiiv xai rwv yvvaixwvW, i35 
Svexa xai rixvmv) ofta i*, ori fuxgov re ov ro noXtafia xai 
xa^fov dno rs T«f/cSy xai rSjg rov rinov xaraaxtevijg, ^dS^ 
6v iariv slg g>vXax^Vm xav ^fddaoHnv o«;ro nQoxaraaxctv, Ste^ 

i5^v|«roi fiiv ovi* ovrm ro fi^ aXwvcu naq* V/^^^9 na^il^Bt ii 
noXXiiv rijv ivaxiQBtav xai r^v rftfi^v xai roy novov iv r^ 
noXiOQxsikt&ai, idv ii vvv na^aysvoifiB&a ijfielg, oi avrodt 
iwarciraroi xai rovg aXXovg ayovrBg xai q>ifovrsg oX av fiov- 
Xmvrai, ix noXXov n^oaxsifABvoi ifioi, ^ara noQaiwaovai 

aoTO noXsafia ^fiPv* fiaXhov ii xai nfiv ^fidg ^tp ixet, av fia^B 
atXimg re nfoardyfuma xai y^dfifAara iftd nfog avrovg ^£^(>, 
Ix ffayro; rponov cnovidaovat rd xeXBvofieva notetv. x&v ng 
xai rmv siftiftivmv d(pixipiai nqog aviovg , ovx av $Iaii^mv* 
TM. Kaaro(ft'ag ik xcu a^rijg ix^^fmrartig ovatig itd ro navra^ 

I. nQtitt6vTtov egregie tupplevit ED.P. » quod excidisae apparet 
ob siffillitudinem Yicini ▼ocabuli. 

/ capiebant, mox abiit et in palatlo cum primoribus, quos f ecum adduxe* 
rat qaique TbeMalonicae erant, qup potissimum iret consQltayit, quaQ- 
do rea cogeret non quiescere. Omnes Berrbocam eundum auadebant. 
Magnua domesticns Berrboeam omittendam, Edessam et inde CaitO' 
riam Iter dirig^ndum cec^ebat, causis adiunctis, nempe, Demetrium 
dospotam et Monomacbum praefectum et Raulem Isaacium babere 
Edei aae nxore« tuat cum liberisy esseque consentaneum, ut omni studio 
conatuqoe adbibito et horum causa eam subigerent ; et quia cnm sit 
parrum oppidum, natura et operibus firmum, facile contra bostem de- 
fendi posse. £t quamvis eam illi praeoccuparint, ne sic quidem effu^* 
gitaram , qnin ab ipsis recipiatur: multks tamen in eins obsidione 
diffievltates ac labores et diu subeundos fore. Si vero nunc adve^ 
nerimns, inquit, qui illic sunt, auctoritate principes plebeiosque ac 
tenuiores Tersant quo lubet , cum iam pridem sint ia amicis meisy 
promptissime oppidulum tradeqt. Immo yero etiam antequam eo yene- 
rimns, si imperatoris mandata cnm iitteris meis acceperint, omnl 
ratione lis parere enitentur: et^i quis de praedictis ducibus ad eos 
«cceaaerit» eom haud intromittent Caatofiam antem et ipsam, propter 

Caittacuzeniis. i8 



274 



CANrACUZfiNI 



A.C. i^3S/6^£v TngutXvieadw r^ X/fiVfi^ o joS ftfamfimmaQ/om fof»* 

fi^og "AyysXog UQX^^f ^V ^^^/ rs Sjrytara n^oa^i xofo 

ydvog xaf noXk^ ifioi ^7^ tvvoiav xai rip^ eJuBt^iay Ofsl» 

kei, ixdi^stf/afiivtp rs adrov xcti ra noXifjiimiiiaiayri* xai 

tia r^p TCQog ifii ipiXiav QfOra nQmrofisarta^iW av n^ojfvtuS 

rov XTjisartjv, xai ^fiSv rt^v noXiv nafaioiij* ravra ii tifttv xo- 

raaxovatv, avroxXTjrot nQoa/m^^aovatv ol BsffouSreur ioxm 

P- 169 /<0i ii , avrovq xai npiv ravra sig nifog ^xhv iig r^ iars^ 

^aiav ij xai r^tnjv TjfiiQav av iX^tv Tiofaiwaovrag r^y ao- 

XtVm*' rotavra rov ftsyaXov iofttartxov fiovXsvaaftivov , o, rcio 

fictatXevg avvid-ero eudvg^ xai oi aXXot avvsne^rffpil^ovro inai^ 

viaavreg rrfv fiovX^v , xdi ixBxvQtoro r^v ini ^lEiBaaav iivau 

avrixa re ngoardyftarU fiaatXitog xai rov ftsydXov iofiBarntov 

ygdfifiara iid ra/vi^Ofjitov inniwv nQog rs^lBiisaaav inift^ 

q>d^rfaav xai Kaaroqiav, xai ^AyyeXog fihf S Kaaroqiag imr^tS 

nogtv&vg rijv noXtv six^ ^'^ q>QOv^ag, tig fiaatX^ r^ vitf, 

BBrav dffixffrat, naQaioiamv» oi i' M^ ^Ei^Pap ivvaroi , oi ra 

*'u4yyeXot PaiinOQOt inixixXfffiivoi , rfctlg ovrig aieXfoi, xai 

i Adaxa^tg, inei rd n^oardyfimra ii£^vro fiaaiXimg, /tciT^c- 

' ftfav notfjadfievot dvafioX^v, inei xai i i^ftog ^^Eieaa^vmv r^g^o 

avrtSv H^i^^rffro yvcifiijg, njv re fiaaiXiaaav ri^v Afift^r^ov 

rov ieanorov yafierijv xai rtjv indQX^ ^^ Mavoftdxov xai 

r^v^PaovX ne^tdgtaav iv oixiatg, uai iqfvXarrov nefiar^at^ 

f«g g>QOvfdv^ fierd fitXQOv ii ol aviqeg uvrAv iXdivreg, hui 

evQtaxov ^isaa^vovg re avrAv dqtearfixirag xai fi^/AE/aa^iS 

a5. tlQxMaag corr» N. pro ^x^U^"^ idemque lcgit Tntpr. 

lacum, quo cingitur, mnnitissimam , Angelus protoYestiarii gener pio- 
curat; qui milii et cognatione propinquissimus est» et ut educatorl 
ac magistro suo in re bcllica gratiam obedientiamqne non Tulgareat 
dcbet: ac propter nccessitudincm mutuam protOTestiarium qQamTis 
Bocerum facillimc desercnsy nobis oppidum uedet. Cum ista obtinu- 
erimu9, Berrhoeitae ultro se dedcnt: quos etiam, priusquam baecper- 
agdulur, cras aut perendie urbem suam traditum venturos ejListiao» 
Huic consilio subscripsit statim imperator, aliique id. ipsum laudantea 
approbarunt lamque fixum ac ratum erat Edessam petcre, et iUico 
tam ipsius imperatoris mandata, quam magni .domestici iitteijae |>cr 
citatissimos equites eo et aimol Castoriam mittebantur. Atqne Ange- 
lus quidem Castoriae praefectos mox orbl custodes adbibnit : utpoie 
imperatori adTentanti deditionem facturua. -Qui Edesaae potcntia 
eminebant , Angeli Rhadipori oognominati , fratres trigemini , el L«- 
' tcaris, acceptis mandatis, citra procrastinationem , quod et popaloc 

Edessenus ab eorum nutu auctoritateque pendebat* uxores triwn 
conuDy qiMM aupra nomliuiTijBns , i)pMrain aediboa ciroiuBaGripacnail 



HISrTORIARGM I. S«. ^7^ 

To^ pfyaJ^tag, TQan&ftsvoi Sfevftnf ngdg roi^ a^x9^^ tAp Igi A.C.i3'iS 

PuXmK tig ya^ inv&WTO ht iy OeQaSt; prtig,*fig fiaaiXfvg 

xifv nqbg SeaeaXovfxffv tpi^imaa» irfdmf, ijkmaav fiiv ovS'(i 

hii fuxQov avT^T^if noXiv TtQOax^^^iv , aagfaXeilxg Si ^c- 

ixa rov^ TQiaxoawvg Snifol/ar »g t^v dx^onoUv xad^^oxra^^ 

htii i hvMovTO tig 17 Te Oiaaalovixfj nQOaex^^Qfjae paaiXa, 

xai cl TQUcxoaioi, ol fihf ^nidavov, ol i' i^wyqffiriadv vno 

TiSv Paa$XmSv , naaav iXntia amTTj^fag ^iff TtSQtaiQed-ivTig^ 

nQtv ixnvoTa Toig naat yBvia^at ra avfipdrra, T^if OTQariav 

loSaii ^ divaXapivrsg , nfoax^ftaTt ftiv jfiaav log ini QBOdaXo^ 

vtittiVj i»g ovnto iaXtontvtav nsQtnoti^aovTig , tva fiij itmoiiv 

htktnivTBg OsQag nai rdg aXXag t^4 Maksiovt'ag noXstg tpsv^ 

fit»* TJj i* dX?fdtt'a, tog hctktnog x^QV^f^^^Q ol av at tb yv^j} 

vaGtsg Mai rd Tixva jj. insi H S^iXd-ovTBg dno ObqAv uxt^VTO 

wiov oaoi^ TB ht GsaaaXovixfjg avvstnQaTSvovro ovror^, insi 

htvdavTO saXnxviaVf dnotndvtsg avrcoy, ixtoQifatMV nqog ^otav* 

. Xtv xai ci Bs^QOtWTtu rd iv BoifpfOtg nv&iftsvot avftpdvTa^ 

TtxvTd Totg iu SsatmXovt'xrig htoittvy to^ ts .trvtnQaTSvi/jievov y. 135 

avrol^ ^Ttjptoav ^PtofAotiotg tnifdTSVfta Mva&v ififj xcd ivsa^ 

vxriqtaB tfavsQwg. ivTVxivTsg ydq tov nQtOTOfiscntaQ/ov fioaxtj'^ 

fuoat naXkt^j it^TUtaav aiTa, avTov naQivTog xai TtQOasntu'^ 

aav savTotg* intxsiQavvTt ii dvaata^stv ra iiaQntka9iyTa , 

i1.lv BoirivoU \nli^T, vexiit Edessae, quip{ie urbs ista hoc etijtm 
nomen aortita ett; nnde efc in Graecia Sopbiani dicitar Vodena^ 
et in t^bulis Geoigii Chijtococca^ B6isyti. ED. P. Vid,MeIetii 
Geograpli. It. p. 47^« 

etexcobiiacifctinicl^eniiit, Pttnlopost adi^eiii«iit^s lii&Htl, «iliJiEd«<- 
tenos in te insurrexitte tuatque mulieretf concltitet invenittent^ 
. fugam ad Tribalorum principcm fecerunt Nam cum adbuc Pherit 
andistent, imperatorcm ThestaloniCam iter suscepiste, ne miuimum 
quidem in timorem venferant , urj>em se ilii permitturam : ad arcem 
tamen tutiut retinendam trecent^t iliot tubmisemnt. Deinde ubt 
Thettalonicam te tub imperatorit potettatem tubiecitte ^t llldt tre* 
cimtot partim ocdtot, partiin captot iiitellexe^nnti omtii iatn spd 
taldtis depldratay priutquam evulgafentur quacf omnibut contigistentj 
copiit qnantae erant astumptit, timulartidt quiddro, te Thetsalonlcam 
ire, quasi nondum captam attertdri, ne, I^nerit ceteritque Maccdo* 
niae urblbus relietiSy fugam inirci putarentur, ted revera quisqne 
ubi uxor et lib^rl erant abituri. Post^aqdam Phtfrit egrctii , viara 
invaterunt, quotquot Thettalonicentet tub iit militabant, Ufbem 
occupatam retciSceiftet, ab eit ad imperatorem trantfieruut ; idemque 
Berrnoeitae, cognitit quae Edettac contigerantj facere non dtibita- 
runt : et qui tub iliit merebaut Moeti Romanit tubiecti , iifm libere 
novat res audel>ant. Nam eum in magnos protovesliarii gregcs inci- 
dittent , ipto inspcctante, ad usitm aunm ooa abigebanl» QiH ctini 



276 



CAMTACUZian 



A.C.i3aBov (iiv09 oiJx in$t9wo, alXa uoti %w mfMifWfifmP^ minm 
TiM» &ifmtko9T0 %ov titmp, eQyip Mdaxovrsg mg ct /ui; dffo* 
n(ffj, ;t^(>if(TOiT£^ xai xar' airov* i) %e Xout^ anaaa irrpa. 
P.170rea xai oi hc wp hntB^im nokem naffirre^ ivvwroi, rwr 
PaaiXitoq nQoyfuirmp i^i^ favsfwv y$yevfffUvmv , ikXinov-S 
reg rovg arparfffovg, ndvreg ^Xdov mg aiJrovm ieiaag ii 
npiorofieariaftog elg 'AxQ^ia iX^etv, (htet yoQ ^v xoraM- 
fievog rtjv yvvalka xcU, ra rixva,) tte xoro fiaaiXimg afia 
r^ ar^arevfiOTi i/ti^et, afia ieanirji xai toI^ Xoinoig, elg 
nevrrixovra xai exarov ovreg, ixmQi^av nffog K^aXffV Torio 
a^X^a rmv TQifiaXwv. OegaXoi ii, oaoi ^aa» ix BvJ^av^ 
riov ieanirfj xai rof^ aXXoig enoftevoi arfartffoig, inei iXel" 
'Bnovro ixet dvaxmfovvrwv, ndvra avaxovreg, rd ovra fiiv it>^ 
^pnetaav avrotg, avraifg ii vno ieaftotg ^yayov mg fiaaiktam 
fiaaiXevg ii htei iHioxro r^v hti ^Eieaaav Uvai, SS/elrii 
9tov BeaaaXovAajg, ievre^atog ^Xdev elg avrdm oi ^Eieaatp^ 
ii il^eXdivreg nwiijfiei, n^oaexvvtjadv re paatXia xai ro no- 
Xutfia Ttafiioaav. ra f*iv oiv aXXa fj adr^ iioxei ittfxei o 
PaaiXevg* Saa ii ijv avr69t ;|rp^^ara ieanatrj xai roXg oX- 
Xotg arQartffotg, a fiiv av rj tiia rol^ ywcul^, ravr' ix^iyw 
TtQoairal^ev adrdg, xai fUfjiiva ditxetv, & i' av ^ rAv ar. 
iqwv, air^ fAtjw&tjvat, »; av aiirdg itayv^ neqi avrmv. ei 
fiiv ovv aXXat ra tiia fiefitfvvxeaav xai rd rmv dviqmv, /Ja- 
CaiXiaaa ii ^ rov ieanorov yafier^, ieiaaaa fi^ ro x9Vf'^^ 
dtfatqed-eifi , iXtya fiiv ix rmv ivivrmv inoAiae yavefd , rd^ 

npU lecnperare conienderet» non modo non cetsemnt, ted coidam pne* 
terea eius caloni eqnum tarcinarium abstulerunt; iacto monentes, ni 
boni consuieret, se illum quoque iuYasuros. Rciiqua insuper copia^ 
quique ex occidentalibus oppidis opuleati et illustres aderant, forlona 
imperaloris iam conspicuay uniTcrsiy desertis ducibus, ad eius raiio- 
nes se adinngebant. ProtoTestiarius formidans Acbridcm ire, ubi 
uxorem cum prolibns deposoerat» quando exercitum adversus impC' 
ratorem ducebat , item despota ceterique ad Cralem Trlbalorum prin- 
cipem disccsseruntj - numero quinquaginta supra centum. Plieraei 
autem quicunque BysEantlo despotam aliosque duees secuti fuerant, 
cum ab aliis ibi abeontibqs oesererentur , compreliensit omnib^s 
ac detpoliatis , ad imperatorem eos in yinculis adduxerunt \ qui Thea- 
saionica egressus, postridie, ut decreverat , Edeuam Tenit; coi extra 
portam obnam procedentes incolae eumque adorantes, orbem dedi- 
derunt. Ac cetera quidem qua iiii ratione coUibitum est» instituit: 
de rebut autem despotae et ducum ceterorum, quae essent oxorum 
propriae, eas iilis citra inioriam dimitti iossit: quae autem ▼irorora, 
ad sereferriy ot de iis ipse decemereL AUae igitor omnia, regina 
despotao co^iux Tcriia^ nc pri?aDetuc> pauca de tiimma liidicarit» 



HISTORIARCH 1. 55. ^77 

4h>y yv a;|f^ft xiUffoS* insixa ^mQHf^hToq xov fiomxoS fierd 
'XQifW Tiva im rmw intrQonworTm hf ixs/yoig rotg ;t^/- 
Oig, akXots aJiXa dt^j^ndad^* inei ii dvfjvix^Ti r^ Paati$t 
STUQt rm xnf^drmv, rd rs iSia xai Ta rcSy dvigwv nfoai- 
Tal§ev i fictaiXsvg sx^iy rdg ywaGtag, eS; dv sxoisif xai rotg 
dpifdtti x^^^^ ini rijg IS^g' adtdg Si i» BoSi/mv dx9-^'' 
Tcu slg OsaaaXovikfiv , xdxst^sp sig Jiivfiirsixov , W ixstD 
cvpiuiyoisv tfj fiaatX/ii. xai inXijQOvro ra xsxsXsvafiiva» 
lo vi. Elg r^ iatsfa/ap ii dndf ag i| 'Siiaoffg, ^X9sv 
sig Kaaroqiaiv • xai slasi£%aro avrov S ravnig inttfonsvmv 
^AyysXog x^9^^$ ^ na^iiwxs t^v noUv. ^v yd^ i^ xaiP. 171 
'nfotS(fov r^ atfi^tv nQOaisxoftsvog a^irov, s% otov nffog ai^\. 137 
rSp ix QsaaaXovtxfig ngoardyfiatd rs ixsivov xai rov fisyd- 
iShw iofiSar/xov ypdfifiara inifitp&fi, xai rifv noXiv slx^v iv 
fwXiixfj Svixa aitov. fisra^ ii tifv n(f6g KaatOQtav oisvw 
Siiv, riv rs BofjaiXav twv Mvasiv isanortjv xai Bffviwiov 
xiv fiiya» iffovyydQiW xai TB§0r(foxov Toy fiiya» itaiifsid(f' 
Xffv Sfia iiaxtXiotg innsvai atfatisoraig dnoXslidfiSvog , t^v 

i^nQog ^Ax^iict ixiXsvasv livai, st ncog iwffistsv rov n(f€orofis^ 
OTidffiov g^daavrsg ns^sX^sHf slg air^v. xai fiaiiaavtag 
ovytovmg, insi ngorsQalf ^X9ov, siaeiS^vro avtovg oi AxQt^B 
if/voi dvot^ayrsg ro^ nvXag • ^Ja; ydq Snavta dg^iatavtq nQog 
fiaatkia rov viov, xai dvayxd^ovrog ftfiisvog* ngmrofisatid- 

a5?^$ ^i i^i variffias, nvdofisvog saXsmcvtttv t^ V^/^iVoy 

4- iXXoOS Intpr, legisse ▼idetiir: alio, 

maiore parte apud monachum quendam deposita. Et latnemnt aane 
ad tempui ; deinde monacho ab illorum locorum praefectis depre- 
lienso, aiio alia direpta sunt, Ubi vero de rebua illornm imperatori 
significatum eit, et suas et maritorum rcf ipsaa feminas sibi habete 
iussity ut in Tiros, locis exteris viTentes, quod erogarent ne deesset ; 
ipsas autem Edessa Thessalonicam , inde JDldymotichiim abduci , illic 
cum imperatrice victuras. Quod miidem ita factum est 

55. Postera luce Edessa excedens , Gastoriam init , cnius prae- 
'fectus 4ngelus cum laetitia illum excipit et urbem tradit Nam ex 
quo Thessalonica eins mandatum cum magni domestici litteris acce- 
perat, adventum opperiebatnr oppidumque ea gratia custodiebat Ca- 
storiam iter agens, BoSsilam Moesomm despotam et Biyennium ma- 
gnum drangarium et Exotrochum magnum hetaeriarcham cum duobna 
'selectomm equitum millibus Achridem mittit^ si qua possent proto- 
▼estiarium antevertentes, eam ingredi. Qui continenter equitantes, 
quia priores Teneranty ab Achrideno populo, portis apertis, intromissi 
sttnt; iam eniig omnesy quamquam nnllius coacte, ad ionioremifflr 



27« 



CANTACUZENI 



A.C. iSadrcic tywi^aag iXiMag dnaypovg, ffitofMihipM ./am niSr &- 
JUov (ig KQokfi^^ »ai hux^iffovv jui&siy avww, nik$fiov «po- 
aSof^ n^ig paaikia, ei nmg di* avtoS ivyti^sHep AvafAaxioaa9uk 
T^y ^rray* xai nsio^ig avroii, TJX^ev axf^ (juSoffiwp t^ 
avxov xai ^Pwfiaiwy ytjg, ar^ajinf inayofurog nokvr. fiaat^ 
X$vg ii fjfiiQav fila» avXiadfisvog hf KaaiOQUf, afag ixti^ 
^fv, ^X&ev €lg ^AxfiSa • %ai ixiXevae* t^ n^TopearuM^iov 
Cyafuv^v oaa Sx^i^ XQ^l*^^ Xafiovaav, slg OeaaaXovAofV il- 
dttv, eoc ttfcA ToTi; aXXaig ag>i^fiivt[V eig ^iivfiArsixO^ • ij 
Si vnoTtrevaaaa , fi^ ovx dXtf^ ra Xsyofieva fl, xai ieiaaaa lo 
ne^i ToT^ XQ^f^^h ^^ ^iXoig nafaxari&ero ^vXaTTCiy* ov- 
f^ ii iaxvQi^ero fiffiev exHVm bteivtj fuiv odv »g elxjBV Sfia 
xai iriQaig yvvai^v ijx^ ^^ QeaaaXaviiojv . itai fiera fu- 
UQOV ev()^vrai avr^g naQa rivi xexQVftfiiva^ xoafuu re ywat^ 
xetbi xai Sreg* arra, xQvoiaxv dioftvfwv a^ Tifiijg* oXfyatgtS 
ii vareQov ijfiifaig nfoaeXdmv Ti^ t^ fieyaXtf iofuarix^ xai 
B dvafivijaag naXcuag nvog eiegyeaiag, ^v ^t^ avrov ^v ne^ 
novdwg , eXeye iixcuov eivai xai avrov o, n av ivveuro ai^ 
revnoiel^f, xai ifiifvvev avr^, dg eiieifj rov nfmofieanafio» 
XQtjftara onov XQvmoiro noXX» • nifi^ag ie p fiiyag iofiianr^ 
xog rwv niorotdxtov oixerav nva, vfijyovfiivov tov fiefitpmxi' 
rog, rd /(nf^ra ijx^ ngogMvrov iv ivai xifiwrioig, iv oik 
^v dyyeHv n ix /aXxoi; nenoitjfiivov , iiaxiXiovg xai fivgiovg 
exov XQvaovg , xai l^wvai xai exncifiara ix xtf^ooS nenoitifii^ 

a. Scripsit, ni fallor, tit XqdXijv* 9. Pro dvafiMxiOaa^a^ le* 

gebatur dyaxtHioaa^a^, 

pcratorem desciyerant Protovestianus serius adTenicns oppidiimqiie 
reccptum audiens, spe, qna sustentabatur, abiecta, cum reliqnis ad 
Cralem profugit: cui bellum contra imperatorem persuadcre instituit, 
si forte per ipsum sua damna reparare posset Crales eornm Terbis 
impulsus , ad confinia sua Romanorumquc iogentem exercitum addu-> 
cit Imperator nnnm diem Casloriae commorattiSy Achridem Tenxt 
uxoremque protovestiarii cnm omni re sua Thessalonicam ire, inde 
cum ceteris feminis Didymotichum profecturam iussit lila snspicata, 
sibi Terba dari^ et gazae suae metuens, amicis aaserrandam concre- 
didit affirmavitque , nullam se habere : atque ita Thessalonicam de* 
ducta est Haucl diu post eins mundus et aJia nonnulia, Ticenia aure- 
ortim milUbus aestimata, apud nescio quan reperta snnt. Pauci 
dicrs abierant, cum quidam ad magnum domesticum adiens, TCte- 
ris cuiusdam meriti , quod ille • in se coilocassct , memoriam ei rc- 
noTavit dizitque aoquum Tiderij ut bcnc raerilo beneficium reddc- 
rct pro Tirii>us: se nosse, ubi protovestiarii magna vis pecnniae 
lateret. Misso dc famulis udo et fidclissimo, indice illo praemon- 
stranttfy aiiatae sunt arculao duae, iu quibus vas acnoum ct in eo 



HISIORIARUM 1.55. 279 

M Mu iifpfgog iun^g xai yvvaiHBlhk xoa/ioi $tai Jk9Q* arraA»(l i3a8 
m^axt4ffivQ^my a|ia xQvauovm r^ fiiv ovv ra xnf^ora /m£- 
ftilwxOTi ild;a>i( r^ o fiiyag iofiiartxog wfioXoyei xd(ftT}ag xcU 
S^tg moiBi $i* fiauikii^ is nQoast^v, td ts ;^(»ij/Mara c^if- 
iw$v tig evQifVTai, xai iitjkov xai tov dfi&fiov. fiaaiU(og ii 
jfivxovv" sinivTog „ai tov svQfixora Sixatov ex^iv*" „dXV ov- P. 172 
nnQOTSQOv*' siTtw avvog „ivnotg rov noUfiov xaiQotg ovtc 
ffWo» ovt' iXuTTta XQ^f^tara difstXofitiv nvdg, SansQ ohdu 
xui avTog* ovrs Tovrmv dv oq>du'^ ^rrwv vvv." „dXX' ov- 

loiiv" sipff ffd-avfiaoTiv*' o§aatXsvg „si nokXd vn* avrAv dq^j^ 
f^lfiivog xai fmkiOTa TfQmoffsariaQtiv rovrovt, oktya drr^ sx 
tHv avTOv d^shj&^aji*'* „avj6 fjtiv oiv tovto fidkkov** slns 
^&avfiaoTov, si ^o^Xa vn' avrtSv xai fidkuna xard Toy Ssv^ 
T$i}ov noksfiov I^Tifiim&sig , xaiQOv naQoifxovrog, ovx ijd-4kffaa 

^idfivvaad^ai to^ iaoig, vvvi ii oktymv svsxa xQ^ffdroiv To^rsB 
H ^Qxi^ V^^ iiaqdsQW xai ^rrmv ditxov Xfffifiarog xai xdQ^ 
iovg av g>avoi* dkkd ^akkov avrd aTQanwraig xai dkkoig 
ori; dv iSikfig xiksvaov iiavsfiifdrrjvai** fiaaiksvg fdv ovv sns/-' 
9sT0 sinovTi, xai rov xQvaov oaog ^v ixiksvas iiavsfifjd^^vaiy. t^S 

^Oi^ aTQOTia • oaa ii ^v sninka xai nva ix r&v axsvciv rmv 
svnaTQiicSv itsio&ti nai, xai rd ksinofisva r^ ffcujikixtf nQoa-» 
ffX^^ TOfiisitfm oxTco is ^fiigaig r^ ^AxqH^ sviiorQixpuvra 
fiaaikia ol TS*rdg ^safioksig vsfiofjisvoi ^jikfiavoi vofidisg xai 

aa. uixQ^ii rocte ED. P. pro jixQ^i^* 

aureoruin nummum duodena millia et zonae et pocula aurea: ar- 
gentum praeterea non signatum et omamenta fflulicbria et alia quae- 
dam , quonim omnium pretium acl quadragittta millia ascendebat; 
Indici igitur raagnus domesticus et verbis gratias egit et rebus bene- 
fedt Convento imperatore, de pecunia, quomodo inventa et quam 

Srandis easet, narravit. Tum imperator, ergo tu inyentor ista tibi 
abeas , ut iuatum est« Atqui, inquit domesticus, nec antea. belli 
tempore vel multam vel modicam cuiusquam' tuli pecuniam,' qucm- 
admodum tute nosti: nec ab ista modo vinci vehm. Haud mirum 
ac novum , subiicit imperator » cum muita alii tibi abstulerint, prae- 
cipne protovestiarius 9 si vicissim pauca quacdam ex eius rebus ad 
tuam utilitatem redeant Rursum domesticus : Hoc vero mirum fore, 
si tot praesertim altero belio detrimentis ab iliis affectus , quamvis 
oblata occasione, par referre noluisset, nunc pecuniolae causa anti- 
quos mores suos ia peius imnuitaret et iniquo, munere ac lucro mi- 
nor appareret; immo enimvcro potius militibus et aliis, quibus pia- 
ceret , iuberet distribui. Morem gessit imperator et nummum aureo" 
rum quantum essct in militem dispertiri mandavit : supellcx et vasa 
aliquot nobilibus qifibusdam donata , rcUqua iu fiscum imperatoris 
ilUta^suBt. Quem post ociiduum Achridem adoratum Tencrunt agre- 



l8o CANTACUZENI 

A.G.i3a8o2 tag KoXmtta^^ hi ii xaiol *AxQ/foc hf^f SKpoomv^ 
cray iXtfom^ xai SovXbwp iTnffyfAavro nfodvfu^gm - tdv^ 

C4i 7»6Q^m xartfxuTfiivovg nQog iaxoxiaJi^g t^^ ^PmiAoim ^ffo^ 
fiov/ag yQafi/nara ixdkei fiaatXixa nQog &€a€FaXov/x9fV iX^p, 
mg nQOtTxvpfjaoprag ixst* xai ov noXXw Sotsqop ^X^or. o fUp^ 
TOi KQaXiig afia ctQatfp napxt t^ in' adtop ip fisSo^fo^ 
t^g avtov xai ^Pcofiai'mp ^^fiop/ag «y, vno fdp twv 91711- 
SofP ^PiOfiaimp oarifiiqai naqixaX^Vto xata paatXdwg iX^^ 
xai fidxffP avpanreiP, vnijxovs ii oitafiwg^ ieiuig fifj od xatd 
yptifAijp avt^ td n^dyfiata X^^V^V* nt^Ufitve ih top X^i-io 
Xipf^ Sg ^p ip O^qatg^ ^PwfiaiOig xaid rov piov paaiXimg 

D^vfifjiaxwfP, (eti yd^ anpjp,) nag* avtov nspi fiaaiXiwg iod t^g 
VT^ aitop atgatiag povXoftcpog nv9ia&ai, ei inix^i^V^ ^7 
,il fiffm in$i ii dg>lieto, invv&dpeto aihov i KQdXijg, el n^ig 
paaiXia noXefitftiop snj* S ii avpsfiovXsvsp , elqtfPffP fuiXXopiS 
Sy$ip xai fifi top odx ovta n6X$fiop icwt^ xai vntptooig inm^ 
yiiP. fiaaiXia yd^ avtog iXeyep ip Oepcttg €a>Q€ncipai ayopta 
fiip atgatop ov ndpv noXvp, toaovtop ii td noXifiia S^^tfOXfifti-^ 
vop xai SnnOig t$ xai onXotg iiaxexoafififiipop ixnQfnSg, eSg 
ixnXffSip xai dn6 fiopffg otffeag naqixe^P* ovtw ii i9oQvfimCM 
xai svtdxtmg inifispop toig ffyefioaiv, mg ioxetp ov noXXifvg^ 
aXX* ipa optd tmP ra nafayysXfidtOfP dxovsip xai anOvifj tm 
xeXevofiepa noieVp. ,^dpiqiag ii toaovtop adtoli nB^/eati xoU 
toXfifig, eSc> xaitoi tmp dptitetayfiivmv ovtig iXdaaovg noXX^^ 
P. 173x<u^ iniovteg avtoffg T^fd n6Xiv oixeiav atgatoneievofiipoig^:iS 

itea Albani, quiqae Deabolea qnique Goloniaa et qni inxte Adui-> 
dem habi^nt, se prompte ei parituros promittentes. Longins aotem 
in nltimis yidelicet Romanorum finibns incolentes, litterae impei»- 
toriae Tbessalonicam, ibi obsequia sua honorifice delatnros« aoeer* 
•ivernnt : aui breri adfuerunt lam Yero Craies cnm tolo agmiAe 
sno in connniis consistens, a fugitivis Romanis quotidie ad proelinm 
cnm imperatore committendum soUiciUbatur ; qui infaustura forma- 
dans exitum, nequaquam eos andiebat; Chreies ilii in exspectatioae 
erat, qui Pheris adversum imperatorem luniorem Romanis anxiliiiBi 
ferens, nondnm redierat Ex eo de iroperatore einsqne exerdta, 
invadendus esset necne , intelligere cupiebat Praesentem «am per* 
cnnctatur , ecquid confligendum pntet. IUe pacem potius agitan* 
dam, nec beilum, quod adhuc nuliom sit, sibi soisqne accertendnaB 
hortatnr: iroperatorem ipsum Pheris se Tidisse, ducentera copiaa 
exignas, yerum in arte miiitari tantopere exercitatas^ eqnisque el 
armis tam eximie instrnctas, ut solo aspectn terrorem incatercnt 
Ad hoc tam sedate et ordinate dnces snos sequentes, nt non mol- 
tos , sed nnum dumtaxat etie credas , qni praecepta ct audiat ei 



RfiSIOBlAllini I. 55. ^dl 

^m>» d^c^&^ Saoy cvpapafifywa^ a^roVgf mn^av ow»- 
^kAc^ OQfAiig iia Kmotig rijg ^ftii^ag nQoxakoifUvoi ig fidx^m 
htei ii ovisig iiH}ro£; arrenel^^i, fiix^ov ixxXtSfavrsg , fjvX/- 
Soarro t^p vvuxa, xai ig r^r ierega/ay nakiv qfgal^dfASVOi 
afut «f»y co^ ig fidxfjv sar^cgv naQortrayfiivoi , xai nifirl/av^ 
«iC ^fiig nifovnaXoiSvro ig r^v fidxfjv • ^fimv ii ovii avtt^ 
fiUneiv vnOfiMvovrmv xcti tpaveqmg rijv avfinXox^v dnemafii^ 
vwv, avaar^itfmrsg fu9^ &a^g av fXnoig rtjg Bvra%iag, iarqa-j^ 

MOramSwaavro iv Zl^va. rfj i^ ovrm navraxodsv avyxex^O' 
rfffiivfi ar(faTt^, xai ^no ar^arfjyoltg dyofiivfj noXXolg rc xai 
ofaSoig, dvdymig x^9h ^* ^^ avyxfO0ijacufii avfinXhtsa^ai 
iyw. vwi ii xai rijg ian$ft'ov «Trpana^ andatjg, nolXijg ro 
Moi avr^ xai diyetd^g ova^g, nffoaxsxt^Qijxviag fietatX$t, m 

iS/MUXoy dno(fwrs(fa rd nQog rov noXcfjiov aArcDi» xa9ianjxt/* 
Toiavra slnovrog rov X^iXij, S,rs KfdXtjg imi9wro xai ol 
aXXot, ^ysfiivcg, rijg atQariag, xai ^ifj dniaxovro ratg^yvto^ 
fioig rov TKfbg . paatXia noXsfistv iftsvov ii Bfitog hti rijg. 
mvrJjg arffaronsisiag. fitxaiXsvg ii ix r^; ^AxQtiog fisrd iyio^C 

do^y ^fii^v afag, ^X^sv slg IlsXtryov/av, rtjv slg Ka/aroqfav 
ixkinwv oiov, afta fiiv , tva x€ti rd ixst Tts^tnot^offrai noXf-' 
jjrwoi xsti rfjv aXXiPjv X^^av, afia i', insi xai riv K^dXfjv iv 
ifiotg nv^otro TJ7; afsriQog d^xV^ slvat, tva ft^ ioxoitj 90- 

leriter conficiat: tantom antem fortitudine et audaeia exeellere, nt 
quamYis numero adversarii* multo inferioret, eoa ad arbem ipto- 
mm nnlla penituf constematione aut formidine sequerentur, et 
prope Pheras , auo acie cnm illis dimicarent , diem totum sub signit 
•tarent, pleni Martio tpiritu hostem ad certaraen provocantes. Quot 
eontra cum efferre pedem ^uderet nemo, declinasse paululum et in 
eampit pemoctasse. Postridie« orto sole, mrsum armatos et dispo- 
sitos, ad congrediendum hostes per interauntium elicere Toiuisse, 
Qni cum eoram ne tnltum quldem ferrent pugnamque praecise de- 
trectarent , qitanto dici potett ordine et modestia Zichnam repetivisse. 
Itaque cum exercitu tic omnimodis instracto ac duces habente com" 
t>lnret atque egregiof 9 tine necessitate, ut depugnetur, nunquam te 
aactorem fnturum. Adde, quod occidentales copiae ipsae qnoque 
nec parvae et non instrennae, cum iroperatoris agmen auauxerint, nt 
ijpti ab hoc bello abhorrere ac refugere magis debeant, effecerint. 
Haec oratioCrali ceterisque ducibus fidem fecit. Et quamquam belll 
gerendi roluntatem deponerent, in iisdem castris nihilo minut per- 
manebant. Imperator Achride post diem octavum discedens, reiicta 
Gattoria, inPelagoniam yenit: et ut oppida illa ceteramque regioncm 
reciperet, et nt ne, qula Gralem in finibus imperii sui castrame- 
tari accepemty eiat timore iter illud devitatto yideretar. Romaiii 



a6a CAMTAGUZENI 

V. i390>r^ (pvydds^ mg invdorto dw Ilekayov/ag Uwu fiamUa, r^ 
KQttkji nQoatmfX9q, ^pdyxa^op avfinkixtadm fiaatXst, ijiti o« 
Tfokv dnixom avrwPm o KqaXtiq ii dnsicf/paro, fiiffs im fuf- 
rc ilaav&iq «iraiy TUjiksfirfati» fiatrtlet, iiar fi^ avro^ in/rf avS 
DTOtg ie Tr^v ivvarijp fiotjd^star siamnivix9ai , Svomii&ta xir 
ffiata afia ar^xfffoiq na^aaxofiwog iv Os^ais avroi^ iMir 
KOVQ€t». wvl ii avT^ xai tovtov fpmca fietafiikBtf , m 
n(f6g oviip ^itMificora noXifiov ^^aro H^ airiaq oiiffuag- ^ 
cikiag ii ^PmfAot^mv nfog dkknjkovg itaif9qofihovg, avrovg avio 
fliivtu, Snmg t$ nokffi^aovatv dkkitfkotg nai xadiU' ISvftfif- 
aovrat, ifii.ii ft^iiv ij^ oiievog ffimtifiivav , ovi* ovroy 
nok$ft^aBtv ovi$vi, Smg av fiSi ditHtifiatm oi ftiv ovv rotav^ 
Ttfg rv^diTec Ttjg anokay/ag, xai tJjg fiovtfg vnoketnoftivtfg ik' 
niiog afiswvfiivtjg, i9ofvpovvTO atfoiQAg • oi fi^v dniaxonoii 
rov firj aip6i(fa ftsrd anovii^g nokk^g nffog rov naxd fiaaiF- 
Xitag nokifiov, rov K(fdktfv S^oQfifVm net^iv ii inix$tpaSa^ 

p.i74xa/ isofiivotg fjtff i^v avrovg drtftmQi^TOvg , hui xai tAp 
TQtfiakwv na(fijaav oi iv rikst, „ov iiov/' ehiov „Ji oSrot, 
uvTOvg TB six^ xai fidt?iv xararQt'fi€adai intxB^ovvTogio 
dvtfvvTOtg, xai ^ftag dnoxvot/stv a fjtif .n^foai^xfii isofiivovg^ 
nQOTSQOV yd(f .ixQ^^f ^ov n^og fiaatXiag Tovg vfuiv imtSh 
%ag '^okifiov xtvovftivov , avrovg naaav nQOtpaatv axavidkov 
nsQtatqetv xai rijv $tfijvtpf ix navrog rgonov iavrt^g r$ xai 
rolg akkotg ixno(ft%$tv , eiiorag, «; rovro avro fiaatkev-^S 

fugitiTiy ut Imperatorem Pelagomam pergere comperenmty Crale eon- 
Teuto, eum aa conflictum cum iilo iam ricino acuebant Reipondit 
Craletf» nisi ilie se adoriatur, neque nunc, neque poslliac cum eo 
depugnalurum. Ipsis quanta potuerit auxiiia, dooUecim ^faoitet 
cum tribunis Pbcras miiisse. Nunc se id ctiam idcirco factum noile, 
quod eum armis ofrendcndum tusccperit , a quo ipse nuliam aenserit 
iniuriam. Romanorum imperatoret inter te discordct, scituroi utiqae 
jper te , qnomodo beilum matuo gerant et quatenut coutentiant ; se a 
ucutro lacsum, donec iniuste laedatur, neutrun» armit pertecutnraiBu 
Romani hoc responso tpe, quae tola supererat, cadente, valde qui- 
dcm perturbari, ncc tamen desinere, multa et acri contentione urgere 
atque impellere principem obtestariquc , ne inulti relinqnerentur. 
Quibus Tribali proccres tum pracscntes: Ucnt, inquiunt, quid opos 
est et vot fruttra ac tc^cre dcfatigari, quac ficri nequeunt attentantcs, 
ct hos! obluuderc , quac pracstaii &a uon est, obtccrantet? BcIIq 
intcr irapcratorcs, doroiuot vcstrot, excitato, vot omnem offentionis 
occasioncn) tollcrc paccmquc robis ct aiiis omui rationc|oonGiiiare 
oj)Qrtcbat , scicntes, id ipsum ct in^eratorjbu t et ▼pbia et conimuoi 



HISTORIARIIH I.^ 05. ^83 

ii Tovpamop &naif avtoi rs itpa/vea&s noiQvrws^ leai Tofg 
alXQig nafaivovptfQm ta^ ya(f noXeig AndtroQ nsfuorwsg, tov^ 
(idp T^ nfsafivTSQif fiatnkst tov n^oq fiaaiUa top piow no^ B 
SXsfMf avpai(fOfiiifOvq injjpsM ts xai haiyyilksa&s duvfida/ 
avta , Tov^ ii t^p stf^yfjp aysiv cuQOVfiivovg xai tov; aXXmfg 
nsi9ovTag, mg r« tov viov fiaaiXimg nfdtTOVfag hiiavjq ix^^ > 
ddv noXifiioig^ xai tov noXsfiov iysf^Siv ianovidt^srs TQonff 
narr/. a ovv iaTtovid^STS tots, ariifyoa^ av nc^fovra vvv^ it^ 

loxiiUio;; ^fulg is KfdXji t& 7JfiSTi^<f na^ayyiXX/ofiSV Ssanotji^ 
fAfj n^og paaiXia niXsfnov xivstv, fmf^ dSixsfv idiXsiv npo^.. 
smxsifovvTa , Xoyi^ofifivov, sig xai ,na(fd 9t^ Tioig iOTi fOli; 
dioemg n^fOTTOfiivoig to^ dv9^noigr idv ii avrbg inip, 
dfivvsadai TwvTi adivsi. sl ftiv ovv ns/9oiTO rjfjiVv povXsvorC 

l5fi4voig, xaX£g av sxpi* sl i* oiv, dXX* avrog dnsX9mv iia- 
fsfirm Tov noXsfiOV fiovog, avfinafaXafidv vfiSg* ^fiAv yd^ 
dtpt^/BTai ovSsig.** Toiavra stnivrmv twv T(ii§aX&v, o K^A^ 
Xfjg Ts insi9sT0 md n(fdg tovg ^Pafiaiovg ifvydiag slns» ^jtf/v 
fikv iidvoiav t£v naq* ifioi ivvarmv ifSts oSav sxovoi nsfi 

sorov noXifiOv. iym ii xai sl iid anovi/jg tov noXsfiOV ^ov iiimv 
Tivmv Svsxa n(f6g fiaaiXia iiaq>OQmv, dneaxofitjv dv, ogmv 
avTO^g ovtmgj mansg vvv, iiaxnfiivovg* wvi ii xai avTog .o«- 
div ^roj' aitmv. Tjjv iOTjv sxm yvmfi^ nsqi Tmv nqayfiatmVm 
iio ovii sXoifi9jv av, s^ov s^m ts Xivivvmv sivoi xai fisfiaimgj} 

aiiagx^iv TJjg atpsiiqag,^ ditxetv ts ioxstv xai iv diijXtjf xodi- 

Rom^noruiQ conductuniiD. Atqai coi^trariani prorsus et ipsi detignti- 
batis et alioa Jiortabamiai. Omnes siquidem civitates obcundo, arma 
cum seniore imperatore adversus iuniorem coniungentes cum min- 
ficis quibusdam promissiQnibus laudabatis: eos autem, qui pacem 
praeferrent ct alios ad eam aliicerent, vciut a iuniore stantes , ae- 
quc iu hostibns ducebatis, ac bcllum per fas et nefas accendere 
conabaminL Ut igitur tunc studiose sementem fecistis, ita nunc 
inessem gravidam metite. Nos Crali despotae nostro denuntiamus, 
at imperatorem bello prior ne oifendat secumque reputet, bomini* 
bos iuiustis etiam apnd Deum paratum esse suppiicium* Si ab 
iUo Tis inferatur, tnm se quantum' potest defendat His monitis 
nostria si obsecundarit , recle faciet: «in minus; eat, bellqm, vobi» 
assumptis, toleret: de nobia quidem n,ttlius eum sequetur. Motus 
Crales, fugitivos in hunc modum compcliat: Quae sit «dynastarura 
meorum mens et seutentia de bello, ipsi vidctis. Equidem ctianisi 
proptcr privatas quasdam controycrsias imperatori arma molircr, 
tamcn eos ita ut nunc afTcctos ccrncns, coepto dcsistcrem. Nunc 
jUfiojQ idom mibi, qui illis , aupcr boc ncgotio scnsus: ^cc, cum 



> 

il84 CANTACUZENI 



A.G.iSa8irrair9ai mptvpif, aiXmg tb oiMi iov aTfanifiegtog ifioi nop^ 
To^ awffifouffiipov. ifiiif 9i nqiQ xifit awnj^a» fio^^um 
$lasviyxoifii av Satf. itnm^ , uai, tvft povXsadv, n^oq fiaat^ 
Xia n^safisiav nifi^g, nctfam^aofiai vni(f ifim avtov rip^ 
offijy kfti. n^Sog iiwy, aQAcovto, xo/ rol^ n^ooxnr^ owo-5 
atw Sroiftog n^og iiaXXayag, avyyywfnfiv xb Sp napaaxot^ xai 
Ta^ avfifo^ac od fAsrq/mg xovtpuL ci ii roim v/uA^ oilit <!ye- 
ntop, dXX' iym nqoq Mixo^fiX rbv fiaaiXia 'Mvamv x^dcar^ 

V.i4o-oiTa ifjiop iftag nifofm, eS^ av ii* avrov nqog Bv^amop 
' SiaatodijitSm xai rovrov ii vfdv ov nata yvmfifp^ oyro^, xoiio 

P. merifaiv ^«ori rqania^au Hq JBsvtv/ap yoQ difiyfiivoig, fo- 
iimq USiarai rfii^feaiv ^ ilMoatv htitvoiov nfig Bvl^iivriow 
wxttv. nai eriQOV ii hti rovtOiQ ino&ijaofjuu vfitv iXniia 
' omrffQiaQ. insi fOQ Ilfo^oxov roxai IlpiXXanav xai Stff/fM^ 
fiir^av xatiyjBto ^^ovqaXq, iiavsifidfABVoi rci^ noXei^ ritvraQ,iS 
ivaaXmrovg ovaag iid xafrefinfta reixmv, xaQre^etts iv 
avratg, axQiQ *av S ngog dXX^Xovg rwv fiaatXimv etg rt ni^ag 
noXefiog d<f/xfftai** ini rovroig dfHfixavia re elye rovg ^fvyd^ 
iag, xai anaXXay^ xaxmv iipaivero ix rw nfoyfiatmv oiief 
fiia. ofimg ii axe^fievoi ix rcSly na^ivrmv c&lotro fcSULorao 
Brolj; n^oeiffjfiivaig ipiaraiAeia&^m noXeai' xai r^v noXtof^ 

l^. Ajpud Gregoram legitar ProgiacuM^ Nicetat habet Pr6»mcmm% 
- mire in hif locoruin appellationibua yariant inferiores Graeci. 
SD.P, SxQOiifjipix^av legendum anfc, ut habet Gedreniis, 

Sxoo^unixt^v.ED. P. Infra L. IV. p. 791. C le^tat £tqfif»f*r(ier. 
Vid. Ducang. ad Alexiadem p. 382. 

abesie a periculo provfnciamqne meam tnto pottidere liceat, malim 
iniustnt videri et in anceps me discrimen oJFerre , cum praescrtim 
copias meas coniunctas non habeam. Interea ad salutem Testram 
tuendam, quantum in me est, auxilium Yobis non negabo : et, ai 

Slacety miua ad imperatorem iuniorem legationCf eius iram a Tobia 
eprecabor ; qui cum sit miti dementique natura praeditus et recoa- 
dUatu fadlisy ut perhibenty Teniam dabit et onus miseriamm ve- 
itrarum magnam partem alleTabit. Si hoc displicety ad Ifichaelem 
Ifoesorum regem affinem meum Tos mittam, cuius ope Byzantium 
t incolumes perducamlni. Sl nec istuc arridet, adhuc alia gradiemor 

via. Nam Venetias profectis , non diflicile erit triremibus aut one- 
rariis Byzantium revenire. Quin et aliam Tobis spem salutis sug- 
geram. Cum Prosacnmi Prillapum et Strumbitzam praesidlis iene- 
atis, distribntis inter tos hlsce oppidis propter murorum solidita- 
tem Tix expugnabilibus, in iisdem perdurate , qnoad bello inter 
imperatores finis aliquis imponatur. Fugitivi qu!d super his consilil 
caoerenty in incerto habebant: et malorum nusquam te ostcndebat 
eiltuf. Tamen drcamapectii rebna pracsentibus, praedicfis oj^idit 



HISTORIARIM h 86. ^85 

ftAof vMi^i4p$t9m xai nfmofiamdiftog fd» Sfiot tnri tor JIp^^C i3a8 
hxnm^ xatiax^, tw ia Ilfiamw¥ ^Aaiv^g o Jk&/oi7Ay o» ii Xof- 
noi StftfA^hfyiq ixfdrow» xai BaaiXtMog i Nuetj^pOQog Msls^ 
tino^ hutf^Bvw^ vno rov^ avtovg ;|ffoyovc iavt^ nequ^ 
Sn^ifaep $tg ifx^ fdaxwf, oiispi nfoadifaeaSw tmv fiaai^C 
Ximv, ^X^*^ ^^ ^ n6X€fiog xaraXvOfj* 

v^0 n^rofi$atMfiog f*hf oiv t^ dioKtftff nXtffeig, oS$ 
iXiytto, TfC avfig>ogag, xai fiif ^iffonv t^ xaacon^Ofy/av, its* 
Xsvtfiae /i£Ta ftutfov* wi dnodavovrog aitov, ot nsQiXe^ 

liHf^Oivteg iavtovg ts xai IlfiXXanov ivex^^if^^ fiaatXet* ^90- 
vtpf ii tov n^oaanov dtpe/Xovto oi TQifiaXi^i xXonjj, PaaiXevg 
ii ixet^ etg GsaaaXovuniv iXdwv, xaidvayxa/mv tiv&v Tii^iD 
^fiifiag ttvag aitj iviuttf/tffog , iog iioxBi dvayxaidv eJv€» 
nfog JSt(f(fifiitiav iX9-etv,^ iSeat(fdtevas nakiv* xpti yevofuvog 

iSiv avt^ TOv^ xaraaxiytag imx$iffei ne&etv, (fiid^eaOai yd(f 
ovx ^v noXdfKjf^ iid xa^teffozvfta tetxmp,) iavtovg naffatiSd^ 
vai xai tifv noXiv^- fi^ neiSofiivmv ii, dXX* iaxvQi^Ofiivmrv 
tifv niXiv .aitoi xaSiiHv, axffig dv S nfog dXXijXovg rcSy 
fiatuXimv TiiXefiog iuikvdff inei ov ^oaexmfei, dffetg ixe^ 

%a9ev, '^X9ev elg MeXivixov. td iaa ii xai Nix^^pofov dno* t 
MQi^afiivov roff BaaiXtxoS, inei nfog noXto^av t^ineadae 
dSvvatog ^v, dXXmv dvayxatovifiov inetyovrmiv^ irutvi^cvlSev 
slg*J9eaaaXin^ix9iv, yevoftivip ii ixei ^yyiXSTf ix nQmtOin^A^P.in 
tofog hutffonevovtog tijg Qffx^jg, eo^ paatXevg nfsafivte^ 

irnSkk^ et obsfdioneni perferre praeopUraiit. ProtOTesUario enm 
aonnnflia PrtlUpuf ceMit, Prosacnm Michael Afanea obtinnit, reli-< 
qui Stmmblteam iveront. Sub idem tempnf Nicephorot Basilidis^ 
. qoi Heleaici praefecturam tenebat, eam nrbem sibl propriam at- 
aemit; cnm ncatro imperatore «e factorum profitenfl , donec l>ei-< 
Ittm ad finem- perdnctnm esaet 

5d» . Pfeotovetdariufl igitur inopinata quadam, nt ferelMtor, ca- 
lamitateopprestat nec miseriam fufferre potis , pancii post diebna 
e Tita migraTit» Qno esGstincto, comites ac socii semet cum Priiiapo 
imperatori permisemnt Asanem Tribali l^osaco per dolum exne-« 
mat Imperatot* e Pelagonia Ti&essalonicam profectus, ob gravia ne-* 
gotia dtebus aiiqnot ibi positis, miiitem rarsnm in neoessariam, nt 
Tiam est, expeditionem ad Strambitxam ednxit. Guraque ciTibat 
deditionem snaderet, (oogere enim armis ob mnroram firmitndinem 
non potemt^) et illi non iiecterentor affirmarentque, se oppidum re^ 
* ioitttros , quoad liellnnr inter smperatores sedaretnr , iude se Mele-' 
nieam tranatuiit; nbi Niceghoro Basilico eadem respondente, quia, 
rebns t>naiorfts nomenti urgentil>as, obsidere eam non dabator^ Inea- 
tnlm'^— ' ae Mcepit. fio a protottnlore Tiuaciae praolore affovto^f 



a86 CANTACDZEm 

ffp^ nQOosxnOQtaufuvog, ixndfiyme xat' aitoSf ino ^foxv^ 
y^ ^Aaivfi vf KtovtnarrAftp, naga roy MtXava nmrafiiv or^ 

' tonfisvofiivov. ymfOfUvr^g Si ix$f xrjq avfifioX^g xai vij^ ffii^ 

• X^f^ ayx^»^<^ inmokv iUaiistvaotfi , oj rov viw fiaatXimfi 
Ofjtmq vns^ayovtBQ , irQhffavvo t€ tav^ ^vtitetc^ivovg ual 
V. i4it:^y AW|£r cMtiTorayro o/^* JBv^airiW. xai «wc fih dni~ 
xt$ivav avtAVf tovg Sk xai tlkop ^cjytag nk^ oUy0V Soo» 

"^iieaw^aav etg rijv noktv^ eaXM ii xai i atQat^jyoc^ xa vi^ 
x^aavreg hBgupavwgf dvBXpi^ifaav h^ o&oir* tovtwv ih «f-io 
Yeldivtav, tijg fiiv ViXijg evexa 6 ficuxiXiBvg BvxafUtnfffovg 

i.epxdg dneiiiov &s^* eniat^afsig ii TtQog tovg niMQOvtag, 
(nokkoi ii ^av,) ov fiakXov ijisadut mpfi XQanjaeaftiov tiv 
xfffstiQtav, 7J SaavdviStai ini tjj twv dvtttstayfiivmv fjifofi» 
,,ov yd^ fiivov ott ^Ptofuuit ol n&rivtsg, oSg ixfij^ ^ «^ogtS 
4Xk^lovg, dkk* vnsQ dkk^jkmv fia^fid fotg ftaxofz^vovg dTtodv^ 
axeiv, iixoiov dkyd^v, dkk^ ort iiog, /i^ xai twv oiustindtwv 
Tivsg 7J tmv fiTmv ^aav el dnodavovtegr xai tgitov , oti oix 
4no fiaQ§dQmv tiSv^asi noksfiimv , dkk' vip^irjfiAv dyatoi^ 

CtMi tOv ndw gttkovrrmv. xai eotxivai ijfiag vOfuXm rol^ /dnino 
ftavtag Tcoy iimv txafxmv ifjLtpOQOVftivoig^ oT ovx^iimti¥^Mm, 
AkX ikssSaSai itxatot tijg dtonov. tQoq^rjg, xai, ro ^^ /isKoVf 
^ Sti ovx vno ^^k^Viov ftovov xai PaQfidfiov twv dxooiytmv il^ 

aa« lAaliffl t3 ik fHKov et infrft yevofiivay. 

imperatorem avum, quam kabiiiMet Bysanti] mandm^et aUam ttoa 
apemendam aiiunde eoiiectam, ducc Constantino Atane» ootttra ipniB f 
Suxta flumen Melanem castra lial>entem» mi^jlMe. Fugnatum eate dia 
ancipiti victoria: tandem iunioris imporatorif militem anperiorcm 
eyaaisf e hostesque terga dantes» usqiie Bjwmtium inflecotam , aiios 
interfecisse , alios cuin ipso duce cepisse , pancos in urbcm salros 
penetrasse : victores cum triumpho certissimo domnm rediissc. Ob 
nunc nutttium imperator Deo gratias egiti conTersusque ad aslan* 
lium frequentiam , non magis se victoria snomm exsultare eonfessos 
esty quam constristari > adversarios superatos ette^ Non edim ob 
Loc tantummodo iusto dolore tangi, quod qni cecidissent, Romani 
iiiissent, quos non Inter se, sed pro se mutuo adversum l>arbarof de- 
certando occumbere oportuisset; sed quod timendnmy ne qnkbm 
in eorum numero ant amici , aut necesaitudine conlunctisstma lue- 
rint: deinde y quod non a barbaris natnra hosUbut, sed ab aflU" 
cissimis deleti sint. £t opinor, inqnity nos eoram slmilos, qni in* 
aania ac furore percitl, snas Ipsorum caraes commandncant : quoi 
ob.alimoniam teterrimam non laudare, sed miaerari aeqmmi est 
£t ^piiod fflaitt» profeetOy quia ooa Graecoriua sobun ei barbarom> 



IIISTOItlAjllUM I, 66. ^87 

» xai rw yivo§Umv opiaMii ^sif , xai ft^ in/a^g ot x$ dfiv» 
vofuyoi uai ot inMm$q aiioi tifAWfiW nag' avrw ^ir^* ifioth^ 
Xifiipf fihf oiv fiif ano 'Pmfiaiw, aXX* dno fia^pdfap ifmy-r 
Sxivat TO TQonaiw rolt; tjfi^i^oig, Sva slxov lijf^ v/xfjg xa&a^' 
Qav Tjyy ^iovifv. insiiij ii ovro td ^fiireQa vno qfdov€QOvTy 
rtpo^ ia/fiovog 0vv$axivda&9j , lig xai rJjv WxijV dXy^Sovog- 
ah/av q>atv€a9ai ^filv, jcicf iT«c o^oloyiS t^ XQB/novL noXXdg, 
ov fAovov Srt rolg ifiotg aw^Qaro n^dg rifv Wxtjv , aU* ort 
iox«i fiiiiifu'av ahiav avrog iv r^ vwi noXifi^ ov fiovov na-' 
Q€axofiffv, dXXd xai xtvovfiivov r^v d^xV^, noXXd xai engalSa 
a^ia xai dnov Xoyov , isofuyog toy noXifiov xarad^ia^ai m;$ 
xivoSvrag, §1 xai xad^ vidrtov , to rvjg naqotfiiag , iioxovv 
y^d^ivJ* Oi fiiv oiv dxovaavrBg, ov fiSvov rJjg «^'jriyo/og 
j^^vfwaav Tov fiaatXia, dXXqt xai rov fi^ ^vaaa&ai^ fifji' 
inaiq$a^ai iv raXg svrvx^aig , dXX' iv ralg rc$v nQOyfidrmv^ 
fiirafioXa^ iaov xai ofioiav naqix$iv iavrov» fiaaiXeifg ii r&v^p.i^jy 
T$ 7tf»roarQdrofa yffdfiftaaiv ^fis/fisto ^jjfa^urTi^^/oiCy x^d. 
rovg awaviag wir^ rmv avyxXi/rixtiv nfJuOg r$ xai aXXdig 
2€t^vBfysa(aig, xai rovg arQarairag rovg fiip inijlfiait^rffg fna^fh' 
g>OQag, rmv iniaim ii nfoaoimv rovg XoiTtovg jiip^v ^iii^^ 
Qma$ xai nffo^vfiori^ovg n^og wo nx^XifisZv siQydaarO' vsjiiQ 
avroih airig ii iv Oeaaalov/xfj vnayQatpitig kdfaar^aagj it' 
avrHv iugxsi xai S^aal^s rifv ianiQov, xai xutaXoyovg Staa^ 

04* latpr. perporam leg. xatiiX6x(^vQ : oUo* intuper ctnturiahaL 

ad qDoe rei fiuna perratcritv odio propter mutQnm sceltis digni eri- 
mu» j sed dubitari potesl, an quidqiiam horum Dco placcat ; et noa 
aeqne «e toenlea, ut invadentes*, apnd ipsum iudicem poenas com- 
meruiMe Tideantar. Nottros igitar non de R6mani», sed de barba- 
ria tropliaenffl erezisse.veiietey ut e Tictoria saa iiquidom sincerum-* 
ooe gaudinm perciperent. Sed quoniam daemonts alicnius inTidentia, 
lactom est, nt ipsa etiam rictoria dolondi materiam nobis porrlge-^ 
ret , numini gratias ma^nas ago, non modo qnod meia ad vliwendum 
praesto ibit; 'verum etiara, quod beilo kuic auctornulla ex parte 
ex.stiterim. Exstiterim autem? tmmo et eo a prinoipio conflato, raultft' 
raemoratu digna et dixi et feoi^ auctores eius obsecrans, nt^eo tem**- 
perarcnt: tametai in aqua , quod didtnr, videbar scribere. Qul 
iiaec audiebant, impertttorem non de solertia solum, sed de moderati«* 
one quoqae, quod prosperis erentis non inHaretur neque efferretnr, sed 
in ipsa rerum commuUtione , eandem et aequabiiem senraret anlmr 
oonstantiam, admirabanUur» Imperator iitteris protostratori gvatiaa' 
egit, ct qoi «um eo erantde nobilitate, thoiioribua eos a» donia 
remuaeriitua. eat: militetquo alios ancto tlipe&diby .aliot annuorani* - 



^SQ CANrAOiZEEa 

A.C.iSa8a«y cr^povc ir^o^ «^ oiaiy, Snmg nXe/wp ylfvom 4'«*f** 
Toy, ^ rovTOt^ Si avTOv daxolovfUiw, tuHiv ^xe yQdfifiura 
Bix Tv^ftn-ooT^aTO^o; /ui^ytHnTay lo^ 4 nQBo fivte^og paaikBvg r^ 
tap MvofSy fia/trik$I^.Mix^^^ itdg>0(fog nffOTtffoy ap, pvp ngog 
adjov Tidvrai Bi^tjvixdg movidg xai avfifiaxidv dyvoeiv fUv^ 
TOt %dg ^vfi^daBig i<p' olg ytvowai avTotg, xai itd tovto iiov 
iyvaxivai T^.fi^waiv ovt^ noiipfaadm %&v nifOTTOfiivmvm 
fiaatXevg i' insi inv^TO, avvijxB fikv tov nqog avtov SvBxa 
noXifipv T»jv avfifiaxtciv t^ ndnntf yBysvfjod^ai nfog Mvaovg, 
syvw ii fiij.ix nfdTtjg dxoijg ix Ti^c ianifag dn€»iaTaa9aijio 
dkXd fiivsiv TB m xai t£v n(fayfAiTtov xai Tfjg aTQaTtdg n^ 
yoiai^ noista^-at, axQtg dv t« fiefiatJOTBfOv itiax^^* ^fiifatg 
C ii vaTBffOv oXtyatg ndktv ix n(fmoaTQdTOQog d^txvtVTo^ 79^^ 
V. i^a^Ta nifog fiaatXia fHfvvovTa, o; at nfog Mvaovg fiaaikkog 
anoviai xai ^ avfifiaxia ni^ag ^iti Soxov, xai oi nfdl^uvTBgiS 
%^v avfifiaxiciv ix tHv nfog Mvaovgavrofiokmv^PwfiaSot iv 
BvitiVTiif etaiv hu fiovXBvaaftiv^ ii ftBTa tAv iv rikBt t^ 
fiaatkBt ovxi^t itofiikkBtv iioxBt iv QBoaakpvdxji,. dkkd TdxtOTa 
§lg JBv^dvTtov dntivoi, n(fiv %i VBmTB^tad^ xai Tijg ianifog. 
aTffaT9ffov Svfy^v vri AB^tdvo Toy Kvnff tov, og votoqov^^w 

30. Ex Graeco SvqyfiVXiXitidvo latis infeliclter eduxlt ttiatii Sjr^ 

Sniimnum Interpres. Reititao fidenter £^Q l\tt vrk j/Bitrdva, 
e«t Sirt Gujr de Lezignem, Cetera dicam jn notia. ED.P, 
Quod ego sine uUa ferc litterarum mutatione dedi , Cantacuzeai 
«uctoritate nititor. Is enim Libr. III. Guidonem istum Cypriam, 
qnem hic delitescere acute sensit vir doctus, £vQy^y constanier 
Oppelkt. Sdlicet vox JSvq , at in nomine qnoque Sjrrgiahnis 
nostri factum est, coaluit cum ipso hominis nomine, a Graecif ex 
Gailioo Oui oomipto. Nicephorat L. XU, c i6. i. eundcm Qnar 
donem aimpiictter Fift vocat. 

cenanom ineremento ad beilum pro se confirmayit ankaoaioreiqMe 
reddidit Ipse Tero Thessalonicae ratiocinatorea et scrilMM inatitait» 
per qnos occidentem digcrebat »et acUeqaabat : item praetcr coty qoi 
crant, alios catalogoa confici iossity nt cresceret exercitaa. Eo im 
liis TcrsantCy rarsum a protroatratore iitteraCj indicaatcs, acniorem 
impcratorem, a Michaele Moesorum rege prins dissidentcm, nanc 
cum co pads foedus et belli fodetatem coiTisse : netdri tamcn, ob 
qncm finem : et iddrco hoc ad eam peracribendnm cenauisac Ne- 
poa aTum com Mocso propter bellum ad? craus ac aocietatem istaun 

Sepigiisc aaimadTctiit: • statuit autem, non aabito ad primam nn- 
itioncm al>doccadum cx occidentc cxcrcitnm , acd hacrcndom adkoe 
iUiinic ct rcbus aliia proTidendumy .donec ccrtiora auntiarcntiir. 
DitfNia aliquot practeritiaj acripsit protoatrator^ focdna impetaloffia 
et aociflUt^ com Mociii iam constitutam , eiusqac coaciiintores , 
Bomflnoa ca ImulbBia «d Moeaoa adhae l^/saatii dcgera Impcr»* 



HISTORIARUM I. 56. 289 

'AQfieiflai iyByopeif ilSdSeX^ov avr^ ovra fiTfrQo^sp, xara(ni7-{A.C.i3a8 
aaftevog, S^ag i» OBaaaXovi'xfjg avrog Sfia xfi OTQari^, ^dty 
fig JiSvfi6TUxw. oXfyag ti avrtf itfSiarQ^ipag ^fiiQag, ^eX- 
dwp ixtHdtv, ^x€V $lg Bvl^dvTtov. yevofuvog Si nQOg rag wv-D 
5Aac r^ff nQoaoyoQBvofdvfig FvQoX/fanjg, xai lienavov riva t£v 
iv BXaxiQvaig nQoxad^fisvov PaaiXsimv, t£v tjjSs tbix&v t^v 
qnfXaxiiv nemaTBVf^ivov BVQmv, inBi iia t^v ixB/vov ctpoSov 
iv ipvXaxfj bJxbv nQBafivTBQog ftaaiXBvg ra Bv^avTAv xe/;^, 
ixiXBVBv tog §aaiXSa Toy nannov iXMvra anayyiXXBiv, ori tb 

loyivotTO iyyvg tbix^v xai iiotro avyyvciftTjg Tv/jtv Tijg naQ* 
avry • fitj Sfj iia tu xara r^y ianiQav avfipivTa adtQanma 
koy^Ba&ai Blvai tA xaxd. b^boti yuQ , BinBQ xai vvv idtXij^ 
asig, roy tb noXsfiov xaTa9ia&ai xai 0, ti PovXbi xQ^(faa9m 
avTff* TroiTcoc ii ovx htiXBXija^i, oXt^yov tov naQ^x'!^^^^ 

\SavTOg xQ^oVj oaa iXdwv iistTO nsQi TTJg BlQijvjjg, TavTtpf dv-^ 
%t Tov noXifiov fiaXXov hXiadai avfifiovXBvmv , xai fi^ Totg^,^^ 
ivayovat mi^adai noXBfiBtv, cdc oviiv ivi^ovaiv hti t£v 
SqYW, &v aiTog fiiv ovx ifiovXsTO nQOfijTijg BVQBdijvai^T ofimg 
ii i^iPfj 17 nQOB/Qfjrai avT^. idv ii vvv xaTadiadai tov no- 
^oXBfAOv ndXiv i&BX^afjg , ixBtvd tb £g fojii v^v Sqx^v yByBvt]" 
§isva XoyiBtTai xai yvcifiijg ovTfog ixBi^ xai naQciaxBvijg, £g 
Ttavra nQal^w, arra av avTog xBXBvjig. '0 fiiv IlBnavog t^ 

8. Legebatur Bvlavttmy. 

toriy consOio ctnn primoribus habito, viMm non diutius Thessa-* 
lonicae cuoctandumy «ed antequam noyaretur quippiamy Byzantium 
properandum. Itaque Syrge de Lesiano , Cyprio , qui postea 
rex Armeniae factus est^ consobrino suo, dnce occidentis creato^ 
Thcssalonica cum copiis proficiscens, Didymotichum venit; inde 
post pancos dies Byzantium. Cum ad portam Gyrolimnae esset 
«t Pepanum quendam, ante palatium in Blachemis sedentem, 
reperisset 9 qui iilic cnstodem murorum ageret , ( siquidem ob 
hostilem nepotis adTentum imperator moenia Byzantina servabat , ) 
iussit eum ire nuntiatum , se prope muros e%ne ipsumque yeniam ac 
pftcem poscere. Propter ea, quae in occidente contigissent , non 
ease malorum desperandum remedium: nam et nunc, si mitigetur, 
bellum licere omittere et secum agere pro arbitrio. Piane autem 
tenere et ilium memoria , quantopere nuper ipse eodem veniens 
pacem flagitasset eamque bello anteferendam admonuisset, nec 
obsequendum ad arma exstimulantibus ; quando nihil utilitatis alLa- 
tari sint in rebus, quarum ipse vates inveniri noluisset: nihilo mi* 
Biia evenisse^ ut praedixerit Nunc si bona voluntate arma misaa 
fecerit , qnae facta sint pro non factis reputatum iri et se ita com- 
paratnm, ut quae ipse iasserit exiecntania tit omnia. Pepanut com- 

CanULcuzenui, 19 



290 CANTACUZENI 

I 

k.C.iZ^Bnf€<rpvtiQtfi paatXit dnr/yysXXtv iXdwr Saa ^p nafd to« fkv 
irQOOTeTayfidvog fiaetXemg, oXt'y(p ii varffop inaveXdwp, untff^ 
yeXXs rtf vitf PaaiXet, Sri PaoiXcvg xeXsvti rSv rijfe onoi /9ov- 
XoiTO anoym^Btv xat fi^ xaxaxQ0Hv rov xcuqov ehtj xoi 

"BfidrfjVf jiiiXXovra ovSev dvveiv cov diavoBtrai* ipofiivov ii rov5 
viov paatXic^g, d iifjSev avrtf nXiov nQoard%sis fiaatXev;^ 
y^ovSW* sinsv 6 Tlsnavog • j,ovxovv*' sffj „r6 fiaaiXimg jf^w- 
rayfia nXtj^mVy onoi av 6 &s6g fffotro fiaiiovfiai»'* xai anx- 
l^sv^ag ixstdsv, iv rotg Xsifji£ai rotg nagd r^v yiffVQOV t{|( 
KaftfjXov rfiXiaaxo r^v vvxra, xcti ig rijv vartQaiav ncUiyio 
na^d rdg avidg nvXag iXdwv y iSstro fiaaiXimg nQoa8i^aa9oi 
r^v stgijvtjv xai roy noXsfiov xaxaXvaai • mg 8* ia^xavsv ov- 
isigy dvaarghlmg ijXaws n^6g rov MiXava norafiov, svSu irf »- 
roarQarw^ '^vfistd rijg vnoXo/nov ar Qoriag iarQoxonsisvfijhog, 

CpaaiXsvg fisv ovv jisi rjyovfisvog rtjg argaxiag^ fiiyag Ss vns-ii 
Xsinero Softianxog ZQ^^'^^ nvbg svsxa oniam. nfoasX9wv 6$ 
avrig rtg iv ivdvfjiaat its^^wyoatv oTa rd riSy nsv^wVf x^v- 
g)a rt sXsysv sxsiv avx^ SiaXsxj^Jjvai . ngosXdwv ^ Si itp* ixa- 
vov oaov fiff OQoadat dno rcSiy rsiywVj ixiXsvsv 0, ri av fiov- 
Xoiro qtQd^siv • Si xal stsqov riva nQoaxaXsadfisvog rov xot-^o 
ycoi^oviTa avrt^ rcSy fiovXsvfidrwv , ovSsvog avrotg eriQOv 
avftnaQovrog, (p/Xoi ftiv stpaaav avroi ig rd fidXicra dXkfiXoig 
sivat ix naXatov xai rac olxfjastg sxstv ystrovovaag* oQwvrsg 
Si oaa dStxstrat xai dnsXavvsrcu 6 viog fiaatXsvg ini nQOfi- 

Dast ovSsftt^, dXystv rs ovxirt dvsxrwg xai nQodvfista9€U , if^^ 

miasa nuntiatum vaclit parroqae interrallo reyersot, refert, mandare 
avum, uti hinc quo lubeat se auferat, neve incaasum ac fruatra tem- 
pua terat, cum nihil eorum, quae somniet» consecuturua sit. Rogaute 
illo , Numquid aliud ? Kihil , ait Pepanus. Ergo imperatorit iussi- 
bus parebo , ait , et quo me duxerit Deus ibo. Inde regressns , in 
pratis iuxta pontem Camcll pernoctaTiU Postridie ad easdem portas 
rediens , orat , uti pace bellum mutaretur. Non exauditus , ad Me* 
lanem flumen retrocedit, ubi protostrator cum celera parte exercitus 
castra fixerat Ibat igitur imperator ducens militem. Domcstiais 
nescio quo negotio praepeditus, sequebatur. Ad quem accedens ho* 
roo veste iacera, ut pauper , habere se ait quod clam diceret. Pro- 
gressus igitur a moeuibus tanto spatio, quantum ocuii ampiias non 
ferrent, edicere mysterium iussit. lUe alium quendau\ consilii par- 
ticipem advocat. Tum insuper ncmine praesente, incipiunt, Se iam 
olim inter se amare , ut qui maxime, et contiguis habitare in aedi- 
bus. Cernentes autem, quam inique immerito suo haberetnr prlle- 
returquc iunior imperator^ dolere incredibiliter et ad opem sic mBH- 
cto pro viribus ferendam si liceat, paratos es$e: potissimiimy ci 



HISTORIARUH I. 06. 39 1 

, df^vmv Ttt Svvara aiixovinivtp , xai fidXuna l§ hav ya-A.C. iSap 
ra re V^iop dnoh^vfi$vog 6 fiaaiUvg ndtnjg dniXva$v alrtag 
iaviov, (noQstvai yaQ rora xal avrovg,) xai ivrav9a dtpixo-V. i43 
Itevog noXXatg i/Qijaaro Ssijaeai xai Ixea/aig ngog roy ndn-* 
Snov, ii^ rov nokffiov xivetv. yvdfif^g fiev ovv ovrcog eg>aaav 
ixetv xai nagaaxevijg* ivieeari^ag ih ovatjg t^c Swdfietog 
avrwv ^ xard r^v nQodvfn'av, xaiQOv ^^retv, xa^' ov Jiv «v- 
rotg iyyivoiro xai eQyip a nQoefkovro iqav ov iij xakdig noi" 
ovvra yxeiv • furd ydq ro fiaaiXia toi' viov ngog r^v eanioav 

loixarQorevaai, rovg rfjv q>vXaxijv rijg noXemg imrerQafiftivovg, 
ovrio rov deov noQQ^^ev rd XvaireXovvra nQOxaraaxeva^Ofii^ 
vov, rotg ini ratg nvXaig rov dy/ov ^Pwfiavov xaXovfiivaig 
re/xea^v inun^aai, &are vvxtcdq e/jiv dy qvnvovvrag q^vln^V, iT9 
xijv afjta xai eriqoig ixr<o ix iutioxfjg • avrotg fikv ovv ev^vg, 

iSrovroi; yevofiivov, ewoiav etaeX^tv rov ivv^aeadai av nore 
fiaatXet X9V^^'f^^ eJvai» inei ii xai invdxmo oaov oviinw 
etg Bv}^dvrtov d<pt^ea&at avrov, rotg eraigotg, o ipaat, xv^ 
pov Qitf/avreg, itetXixO^at negi rov ftaatXet rip vi(p r^v no^tv 
nqoiiiovat, nenetxivat re iixatd re afia io^avrag Xiyetv xai 

^oavfifiQOvra naai ^Ptofiaiotg* xai vvv elvat iv ero/fitf, xXifia^ ^ 
Itrov fiaaiXia dvdyetv etg ro t£^o(, vvxra q>vXd%awag xud^ 
ipf airotg ^ itaiox^ iarl rijg q^vXaxfjg»^ ol fikv ovv roiavta 
elnov 6 ftiyag ii iofiiartxog rov fisv dnayyeXovvra fiaaiXetB 
neQifiivetv enefixf/ev ev^g, rovg ii iutXeyfiivovg S,rt re xa- 

^^otvTO iJQcira xai et rt naqd fiaatXiwg alrotev, (og iixatot ov- 

i3. Poft imar^aat deest adtoifg, i4- adtatg et i5. iyyoia 

legebantar yitio«e. 

qno apud Rhe^am de oblectis ae purgarit, (nam et se tunc adfuisse,) 
et liuc profectus , multis precibus obtestationibusque avum onerarit, 
ne belium ordiretur. Animo igitur et consiiio ita se paratos csse 
aiebant. Sed quia aiaccitati par facultas deesset^ opportunitatcm 
quaerere, qua quae certo statuissent facto praestarent, quae nunc 
pracdara se olferret Nam postquam imperatoriunior in occideutem 
moTisaet, praefectos vigiium, ita Deo quae conducerent multo ante 
praestraente, murorum supra portam sancti Romani custodiam sibi 
ad agendas cum aiiis ex successione per noctem excubias commen- 
dasse. £x quo statim cogitarint, posse se aliquando imperatori uti- 
lem navare . operam. Ubi vero didicerint mox Byzantii aifuturum : 
et iacta alea , quod aiunt , cum sociis de urbe ei prodenda 'egisse , 
et Tisos aequa Romanisque omnibus profutnra loqui, persuasisse: 
iamque promptum esse , imperatorem in murum subducere, obser- 
vata nocte, qna ipsorum forent Tigiliae. Haec iili. Magnus dome- 
'Sticas extemplo mittit qui imperatorem moneat, uti subsiatat £os 



^94 



CANTACUZENi 



A.C.i 328 ^amoy xa/ ndvv fiovXofiM rov ntoivfi XvamXovvro^ hf&ta, 
TovTOV Si Tov ah^fiarog dnovtog, xat etys xai vfttif avvioxit, 
Tor' ijfff] xai n$Qi rmv intkoinmv vficiv dxovaofiai airfifiirtav'* 
Toittov fihv ovv fiiyag rois iofiiarixog dvefii'fivijaxB fiaatr- 
Xia, xai ersQ* arra ngog avrov iiaXcx^^t ngoatjye rovg av-5 
ffgag • 0! ii xai ngog fiaatXia <futXi/&9jaav tu taa xcti ^ fiifl 
Stta/vQtXovro avroi Svvr^aiadai rr^v noXtv naQaSciaftv* htat" 
Dviaag Sk avrovg fiaatXevg xai u tl inwddvtro atroikv* 0» 
6' insidoiro uirBtv ovSsv, noXXd Si noXXdxtg nuQa PeunXitog 
ixfitaaSivreg , fjrijaavro ytjg Bixoat nXid^Qa. y$Xdaag ii ngogio 
rijv airfjatv 6 fiaatXevg, ,,aXA.' iym** etne ,y&€Ov itSovrog, a§i' 
av vfiTv dnoSdaoD rrjg evyvonfioavvtjg rijv BvsQytaiav" srt ih 
dvrSv nsQi r£v rotovrtov StaXeyofiivtov , ix SxoniXov naQu 
Toi; oQxovrog ayysXog rjxe fifjvvtov, «5 S rmv Mvamv fiaat" 
Xsvg Mtya^X iv fiB^Qiotg rtjg avrov xai 'Pa>ftaitov ^yBfio^iS 
viag iXdxov, nuQa noXiv avrr^ vnijxoov jdtdfinoXtv nQoaayo- 
QBvoftivfjv iarQoroniSBvaB', xat avfifia/iav inayofiBvog ix 2xv^ 
d^wv, ot nuQa '^PaaoxdarQtp Btaiv iarQaronBSBVftivot. tov dxov- 
aag 6 fiaatXBvg, ifiovXBVBro Sfia riT) fiBydXo) SofiBarixtp 0, rt Sioi 
noiHVy xai idoxBt XQfjvat. iX&Btv ntiQd rijv^oyovg avaap OQBt-^ 
VAQi Vi^v ufia ftsv xat Stu ro iyyvg Bivai Bv^avriov, Sncag rd nQog 
rijv 7iaQdX?]\f/iv nQdrrrjrat avrotg, ufjta Sh xai Std ro fi^ xv- 
xXo^atv nuQixBtv t6 x^Q^'^^ SvanQoaoSov ov , Sars bxbiv, uv 

i3. Haec ^'cojye/tt^ ThracUe urb« est. ED.P. 18. Gregorac 'JPo&- 
aoxttax^ov Jicitur. ED, P. ao. In MS. ad t. Myovg adscri- 

ptum eraty ^pQOVQidy t« nttQa tiotofia jov EClilvov Tl6»rtovy id 
est, Castellum quoddam ad ostium Ponti Euxini siium, ED. P, 

tra nos peccantnr. Proinde Byzantium sibi pro communi ulilitate 
«ubiectum percupere; hac autem petitione excepta, si qua alia ipsis 
pctenda ▼iderentur , auditurum. Hoc illi magnus domesticns in me- 
moriam rerocabat : et plura cum eo disserens , Tiros producebat , qui 
eadem apud imperatorem loquebantur, asseTerantes , se illl nrbem 
tradere posse. Quibus collaudatis, quaesiTit, num quid ab se pete* 
rent li nihi! petere constituerant: sed cum impeiator instaret sae- 
pius, Tiginti ingera petiTcrunt. Tum ridens ille, At cgo , inquit, di- 
Tino concessa probitati Tcstrae digna praemia persoWam. Medio ia 
sermone adTolat Scopelo a praefecto nuntlus , Michaelem Moesorum 
regem in suis et Romanorum confiuiis apud urbem snam nomine 
Diampolin castra locasse , Scytharum comitatum auxiliis, qui iuxta 
Rhosocaslrum tentoria haberent. Imperator quid faciendum , magni 
domestid consilium exqnirit: ad castciium Logos in montanis situm 
progrediendum deccmuut , tum quod Byzantio propinqunm et ad eius 
occupationem parandam opportunum , tum quod iocus accessu diflici- 
lis hostibus cingendi facultatcin eripcrci: ut ct inTadentibns rcsistere 



HISTORIARUM I. 57. ^9^ 

nc Sn/fi, dfivv$adtii' TS, Sp ilgj}, xai -^tJv^^Cav AfUv nqoq raA.G. i3a8 
xui^ti^maTa dnox^rioaytaq. ol fiiv oiv ovtw povXcvadfjiC'' 
voij Toy Kdfiafiv (liv ixiXcvov eneaSut avToVg , mg av eiii^ 
V€U 6Xfl TO OTfaToneSov paatXimg ojnj cl'^* Toy i* SriQOv ttg 
SBv^dvTiov ag xai Totg iri^oig ra nsn^ayfiiva dnayysXovvTa 
dniivau iXdovrcg 8i na^d roy MiXava nOTafiov, Sv9a xai 
^ Xoinij OTfaxid a/ia nqmoaTQdToqt ioTgaTOncScviiiivrj ^v, 
rd TB n$fi t£v nffOTTOVTwv Ttjv aXtoaiv a^T^ ixoivovvro Bv^ B 
ZarTi'ov, xai Saa nv&oivro neqi t&v Mvamv xai negi rijfc ^i^ 

loyiiyovg OTQaToneiaag, nQoaTid-ivTcg xai Tdg alT^ag* xai inei-y. i^S 
d^ xai avTtf iioxn xaXoig exfiv, agavTeg ixet^ , ioTgaTO^ 
ueievaavTO iv Jtoyovg. xal ig Tr^v vaTBQaiav ^yyiX&fi avTotg, 
mg argdTevfia MvadSv negi TQiaxi^Xtovg tnnovg ^xev elg Bv^ 
^dvTiov xaTa av^fiayjav Tfii ngea^VTigfp fiaaiXet* fjyeVTai ih 

i5«vT(oy V^uvTjg 6 *P(6g» i&ogvptjae fiev oiv ov fxeTgimg tovto 
Tov viov (iaaiXiam e^eTd^ovri i * avTfg a(ia t^ fieydXif iofie- 
anxtf xai nqcnoaTgdtogi o, Ti to netaav tov fiaaiXia MvacSv 
rti^ fiev nqog avTOV anovidg ^9eT?ixivai xaiTOvg OQxovg, dieX- G 
g>?jg ovTa avvoixov, xip ngeafivTigf^ ii paaiXeV avfifiaxeiv, ^ 

%ovnev6ovv fiij dXfjd-etg etvai Tag yeyevrjfiivag avv^/jxag xai Tfjv 
avfifta/JaVj dXXd avvtiovra tov Mvaov, cog 6 ngeafivTegog fia-^ 
aiXevg Sfia fiiv ex&ei tw ngog tov eyyovov, afia ih xai iiei 
Tov fiij Tov^ avvovTag avTf^ ^PfOfia4tov iiefpd-dgdai vn' ixetvov 
xai inifiovXeveiv avTff, g^ov dv nagaie^aiTO iv paatXetoig 

^SfpQovgdv Mvaav f oiofievog ola '^ivovg xai avfifidxpvg avTt^ 
fiaXXov evvoetVf nifAXpai Tdv fngaTOv, nqifpaaiv fiev, fog fia- 

et in aecessu natara manitissimo tuto possent quiescere. Hoc de- 
Uberato, Gamarin sequi, ut sciret, ubinam imperator se teneret ; alte- 
ram Byzantium abire et sociis acta referre iubent Gum ad Melanem 
flofficn Ycnissent, ubt reliquum copiarum cum protostratore manebat^ 
cam eodem de iis , qni se Byzantium prodituros pollicentur, et quao 
de Mocsis cognovissent , ac de castrametatione in Logos, causis eliara 
recensitis , communicarunt. Gum et ille assentiretur , eo perrcxe* 
rnnt. Die altero intellectum est, circiter tria miilia equitum Moeso- 
rum imperatori avo Bjzantium, ducente Ibane Russo, auxilio mitU: 
id quod nepotem non modice perturbavit Investigantes autem causam 
ipte, magnus domesticus et protostrator , qua adactus Moesorum rex, 
quamTis sororis maritus, foedus secum sancitum violaret seniorique 
suppetias adveniret, suspicati sunt , non vere illos et ex animo foe- 
deratos, nec verum esse auailium: scd cum sciret Moesus , seniorem 
partim odio in nepotem , partim metu , ne qui secum csscnt proce- 
rcs Romani ab illo corrumperentur sibique insidias struerent, facilius 
Moe«orum custodiam iu palalium admisaurum, ratum, sc tamquam 



296 



CANTACUZENI 



A.C. i3aS/ov/iiirot;^ 17/ul^ vnif avrov, t^ i* aX?j9tla, c/ Svmmfi rcSr 
§aaiUi'm xQar^aai xar* 6Xty<nfg eiaiX^rreg' Blra xai avtig 
' DnapaTQaria iXdwv, Bvlpayviovg rs noujaia^ai vnoxs^davg xai 
ovTwg ^t9j xai rjj aXkfi inidijaeadai. ^Pcafiaiav ^Cfiovif. tai 
%ex(ifiQiov inoiovvTO to inciyeadai xai Sxv^g avfifiaxovg ShiS 
%oS fiij §OTfiBVv avTotg ig Bv^dvTiov , ii ti yivoiTO TOioikov* 
TOtaSTa fiiv avToi ix Xoyijafiwv nBQi Tijg ovfAfiaxiag vnsvoow. 
ijaav Si xai aXijdij, wg votsqov dxQifieig H^cyiveTO fiadsSv. 
vnBTidtv ii TJ/y fiovkrjV T^ fiaaiXst Mvaav ix Tmv avTOfio* 
Xwv noQ* avTtf ^Pwfiatwv ric xai intjyyiXXsTO ttvry xai roio 
sQyov xaranQoS^sa^ut ovro;. iio xai ^Qidfi nQog r^ avfkfiO' 
Xtav TiQsafievTi^g, nsiQag dh svsxa S fiaatXsvg nifiy/ag nQog 
^lfidviiv, ixiXsvsv dvaxwQstv ix Tfjg ^Pa>fiai'wv anwifZv yaQ 
ovaAv air^ nQog fiaaiXia Mvawv roy yafifiQOv, avTOv sig 
P.1812ri7i^ ^Pwfiaimv naQsXfjXv^ivai sxovTa OTQaTidv, st fiiv ovriS 
avT^ fiotid-^av ^xsi, sig t^v iii'av dvaxwQStv fiif ista^ai 
yuQ avTOv* si ii noXsfiijamv, ixiixsadm avTOv 00; ini fidxfpf* 
PaatXsvg fiiv odv rouxvra sins nsiQtofisvog ^l^dvif. iiaxsi yoQ 
ov XvamXstv iv r^ tots noXsfiov aQaadai nQog Slvaavg, 
Ifidvfjg ii o^xotc syyQdq>oig iisfis^tuovTO nQog fiaaiXia , fi^iio 
Tov avTOv isan^Tfiv naQsanoviijxivai, dXX* ifAfiivsi.v Ta^ anov- 
iatg Tatg nQog avTOv, fiijT' avTOv xai Tfjv OTQaTidv jeor' ov- 
rov iv&dis ^xsiv. uvayvovg ii Tovg SQxovg 6 fiaciXsvg, fiSXr' 
Xov insQQtiad^ TtQOg to dXtj&ij s7vat a avTOg vnsvosi nsQi rij^ 

a4* Videtur deesse inoXafipdyuy^ aat quid eiatmodi. ED. P. 
Ego nibii ad iutegtitatem desidero, 

hospites atque commiiitones perbeneToIoi ezperturdm, turmas mi* 
aisse; sub obtentu quidem, ut contra ipsos pugnaturoi, re autcm 
yera, ut si possent, palatium occuparent, pauct ingresti: deinde 
ipse toto agmine superreniens , Byzantios subigeret et sic reli- 
quum quoque Romanorum principatum iuTaderet. Pro indicio erat, 
quod et Scytbarum secum subsidia duceret: quia timeret, ne si 
quid tale ficret, Moesi adTcrsus Byxantium operam conferre detre- 
ctarent. Haec ilii de ista societate probabiliter suspicabaBtnr : 
Tcramque fuisse suspicionem, postea perspicue patuit Atqoe istnc 
Moeso quidam transfnga Romanus suasit, poUicitus, se ei rem ef- 
fectam datarum : quocirca etiam pro interprete societatis bnius de- 
lectus esL Periculi faciendi imperator iunior mittens ad Ibanem, 
Romanorum finibus ut ezcederet imperaTit lunxisso enim se foe- 
dus cum rege Moesorum, quicum sua soror sit: atqne ideo ipsum 
cum e&ercitu fines Romanorum ingredi non debuisse. Si opem sibi 
laturus Teniat, in Moesiam recedat: non enim ope eius iadigere: 
si pugnaturus, se illnm ad pugnam ezspectare. Haec tentandi cansa 
dicebat: non enim tam espedlre putabat cum Moesis oonfiigere. Ibt« 



HISTORIARUM I. 67. ^97 

tfvfifiaxfag ttiv MvaSv. xai aMxa tip n&taYmfUwp r£eJ^A.G.i3a$ 
funf ni(£\lfag nf6g paaiXia rdy ndimoVf Mstto avtov fi^ tovgB 
Uyovg vnontivtiv dg noXsfi/ov, aXXa nB^dw^ai xai *Po9- 
fiaioiq xai adt^ av/ipovXsvovti XvaitcXovvra. xai totg xata 
Savfifiaxiap ijxovai MvaoHg nfog fihf roy jcot' avtov noXtfiop 
Sfti av povXoito xQV^^^f PaaiXsfw Si irrog ftJjts afim 
nXstovg Six^^ai Mvaw, fiifrs mnXiafiivovgr dXX* si nota 
xai iaAnsy, iX/yovg te xai xtna Suttoxdg» tva fiij ioxotep 
nfOntiXaxiX^&at avfifiaxpi ovteg^ xai onXmp X^^h fidXiara 

toti ip dfiatov t^ wq^ nXsiw noUMai ^Xaixipfm ov fi^v dXXd 
xai PaatXs/w ivtog atqatidv tfxa^tiqvaM dl^iifiaxop 'Po»-g 
fiaim^ xai ip fvXaxti ndajj scwtiv ts xai t^ niXiv triqstv^ 
vnovostv ydq ix tmv nfayfidtmv, dg tjj atifatt^ Mvaot^ nffig 
tov affstifov fiaaiXiwg Siti nfoatstayfiivov, td Paatksia, st y.iffi 

tSSvvdivro, ioXtf xataaxst^, xai iid tovto xai avtov navatga^ 
ti^ xai avfiftdxoig dfia Sxvdutg iv fAs9o(fiotg tijg avtov xai 
^Pwfia/imv ^sfiovidg iatfatonsSsvadat, cdc st xatofdotto S 
nQoastiraxto ^jpdvfi, iv oXfytf intfiofiMfi xai avtog» dxov^ 
aag ti o fiaatXsvg a fifjvvotto nagd fiaaiXis^ tov iyyovov, 

lori^ nsnoYfofiiv^ ftiv ixiXsvsv dnayyiXXstv avt^ td tita sd 
ti&sa9at , xai fi^ sriQOtg vno fpiXortfiiag slvat fiovXsa^ai tt^ 
tdaxaXov. ovx ^aaov ydf adr og slvai SfiTUtfog, nfOffidrwiVfj} 
tS. iitipoti^i^ ED, P. pro intfoiiM^ 

nes iuramenio scripto conBrmare » neqne dominnm tnnm oontra foo- 
du4 egisse, neque «e huc cum exercitu contra ipsnm advenisse. 
L«ecto iuramentOy imperator tanto magis de Moesorum societate su* 
apicionem suam eite Teram oredidit, et confestim Georgio Pepa- 

«omeno ad avum misso, rogavit, ne Terba sua Telnti liostis suspecta 
laberet: qnin, ut Romanis et ipsi utiiia snadenti pareret* EtMoe- 
aia quidem ipsi auzilio TenienUbua adTcrsnm se in beiio pro arbi- 
trio uteretur, in palatinm vero neque simai piures, neque armatoa 
acciperet ; sed si quando ingredcrentur , paucos et per Tices , ne 
exclusi probro affici Tideantur, cnm sint socii, et sine armis in* 
gredi sineret: praecipue tamen prandii bora maiorem diligentiam 
custodiae adhiberet, Neque boc soium: sed etiam intra palatium 
cohortem Romanomm collocaret, quae posset se pugnae opponere 
et omai ratione ipaum nrbemqne defendere. Se ex ipsa re auspi- 
cionem ducere , Moesis ab rege mandatum , palatium , ai qneant, 
doio occupent: atque idcirco ipsum qnoque oum toto exercitn et 
anzilio Scytbico in confinibus sedere, nt si Ibani imperata bene pro« 
cedant, pauio post com aubsidio superTeniant. Atus, hia auditify 
Pepagomennm nepoti rennntiare iossit, uti snaa res cnraret et ne 
ambitione quadam captus, aliis niteretor magister fieri: non enim 
miaorem renun usnm libi esio> quam iUc se ideptnm exiatimaret. 



39» 



CAm^ACUZENI 



i*C.i3a8$ iavrdp oifra» avrogm aJrixa Ss totg fiaaikf/oig hiiaxfp% 
g>(fovQav %at six^ iid (pvXax^g dayakovg, xai ndvxa enfaj" 
tsy oaa 6 eyyovog na^f^vBU 

v^* BaaiXevg ii* 6 vioq uQog MixaiiX %6v §aaiXia Mv^ 
P.l83<noy roy ^Povvri^iQiov ^lmdwrjv nifAy/ag ngtafievxjp^, dxfixoi-S 
vcu €g>aax$v, avxov iv OQioig jfjg ^Pcnfiatwv r^Bfioviag or^a- 
romtsvBiv^ dyvoetv fiivioi rijv a^il^iv avtov o, zi h»i» ei ^ 
oiv Xvaag roi;^ OQKOvg xai xag anovSdg tdg nQog avtov, 
noJUfiov aqaadai fiovkBtai, fAad^Vv i^iXeiv, onmg xai avtog 
nafaaxBvd^oito ix tov ifioiov ei Si roti itigov evexa jjio 
ixatfateiu etfj , fiij dyvoaiv* ofiwg fiivtoi ys ro, ts axXtjtov 

, ^xeiv texfiijQiOv iioutadui rov xat* avtov x^Q^^t ^^^ ^o Bv^ 
^avtioig aviifjiaxiav afia ^lfidvfj ig tQiax^Xiovg otQaruitit^ 
Tti/iipai ovat noXefuoig, g>(xveQwg avt(p noX$f4,ovvtog cmci- 

B ^'avfid^eiv Si avtov , ei nv96fievog neQi Bvl^dvttov SiotQi-iS 
§ovtog avtOv, toaovtovg nifixpeie otQatioitag avf4,fiax'iaoV'- 
tag ror^ noXefUoig* ^ dyvoelv dg ov atQotevfiatL /^jjfacria 
jr^o^ avtovg eiSoat noXefietv , dXXd totg yemQyotg xeXevaag, 
dSwatmtiQav dijaovat TfjV indvoSov pivtotg tj S^ aSov nrv- 
Xwv» (iaaiXevg ,fikv ovv toiavta inQea^eveto* MixaiiX Siio 
inei roy te fiaaiXia invdtto nQog ro Bv^dvtiov dfpiyfiivov 
xai r^^ avtov atQatiSg ov fiaxQav iatQatoneSev^ivov , ido* 
Qvfir^&ij te atpoSQoSg t£v (rq>etiQoov evexa otQationdSv, xai aoH 
trjQtag avtotg iXniSa ovSsfiiav avveooQa, ei fifj tdxuna neiaete 

CpaaiXia, ott te od Xvaue tdg anovSdg* tdg nQog avtov, xatiS 

# 

Tum illico caatodea palatio apposuit , tutatiuque eit diligenter fecit- 
que omnia, quae uepos consuiueraL 

58. Imperator iunior ad Midiaeiem Moetorom regem loaimem 
Rliuntzerium legat: Se comperiue, ipsum in fiuibui Romanomm lia' 
bcre militcm; nescire tamen, quid tandem «it. Avere igitur notse, 
an, rupto focdere, beilum sibi intentet, ut simiiiter se comparet. Sin 
aliam ob causam susccpta sit expeditio, ^e id quoque ignorare nolie. 
Verumtamen cum non vocatus veniat, documento sibi e9se<, contra 
se veuire, et Byzantiis liostibus suis, duce Ibane, md tex mille equites 
misisse manifesti hostis indicium esse. Bfirari autem , quomodo, 
cum audicrit, se iuxta Byzantium versari, interim tautum nnmerum 
adversariis suis opituialum miserit. Nescisse forsitan , se non exerci- 
tata copia in iilum usurum , scd rusticis negotium daturum , qui ei 
reditnm difficiliorem, quam ab iuferorum poi-tis efficiant. Haec im- 
perator. At Michaei, ubi eum prope Gouslantinopolia e99et uc^ 
lougc ab exercitu suo distarc coguovit, suorum causa sane quam con* 
turbatus, nuliam aliam spem saiutis videbat, nisi quam citissime, se 
Ibedos servare ct copias lilas noa contra eum, sed aliam ob cavsam 



HISTORIARUH I. 58. ^99 

hexa sig JBv^atrioy iX&sry. adtixa rs a dx^v iv roTg xoX^ 
noiq ayia S^eyimv ini rov n(f€afi€v%ov , xai 0( ^v iv av*- 
xi^Ofavfov iyx^^^^^^f „rovr"' €g>tj ^^xofiiaag nQog fiaaiXia, 
SofiWBt» ifii elg rov iv adtfj) nayiwa aoQiti ii' ^fiag siiti, (»g 
0VT8 XiXvxa Tag anovSag rcc^ n^og adrov, ovt$ xar' avTOV 
ninoftq>a rijv arfaTiav^ Stc xai Siofiai fiif Kax£g avrOvg 
noiMv. OTi ii ov tm noXvTsXmv iyitohiimv^ nolXoiv ifioi 
nofovmv iig opfc» oJlXa Tovrovi roy orat;fdy i^ sirslovg 

tonsnoififiivov vXifg (ijv ydp ;i^aiUov() nhtofiq^a, fi^ &avfidaff 
ini davfiaat yoQ nagd naai Stafis^otfTat Mvaoig , a noXXd D 
fth xcU ini tov ifiov fisftovtog Sxi nargog, noXkd Si xai 
ii^ ifiov naQ* avToS Tf Xcttat vw/* tog ovv fiaXXov d^toxQBmvW, 147 
iig n/oTtv €n€fty/a avTov* xav fi€ ipmQdaji dnartovTa ^ yp€v^ 

tSSifi€vov, ifioi TOVTOV Xafidv intiTto, tig aitov avfifiaxovv^ 
ro^ Vix^atov xai StaipdtQciv» J»rt Sk ov axtj\f;tg ravta ovSi 
ftQwpaatg ivnffnfjg, tov aTtd^ovta r^v aTfartdv ix tljg ^Pco- 
fiaiwv il^avTfjg dnoar^XS.** xai avr/xa Tif ftiv nQ€o§€v^ 
tij TtaQstx^v Sftnovg tSv TQ€(pofUvmv taxvSQOfimv naQ* ai3^ 

lorp, x€X€vaag eS^ ra/Mrra dvv€tv Ttp^ oSov, n^iv (pduajj xa- 
xciaag 6 fiaatXcvg t^v aTQoxtdv. xai t£v oix€TWV avrov avy^ 
il^incfitt/iv iva rfp nQiaficvtfl YQdfifiara Sxovta, xiX^vovta 
'Ifidvfi dndyetv tijv atQattdv, xai ntCQOV itvQi n^QtnifpXiyfii- P. 184 
vov tovto yaQ na^d Mvaoig taxvtijtog af}fi€tov* inti Si dift" 

Byzantium adductas, iinpcratori pcrsuaderet : statimque e «tnu sancto- 
riim reliauias coram legato proferens ct ex iis crucem ei in manus 
tradena, Istuc ad imperatorem portabis, inquit, et me pcr iUum , qui 
in eo propter nos tuifixus est, iurare dices, nec focdus cum ipso per- 
ciissum solyisse, uec milites contra illum misisse. Quocirca orare me, 
ne quid illis noceat Quod antem non de multia ac pretiosis monllibus 
suis qnae cemeret,sed hanc crucem erili materia confectam (erat enim 
es aerc fabrefactai illi mitteret , mirari non debere : esse enim apud 
Moesos ob miracula percelebrem, qnae multa, adhuc parente suo snper- 
stitc, ediderit, multa, se reffuante, edat. Tamquam igitur fidelissimam 
testem se illam mitlcre. Si ipsum fallacem mendacemve deprehenderit, 
ea cruce correpta se invadat, qua adiutrice victoriam sit consecuturus. 
Ut autem intelligat, non ^ttt naec practe^Ltum neque speciosam quod- 
dam veiamentum , protinus missnrum qui e finibus Romanorum suos 
continuo abducat. Moxquc legato imperatoris equos ex cursoribus, 
qoos alcbat, attribuit, iuocns, celeritate summa itcr prius conficerc, 
<{uam imperator exercitui suo incommodaret. Praeterea unum dc 
tamiliaribns minislris cum codcm mittit, ferentcm iittcras, quibus 
Ibani praedpiebat, nti excrcitum rcduceret, ct alam flammantcm, 
quod apud Moc«os velocitatis sigaum crt. Poatquam ad imperaturciu 



HAVZr.F'"LD \^\z:.r,.( , 
OF ANCilKf KIoiouY 
OXFORD 



3oo CANTACUZENI 

A.& i3a8jroyro nfog fiaailia tip jb oravfdv ipiffonH xo/ inaifyH^ 
Xansg Saa dnoloy^ono S Mixf»iK §wfikBvq fih nfog *Ifiar' 
V1JP nai Tovc Mvaovg ra rov aqierifov fitunJJwg y^^anfima 
ninofi^ HcU t6 nvBfOP. ol ii lS6yTsg av$x^9V^^ Bv&vg b^ 
ohcov» dUia ravra fiir $lg rovro irBkBvra* fiaatXBvg ti ip aZ(5 
^fiiffoug ai Tgfsafidai ifivovro n^oq to^c Mvaovg^ ntkifiaMoq 
%B xai oaa aXXa ininji$ia ijp n^og rijp hti/Bi^tfavp nof^ 

Binecva^«TO Bv^arrAiv. xai huii^ ndvra inBnoQiaro^ BtgBv^ 
(ciiTioy i KdfiaQig iXdmw, imjyyBXXB rotg iraiQOig^ xai vvxta 
v^^avrBQ dno awdijfiarog , h ^ rSv XBixoiv avroi BfiMavio 
SifBaSa^ iv fvXaxfi, ^fiif^ nQBirj} rtjg ifiiofidSog, xalV ^v q 
%ijg rov iytov nvBVfimog uib96iov TBX^raB boqt^ , jffog fiaa^ 
Xia aidig i Kdfiaqig iX9w ixdXs^ nifog t6 BQyov. rBXiBadti^ 
Offg ii xilg dtiag fivaraymyiag , btb ii nai r£v vfivwv rmv 
iaTfBifiVfSVf aqavrBg bt rov arffaroniiov rov iv Aiywg nai iS 
t6, tc iniXoinov fiaitlaavrBg rijg ^fiifag xai ro nXiov t^c rv- 
JCTO^, yBvofiBVOi iv XP^qiif KXinTa iyxpBQitog nQoaayoQBvofJiiv^^ 

G ri, rB iniXoinov rljg wxrog nai axQt i^Xiig ^fiifag i/vAiborro 
ixBa xbU fiBrd rodro aQOvrBg ixB!9BV, Smg inByivBro ^ vvl^ 
^X^v Big T« x^9^^ ^ noXv dnixov Bvl^avriov, rov ItififiXvBi-^ 
nov nQoaayoQBVofiBVovm xai xoQrBfijaavrBg ixBt, iisxoafiow 
r^v arforidv, xai rdg ftiv xXifAaxag ovaag ivo sx tB xdXmv 
xai ivXivtov fiad-fuimv nBnoi^fiivag, mv t^; fiiv ^QX^ ^ fi^ 
aiXBvg^ fifyaf ii iofiianxog t^; irifag, ivoxaiiBxa ot^o* 

3* Legebator afptTiqov, 

▼enerant qai crocem ferebant , MichaelU responium nnntianmt: qoi 
ad I[>anem et Moe«os regis ipsonim iitteras cum aia misit. lis con- 
«pectis, domum statim sdbire coepenint £t liaec quidem hanc finem 
nacta sunt Imperator autem quibns diebus iegatus apud Moeaos 
eraty iis ipsis scaias et alia aa oppugnandum Byzantium accom- 
modata apparabat Paratis omnibus, Gamaris eo regressus, sociis 
rem indicavit £t nocte de oompacto obseryata, qua ipsi ezcnbias 
in muris erant actnri y prima die hebdomadis, quae sancti Spiiitns 
descendenlis memoria ceiebris est, rediens ad imperatorem Camaris, 
ad opus eum vocat Absoluta crgo divina mystagogia, praeteiea 
bymnis vespertinis, castra Logis moTentes, ac per reliquum dici 
plarimumque noctis gradientes, et ad iocum ab Indigenis Clepta 
nominatum penrenientes » usque ad ciaram iucem ibi qiiieTemnt 
Inde rursus usaue ad noctem ambniantesi Ambiyopnm (ioci Toca- 
buinm est baua procui Byzantio) Tcnerunt iiiic morantesj in or- 
dinem exercitum aigerebant £t quidem scalas binas, tum e foni* 
bus, tum e iigneis gradibus, quarum unis praeerat imperator» alteris 
maguus domcstictts, duodenis miiitibus utramvis imposueruntt qno* 
rum octo Romam, reliqui ex Aiemaius LatiuL latelligeiu aatan 



HISTORIARUM I. 58« 3oi 

ru&tM^ ini^rpmv huxrifav* ch ^aop omi^Pta/iatbif ti ilo^-A.Ct3a8 
noiii iJ^ *uiXafiaWag jitntvou dxovaag is o fiounlivg, ort xai 
^AXafittvoi siaiv hti r^ sQytf Tetafyfdvoi^ rov fdyav iofjtiavu' 
MP ngoaxaXsadfievog f rovg rs ^Akaiiavovg ixiXevsv dno rSv 
5iv ratg xhtfial^i. rsr ayfiivwv iiaUMnsiV xai ^Pmfta/ovg etadr-l} 
y$iv uy^ avtav dno rs r£v svysvav fiffiiva shat iv rol(; 
fJtHkovai Tf^tirwg dvafi^asaSat ini ra re/xfj, wg dv fufrs o^to* 
xarsna/fwvrai rSv ramivotiQWVf fi^ ^ sviolS/a npog ^jika^ 
fuxvovg iiapa/vfi, dXXd fiovmv jj ^PwfAoiwv ro S(fyofv» ravra 

lOfiiv oiv jj ngoaeriraxro irsXi^ro , xai ^Pwfiaioig rwv fUamv 
ivoxaiisxa sxaTigag iyysiqta9s{a7ig rwv xXifidxmv^ nfoasri^ 
raxro avrotg, insiidv iv X9V yi^^o rov rsix^vg, vnd rwv 
hio9sv nfaaaovrav xaXmiioig rmv xXtfidxm dvsXxvaSsiaSv, 
avrovg dvafia/vsiv n^drovg xal dfivvsa^i, av ng in/g , iig 

i5ay oi fur' avrovg dvafiaivoisv xard ayoXi(v. fixt^ ixsivovg ii 
ov noXv dnixmv sxarov Xoydiag aywv ifidiiJ^sv i fiaatXsvg 
ns^fj, xai /m^ airov Saov ft^ trvfift/ywa9tu dXX^Xotg, srifovg 
roaovTOvg o fiiyag iofUartxog slx^* rovg ys fii/v rSv itaxoaAiwPiiSS 
tnnovg Srs^Oi stpmnoi roatwroi ofyovrsg Sxatnog Sva naffsinovro 
%oovx iyyv9sVf tog av fiij roti dno roS rsix^vg tuaSTfqtv ntiQd^y.xtfi 
axoisv rov ^ffoq^ov, dXX% ijv n dSoxtfrovavfipjj, rovg rs tn^ 
novg naQaaxOiSv rotg iiaxoaioig imiQafJtivrsg xcU imfiotfSoilsv 
avToi Ta ivvtna. sr^oi rs nsvraxoaiot ^saav dnixovrsg od 
noXv avroSv, rijg avr^g xtu avroi svsxa alriag* ini ii roti 

sa. intfioii^ttv £D. P. pro imfoti^Uv* 

imperator, eiiam Alemanos huic labori delectoi, adTocato niagtto 
domesticoy eos iubet eximi eorumque loco Romanos sufHci, et ex 
nobilibus nullum inter primos murum ascendere: ut neque hl supra 
bumiliores se extollerenty neque gloria adAIemanos deriTaretur, sed 
BomaQorum dumtaxat opus esset. Fiebant iossa. Cum itaque et 
bas et illas scalas e media conditione Romani duodecim traditaa 
sibi accepissent , praeceptum datnr iliis , ut ubi proxime ad mumni 
accessissent , ab iis, qui intus pro ipsis laborabant, scalis per funem 
attractisy primi ascencierent: et si quis se contra ferret, eum repel^ 
lerent , ut reliqui dcinceps panlatim ascenderent Ceterum post illoo 
baud longo spatio centum elcctos agens, incedebat pedibns impe- 
rator: post quem, ne permiscerentur , totldem magnus domesticus. 
Qui Tero ducentornm illorum equos ducebant^ quisque unum, ipsi 
quoque in equis, non pauciores ducentis, consequebantur , quam- 
quam non prope : ne bi, qui Inmoenibus erant, strepitum sentirent: 
sed nty si quia improTisum accideret, accurrerent, ac ducentis illia 
eqnos praeberent, et ipsi quoque pro Tirili sua in partem laboris 
Tenirent. QuJngenti alil eadem de causa non procal distabant. Apnd 
Ajnblyopnm protoitrator reUqaam exercitam in annia ordiaalov 



3oi GAMTACUZENI 

OTQanav iv onloig naQoxevayfihnpf. otlm Sfi Siaxoafi^auneQ 
Bnjv arqa^iaVy rfiaav ^avxfj, onag /ujy roSg givluTTOvaiv ai- 
c^aiv naqaaxpuv ano rmv TBiymv. 

v9''. 01 fikv ovv raq xX/fiaxag exovTtg rirTO^cg xai wtoatS 
Xad-ovreg rovg ipvkaxag , Qfii'mg ro^ n/x^ai n^oaifii^ toS 
Kafm^iSog '^yovfiivov xara rov^ ngaaaovTag TtfV ahoatv* *ai 
Cinci avTOvg nQoaSoxmvTag ovx ^v Xa^fv, rag xX/fAoxag dviik- 
tcvaav xaXeiSta naStiyreg, xai dno r£v indXl^ewv ^V^ok» 
xai oi Svox€u'S€xa ngwTOv ig>* ixariifag xXi'fiaxog dvijX9ov.§ar\^ 
UiXBvg Sh xai 6 fziyag Sofiiimxog Sfia ol; ^ov^ insi naofair 
XTjvog ^v xai ij aeXi^vij Siifaivs XafinQwgf ofnog Sia r^v dnh 
rijg nX?jQiiaeiog ficrafioX^v vegtsXiSv od xard ro avvixeg, dlka 

Suanaafiivmg rov difa vnOTQ^x^^^^^ > ^^^ f^ V^ V ^^9^^ 
xar' avrovg , ifidSil^ov vno rij axif* innSdv Si noQiX^doi, xa-i5 
raxXivofiBvot cig ytjv, iriqav neQiifisvov vBg>ik9jv^ xai ovra 
fiaSi%ovieg xard fitxQOv, ^XSov iyyvg retxdp^ inei Ss ooifv itpir 
Dxia&at ro'§r<p dnsVxav, ot fiiv dno rmv retxmv aladifitvot /Sog 
re ixQ&VTO xai dXaXayfAotg xai Bvl^avTt'ovg ixdXovv ini ra 
re^xrjf (og naQOvnov noXsfuiov oi Si sl^wdev iniSQafiov Iniio 
ra^ xWfiaxag dq>etSovvTeg ^Sfj rcSv x//6(p(0Vj iog reSv svSov 
padrjfiiviov , xai inei iyivovro iv avratg, avrog rs o fiaatXevg 
nQOv^fjLeZro nQtSrog dva^aivstv xai roy fiiyav SofiiarixifP 

continebat. Sic itaqne dispositis copiis, silentio progrediebantor, 
ne a moenium custodibus audirentur. 

5p. Qui igitur scalas habebant, 'quatnor et Tiginti, fallentes 
cnstodcs, faciie ad mumm Camaris ductu proxime accessemnt eo, 
ubi ipsorum studiosi excubabant, a quibus agebatur, ut urbs cape- 
iretur. £t quia ipsos , utpote ezspectantes , latere non poterant, lum- 
jnissis funibus, quot ex pinnis muromm aptaverant, scalaa fursun 
attrahebant: ita duodecim illi utrimque primi ascenderant. Irape- 
rator autem et magnus domesticus cum suis centuriis, quamvis liina 
picno lumine tum iuceret, tamen propter densarum intcrpoaitionein 
nubium non continenter, aed sparsim ac divulsim coeium perme- 
antium, quando lux occultabatur , sub tenebris incedebant: quando 
cius aspectus reddebatur , recubantes humi , aliam nubem , quae lu- 
nam tegeret, exspectabant. Sic sensim gradientes, moenibus snc- 
cesserunt: a quibus adhuc spatio, ouo telum adigi potest, remotos 
aentientes qui in muro erant, inconoitos ciamores sustulerant» ciyes- 
que ad moenia> ut hostibus praesentibus, advocarunt. Qui forta erant, 
ad scaias , non iam caTentes tumultum, utpote ab oppidanis auditi, 
accurrebant. Interea imperator ipse alacriter primus ascendebat, ma- 
gnumque domesticum ad sequcndnm hortabatur: ratus, 9i ipsi in 
jmiros eTasissenty etiamsi quia hostium coutra iret, non ansoiDs 



HISTORIARUH L 59. 3d3 

snio9at oi naQ§xdXetr, olifiBpo^ dg, av airoi yimvtat, htik^CiiZiB 
Tft re^xV , xav rig ijifyj r£y noXefiim , ovx ar nors roXfit^m 
(ig /il^ag avrorg iXd^tv akX* anoaxi^aBrai, yvw^/fiwv ytvo- 
fiimy, xai rovrov roi' rqonov rotq og)$rifOtg iata&ai dvri 
5noXXwv. o fiiyag Sk dofiiarixog ovx inirf£n$v, aXX* dfiaf^ 
ravitv avrovg stpaaxB rov diovrog, av ravra noiSai. ,,r£v yap 
vnoX^Kpd-ivrm dvafiijairai oviiig, ovx droXfiia rfj nQog rd 
iiivd, ovih xaxovo/f, dXX' ixaarog nQwrog dvafiaivnv dl^v,p.\t6 
ino ipiXoviuc^ag ndvrig vt^ dXXi^Xwv xwXvd-ijaovrat. xai od 

xofiovov dvafiijaerai oviiig, dXXd xai avrov avarQaqfivng dlX^ 
Xoig avfimaovvrai xai iiaq>^QOvatv dXXi^Xovg , dfiiX^aamg 
riv noXifuwv» ov i^ evixa tjfidg xarw fiivav iiov dvafiipdr- 
tovrag avrovg iv rd%it xai r^v sQtv iiaXvovrag." roiavra r^ 
fiiyaXip iinovri iofiiari^tjf imi&iro 6 fiaaiXivg xai rt^v dvoiov 

liiTtirQini roVg niQi avrovm noXXwv H iv ravri^ nQoatfvvrwrv 
xai dfia dvaficuvnv miQWfiivwv, ^ rov fiaaiXiwg xXi^fial^ ro V. 149 
fiuQog ovx iv^xovaa xarimai, rwv xdXovv Qayivrtav* xaiB 
fiovri xaraXiXiiTtro ^ rov fiiydXov iofuarixov , xai it* avr^g 
dvffiaav xad* Sva xai oxoXfj , nQog rijv dvdfkufiv dfUporiQWV 
^oiftarwrwv xai ovx dnaXatg fiovov , dXXd xai nXrffatg in$^ 
yovrwv xov ayav wd^iafiov. imi ii iXJyif iiovng dvijXdov 
ixarov, o rtfv reoy qfvXdxwv inifiiXiurv inmrQafifiivog 
2vvaiifvog rov MaQOvXfi nQog rijv fio^v Sl^iwg afia iiaxo^ 
aioig inifiofi&rfiag , ovnw vofii%wv ini rov nixovg ilvai rovg 

maiiiiin conserere , sed vclut a noiis refiigitarum , atque^ liac ratione 
suis instar multorum forc. Verum magnus domeslicus id non per- 
miltebat, aiebatque, se et illum ab officio discessnroi, si Jioc face- 
rent: nam ex reliquis neminem ascensurum: non quia ad res arduaa 
periculosasque ignavi essent , neque malignitate aliqua, sed cum 
unusqutsque primus ascendere cupiet, cz acmulatione omnes iuvtcem 
impeditnm iri. Ncquc solum nullum asccnsurum , sed ibi conden- 
satos inter se pugnaturos dissidentesque ac litigantcs, bostem negle- 
cturos. Quare nos infra manentes, inquit, ut illi ordine asccndant, 
facere et contentionem praccidere oportcL Obtempcravit monitit 
iroperator, et iis, qui circum se erant, ascensum concessit. Gum autem 
muiti adhaerescentes simui ascendere conarentur , scalae impcratorit 
ponderl impares, ruptis funibus,.quibus attrahebantur , dcciderunt, 
soiaeque relictae sunt roagni domcstici : per quas sigillatim et pau- 
latim asccnderunt , ambobus astantibus , nec minis tantum , sed pla- 
gis qnoque se impelientcs cohibenUbus. Ubi paulo minus centnra 
ascenderunt, praefectus rigilum Synadenus , Marulae fiiius , ad cla- 
morem pn^ere cum ducentis subsidio accurrens, nondum liostes ia 
moeoibus eiie , led foris adhuc oppugnare, arbitratus , cum paucis. 



3o4 CANTACUZENl 

fiaww hU TO TBtxpqy o, Tt eXti %a ipmfASPa pavXo fuvog iMO^Pm 
C nai adrog t$ idkw nal oi avvavafidvrsg vno rdSv ifptarwtmm 
fia^oyrsg ii, Sri adrog ayot r^v OTfawidv, rotg xdv» htc- 
qimvovv insixBiv ttai fiij dvMnaadui j^ vi^ ficurtXBt ^Sfj ivS 
tog ovti tnx^v, fidhata i* oti, xai toS atffotfffov avriii^ 
eaXmxitog, odx av iuupvyoiev to iovvai i/xtjv ig tijv vate" 
^alav, idv ti inix^ifwn fiXdntuv. «c H ^xovaav 6i jeciiw- 
9bv, oti avtmv te i atqattffog edTj» xai o viog PcunXevg 
ivtog uij te^x^v, fietapaXovteg ev9vg ev^ijfiow te tov viavio 
fiaaiXea xai itoifwi ^aav awa/ifeadui td ivvatd. xai xaxd 
t6 httkoinov tov tetx^vQ ^Qifia ^ifj iid ndvtw pei 17 rov 
riov fiaciXimg evfijfi/am i^ fiaatXevg te xai ftiyag iofii^ 
atixog dxovavteg, ovxiti eq>aaav ietv tf xX/fiaxi nfoaixpv^ 
Btag taXtuna^sta&aif dXXd totg ivafidai nfoaitattav aftanS 
%dg nvXag dvovyvvvau xai inei aycfS/^aay , afia rotg ioM^ 
Xotnoig tlofjei xcti 6 fiaaiXevg , fietd fiiXfov ii xai i Tr^mou 
atfdtmf Sfia avv navti elaijX^e rff atfat^. xai n^og to 
fiaaAeia iXSwv o viog fiaatXevg, tov fiaaiXia xai ndnmov 
nfoaexfivtjaev, wanef ^v £9o( avt^, xai xadeaMvteg fu-M 
Xfov, S nQeafivtegog fiaaiXevg waneq ini totg avfifiaai xa^ 
xafUfJupofAevog eavtov, fiefAv^dvn ekeye xaXmg tmv Xiymv 
T»y aitov, alvittofievog mg td XvaiteX^ xai iiovta avftfiav^ 
Xevovti odx ine/^o avt^. i^ d^x^^ fiivtoi Xaiiv xai oftoiow 

quos dnxlt, in muram ascendit, volenf noscere quid ageretnr. Ca- 
ptaa est aotem ipse cum tociis, qui timul ascendemnty ab lis qoi 
lam super muro yisebantur. Qui ut didicerunt, ipsum cum esercitm 
adesse, coeperunt acdamare nis, qui adbuc infra erant, cedereat, 
nec repugnarent imperatori , qiii iam intra muros esset ; praesertim 
duce iam eorum capto : non enim die crastina poenam Titaturos , ai 
quid bostiie auderent. Qua Toce commoti inmni, statim mutatis 
animis, imperatori fanstis acdamationibus gratulati sunt, parali enm 
adiaTare quantum possent: serpebatque per reliqua moenia inter 
miiites in imperatorem laeta acdamalio. Quod ipse et magnns do- 
mesticus audientes, non iam scalis baerendo iaborandnm oicebaal» 
et ut qui ascenderant portas reserarent, sucdamabant. Quiboa aper- 
tisy cum reliquo agmine introiTit imperator, paoloque post proto- 
•trator cum toto qui restabat ezerdtn. Progressns ad palatium nepos» 
«Tum consneto more Tenerabundus salntaTit; et cnm aliquamdin oon- 
aedissent, aTus Telut propter ea, quae acciderant, semet incnsaBS, 
bene se meminisse aiebat Terbomm eius , innaens, se otslia et ne- 
cessaria tuadenti non obtemperasse. Ab initio antem idem et aimilo 
•emper diabolo tMto ftodium nocendi hominibns , aemperqne ema 
nal^acere. £t com fallatar decipiatnrque saepioiy in qoilNtsdiB 



HISTORIARUM I. 59- 3o5 

np SiafioXff shai v^v anovS^v nsQi vo fiXamsw tovq dv&fti^A.Ciita 

novg xmi dei xaxoig noietv im/nQstv^ xcti aydXkecdui. fiiv?, 187 

ra^rWco* eari is iv oJg xai initvyxdvsiv mansQ xai ini 

Totg wvi avfipsfifjxoau xai 6 viog fiaaiksvg awn/d^o ovrmg 

Ssxsnr naqmv i* avroig Siaksyofiivoig xcU MsroxiTfjg o fiiya^ 

Xoyo9iT^g, „dXX* swg nars" igitjasv ^^saovrai rotailTa; idv 

yag ^jj avroi ofiovoija?p:s , %wv isiwmv ysvTfasrai aviiv/* 

^iXsvg ii S viog dnsxqivaro §ikv ovisv, i&avfia^s ii o,ti 

lavra fiovXovvav avt^, mansq av sl fi^ naQijv avTog Totg 

laytvofiivoig xai rd nQarrofisva aag>iaTSQOv t£v aXXoDV (idXr' 

lov fjist. nQog ftivrot fiaaiXia xai ndnnov slg nQOaxvvfjatv 

t^g T(w d^ov fitfTQog rijg ^Oitffijr^iag dnsXd^stv invvd^dvsTOB 

et xsXsvot. insi ii initQSnsv, sig to r^c ^OifjyfjTQ^ag Tifisvog 

iX9wv nQoasxvvst ts xai tcSv svsQysatAv t£v slg avrov noX^ 

i5Aag svxaQuniag dnsiiiov. ixsTdsv ii sig r^y rcoy Mayxdvmv 

ifpixsTO fiovijv, xai ra xe iv airfj tSv tov Xqiotov (Tcot^ 

Qitov nadwv TS&tjaavQtaftiva avfifioXa nQoaxvv^aag, xai na^ 

TQidQXfi '^V ^H<fot(f it* avTOv iyxsxXstafiivip Saav tb o xatr 

Qog iiiiov svxaQtaTijaag xai slg to naTQtaQXstov iq>* Tnnov 

iofiaatXtxcSg xsxoafiTjfiivov dyaymv, htavJjxsv ad&tg slg to /?aa/- 

Xsta xai iv ToSg tov HoQfVQoysv^TOv oiWc rcSv fiaatXsuov 

rfiXtaaro iyyJg. fj fiivTOt aTQortd, ij fjAv sviov iaxrjfvmas JJtF- 

CoiTiW, ^nXc/W ih, nQoard^^avTog PaatXicag, iv Tof^ naQac 

T1JV Tijg Kaft^Xov yicpvQav XstftcSatv iaTQaronsisvaaTO iX-V. i5o 

2S9ovaa. dQnaytj ii nQayfidTC9V iyivero ovisfiia , nXtjv sl fiti 

tamen Toto suo potiri, ut in hit quae nunc eTcncrint Haec nepos 
asaensu confirmayit, Tum magnns logotheta Metochites , qui eorum 
sermoni mtererat, Qnouaque tandem baec patiemur? inquit: ni»i 
enim voa in concordiam redieritis , nihil fiet 6 re publica. lunior 
imperator tacere , mirari antem , quid sibi cum lua verbi» vellet, 
quaji non adesset ipse illi», quae fiebant et quae agerentur nossct 
melius omnibus. Deinde ex avo quaerebat, num te ad Dei Matrem 
Hodegetriam adorandam abire permitteret. Eo annuente , ingresaus 
templum, eam precibus veneratua, pro coliatia bcneficiis amplaa 
gratiaa egit Inie in Manganense monasterium »e contulit, et pic 
culti» quae in eo »alutiferae morti» Christi monumenU pro lhe»auro 
asservahantur, ac patriarchae Isaiae »ua cau»a incluso pro tempore 
gratii» acti», eoque »uper equo rcgie omato in patriarchium reducto, 
ad palatium rediit et in aedibus Porphyrogeniti palatio vicini» no- 
ctem egit Exercitu» par» intra Byzantium man»it: maior par», iussu 
imperatoris , in pratum iuxU pontem Cameli recessit ibique castra 

gosuit Domus nuiia praeterquam magni logotheUe, idque nescio 
nperatore, direpU est Hoc modo bellum inter impcratorci Roma- 

Caniaeuzenui. ^^ 



3o6 CAMTACUZENI RISTORIARUM I. 59* 

iL.C.i32Sri}g fUYdXdv Xoyo^hov etx/ag, ttat rovro naga Yvcifitfp fiaai/» 

T^ag» ovrta fikv S ngog dXk^Xovg rSv Vwftai'tov ficufiXim 

nokcfiog avvi(jrfj rijv aQxijv, aai roaavrag eax^ ^^C fi^Tofio^ 

Xdg, xai reXevratov elg roiavra i^ifi^* xai ovra avvsyQdfp^ 

aav iSg iyivovro fitrd dxQipei'ag dndajjg xai dXijdetag , maneQS 

ii OQX^^ inrffyHXdfieSa* inoXif^fjaav Si iv ivi firjvi xai Sre^ 

aiv emd, dQ%a(iiv(av dno rov iwdrov kai etxoarov Srovg hti 

DroTg oxraxoa^ig xai el^axiaxiXi^Oig ip rerdQrfi ^lviixnmvi, iv^ 

veaxaiiexdrijv ayovrog *AnqiXXiov , axQi tov exrov iiai rQtc^ 

xoarov srovg ini TOfc d xai q iv nQcorji ini iixa ^lvit-io 

xrtmvi Matbv iwdrfi hti iixa» 

7. intti non dubitavi pro ¥| ponere , cum bellum inde ab indi- 
ctione qnarU nsque ad Maium undecimae durasae ipse dlaert^ 
•cribat. Hunc et qui stalim infra legebantur errores, iam pridem 
a Boivino ad Niceph. L. IX. c. 7, i. notatos, ex numerorum signis 
male intellectis fluxisse puto. 9. Indictionem undecimam com 
anno M> 6836. congruere, non Terisimile 'est Cantacuzenum 
ignorassei Unde pro nifinxov^ quod ut reliqna in his eztremis 
oepraTata praeter ms. P. etiam Interpretis liber habuit, recte 
mihi Tideot Ixtov correxisse^ io« Pro fi antea )(^ errore mii- 
nifesto. 

nos a principio empit, tot mutationes habuit, et tandem in hunc 
finem deslit. Sic autem onmia uti contigerunt, verissime accuratis- 
simeque conscripta sunt: id quod in ezorsu historiae nos faoCuros 
promisimus. Belligerarunt annos septem, mensemunum,incipientetni- 
mirum anno ab orbe condito Ticesimo nono supra sex millia et ocUn* 
gentos, Indidione quarta, decimo tertio Kalendas Maias, et ad «n- 
nnm seztum et tricesimum supra sex millia et octingentos, ad hidi- 
ctioaem tmdecijnam et decimujn qaartom Kaiendat loniai perdace&ies. 



tSUNNOT TOT KJNTJKOTZBNOT 

ISTOPIilN BIBMON B. 

lOANNIS CANTACUZENI 

HISTORIARUM LIBER IL 



PERIOCHA. 



Quid tuperiort libro mtmorarit (juidqtu proximt ttqutnti mi- 
morandum tit, per trantitionem tigaijieat. Nepotit oecupato Bjr- 
tantio inavumeura, reverentia, honot. liheralitat. Magnologa- 
thetae ignotcitur: in protottratorem urbit praeftctura confertur. 
Petit imperator a patriareha, uti in gratiam redeat cum epucopii, 
a quibut fiurat vehementer offentu*. Quo pacto Mareut CabaUa- 
riut , maledicentiae in iptum reut, eiut contpectu tremefactut fuent 
et eorrueritCCap. i). Mittit tuo loco magnum domeuicum, qut patri- 
archam fleetat. Fruttra. Diet Synodo dipitur. Domettieut epiico- 
porum patronut tupplicibui verbit patriarcham expugnat. Jmpe- 
ratori de heneficio gratiai aetum eunt. Eiuidem imperatont i« 
htnemeritot totamque civitatem munificentia (a). Moetorum m Thra- 
ciamiuperiorem. vicittimRomanoruminMoeiiamimpretsio. et capta. 
Diampolit. Alia Moeiorum in Thraciam irruptio, BuceU oecupatto. 
Probati obiidio. Romani foedut violatum obiiciunt. mmat uUentant. 
Moeiut cauiam indicat. cur partem de imperio Bomano iibi cuptat. 
Otunditur magnimdo Romani exercitut. qua territui Moesut pacem 
promiuit. Quare tam audacter in Thraeiam Moett praedabundt ir- 
ruertnt. Bomanut mitei. tpotiit aegre carent. pugnam non CQm- 
miitam doUt. Bedintegratur inter Moeium et imperatorem amict- 
lia(3). Magnut dometticui Sxrgianni tolerabtUm carcerem, deh.nc 
Uberiatem exorau Amor mutuut imperatont et ''»"""" •^"'°'" 
viiae petitionit rationem reddit. Magittrum luum mtUtarem ceUbrat 
Syrgiannet cuitodia Uberatur (4). Xena imperator.t """«'"«""'«"» 
do^ttico te ceUuam iratciiur. Germant pecuntarum e^entei, p>o 
pur vttut hospitium cum imperatoribut ConitantinopoUtantt , tub- 
tidium petuntfied ob exhauttum aerarium nthil tmpetrant: coptat. 
que accipert quarum cauta pecuniam petere r''^*''"*^^ "„" ,t 
lomettieiti parte onerum tuorum jipocaucho humerbt '"W""'»" 
Uvatur. Pluribut dt cautU imperator Cjrzicumvadtt. j?' '"^ 
Zamerchane tatrapa. urbet orientit infettante (_S). /'«'J*^'""? 
harbarot inBUhyiUa vario eventu, nec tint BomaHorum «]»"««« 
minittrata{6). Nuntiui «'^^ protortratorem B,Mnrj«m. Jy«v« « 
tint paratae iubetur. Cattra cuttodiuntur hy .^«"* ™j^^;^. 
ex ort hottium. Sentt Ptrtarum proctret Uci «"««f »"*'" ^^"*. 
dent tt qua cautiont in eodem infamK^evttandat «««" ""^;;^. 
dum, edLemnt. Rumor de imperatorit obitu. Ju^a mtUwm. im 
perator ConitantinopoUn Umbo trantducitur. Apud Fhtlocrtntn 



3o8 PERIOCHA 

Romani cladem accipiunt (S), Amor imperatorit in CantacuzemtM 
declaratusi et quo pacto per se perque alios laborarit, ut eum im- 
perii collegam habereL lUe tamen singulari modestia oblatam di" 
gnitatem semper repudiat{g). Zackarias Genuensis Chium ab im- 
peratore seniore concessam , sibi posterisque suis propriam Jacit. 
Calothetus d/nasta matri magni domestici eius recuperandae viam 
pandit et in eam rem auxilium suum pollicetur, Consilium domt^ 
sticij quomodo agendum. cum Martinoj qui tunc insulam obtine' 
bat (lo). Quanto navium numero et qualibus epibatis eodem na- 
vigatum, Nauarchorum in apparatus pompa aemulatio, Conditio- 
neSj quibus imperator Martino insulae praefecturam relinquere vo- 
luit, Benedictus castellum tradit, Martinus quoque se dedens be- 
neficio domestici mortem evadit: ipse in carcerem ducitur , uxor 
et familia sblum vertunt^ milites eius, data venia , ex duabus con- 
ditionibus posteriorem eligunt. Imperator etiam benevolentibus , 
non benemeritis tantum^ gratiam referendam putat et populo Chio 
onus tributarium imminuit\\ i). Benedicti insignis pertinacia et ar- 
rogantia intoierabilis ^ omnes conditiones , quamvis honestissimas 
aspernantiSf nisi insula sibi in peculium detur{\^), Imperatbr apttd 
Phocaeam veterem a Persis satrapis colitur: Phocaea novaei tra- 
ditur. Benedictus denuo ChiUm subiugare infelici successu aggre- 
i/f<ur(i3). Sequitur locus perelegans et patheticus de morbo et in" 
stante imperatoris obitu apud Didjrmotichum^ ubi magnus domesti- 
cus sibiriam tertio delatum imperium abnuit: cui ipsum et una im- 
peratrix a moribundo imperatore commendantur. Omnibus ordini- 
bus valedicit, Ingens exoritur comploratio. Palatium ad extremam 
morituro salutem dicendam patet cuilibet, Jnte mortem habitMsm 
monasticum postulat (i4)> D^ Xena matre quamvis semel iterumque 
admonitus, nihil constituit. Magnus domesticus pro consuetumne 
in morte imperatorum solenne iuramentum exigit, Constantinum 
despotam , quamvis multum rogatus , nec vita , nec oculis privare 
sustinensy occulte liberum dimittit. Constantinopolilani iurant{}S\ 
Andronicus senior timens, ne extincto nepote ipse habeatur pesei" 
me, ultro ad monachos se aggreqat. lunior a monastico schemate 
per magnum domesticum impeditur: qui cum medicis expostulat, 
imperatorem terret» Mandatum ultimum imperatoris de exanimi muo 
corpore (16). Ob imperii pondus et molestiarum molem magnum do^ 
mesticum^ miseratur. Mortis indicia, Aqua de fonte Matris Dei 
cum omnium incredibili gaudio sanatur {i']), Narranturei quae iu" 
terim gesta sint: probat omnia praeter missionem Sjrrgianms in oe^ 
cidentem : quam tamen postea non improbat. Syrgiannis a domestieo 
alienatus animus, Recensetur, quid despotae Constantino acciderit; 
e carcere eximitur. Nepos Jndronicut avum induisse monachum 
tristatur: cui domesticus solatium suggerit {tS). Poenitet, non ei 
reddidisse imperium, quemadmodum cogitarat: qua de re cum do- 
mestico consuttans (ig), ab eo poenitudine. deducitur , argumentis 
partim quae movere potuerint , partim quae moverint dissolutis. 
Deiparae de recepta sanitate gratias agii^^xoy 'Persae populatores 
yincuntur, Achris a Triballis obsidentibus asseritur. Moesus et 
imperator in Triballorum fines irrumpunt, Moeeus ex vulnere interit, 
negina, Michaelis coniux , imperatoris soror, cum liberis peiiittr, 
Moesia ab imperatore vastatur: quaedam oppida deditionem fad-' 
ttnt, In locum Isaiae patriarchae loannes presbyter magni doMU" 
stici suasu ab episeopis surrogatur (ai). Persae vastatores maie mmt- 
tantur» Sjrrgiannis sociorumque in domesticum et imperatorem cou* 



LIBRl IL 309 

iwraUo. MaiestatU a Zamplacone arceuitut , crimen nflgai(aa). 
In summo ditcrimine ad misericordiam domestici conjiigit: qui ei in- 
gratum animum exprobrans , aliquatenus auxilium promittit stultiti» 
amquefacti ipsius apologo festivissimo ante oculos /»omt(a3). Ifi^ 
caeae ab Orchane Persa obsessae succurritur , pax componitur. De 
S/rgianne iudicium exercetur : ampliationem petit : Galatam fugit , 
ubi diligenter quaesitus , non invenitur. Inde Euboeam, inde ad 
CraUm abit, cui adversus Bomanos dat operam(^^). Sphranzes con- 
tra Sjrrsfiannem se imperatori offert: qui, qua ratione vivus ac sine 
pugna in potestatem veniat, consultatur, fiegotium Sphranzi datur, 
Persae in Macedonia victi. Sphranzes Sjrrgiannem astu occidit: ab 
imperatore praemio afjpcitur. Cum Crale concordia resarcitnr, ci- 
vitates ab eo captae ad fidem redeunt : eidem auxilium ab impera- 
tore mittitur(25i). Regina Moesiae per duos proceres regno exigitur. 
Mexander Michaelis ex sorore nepos rex declaratur; qui urbes, quae 
se imperatori dediderant^ magno coUecto exercitu recuperare conten- 
dit. Persae Nicomediam obsessuri terrentur, Imperator Moesiam 
inyadit. Pax sancitur, Pro urbibus ablatis digladiatio, Jnchialo 
Diampolis permutatur (26). Mexander Scythas, sibi auxilio contra 
patruum venientes, aolo in Romanos mittit vel praemittit potius. 
Jtrociter pugnatur. Matrimonium cum Maria imperatoris fiiia bis 
petitur, bis recusatur» Foedus feritur. Convivium initur et de 
strenuitate Bomani commendantur (27). j4murius loniae satrapa 
Thraciam incursans , illaesus abit. Senior imperator et mater iunim 
oris hac iuce defunguntur , Monomachus Thessaliae gubernator re- 
bellat. Montani Thessali imperatori salutem dicunt , obsequia sua 
ei deferentes. Cum CraU imperator aliquot dies hilariter et in epu^ 
lis coiwiu9ti< (38)« Lesbus a Genuensibus occupatur: eo imperator 
cum classe magna projiciscitur. DeUi a Genuensibus deficiunt : nec 
ii cum Romanis conftigere audent, Pincerna ad MityUnen oppU" 
gnandam retinquitur: cetera oppida Romanis se dedunt, Conira Pho' 
caeam et MitjrUnen imperator Sarchanis satrapae auxilium invo* 
cat, Phocaeensium in se defendendo constantia. Tres filii satrapae 
loniae imperatori fidem suam poUicentur. NoblUum Romanorum 
cUindestina in imperatorem perfidia (39) .* ingent eidem a Persis au- 
xiUum. Magni domestici cum Jmurio Persa coUoquium y et epidatio, 
et quantum gratia apud eum potuerit. Domesticus amicum quendam 
Genuensem ad tabernaculum suum invitat , cui Phocaeae deditionem 
egregia oratione suadet(^o). lUe de suorum obstinatione conqueri- 
tur, consiUum poscit. Magnus domesticus auctor est, ab imperatore 
veniam orent.; Persas obsides ei donent ; Phocaeam et MitjrUnen red- 
dant : multa item bona enumerat, quibus ab eo afficiendi sint. Urbes 
cum obsidibus redduntur, ita Lesbus recipitur(St), Albani tumultu^ 
antur, civitatibus vicinis depopulationes inferunt, domantur immen" 
saque praeda congeritur. ^carnanum procerum de imneratore reci- 
piendo dissensio(Sii) : reginae sententia approbatur. De rutptiis cum 
prineipe Nicephoro et domesticifiUa assentitur imperator ; Ubertatem 
negat. Dedit se provincia imperatorisque mansuetudinem ac benefi" 
centiam commemorabiUm experitur. Puer Nicephorus a malevoUsad 
dominam Tarenti transfertur, Rebus confectis, imperator Thessalo» 
nicam redit. AUxander rex Moesorum supe^ matrimonio Ugatos 
mittitj cui quamvis barbaroj pubUci causa commodi fiUam suam dc" 
spondei(^3). Persae raptores a domestico et imperatore caeduntur, 
capiuntur,fugantur. Nuptiarum apud JdrianopoUn ceUbritas, Acar» 
nanum dejectio, Nicephorus a rebelUbus repetitur atque a Taren" 



3lO CAMTACOZENI 

tina frrtncipe, fiUarum altera ei desponsa, dimittHur, Qum9n4Mm «l ^tto- 
lis illa muiierJUerilj exponitur, J/uo duces in Acamaniam cum copiis 
mittuntur, imperator sequitur et ibieius acta (34Jl Artaeos domesticus 
ut praefractos reprehenait: quantum damnifecerint, ostendit; gravia 
comminatur (35) .* Rhogios contra eorum contumelias defendiu i^to 
iure Acarnania Romanorum sit, demonstratur. Artaei se dedunt, /n»- 
perator et milites morbo ajjfliguntur (36). Thomocastriorum obsidio, et 
eorum tuperbia atque contumacia. Ad deditionem eos domesticus eohor' 
tatur et eo scopo cum paedagogo quoque principis pueri , viro pru- 
dente ac nobiiiy agit. Ad concilium res refertur. Deditio decemitur. 
Laudantur a magno domestico(B'j}, Ab imperatore honorifice accipi- 
untur. Magni domesiici filius Matthaeus Thessalonicae Demetriide- 
spotae filiam uxorem ducit ; Apocauchus monachismi profitendijacut* 
tatem rogat: eius voluntas exploratur» Classem contra Persas pira^ 
tas petit, Es^e ignavum et improbum hominem , imperator domesti' 
cum monet. Batur eliusis: apparet eius fraus et calliditas. Urbes 
et casteUa , quae partim construxerit, partim instaurariP imperator^ 
recensentur(iS). Barlaamus monachus Calaber turbas nessaioni" 
cae dai, Gregorii Palamae etfratrum eius virtus, Monetur Bar- 
laamus, ne monachorum institutum convitii» laeeret, De lumine, 
quod hliquando sanctos viros ciroumfiindit. Jtem de iumine Christi 
transfigurati in monte Thabor, cum oculis corporeis conspectum sit^ 
an increatum fuerit, Barlaamus negat , et bene quidem(3gy. Con' 
tra eum Sjrnodus cogitur, cui respondet. Canit palinodiam Bariaa- 
mus , cui petenti venia datur: et datur cum significatione caritatis 
^gffS^^' ^ovas turbas ciet eius discipulue Gregorius Jteindjnus, 
qui altera Sjrnodo coacta damnatur. Imperatoris morbus, Apoeau- 
Chus magnum domesticum sollicitat, ut insignia imperatoria assumat 
et ut fiUum eo inducat; matrem quoque tentat: sed ab utrisque reii- 
citur. Sermo domestici cum Anna imperatrice, et imperatoris ex hac 
luce emigratio(io). Singularia et inprimis notabiiia in hoe libro 
sunt haec: exempla caritatis ae veniae in inimicos, quaUa iibro 
primo in pecuario Sjrrmpano et imperatore iuniore adversus panhy- 
persebastum mirifica duo vidimus , et rursum iibro tertio quaedam 
extmia videbimusf tot Persarum irruptiones, quibus res semper male 
cessitjt testifcatio crebrior et iyaQyeotdrtj amoris incomparabilis 
inter imperatorem et magnum domesticum ; imperatoris morbus gra- 
vissimus et divina per Deiparam sanatio; Syr^iannis coniuratio, iw 
dicium, trucidatio; Chius, Lesbus, Acarnania recuperatae; mona- 
ehismi praeclarum aliquoties encomium, ut etiam saepe in tertio et 
quarto potissimum ; contentio Bariaami cum monachis Graecie et Sf 
nodi duae; im^eratoris e vita discessus. 



A.C.i3a8 if. ^ fdv oiv noXB^ovai re dkXijXotg rotg PcHXtXtvtn 
P. 191x0?; ftsTo^v SLalXaxTOfiivoiq ijiQdxd^q fisx* dXkqhov , roiavxi 
y. i55j(m' vvv ih shai fiot Sottst Xotnov dtrffffviovxai & r^ vi^^Av- 

'» ^^^uae ab impieratoiibus bcllo mutuo paceoue redintcgnta 
ges^ s|iit, explanavi 01118. Sequitnr nt qnae iunior Andronicns, to- 
tius iam potens imperii seorsum patrayerit , enarremus. Dic altem 



HISTORIARUM II. 1. 3ll 

X9'rj xad^ iavrov. ig ya^ njy vtnBQwav jUflrd %^v xov Bv^ 
^avriov Xijtf/iv nqiv akXriq xivog atffaa&ai iioiia^swg n^a^ 
YfidT€9V, iv onoiotg riai X9^ ^^'^ fiaaiXia xcU ndnnov aari^ 
SatPfiB iidyeiVm uat rrjv fihv aqx^^ ^^i '^^^ iioixjjatv r£v 
nQttyfidxiov dnivtifiev iavu^, rSv aXkm^v ii oviiv vq>stkM /^a- 
atUiog» dXXd tov^ rs *Pafiaiovg oawv ^fx^ nfoairal^$v avr^ 
mg fiaaiXet nqoaix^tv xai r^v Xatfv dnoitiovai TifiijVf xaiD 
inirs fiovXotvro Ttqog ovToy co; nfoaxvy^ovr$g iivat, xwXv" 

iota^ai naQ* ovisvog* xai natiag xai rov^ aXXovg avyyevstg 
fiaatXiiog clg rd fiaaAeta eiatovrag avrig awitfifieqevetv xai 
awetvat xa96aov fiovXotvxo* xai r^v ^eqaneim» naaav dxi- 
vijfTOv (jtivetv 0091 ^v, xai in* avr^ elvae S, re Sv xeXevfi not^ 
etv. xai dvaXwfidrtov Svexa ovroiJ re xai oixertxov ano re 

iSt£v iiifioaimv q>6g(ov ri})' Xeyofiivfiv naqiaxsro rontx^v, yi^ 
fovaav ST^ ivtavrov itaxtXiovg ini ftvgiotg X9^^^^^» ^^ 
heQa xQ^f*^^ X<f^ i^ '^ov fiaatXtxov ixiXevae x^QVT^'''^^^ ' 
rafiteiov* xai ravra etvtH in' ixeivif ^ av fi^iXot /(f^a^oi. 
tSv re fiaatXeifov naQexciftiaev avr^* avrig ie $tnore int^ 

^ohifiotii rfj KtovaravrivoVf iiog o ndnnog negtJJVf iv rotg ^i^rP.iQ^ 
fifjfVQiov Tov ieanorov itirqtfiev otxotg. xai ngog fiaatXia if^ 
x6fievog avx^^Q, wfJtiXet r$ avrif yvriaitog xai ifiovXevero neqi 
rcSv nQoyfidrmv xai oviev ^rrov ^ ngoreQOv aiiiS xai rtfi^v 

i5. nix^v ms. Intpr. pro tontxtjyf nialek Infra L. IV. p. 88o. C 
etusdem vectigalis mentio : xal ix ruiy iy Bviayttm o^ftoalioy 
fp^Qmy t^y tonixrfy tuyofiaOfjiiyijy , ftvqifay ^((vOtSy oXiy^ nXet" 
ovs ittiOitog ifiqovOay, 

a capto Byzantio » antequam uUam partem administrationis attinge- 
rct, rationes avi in pbsterum sibi constituendas existimavii. A<s 
principatum quidem eiusque modcralionem ipse sumpsit, reliquo" 
rum nuilo eum muitavit: sed Romanos quotquot ditione sua conti- 
nerentur, illi non secus quam imperatori obedire , eundcm quem 
sibi iionorem Iribuere, et quoties eum adire adoratum vellent, ne 
a quoquam arcerentur edi&it. Praeterea ipsius liberos aliosque cogna-* 
ios palatium celebrare, totos dies cum eo consumcre et qiiamdiu pla- 
ccrct Tersari ; de numcro et obsequiis ] ministrorum nihii mutari, et 
licerc ilii quae liberent omnia. Deinde in sumptus eius et famiiiae 
dc publicis vectigalibus, quam tonixijv vocant, terentem in annds sin* 

Silos duodcna aurcorum millia, et alterum tantum e fisco decrevit. 
uius pecuuiae dispcnsandae modum penes ilium reliquit _ Paiatio 




cereque ^ 

quam antea reverentia , ui docebaty^et honore iilum prosequel>atur. 



3ia CANTACUZENI 

A.C i3a8;rap£Qffi t^ nQoa^novaaw avr^. ol i* alXoi^ ^PfOfiaibi, md^ 
TOi naqa rov viov fiaaiXitog odnpog ilqfovsiav^ dXk* ahfim^ 
nQO&sBTOfyfiivov ro nawa xov idiXovra ngog fiautXia sqx^ 
adai xai axtoXvTiog nqoaxvvitv avrov^ Ofiag ov nfoa^eaaVf 
Moucofteg fi^ ri iia Tatifra vnOTncvdjj v&ofBQiXeiv, tov fci-5 
yav ii Xoyo&ir^v ixiXBvaiV o fiaaiJievg etg ^iiviimixov ih- 
B 96vTa f iv hvt rSv avroSi q>qovnarijQtiov iiarqifiBiv . xcU ^v 
axQt Tivog* eTtBira avyyvcififjg xai avrog rvxfov, etg Bv^avriov 
inaveX^civ iiirQipev oixoi. rijv Bv^avTiov ii aQx^ ry nQ»» 
roarQdroQt' naQiayev o fiaatXevg. inet ii xa9^ ov inoXifiOtfvio 
dXX^Xotg xQovov ol fiaafXetg noXXd rmv nQoaovrm roHg aw^ 
ovatv exariQtp vn* dXXriXmv iiffQndadTf, tva fiij iiag>0Qat yt^ 
yvoivro ftxxaiv dfjuporiQtov rmv fieQmv rd otxeHa inavetatit^uv 
netQ(0ftiv€9V , nQOfifidovfjtevog o fiaaiXevg neQt fjikv rmv xtvoo^ 
ftivtov ixiXevae fifjiiva e^etvai ftfjievt oxXetv^ dlX* i^v roifgiS 
exovrag xaQnoikjdav rd 'i* dxtv^a inavaatoJ^eaScu toT; il^ 
CaQxijg xvQiotg. xai rovrov intfieXfjrfjv roy ^r^corooT^aro^a 
roi7 Bv^avriov aQxovra ixiXevaev etvai. fierd rovro dnijX^ev 
elg noTQtdQXffVf Sfta fiiv ev xaQtarf^amv avr^ xat oixe/mg xat 
q>tXtx(3g TjcQoaofitXi^awv (xtxrd yaQ rfjv nQcirfpf avvrvx/aVyio 
tov xatQOv xat rmv nQayfiaxmv ovx icivrmv, oaov dipoatm^ 
aaadat fiovov inotijaavro r^v hfitXiav) Sfta i* tva xat reltg 
dQx^Qevatv, ot avrov ixpaXXofiivov rov narQtaQxeiov xat elg 
ieafMTijQtov olovet dnayoftivov, od fiovov dvriarfjaav oviev 

Verum ettimTero, qnamqnam imperator non ficte, sed ex animo man- 
daverat , ut liberi essent ad ayum aditus ac salutationes , accedere 
tamen Romani non audebant: quod formidarent, ne ob id qnasi re- 
rum novarum cupidi snspicione laborarent. Magnum logotiietam Di- 
dymoticbum abduci et in aliquo monasterio Titam agitare inssit 
£t agitaTit quidem ibi ad tempus, donec etiam ipse Teniam oonse- 
cutns Byzantiumque postliminio rcTersus, illic reliquum aetatu exe- 
git Praefectura urbis protostratorem cobonestaTit £t qnoniam, bello 
durante, ntrarumque partium seqnaces multa inTicem diripuerant, 
ne litcs et controTersiae nascerentur, dnm sua recuperare et bi et 
illi student , proTide statuit, ut de mobilibus nemini cuiquam lice- 
ret exbibere negotium, sed babentibus relinquerentur : res soli au- 
tem ad Teteres possessores redirent, eamque procurationem proto- 
stratori dedit. Post baec ad patriarcbam adiit, tum ut ei gratias 
agerctj familiariterque et amanter cum eo colloqueretur, (id enim 
priore congressu , quia tempus et res non sinebant , perfunctorie 
leccrant,) tum ut Tcniam episcopis impetraret, qui, dum ipse e pa- 
triarchio eicctus Tclut in carcerera concluderetur , non modo se non 
opposuerant, Tcrum etiam pro Tiriii sua, ut conduderetur, adiuTerant. 



HISTORIARUM II. i. 3l3 

vnif att^, dXXa xai avYrnniQYaaayto ^ to yt stg avrov^ A.G.i3a8 

fpiop, T^ tad^ctQ^iv ixsivov^ iovvat avyyvtiurfv i$f]d^ avrov. 

ffp yaQ xor' avzw noXvg q^SQOfievog o narQtoQXfjg xat Stxag 

a^W¥ Xapstv naQ* ixBivmv ri^g nqoSoafag xrig elg adrov. xaiD 

Sl$tj9$ig avTOv noXXa ncgi avrSv ovx tiivvrfiij netaat avy-- 

pwfifjv nafaax^tv avtf^gg ra saxotra Xiyoav ^Sixtja&ai vii 

avmv, xai tstv avxotg SiiofV Xa^stv Ttjg nQotoaiag* inei ti 

ixav^xBv elg fiaatXBia o Paailsvg, xov fajxQonoXiXJpf fiBxaxa^ 

Xeadfievog OeQ&v xai ^jfo^ro^^v^axa xov KovxdXtfv xai royT.i56 

loro^ fiovaaxfiQitav ap^^oyra Kvpefteixfiv, ola Si* avxov teafioh' 

xiiqiov oixijaavxag ini X9^^^ xivd, xa xaXXa tivxaqiaxti^ 

ce xai evs^yeaiaig ijfuApaxo noXXatg, xov ti ;|^a^ro^i;Xa- 

xa, inei fiff ^pofiXexo dno xijg xov ;ifa(»TOf)i;Xaxo( d%iag elg 

kigav fieit^ava fiexevex^fjvaif adxfjv eavx^g inoifiaev ivxifio» 

iSreQov, fUyav ;|fa()r09)vilaxa nQoaayoQevaag • xai dn* ixei^ 

vov elg tevQo x^ ;|fa(»ro9>i;^xt tiaaoi^exai xd fiiyag. MaQ-^ 

xov ti KafiaXXaQtov xov xov Bdqta , og fjv dnb x£v xetxav P. 193 

nQoxegov nQog v^Qtv paatXet tieiXeyftivog , ixiXevaev a/^«- 

vat ngog avxov o ^aatXevg. o ti xai nfiv t^rfxfi^i^vat , oTa . 

ioi(p&eytaxo eitdg, Sfta x^ nv9iadut ivxog elvat Bv^avxiov 

fiaatXia, iv vnovifiotg xai dtvxotg xtai xaxixqvxf/ev eav» 

xov. noXX^v ti x^v negi xrjv adxov i^ijxtjaiv ol nqoaxerwyfii^ 

yot etaeveyxovxeg anovt^v, evgiaxovai xe xai ayovatv eig fia^ 

alXeta. ^iiftfjg te ttaSQafiovdrig, dg o vfigtax^g ixetvog fiaat^ 

iSXiag elg. xd §aaiXeia dyexat xoXaad^aoftevog , avvitqafiev ^ 

Stomachabatur enim patriarcha magnopere, et ut proditoribus sup- 
plicia irroganda arbitrabatur. Verum enimyero precibus auamris mul- 
tis loctim nnllum relinquebat, quod dictitaret, indigniasima se ab 
ipsis affectum iniuria et proditionem eos luere oportere. Ubi domnm 
rediit imperator, metropolitam Pheranim cum Cutale chartophylace 
et Cyberiota monasteriorum praeside, qni quod ab eo stetissent, ali« 
quamdiQ in custodia fuerant, acciyit: de officio praestito gratiaf 
retulit et honoribus eos omayit. Chartophylaci , quia maiores nono- 
res capessere nolebat, munus effecit splendidius , magnumque charto- 
phylacem nominayit; quod epitheton chartophylaci usque hodie ma» 
net. Deinde Marcum Caballarium Bardae filium, c[ui de muro in 
ipsum eontumeliam torserat, ad se adducendnm curayit. Is haud im*- 
memor , quae blaterasset , antequam investigaretur , simul impcrato- 
rem Byzantium inivisse audivit, in foveis quibusdam locisque sub- 
terraneis se abscondit, ut ad conquirendum dclecti, multo tandem 
labore eum invenerint, quem in palatium perduxerunt Fama disse- 
minata, petulantem illum conyitiatorem imperatoris in palatinm ad 
poeaas «bduci, urbs tota ad spectandam miseri necem concurtat. Ut 



3i4 



CANTACUZENI 



A,C. i^oBnokiQ naySfjfuif inotip r^ont^ itffOfievoi^ ano9av$ft(U. §aa^ 
BAev^ Sh ixiksvatp avxov dx^/jva^* ^o^i entiiJj tw rov oTjtov 
dvQoiv iyivtro eiaoa, eig fiaaiXia IScov, TQO/nff ts iXfi(fd7i xai 
ncQiSiV7]3^ig xarineaev ini r^v yijv. dvaar^avTeg Sh oi «yov- 
rfg^ iyyi^^ ijyayov fiaaiXitog SaxQvonv re vnonXemv xai^ngoqS 
T^v yf}v vevevxora, xai fiij Svvdfievov oXwg eig flaaiXia tSeiP, 
uXX* avuxa nQoaSoxmvca nefaead^ai %d Ssivorara. aiton^ Si 
fia^td xaria/e ro nXijdog nav, xai ndvreg ^aav /lerica^oft 
9i(»o^ Tfjv inBvex^^fiaofiivrjv r^ M.dQX(f xaxaSixrjv. oQ&vreg Sh 
avTov ovTcag laTdfjievov vnoTQOfiov xai negtSe^, ol fiiv avrttyio 
xai dno Ttjg &iag fiovrjg neQiaXyovweg ^ eig SdxQva fcaTefi- 
^ovTO xai oificyydg; oaoi Se xai aweTmeQOL t£v noXXwv ijaav, 
Cxijg fieXXovafjg xQiaemg ijv dxovofiev iXdfiftavov dno^Tciv /cmk 
fiivmv eixova, xai dve}^a>yQd(povv iv eavror^ Tfjv aQQijrov 
* ixeivtpf T&v dfiaQTcaXwv aiaxvvrjv ini tov ipo§eQOv xai dSexd^iS 
OTOV SixaaTfjQiov . ei yaQ ini dvjjTOV fiaaiXio^g, €v9a xai oi 
Tific9Qtai SXtyo/Qoviot, ToaavTff tov xQtvofievov exnXff^g ei/ev, 
wat* ijSti xai nQo Tijg-dnotpdascog r^ nXeiartp fiiQei anore^ 
^vfjxivai vno Siovg, oti fi9jSefit'av dnoXoyiav elyev iy* oJg 
xaTTjyoQeho evsyxBiv, tI ovx dv ndSmai totb ol novijQa avv-^o 
etSoTeg eavTOtlg; xai fieXu^ovg iavTWV ix toS naQaSetyfJtaTOg 
hytvovxo xai nQog acoq>QOviaTeQOv fiereQQvd^fiil^ovTO fitov. j9a- 
jyatXsvg Sh nQOTiQOv r£ ovx ini r^ TifMQijaaa&ai tov Moqxov 

ittira palatiam yenit^ ipso conspectu imperatoris tremore ac vertigi- 
ne correptus, in terram collabitur : quem erisentes qi\i ductfbant, im- * 
peratori sistunt, oppletum Idctymis et oculos hum( deiectum^ nec 
audentem illos contra tollerc : sed silie mora se i^ierimendam cogi- 
tantem. Altum silere universi, et qua poena Marcns plectefetar, 
•uspensi e^Lspectare. Gementes porro adeo pavit^ntcm ac tremulom 
astarey alii solo eius aspectu in magnam commiserationem versi, la- 
crymas et gemitus coliibere non poterant : alii prudentiores, ex prae- 
aeuti re illius magni quondam, ut audimus, futuri iudicii qilandaB 
jmagincm concipiebant et apud animos suos inexplicabiiem illum co- 
ram terribili et incorrupto tribunali peccatorum pudorem depingebant 
Si enim coram rege mortali, ubi etiam non possant essc diatama 
«upplicia, tanta fuit in rco consternatio , ut eius magnitudine aate 
prolatam sententiam paene appareret mortuus, (quia nimirum quonini 
coargucbatur, ad ea quid responderet non habebat,) quid tunc illii 
lict, qui sibi improbe factorum sunt conscii? £k huiusmodi para^ 
digmate intclligentiores illi se ipais meliores CTadebant vitamque saam 
lid normam probjtatis accoramodabant Jmpcrator, cum neqne prios 
Marcum puniendi gratia quacsissct, et tunc omnes hoc excmplo ve- 
|nt in sccna emendatos viderct , paulum conticescens, Quid hoc, Ca- 

bail^iri, inquit, qup4 tiim coKiqmcliosn^ eti^ni iq praetentein m 



HISTORIARUM II. 1. 3l5 

Tog, fiixQOv iniax(0P, ,jti na&wv, m KafiaXXdfu" slne ,,to^ 
uavta vfiQtxag xainQog naqovta; ^v yag av rig ngog dnovta 
ytvofidvmv tmv vPqbwv avyYVtifii}** o dh vno tijg rov paat^ 
SUmg ipmvfjg xatanXaydg , slg yfjv rs xarinsaev sv&vg xai rg 
yij t^v xsgfakijv nQoaaqaaamv, nQoaSoxifiog ^v xai t^v y/vx^v 
a(fstvat vno iiovg» ndXiv ih o fiaaiXsvg aiyijaag sq>' Ixavov, 
tov Mdgxov ixiksvsv dvctatijvai. o ds slts xai tSv Xsyofiivmv 
ovx ala&avofisvog , sits xai fi^ dwdfisvog avaatijvai vno tov 

loSiovg ixXv&sig, tjJ yjy nQoasxvUvisVto^ firid^ oqcSv fnjts g>&sy- 
yifisvog fiTiiiv . fiaatXsvg d* iafifiauvs Tjj x^f^i Tovg xatizoytagp.ig% 
dviatfv* insiiif ih dviatff, inavi^x^^^^ ^* ixiXsvsv sig sav^ 
Toy xai^Qoai/Siv rotg Xsyofiivotg . strti ts nQog avtov 6 pa^ 
atXsvg' ,,T0 ftiv isiotxivat xai tqifistv xai td istvataxa nst-- 

iSasadat ngoaioxSvg iixatov ts ofiov xai aoi nQoafjxov* aitay. lij 
yaQ iqidiy%to nolX&v riftmQiav • iyto is ifiavt^ noXXd avvst- 
idg nQog tov dndvtw xvQtov xai fiaaiXia ^ftaQtTjftiva , xai 
i$6fisvog avyyvwfifig wansQ xai av vvv, ftaXXov is xai nXsio-- 
vog noXXqi, oatp xaitd ^ftaQtijftiva X^^Q^t ^^^ ^^ nQog avv-- 

^iovXov SansQ av , d}X sig rov ix ftij ovttov naQayayovta b 
nQoaxsxQOvxdg xai isofisvog xai avtog iXiov, d(pi'tifii ts td 
f^fiaQtrifjiiva aot xai avyyvtofjtijv naQixoo • ivotv is svsxa ti ai 
ts siQstv xai iv&dis dyaystv inotfjadft^ nSQi nXsiatov • svog 
fisvy tv* ix ttSv ytvofiimv ot noXXoi aaxpQOVta&ciat, ftr} dxQa- 

sSref^ Btvat nsQi tijv yXmttav fiJ]ii Qaiitog ixtpiQsadat nQog 

fnisti? nam contumeliis absenti impositis ignosci possit. Hac Toce 
Marcum animus relinquit: humi repente cadit et eam capite pubans 
prae timore spiritum editurus putabatur. Imperator post longius si*- 
lentium iaoentem iubet snrgere. At ille, sive quia non audiebat quod 
dicebatur, iive quia solutis payore membris surgere e terra non va- 
lebat, Yolutabatur, nec oculos aperiens, nec verbum emittens. Im- 
perator apparitoribus manu signum dat, uti eum attoUant: sublatum, 
ut se colligat et dictis mentem adbibeat, bortatur et sic eum allo- 
qnitur: Quod pavitas et tremts gravissimaque tormenta exspectasy . 
id quod aequum et te dignum est , facis : muhis namque cruciatibua 
luenda exprompsisti. Ego yero ipsi mihi multornm auversus uni?er- 
sorum dominum imperatoremque admissot^um conscius, illum yeniam 
quemadmodum tu nunc mc, rogitans, ac tanto quidem maiorem, 
quanlo magis dcliqni ego, qui non conservnm uti tu, sed eum, qui me 
e nibilo condidit, oiTendi et mihi quoque nt ignoscatur obsecro , tua 
Ubi peccata condono et ignosco, Buabus porro de causii conqnisitum 
huc addud maximopere concupivi: una, ut multi tuo cxemplo lin- 
|;uae tmpeure diicerent , nec facile sid probr^ se elltindereQt , idque 



3l6 CANTACUZENI 



A.C. ilTAvpqetg^ 9tai ravra, ngog inBQiyjimaq xai rifi^g al^^ovg yivofti^ 
vagf itai ro XQeSaaop djro vy/ovg ij dno yXmaaiig nsaety, vni 
rwv aoq)£y rivog xaXmg ciQfjfiivov, sQytp iiSax9eioiv, o^Svrtg 
$ig ojoy fiaQod^ov £$ dxQaatag neQtninrwxag ctvrog * ievrsgav 
6i, rov ah Sia fi/ov q)6fitov xai xtvivvtov dnaXXayijvaim ci5 
Cya(> fi^ vvv ivd^ais d/deig irvyxaveg avyyvcififjg , xat^ oiiev 
dvexTOrsQov av sl^fjg rov Kaiv Piov, arivtov xai rQifitov hu 
riig yijg xai nafa navrog rov nQoarvxovrog oiofASVog avrfxa 
anoXeta&at» vvvi ii avyyvoifi?jq rv/jAv^ ^iimg fittiaBig xtxi 
dietSg, ovisvog en ivvafiivov r&v elg ifii ^fiaQrtifiiviov Bv&v-io 
vag dnairetv" Toiavra fiiv 8 PaaiXevg nQOg Moqxov dnev» 
oi nagivreg ii dXXoxorov fiiv riva oipiadut- tiiop 9avdrov 
ngoaioxmvreg , enura il^aiq>vtjg nagd iol^av rov etg ro9 Moq^ 
xov rov paaiXitog SXeov xai r^v aci^ovaav tfffjqfov iiovreg il^s^ 
Dyfjveyftivfjv, id^avfio^ov re r^c Wfinadtiag rlv fiaatXia xaiiS 
ry Mdgxtf avvixaiqov rijg atonjQiag, xai oixetav htaarog ol^ 
Ofievoi r^v evegyeaiav, aoi nQoaijxstv eXeyov, fiaaiXev, nariqa 
rov &e6v inixaXetaQ-ai xai fierd na^qtiaiag r&v t^fiaqfnifiinttv 
Tjjv avyyvtofiTjv alretv, mg dtptivrt rrp TiQOaxexQOvxori rd o^etr' 
X6fieva. rovrmv xal nvfov eriQtov rotovrtov ino to^ nlJ^ovg^o 
clftifiiviov I avv ixnXijl^et. xai xagS o avXXoyog iieXv9ii* 
P. 195 ^» BaaiXevg ie ro xai rovg r^ nargtaQXfi ngoaxexQOv^ 
xorag dqx^^iag ft^ rv/etv avyyvcifiijg ^yovftevog ovx ainBxrov, 

contra snperiorcs , auos colere ac yenerari dcbent ; et qnod a qnodam 
sapiente praedare dictum est, praestare ab alto, quam a lingua cadere, 
re ipsa docerentur, intuentes, in quale barathrum tu ex intcmperantia 
linguae praecipttasses : altera, nt te per omnem vitam timore perlco- 
loque liberarem. Etenim nisi modo nuc pertractus, TCniam et pacem 
esses consecutus , tibi perpetuo gementi trementique tnper terram 
et a quoyis obyio ictum letiiiferum metuenti nihilo tolerabilior vita, 
quam ipsi Caino fuisset. Nunc venia donatus, iucunde secoreqne 
annos traduces^ cum nemo amplius poenas in me commissorum abs 
te repetere possit Hactenus Marco imperator. Qui praesentea ade- 
rant , cum se novum quoddam genus mortis visuros crederent , vide- 
rent autem praeter opinionem roiscricordiam Marco tribui cnmque 
absolyi , et imperatorem de istac sympathia admirabantur» et Marco 
salutem gratulabantur. Cujpque singuii in eo beneficium sibi acce- 
pisse yiderentur, exclamabant: Tibi, imperator, Deum patrem appel- 
lare convenit et ab eo libere peccatorum yeniam poscerc, qiii debi- 
tori tuo debtla dimisisti. His ac simiiibus iactatis, conventus cuitf 
stupore et gaodio solutus est 

. X Geterum iropcrator indignum^ ratns, non etiam a patriardia 
ignosci episcopis , a quibus orat offensus, magnum domesticum mittit, 
qut \elut 9uo nominc cum eo de rccouciliatione agerety acpcrse, 



HISTORIARUM 11.2. 3l7 

fw fiiyav iofisartxov sncfiif/s nQog top natQid^xV^ J*a>U5d-A.C. i^jB 
fiivo¥ (iiv avTif xai wg S^ avTOv vni^ Tpjg nQog TOvg dQX^f- B 
f&g itaXXay^g, xai d(p' iavTOv ii xad^ oaov dv ojov ts jj 
imfi€Xt]iF6fi€vov Tflg eiQijvrjg . 05 ngog naTQidgxfjy ik&dv xai 
BnoXkd noXXdxig vnig tcSv dqxf^^Qifov iejjO-eig, insi ijwe fitj^ 
Sh, aXX' dnaQatrtJTo^g naTQidgxfJQ bixsto ri^g OQyijg kai 
ovi' av H Tt yivoiTO avyyvcififiv sXsyB naQaax^tv , el fi^ itx^v 
iotev nqatBQOv tcSv TeroXfiijfiivav • xai ovii ditxctv SXeyev ei 
ini iixfjv nQOxaXetTar vnoXafimv fiiyag iofiiaTixog, „aU'V. i58 
loovx ay et?j aot' tb xdxeAotg ^ taov tu r^c itxtjg'' e(pt! „ei av 
fih xadfifj itxdl^av « Sfia xai iyxaXwv, avToi ie Ttf av^C 
t^ itatzjjTfj TB Sfia dvayxd^otVTO ;^(»^a^t xai xarfjyoQW» el 
is firi nagoif/ead-ai to iixatov avTmv, fJtriTB fi^v iQyjj fidXXov 
^ «ws Tfl ivvdfiet Tov itxat'ov ra nqdyfjtaTa itxdaetv inayyiX- 
i5Xtj, dnavTijaovaiv ini to itxaoTijQtov ^fiiQf TaxTjj" 6 naTQt^ 
^QZ^^ ^^ 99^^ fiiv iftoi Tjjy iixijv TtQoa^xetv Tmv TOtovTmv xai 
totg Xotnotg dieXq>otg Totg dQxtBQevatv, ovx dv ovi* avTog" elnev 
f,tiQvfjSeitjg. an ii avTog tog '^itxtjfiivog eig itxctaTJjQtov iXxto 
vvv, ov itxaaT^g, dXXd xQtilofievog xa&eiovftcu, tAv dXXmv itxa- 
2t^ovTcov dQxtBQiatVm ei i' uQa itxal^otfjti xai avTog, firj nate ro- 
aovTOv fiaveiijVy firji* dToniag eig ToaovTOv i^eXdaatfn., warB 
^Qyfi itxdJ^etv xai firj Totg OQ^tg neqi tcSv nQayfidTcov Xoyi- D 
Ofiollg, xai fJtdXtma wvi, ot* ovx vniq etiQOVy (^v yaQ av Ttg 
^vyyvoififj,) dXX' otb neQi ifiavTOv ttjv ^Jjtpov S^dfyetv ftiX- 
25Xc9"xai To^avTeg ^fiiQav iv jj naQiaovtat. ndvtegoi aQXtBQetg, 

iS. dQytj^iCtlf, quod Intpr. quoque legit, corr.ED.P.pro d^Ki^^c/^K. 

quantam fieri posiet, paci iungendae operam daret Domesttcus ma- 

gnis et iteratia precibus pro episcopis orans nihil elFecit Tenebatur 

enim ira irrevocabili prontebaturque, non se ante ignoturum, quam 

illi audaciae suae poenas persolvissent, etiamsi coelum rueret Ne- 

que «e idcirco scelus facere, si ad iudicium eos provocaret Tum 

magnus domesticus : Ataui impar erit in hoc iudicio litigantium con- 

ditioy li tu iudex simul et accusator sedeas, ipsique eundem expe- 

riri adyersarinm et arbitrum cogantur. Sin fidem das, te ius eorum 

non neglecturum, neque ex ira potius quam ex aequitate rcs iudica- 

tnrum, die dicta se sistent. Gontra patriarcba, Gausarum huiusmodi 

cognitionem meam reliquorumque fratrum episcoporum esse , ne te 

quidem latet Tamen quia nunc ipsos ut laesus in iudicium per- 

traho , non iudex , sed reus , aliis episcopis ius reddenttbus, sedebo. 

Quod ti vel ipse iodicium exercerem , nunquam eo insaniae insolcn- 

iiaeve progrederer , ut iram magis , quam rectam rationem in iudi- 

cando ducem sequerer: nunc potissimum, quando non pro alio, (esset 

enim «liqaa yenia,} sed pro me sententiam laturus cssem. Die igitar 



3l6 CANTACUZENI 



A.C. i^!i9vpQ€ig, mt ravra, nQog vntQiywrag tcat rifiijg a^/oo^ yivofii^ 
vag, xai t6 xQBidaov dnh vil/ovg ij dno yXoiatnig nsasl^y, vno 
rSv aofpmv rtvog xaXwg elQfjfiivov, egy<p itdax^aiv, ogavrsg 
$lg ojov paQa&QOv i^ dxQaaiag neQi7iinra>xag avrog * icvr^fov 
ih, rov ae Sia fiiov ipofiatv xai xivSvvmv dnaXkay^aim ti5 

Cydf fi^ vvv ivd-aie aydetg irvyyavBg avyyvdfitjg, xat^ oiiev 
dvBxrorBqov av aCflig rov Kaiv fiiov, arivmv xai rgifiW ini 
r^( y^g xai naqd navrog rov nfoorvxovrog oiogjisvog avr/xa 
dnolstadai» vwi ii avyyvoifif]g rvyAv^ ^iimg fiiwoBtq xai 
dSewg, avisvog ert ivvafiivov rav $ig ifii^inaQrfjfiivatv ev^v-io 
vag dnatrBVvm* Totavra ftiv 6 fiaatXsvg nqog Mdfxov stnev. 
oi nagovrsg ii dXXoxorov fiiv rtva o^f/ca9ui liiaiv 9avdrfnf 
ngoaioxmvrBg , snBtrail^atg>Vfig nagd iol^av rov slg Toy Ma^ 
xov ToS fiaaiXiag sXsov xai r^v atiZovaav ^^/ijqtov iiovrsg i^ 

Dy^vsyfiivfjv, id-avfta^ov rs ri^c avfinadtiag riv fiaatXia xatiS 
ry Mdgxff avvi/atQOv rijg amrriqiag, xai otxstav sxaarog ol^ 
Ofisvot rrjv siJsQysaiav, aot nQoai^xstv sXsyov, PaatXsv, nariga 
Toy &s6v intxaXstaQ-at xai fisrd naQqtiaiag rmv t^fia^fiivmv 
rrjv avyyvmfifiv alrsfv, mg dq>tivrt rtp nQoaxsxfOvxort rd oq^sv- 
Xofisva* rovrmv xai rtvmv sriqmv rotovrmv ino rof nh^ovgio 
slqfifiivmv , avv ixnXri%st xat xaqa 6 avXXoyog itsXv9ti. 
P. 195 fi>* BaatXsvg is to xat rovg r^ itarQtdqxs nfoaxsxf09H 
xirag dgx^fi^^ h^ rvystv avyyvmfirig ^yovfisvog avx difsxriv, 

contra snperiorcs , auos colere ac venerari debent ; et qnod a qnodam 
sapiente praedare dictum est, pracstare ab alto, quam a lingna cadere, 
re ipsa docerentur, intuentes, m quale barathrum tu ex intcmperantia 
linguae praecipitasses r altera, ut te per omnem vitam timore pericu- 
loque liberarem. Etenim nisi modo nuc pertractus, yeniam et pacem 
esses consecutus , tibi perpetuo gementi trementique snper terram 
et a quovis obvio ictum letniferum metuenti nihilo tolerabilior vita, 
quam ipsi Caino fuisset. Nunc venia donatus, iucnnde secnreqne 
annos traduces^ cum nemo amplius pocnas in me commissorum abs 
te repetere possit Hactenus Marco imperator. Qni praesentes ade- 
rant , cum se novum quoddam genus mortis visuros crederent , vide- 
rent autem praeter opinionem misericordiam Marco tribui cnmqne 
absolvi , et imperatorem de istac sympathia admirabantur, et Marco 
salutem gratulabantnr. Cusique singuH in eo beneficium sibi aoce- 
pisse viderentur, exclamabant: Tibi, imperator, Deum patrem appel- 
iare convenit et ab eo libere peccatorum veniam poscere, qui debi- 
tori tno debita dimisisti. His ac similibus iactatis , conventus cunf 
stupore et gaudio solutus est 

. x Cetenim impcrator indignum^ ratus, non etiam a patriardia 
ignosci episcopis , a quibus erat oftcnsus, magnum domcsticum mitUt, 
qui velut sno nomine cum eo de rcconciliatione ageret; ac pcr sc^ 



HISTORIARUM II. 2. 3 1 7 

tw fiiyay io/n&mxov sneft^/s nQog tov najQtd^xn^ J*ai«5c)-A.C. iBag 
fitvov fiev avT^ xai (og «5 avTOv vnif rijg ngog tov j ^QZ^^' B 
f&C ^iaXkay^g, xat atp' eavTOv 6h xad^ oaov av olov t£ jj 
hnfiBXjioifASVov Tjjg eiQijvrjg. og ngog naTQtdffXJjv iX&dv xai 
SjfoXkd noXXdxig vni^ twv aQXtBQimv iefj&eig, insi ijwB fiti^ 
ih, akX* dnaQattiJTO}g nmQLdqx^lQ bixbto Ti^g OQyijg xai 
ovi' av ei rt yivoiro avyyvoifirjv ekeys naQaaxeiv, el fi^ Sixfjv 
iotev nQoiSQOV rmv reroXfifjfiivofv • xai ovis dStxstv sXeyev et 
hti itxfjv nQoxakshar vnoXapav fiiyag iofiiartxog, „dXX*y. i58 
loovx ttv sitj aotrs xdxsAotg ^ iaov rd TJjfg itxtjg" S(ptj ,,st av 
ftsv xa9^ifl i^xd^mv rs afia xai iyxaXmv, adroi is rtg av-C 
T^ itatTfjrij rs clfta dvayxd^otvro XQH^^^ ^oU xarfffOQtg* sl 
ii fiff naQoy/sa&at to iixatov avrmv, fi^rs ftfjv SQyjj fiaXXov 
^ avTJj TJj ivvdfist rov itxat'ov rd nQdyfiara itxdastv inayyiX- 
iiXfi, dnavT^aovatv ini ro itxaar^Qtov ^ftiQf Taxrfj," 6 naTQt- 
^9X^? ^^ 99^^ f^i^ if^oi rfjv itxfjv ^Qoarjxstv rcSv rotovTWV xai 
Totg Xotnotg disXq>otg rofg aQXiSQSvatv, ovx av ovi' avrog" nnsv 
f,dQv^9stfjg. ort is avrog tog ijitxfifjtivog slg itxaari^Qtov sXxto 
vvv, ov itxctar^g, dXXd XQti^Ofisvog xadsiovftcti, rav aXXcov itxa- 
2o^6vT09v aQxiSQioaVm st i' uQa itxdl^otfit xai avrog, fAtj nors to- 
aovTOv ftavsifiVf fifji' droniag stg roaovrov i<^sXdaat/it, Sars 
OQyfj itxdl^stv xat fifj rotg OQ^tg nSQi rmv nQayfidrofV Xoyt- D 
afiotg, xai fidXtara wvi, or' ovx vniQ hiQOv, (^v ydQ av rtg 
avyyvdfifj,) dXX* ots nsQi sfiavrov rijv yjfjq)Ov s^dystv fiiX- 
25Xa»"xai rd^avrsg fjfiiQav iv ijnaQiaovTai ndvrsgoi aQXi^Q^^» 

iS, dQvijMtjff, qaod Intpr. quoque legit, corr.ED.P.pro d^Vi^^c/^K. 

quantam fieri posiet , paci iungendae operam daret Domesticus ma- 
gnis et iteratia precibus pro episcopis orana nihil elFecit Tenebatur 
enim ira irrevocabili profitebaturque, non se ante ignoturum, quam 
illi audaciae auae poenaa persolvisaenti etiamsi coelum rueret Ne- 
que ie idcirco scelus facere, si ad iudicium eos provocaret Tum 
magnus domesticus : Ataui impar erit in hoc indicio litigantium con- 
ditio, ii tu iudex simul et accusator sedeas, ipsique eundem espe- 
riri adyersarinm et arbitrum cogantur. Siu fidem das , te ius eorum 
non neglecturum, neque ex ira pottus quam ex aequitate rcs indica- 
tttfum, die dicta se sistent. Contra patriarcba , Causarum buiusmodi 
cognitionem meam reliquorumque fratrum episcoporum esse , ne te 
quidem iatet. Tamen quia nunc ipsos ut laesus in iudicium per- 
trabo, non index, sed reui, aliis cpiscopis ius reddentibus, sedebo. 
Quod si vel ipse iudicium exercerem , nunquam eo insaniae insolen- 
tiaeve progrederer , ut iram magis , quam rectam rationem in iudi- 
candoaucem sequerer: nunc potissimum, quando non pro alio, (esset 
enim aliqna yenia,} sed pro me sententiom laturus cssem. Die igitnr 



3l8 CANTACUZENI 

« 

A.C. i3a8€o( tJjg Sfjnjg iaofiivfi^, o fifyag fih Sofiiaruioc r^ noTQi" 
aQXJi ovvTo^dficvog, otxaSs dnex^si* o natQtaQxrig ts n^og 
Tovg naQOvrag dyvoetv I937 o,ri rrjf fieydXif Sofiear/xtp ti/f 
nQog T1JV SiXTjv inayyeX^av voetv , 7} rivi da^Qovvta nfog 
Tjjy Sixfjv dnavrr^asffd^ai tovj dQx^Q^^^ q)dvai, ovtiog avro-S 
xaraxQiTOvg ovrag, d fti^ n xaivoTBQOv intvevofjTai aitijf. ii 
naQovreg Shy ol fiiv ovi* aitoi eipaaav r/ Svvaa&at 'irvvetvcu, 
ot Si vncinTevov, (itj oint dX^d'Sj ttjv neQi x&v nQixy/ddTiav 
V,\96 aa^ev dnayyeUav , dW ino noX\&v xai awexiSv neQtQQeo^ 
fievog ipQOVTiVfov, ovx dxQtpf} r^v i^iraatv inoti^atno TcSyfo 
dxovad^ivTiov* ov yaQ ioTtv eixog nvdofievov neQi a^mv, mg 
in* ovdeiita nQorpdaet, dXXd fiovfj rfj nQoardl^ei netSo/uevot 
fiaatXicog, avTov re e^jjXaaav iXdovTeg Ttjg notfivpjg it* iavrav 
naQa ndvTa tov tov Stxaiov Xoyov xai xaTixXetaav iv q^QOVQa 
waneQ rtvd t£v ini ietvoToxotg eaXcDXonov, avroi re vip' £av-i5 
Tof^ inotijaavTO rrjv ixxXrjatav xai rd (liytma ddtxovvreg xai 
nXeovexTOvvTeg iSiiotaxov tov Xaov neQi dQerijg, jLtij is iQv-^ 
B^^QicivTeg, dXXd xai aefivvvofievot TJj aQnayfj ^ imxyyiXXea^iu 
avTOvg dnavTi^aetv eig ttjv itxtjv avTog yaQ av avTwv aira- 
aatg nQoreQOv xariyvio. naTQiaQx^g H vovv fikv avxoifg etpjj^o 
Xoyov c^^oyra etQtjxivat, avTOv de fiij nei^adm ovTiog eivtu, 
dXXd Tt Toy fiiyav SofiiaTixov inivevofjxivat , fia&eiatg, xada- 
neQ icfiev, xexQtjfiivov Tatg ipQeaiv, o vvv ^ag /iij ivvaa9iH 

I2L Legebatur nv&dfiivo^ et i3. aitotxe. 

p^aefinito, quo episcopi iudicium obirent, magntts domesticus yale- 
dixtt ac discessit Tum patriarcha praesentibus , Nescire se, quid 
aibi Telit, quod domesticus ad iudicium condicat: aut qua re confi- 
sus, episcopos adeo suo ipsorum iudicio iam damnatos^ ad causam 
dicendam oocnrsuros promittat, nisi novi quippiam fabricetur. Pars 
respondere , Ne se quidem prospicere , quorsum cat : pars , se snspi- 
cari, haud illi rem vere nuntiatam eisci sed.variis assiduisqne ne- 
gotiis et curis circumfluentem , quae audisset , diligentcr examinare 
ac perpendere non potuisse, Neque enim probabile apparere, si ac- 
cepisseti quomodo nuUam patriarchae culpam, sed mandatum duiii' 
, taxat imperatoris praetcndcntes venerint , eumque per se a grege 
contra omne iui et fas abegerint et non secus, quam dirissimo sce* 
lere notatum , in carcerem condiderint : sibi autem in ecclcsiam au- 
ctoritatem arrogarint; et cum essent ipsi iniustissimi atque avarissimi, 
populum perfricta fronte de virtute docuerint: quin etiam ob rapi- 
nas suas gloria se et praedicatione extulerint, tales in iudicium veo- 
turos promissurum ac non potius ipsum omnibus prius calculis cos 
condemnaturum fuisse* Excepit patriarcha, Haud absurde locatos; 
se nihilo minns nondum adduci, ut credat, ita se rem habere: sed 
illum comulatae pnidentiae Timn, qnod sciant omneSy aliquid tir 



IIISTORIARUM IL 3. ^IQ 

n$h. hiti ii hiTffynXagjiBdt^ rovg dpx^egiag navxaq $k nJyA.C. iSsflT 
mayftivtpf yjftiQav avvsXdttVf o snrjyysikafjiBda vtat eQyoig 
ivayxaXbv ixnXtjQOvv* Tfjg nQO&€ofii'ag 6i iXd^ovafjg, iv ^ rcoy 
aQXi^Qifov T^v avvoSov eitt ttvai ^ ol fihv iv naxQiaQytiff 
SjittQ^aav ndvTBg^ 6 fiiyag Sh iofiiarixog rovg vn$v9vvovg rcarC 
ttQx^Qionf naQaXafiwv xat iiaQayyB/Xag avrotg amimv xai 
f^iyysa&ai fZf^Shv, tSg vnhg avrmv avrov rovg Xoyovg notfj^ 
aofiivov , ijXd^ avv avroVg tog vnhQ cov ivtxaXovvro dnoXoyri^ 
aoftivoig. ndvnpv Sh ysvofiivmv iv ravrt^, rovg iyxaXov fii vovg 

lOttQxuQiag 6 nccTQidQX^g r[Ti3ro vnhQ rov rcov 9q6vwv dnBXa^ 
od-ijvai vn' airwvj ddixrfaavra firiShv , xai nQoairi yB uq^ 
X^rjvau ol fihv ovv iyxaXovfievoi dnsxQivavro ovSiv aiWTnjg 
ih fia&s/ag ysvofiivjjg ininoXv , o ftiyag Sofiiarixog sintv* y,S 
xvQtog ijfitSv ^lTjaovg XQtarog iv ror^ svayysXt^otg eJnsv* ,,iav1> 

xSjUi; ^ Sixaioavvrj vfioSv neQtaaevaTj nXiov rSv yQafjifjtariwv xatV. iSg 
OaQtaa/wv, ov Svvaade elasXdetv elg r^v fiaatXeiav r£v ovQa^ 
vtSv." ro Sh f^Xiov rdiv yQafifiaria>v xatOaQtaat'<ov/* dg vfiwv 
fxxovo) StSaaxovTwv iyw, ovShv aXXo eJvat ij ro fifj fiivov rov 
dStxovvra fi^ dftvveadm ix tOv iaov, dXXd xat ev nouVv 

2oxai9' iaav av oTov re ^. Sto xai roi;^ awrfjQ^ovg vofiovg rt&sig, 
m eXxofievov elg StxaoTr^Qtov vnhQ rov rov ^i^trttli^a dfpatQe^ 
9tjiviu xai ro Iftdrtov nQoairal^e nQoaanoSvaaadui , xai rov . 
nard^awa ini xoQQtjg fi^ fiovov evdvvag ovx dnatrstv, dXXd 
xat r^v iriQav ifinaQixetv, xai aXXa oaa r^c avriig i^x^^ 

8. dnoXoytja^fievot coni. ED.P. i4- Matth. 5. ED,P. 

eoi^taite , qnod in praetens ipti non pertpiciant. Qtiia Tero com- 
promiterit, epitcopot omnet die praettituta affuturot, id facto com- 
plere oportere. Ubi diet habendae tynodo nominatailioxit, qui 
in patriarcbio erant, praetto fuerunt. Magnut autem dometticut as- 
tumptit episcopit reit iuttitque ne mutire quidem, ouandoquidem 
ipse eorum causam acturut estet, cum illit veluti te aefensurit ad- 
Tentavit. Congregatit iam eodem in loco uniyertit^ patriarcha epi- 
icopoi accutare, quod immerent de throno ab iptit depulsut et in- 
tuper carceri mandatut etset Accutati nihil retpondere* Post altum 
et lonffum siientium magnut dometticut ita infit : Dominut noster 
lesut Chrtstus in evangeliis ait: Nisi iusHtia vestra abundaverit plu* 
auam ncribarum aut Pharisaeorum , non intrabitii in regnum coe^ 
lorum. Illod antem nlus quam scribarum aut Fharisaeorum, ut toi 
docentes audio, nihil est aliud, quam non toium iniurias inferenti 
par non referre , sed eidem etiam quantum possis benefacere. Quo 
circa idem dum taiatares leges conderet, trahenti in iudicium proptcr 
' auferendam tnnicam , pallium quoque dimitti iussit: et percutienti 
untm maiillam. citra yindictam porrigendam et alteram $ et aiia de- 



3ao CANTACUZENI 

A.G. i^^S fiavaiag. naQa&i^my 3i rf/nag clg tijv ifiyaa/av tmv cmtiQ&n 
F,i97 '^Ofimv, nori fiiv fine' ,^^ yvcizto ij aQiareQa aov %t nwxlCi^ Jc- 
\!Maov** TiLai yjdatkd^v sig ro xafiutov aov^nQoasvl^at T^narQi 
aov T(g iv ovqavQ" xai ngoairi ^xXataag t^v &vgav/' norh ii 
OTt ^yXa^^aro) to g)cSg v/JimV sfmgoa&ev Tmv avd^Qfinatv, onw^ 
iStoai xa xaAci vfimv SQya" xaiTOi ys x^ iomtv xa TOiavra 
naQayyikfiaTa dvrixHVTai aXXijXoig, ifioi iiioxttv, rotg fth 
drsXdatv ^fitv xai ivvafiivoig ix rijg iniiiil^tmg rAv xa/fttTW 
Tdi ena&Xa dnoarBQeta&at , rb iniXQvnTead^aif aJrd eiQijij^ 
navri adiver rotg iiiaaxdXoig is vfitv xai xotvov naQaieiyfwit 
B oQdxni xai adcpQOVog piov nQOxstfiivoig , ro Xdfinstv vfiiv ra 
xaXd SQya, ontog ot noXXoi OQmvrsg, rov nariQa ^fiwv do^ 
^OHXt TO V iv rotg ovQavotg. idv roivvv vfistg , ol qtwg ijfimv 
rmv fiadTiTSvofiivioy xai ratg dndratg rov §iov xai fisQifivaig 
xai ^iovatg nQoaia/ofjiivmv iixatot ovrsg stvai^ istvoi xaiiS 
dnaQainjTOt xai fifjisfiiav naQixovrsg avyYVcifiijv rotg diix^ 
aaat xai xaxmg vfiZg itadstdt q>av^TS , ov SiiQic^v dyf^fiiQW 
dyQimiQOvg ijfidg xai cSfioriQovg naQCtaxsvdasrs yevia^; 
xai avfifijjasrat vfji§v, wansQ rov xaXov naQdisiyfta yivofiivotg 
vniQ rijg ndvrcov tog>sXsiag naQa rov g)tXavdQcinov xai it-v^ 
xaiov fiQafisvrov arsfpdvcov d^tova&at xcu ysQciv , ovrm vvv 
Cog>Xstv ov rdg rvxovaag iixag vniQ rov naat fiXdfijjg difOQ^ 
ftifV naQsaxrjxivatm iyd ih naQdistyfia iptXavSQmmag xcu dni 

a. Matth. c«p. 6. ED. P. 

inum, qiiae in eandem sententiam sequuntar. Exacnens porro not 
ad servanda praecepta salutiferaj aliquando dizit: Nesciat sinistrA 
iuup tfuidfaciat dextra tua. Et» Ingressus cubieulum iuum^ eiaus0 
ostio ora ratrem tuum^ qui in coelis est, Aliquando autem : iMceet 
iux vestra coram hominibus^ ut videant opera vestra bona^ Hae 
leges quamTis secum puguare Tideantur, tamen nisi aberrat opinio, 
nobis imperfectis et qui possumus ex ostentatione laborum nostro' 
mm praemia amittere dictum est, uti ipsos totis Tiribus absconda- 
mus: Tobis autem magiitris et communibus rectae inculpataeqoe Ti« 
tae exemplaribusy ut luceant opera veslra: quo multi, dum ea in- 
tnentur, Patrem nostrum, qui in coelis est, glorificent 6i itaque 
Tos qui lux nostra, nostra, inquam, qui discipuli sumus et £tlUciiSy 
aoUidtudinibus ac Toluptatibus huius Titae implicati tenemur, meiilo 
esse debetis, duri et inexorabiles eritis et mala irrogantes Teoia aulla 
prosequemini 9 nonne feris immitibus immitiores ac saeviores nos fa- 
citis ? Qoare quemadmodum si ad omnium fructum probitatis exeoi' 
plaria fierelis, a pio et insto certaminis arbitro eoronis et pmemiis 
dignaremini : sic nunc , quia omnibus nocendi aliia occasionem datis, 
non Tuloaribus poenis condemnabimini. Atqul ego exemplnm bomaf- 
«itotif ae nobif , huic titae Affixis, proponuo vobls^ qood .reccati»- 



HisrrORiARUH 11. X 3a i 

mi nQcifp^ ysysvfifiivov. oqSts yaq rov fiaaiXia , roaovto fiiv 
^X^^ fiiy^9oq neQtpcpktjfiivov, oSxto 8* iv avr^ ti^ Ttjg yeo- 
tJiTog avd^t, OTS fiuXujT* aV T*f , nai nokXijv notovfuvog oq^ 
iM ^iov q>(fOVTi'fa, Qaara xai vno fjSovfSv XQaTotro xai n^o^ 
ttfUTQiav i^dyoiTO dvfiov, ngog roy ifiQun^v xai ra isivOTa^ 
Ta TiTokfiijxora MaQxov 6noi'f, fifjSsvog av nQoaSoxj^aavrog, 
^fieQOT^i ixQijaaTO xai fpikavdQmmtf. sl o3v ixetvog viog mv, D 
moTUQ €q>fjfisv, xai fiaaiksvg xai roig tov ^iov nQoyfiaai 
lOTtQoaixcov, oStw avviyvm t^ maiaavTi Q^Simg, ov xai av 
iiiaaxaXog ts mv xoti^o; xai oiovti naQaSBiyfia nQOxsifisvog 
ivttQirov fiiov , Tof^ vno ^advfu'ag nQoaxsxQOvxoai avyyvmfnff 
noQi^sig dSeXg^otg; dkX* ovTm SiaxaQTSQ^aeig dn aQait^Tmg 
T&v '^fiaQTfifiivmv dixag dnaiTmv^ firfts nQog Tag ^fteriQog 
iSxafiTnofisvog Ssijasig, fitfr^ ohrov fitjtiva XafipivmV arv/ovi^ 
Tcoy avTmv xai r^c naQOiviag tjSfj isSmxoTmv dl^iag tixag, inl 
ToaovTov X9^^ ^i^ dixcuniJQia hXxoftivmv xai noQa ndvrmv 
nsQioQmfidvmv xai ra ihxaTa nsiasadw nQoaSoxoihTmv ; fi^, 
napaxaXm. dvafiv^am ii ae xai Tivog inayyskiag ^g infffysikmPA^ 
7onQog ifii» xai yoQ Stb nQmov nQog ai dtftyfAav vnsQ TOVTtovi 
isofievog rmv aQXifQimv, insi nokvg avro; ivixsiao ini iixtiV 
xaXmv, dkX* oQa, e^ftpf^ ft^ av, xai iixaOTfjg xai xaTfjyoQog mVyY. i6a 
To Tmv duca^Ofiivmv Stxaimfia noQiijig. tots fiev ovv fi^ naQO^ 
ipsad-ai^ imfyysikm* vvv i^ ijifj xaiQog xai ini tmv SQymv t^v 

17. Pxo ntiQi ed. P, ndy^ quod corr. Edltor Yen. 

iime contiglt. Videtis Imperatorem , quamqiiam ia tanto tamqtie 

ampio Imperio collocatnm, nlhilo minus in ipso aetatis flore, quan- 

do quis , etiam plurimum de yita recte instituenda soliicitns , facilii- 

me et a Toluptatibus pessumdari et ad iram immoderatam impefU 

posait, adversus protervitatem Marci 9 omnium mortalium scelestissi^ 

mi, qaali quamque omnibua inopinata mananctndine ct clementia 

usns sit. Si ergo iile et aetate iuvenis et imperator, nt diximus, et 

negotiis huius vitae involutus, tam iibenter offcnsam condonavlt, tu 

communis praeceptor et tamquam sanctioris vitae speculum proposi- 

tas, iratribus, ignavia quadam male de te meritis, nonne ignosccs? 

an ita obfirmatus in reposcendis a sontibus poenis, neque nostris 

precibas inflexus, neque ulla infeiicium miseratione captus persistes? 

qui dementiae snae pretium condignum iam tulerunt, tali tcmpore 

' ad tribunal pertracti et ab omnibus despecti et ultima supplicia se 

passuros formidantes ? Ab noli, obsecro^ Redigam fiutcm tibi in mc- 

moriam pronadssum quoddam , quod mihi dedisti. Ut primum ad te 

pro bis episcopis oratum accessi, quia vehementer iudicium urgebas, 

Vide , inquiebam , ne tn iudex et accusator simul firmamenta reorum 

negligas- Ac tnnc 'qnidem te id minimc facturum recipicbas. En tem-* 

CafUaeuztnut, ai 



322 CANTACUZENI 

AiC,iZ2BinayY$Xiav ixnXfjQOvp^ ro yuQ Stxaiwfia avrwv aipTyfmiBym 
iyoiJ" xai avaaxaq €v9vg,'in€i o,ts narfiuQxVi ^ w 
Xotnoi avvaviarfjaav ndvzcg, rov^ iyxaXovfiivovg nctQoXO' 
pdv aQXiSQiag, afia ie xai rotg aXXoig naQaxBXevadfisvog ne 

hlaa Squv xai rJjg Sii^aBtog avveqfunrsa&cu avrotgy TtQog rovq^ 
noSag o/aov ndvreg rov narQiuQyov xaraxXt^ivreg, ^^(TvyxtiQr^ 
cov '^fuv rotg inraLxoaiv^' eXeyov „ndrBQf aq>Bg, Xva xai aoi 
noQa rov narQOg rov iv ovQavotg rd oqfBiXij/iara dfpBdf^J* 
ol fiiv ovv roiavra inoiovv* o narQiaQxrjg Sh jydfpvxroi^ 
iipri y^voig vno aov, fiiyd So/ziaitxBy nBQta/B&Bigy inBi fiiiShto 
el^Bariv eci Squv tJ onBQ avrog noifj Std anovSJjg, ro dvnXi- 
^ y^tv dg)Btg , onBQ iSiXBtg Uvrog notrjato!* xai avrixa avyyvto- 
ftijv TB iSt'Sov xai rtjg airtag i\(pfBt rovg XBXvTtrjxorctg ^ xai 
naQa rov &bov avyywQtiatv avzotg rwv ^(jtaQrtifiivmv ^ij- 

CrBtrOy xai rt^ fiBydXt^ SofiBanxcti noXXd in^vxBro dyaSd TWiS 
Xoymv hfBxa, £v StB^^Xd^B nQog avrovg. ijand^Bro rs fovg 
ksXvntixorag aQxtSQiag xa^' dva xai svXoyiag ^S/oti, Sstyfta 
xaduQag StaXXayijgm fxsrd Sh rovro narQtdQxtjg fihv StiXvas 
rov avXXoyov, fiQa^ia rtvd StaXsxd^Big* ol alrta^svrsg Si aQ- 
X^SQstg Btg fiaatXia iX&ovrsg , noXXdg wfioXoyovv ;|^a(»cra^io 
avrM rffg vniQ avroiv intftsXsfag xai anovSfjg xai inrjvxpmo 
noXXd dyaddm paatXst Si iSia rotg rs iv riXsi xai roitg orQo^ 
rtmatg xai rotg dXXotg intrtiSB/otg TtoXXdg naQSxofiivtf rdg 
svBQysaiag , ovx iSoxst Sstv fitj xai StjfjLoaia r& S^ftm xai 

Dndafi rfj noXst x^9^^ xtnsMadut rivd, xai rag r$ fiiounri^ 

pus adcst, nt quod promisisti, id re ipsa praestes : nain praesidia ca«« 
sae ipsorum ego mcciim affero. Cum dicto surgens, (surrexerunt autem 
et palriarclia et reliqui omnes,) episcopos accusatos accipit et alioa al- 
los quoque ad prcces secum coniungeudas hortatur, atque ita siimil 
omnes ad pedes patriarciiae procidunt, clamantes : Ignosce lapais nobii, 
pater : ut et tibi a patre coeiesti debita ignoscahtur. Haec iUi focie- 
bant. Patriarcha yero , Inextricabili , inquit, reti abs te comprehea-> 
Bus , magne domcstice, quia aliud facere non licet, quam qaod tlbi 
studio cst , omittam repugnare tibique parebo. Mox yeniam largitar 
et crimine absolvit, a quibus fuerat violatus, et a Deo iilfa impnxiitje' 
tem poseit : magno domcstico pro cohortatione oiulta l>ona eonpreca- 
tur; ainguiosque episcopos, a quibus ofFensus erat» compiezaa, eiiam. 
bencdictione (argumento utiquii non fucatae recondliationif) ijBi|>ertit. 
Post haec pauca eifatus , coetum dimittit. Episcopi absolutl impera- 
torem adcunt; de cura et diligentia in ipsorum canaa decinrata 
gratias amplissimas agunt: divinorum ei munenun copiam exo- 
ptant.. Cui separatim primores, miiites aliosque amioos ac iiecesaarios 
miinifice remuneranti, visum est non comjnittciKluffl , qoo mioiia 



HISTORIARUM II. 3. 323 

foq hniXffas etfVHaipofag , ttai Saoi ifiniXovq rj otxdj^ioTa ^i^A.Cj3a8 
itjfioa/otg ^c^gtoig el/w, iq/ oig ffvperikow ngoaoSoy uva 
tttxvtjp tig TO xoivov, Tovrovg ixiXevoe (itiiiv naQi/ftv, dXX* 
ttvsv (poQtov ttaQnovaSui, xai /(ivaoj^ovAAoy tutatmfia ini 
Sitjj iVBQysata naQaaxdvm 

/• ^TtiA ii TOi;^ a^ovg X9^^^C ^^i ^ ^^ MvacSv?' 199 
fiaatXsvg MixotiiX navoTQCtTtS iaifiaXev tig t^v ^Pwfiattov, 
ifwv xai ^&tv^g avfifitixovg, xai rag avto Tijq BfoKfjg iiffOHrs 
niXstg itp* ^ptiQatq ixavatg. insi 3i inv^o o fictatXtvg' vfjv 

lo^fioX^v, Safjv i^ijv d9}f0t'aag aTfaTtdv^ ^X&sv eig Bt^^vfjvB 
mrd Taxog , udxet nageaxevdl^eto n^og fidxffv* Mixa^X 6i 
ifui ngog rcSv aq^eTi^tov fid&oi xaToaxoftufV iv Btt^vjj naQa^- 
axevd^ea^at' rov ^offtXia^ {sTt ydg iv rjj ^PmfJtaftov xa&tj^ 
luvog iifjoVf) ie/aag fiij huX^ovra ovx olog Te dfivvea&ai 

iSffV, Myvto ietv S^notxijaat. xai nifitf/ag nQeafievTtjv, dxfptoi-^ \, i^t 
vat Stpaaxev eig Bi^vfjv dtptyfitivov , aTOxd^eada^ ye firjv ix 
Toiy dxoTmv ftdxfa9ut' ot to^fifjfiivov intivau od i^v oiv 
xtxiaTQtpeiv T^v aTQartav futxQav dvvovra oiov* avrov yoQ ig 
T^ vareQculav Sfia itf dtpt^e^^v ig Bi^vfiv dg ig fidxfjv. 

200 fiiv ovv nQeafievTfjg rotavTa elntov dn^X&e* Mtx^^X ii 
ctQag T^ aTQow^, rigf^ Te ^fziQog ro Xotnov xUi njy intovaavQ 
vvxTa fiai/aag avvTOvtog^ ig Tfjv vareQatav iv SQ/otg Tfjg iitag 
^ffwvfag fjv* fiaaiXsvg ii afia nQon n^v re tnQaTUtv xeXev^ 
aag iv rotg onXoig etvat^ xai TtfV stpoiov rtSv fiaQfioQtov ne^ 

« 

etiam popnlo civitailque uniTersae pablice ali((tia gratia referretur. 
Itaque Tectigalia onerosiora suslulit ; et qaicunque vineas aut domi- 
cilla in locis publicis tributaria possidebant , iispensionem remisit et 
beneficium istnc data aurea buila constabiliTit. 

3. Sub idem tempus Moesorum rex Micbael cum omnibuB copiis 
Bnls ct Scythamm anxiliis in fines HomanoB irriipit superiorisque 
Thraciae oppida diebus multis depopulatus est Eo comperto, impe- 
rator quam roaximoB potuit delectus egit, et Bixjam properaiu, ibi ae 
ad proeitum InBtruxit. Quod cum ex tpeculatoribas suis Michael di- 
dicisset , (adhuc enim Romaoam proTinciam devastabat,) metuens , ne 
adventantem raBtinere non posset, ad fraudem confugiendum censuit. 
Misso igitnr legato, dici inssit, audisse se, eum Bizyam advenisse. 
Ducere coniecturameverisimiiibus, hostili animo venisse, secumproe*- 
liandi ardore inflammatum. Ne igitur milttem snum longo itinere de- 
lasaety bc cum diluculo crastino Bizyam ad manum conserendam ac- 
cesBnnuB* His nnnUatis icgatuB discessit. At Michael inde se movens 
et pcr reliquum diei noctemque continenter ambulans , die altero fi- 
nea aui principatas attigit. Imperator Buispraecepit, uti raane in ar- 
mia hostem exBpectarent : et ^se conflictui neceiBaria cnransy nonnul- 



324 CAMTACUZEMI 

Ttwrag inefitpi rivag tSg ro ar^atoneSop ravnoXefum xaro- 

axey/OfiivovQ» lUQt fieatjfiPQiav Se oi xardcKOnoi rptov orqa" 

ruSraif ayovreg xai Mvaovg ioQtaXoirovg Ǥ* ot avsQ^vvwfU" 

voi, Toy paaikia ig>aaav atpciv rjj nQoreQoia aQovra rf^ or^a-S 

ria oixeadm slg rfj;v oIks/uv, avrovg Sk dfnay^g evsxa mQi" 

D Xsiipdivrag, iSnb rmv arfaruormy dXmvau ovreo fiev Mixa^X 

xanarfanjyfjae paaMcu ov noXXaZg Si wnsQOV ^fU^aig xal 

avrog siaifiaXBV sig r^y Mvaiav, xai raXka rs ixdxcoaev av- 

r^v xai ^idftnoXiv elXsv i^ eg>6iov xai nof&^aag avr^v^io 

mavii^sv^Sev sig fi}y oixsiavm S Mi^xo^X Si fierd sl^^^xoarfjv 

^ftigav rijg fiaaiXiag eiafioX^g nakiv xou avzog etai^aXsv eig 

rifv ^P(Ofiai9»v» xai yevofievog iv 'OSgvaotg, ro BovxiXov nqoa- 

wyoqevofievav noXiafia eXXe n^oSoaAf, rwv q>vXdxa>v wxiig 

xarcmQoSovrmv xal iarQaroTtiSevaev iv avr^ dSixijaag fUf-iS 

?,7OOSiv0 fiaatXsvg Si ^iSvfioreixv ivSiarQi§mv, inei im^TQ 

r^v eiafioXiiv, eig ^jiSfiavovnoX^v ^Xde xard rdxog, xdxei 

avvtjdQOi^s rijv argartdv mg fiax^f^^vog MvaoH^* xai o Mi- 

XfxifX, iv BovxiXov iarQaronsSsvfiivog , Ttaffeaxevd^ero xai av- 

rog, ix rijg oixeiag arqaridv fisramfinOfiBvOQm xai varsQono 

'^fiiQaig oXiyaig ro IlQOpdTOv xai avTO noXiafia fyyvg ov 

neQtCTQaroTisSsvcdfUvog inoXtOQxeu ovrm ftsv ovv iXXjjXotg 

dvrearQaroneSsvovro hti TQtdxovra ^fi^cug i^OiQrvofJtsvoi ra 

nQog rffV fidxfjv, htsi Ss ^Stj ndvra inenOQtffro xai sSet inti- 

^vav, nQsafieiav nifiiffag o fiaatXevg uQog MtxaijX, OiW^fiS 

. sXeyev iniX^X^aSut avTbv rmv rs iQxmv xai riv cvv^iptmv, 

lo8 ad caftn Moetorum exploranda dimittit : qui sub meridiem can 
sex Moeala captivis reyerCuntur. li interrogati, regem piddie cum cnter- 
citn domum regressum, se praedandi cauta relictos et ita cajptot me- 
morant Sic Michael ttrategemate imperatorem delutit, Non mnUi 
dies intercesserunt , cum ipse quoque imperator Moesiam incnrtanf, 
et cetera infestam habuit et JDiampolin primo impetu expngottfit* 
atqne ita in provinciam suam reversus est. Die ab hac tacBKtione 
lexagesimo rursum Michael in Bomanos praedabundus inyadit, et in 
Odrysis Bucelum oppidulnm per prodiUonem ex.cubitornm capit ibi^nc 
castra sine maleficio ponit. Imperator Didymotichnm incursionc per^ 
lata, Adrianopolin festinat, nbi militem ad pugnam coUigit. Mioiael 
quoque doroo cohortes Bucelum evocat seseque ad certamen comparat. 
Post paucos dies Probatum vicinum oppidulum obsidione cingit. Sic 
usqne in tricesimum diem castra castris opponentes« ad proeMnn wt- 
se initruebant. Paratit iam omnibut, cum ad manut Teniendum et~ 
tei, mittit lcgationem ad Michaclem imperator, cuiut haec tnmma 
iuit: Yideri iptum foedcrit et iuritiuraadiy quodinter te apad Tier- 



1 



HISTORIARUM II. 3. ^sS 

ot iyiveno avrolg avyyevofiivoig iv IXeQVO^idvov , xaf^ diaA.C. iSa& 

TOVTO TJJ Tfi ^Pmfiuiav n^wTov iafiepXtjxivai xai xoy nokcfiov 

tmvtpeivcUj avrov ii fieinvtja&ai zs rciv avvSTpcSv xai ifi" 

fiiveiv tatg anoviatgm dSixovftcvov ii icai n^oenifi&vlBvofAe-' 

5vop dfivvea9ai, xai uxoyra ig rdv noXefiov xad^imaaSai, 

T9VT0 fikv, oTi xai 17 hcariQa^v orQarid rijg avr^g rf<r» ^QH- 

axiiag, ovg ov nQog dXh^Xovg, dlXd fASr^ dXkriXmv SisL roig 

uoB^oSai nsgi rov &sov paQpdgotg imivai* ravro i\ Sri xai 

avtov dt$Xq>^g ovta avvoixov rijg iavrov od fiovXoiro noXi- 

lo/uov^ dXXd qnlov exsiv. nXijV idv ro noXtafia dnoi^, Aa*G 

^m sxsi nQoioailf* idv ii fiij dnoiii^, rov aravgov, ov 

n^OTiQov ninOfiq>£ npog avriv , ini rijg ai^fiaiag dvadsig, 

ihvaerat in^ avrov. o Mixa^X ii xai avrog dvrenQBafieveTO 

nQog paaiXia , rov laov rqinav avrov re eJvai rot^ afpetiQOV 

iSmtSa narQog xai rijv avrot; dieXq>ipf. nQoa^xeiv odv avrov 

tifV naxQt^av e)(Wta nSaav aQX^^p ^oti r^v MieXftjv xard 

Tov rov iixaiov Xoyov fiiqovg rivog rmv narQ^atv xXrjQOvo^ 

fitty» S paaiXevg ii xai ndw povXea&ai roCro eg)ij, xai fiij 

fiovov TO JBovxiXov noXiafia, dXXd xai noXetg eriQag tog rov 

lonoTQriov xXi^qov xAi avr^ avfifieriyovr^ naQaa^^etv* nXijvl^ 

xard Toy uvwdev inixQarijaavra ^FwfJtaioig vofiov» eivTog ^^V. i6a 

ioTi, ro rwv naiiwv fiaaiXiwg rhv fiiv nQoijxovra r^ XQ^^V 

PuatXia re dvayoQevea9ai xai r£v aXXmv Sqxsiv, rovg i' oA- 

lovg dieXg>ovg ineixeiv re r^ nQwrtg xai iovXeveiv dxQifiwgm 

6. Mendose in MS, Intpr. SQ^xt^g s quia uUrfue gxgrciius Tkra- 
C9S sint. ED, P, 

nonilanum dedfssent , obliYione captnm , atqne ideo et Romanan re- 
gionem incorsasse et bellum commovisse : se pactorum meminisse nec 
ea temerare : sed inique laesum prioremque insidiis appetitum, yeile 
a se vim arcere ac depeilere , et invitum ad iioc proelium adigi : et 
quia uterque exercitus eandem religionem sectetur, quos non semutuo, 
scd iunctim impios in Deum barbaros armis laceasere oporteret , et quia 
soror sua cum eo nupta sit, quem proinde amicum sibi, non hostem cu- 
piat; dummodo oppidum proditione occupatum restituat: sin minus, 
cum cruce, quam antea ab eo missam acceperit, in summo yexilii collo- 
cala , illnm myasurum. Michael per legatos in hanc sententiam respon- 
dct, Ipsum imperatorem et sororem eius eiusdem patris esse iiberos: 
dccere igitur et iustum esse , quando ipse patemum imperium omne 
lcneat , sororem quoque portionem aliquam patemae hercditalis cernere. 
Ad haec imperator, Id se percupere : nec Bucelum tantummodo , sed 
alias urbes insuper ei tamquam patemorum bonomm consorti traderej 
saiva tamen ipsa iam yetnstate corroborata Romanorum lege, quae 
&ic habeat: Ex filiis imperatoris qui aetate antecesscrit, imperatorcm 
salutanto ,' et is fratribus imperato , et hi seniori cedunto seduloque 



326 CANTACUZENI 

A.C.i3a8cif ovv aQsarov avri^ Kora Toy inixQanjiravTa rovrovi 

fia/tov vdfiov f iovXfo xai slvai. xai ovofid^Badui fiaailiwgy 
xai avTC^ sroifiog elvai tog vno rijv oixeiav aQxijv rtXovm 
xai noXeig xai X^9^^ naQaax^^^* Mt/aiiX ii htei iyyvg 
iarfaroneSBveTO xai avTOg, iC oXiyov rdg dnoxQiaeig mipvS 
fievog, ovx etptj nQoaijxeiv xai avng fiaaiXet ovri , v^* Src^oy 
' fiaaiXia reXetv* dXX* el fiovXoiro ro BovxiXov noXiafia dno~ 
Xafieiv, r^v Sni^inoXiv xard roi^ Evl^eivov IIovtov noXvav^ 
P. !20l &Qwnov ovaav xai (neydXfjv noXiv dvr^ ixeivov Sovvau paai" 
Xevg Se rore jiev dnexQivaro oiSdev, dXX' ixiXevae roifg nQi-i(i 
apeig elg ro arQoxoneSov dvanavXtjg rvxetv eig r^v vare^ 
faiuv Se dfia etf r^v arQaridv ixiXevaev onXiaoffd^tu naaav* 
xai Tjaav iv rotg o;iXoe^ ndvreg ^ ov iaovov avroi XafinQwg 
xai SianQenoig xexoa/iifjfiivoi, dXXd xai tnnoi, oi fikv ^^a^iJ^ 
ix fivQaijg 7ienoi?jfiivoig , ol Si aXvaeiSmotg, xai ^v ISetv ooi5 
fiovov onXmv xai tnnmv evexa noXvreXwg fidXiara naQeaxeva- 
afiivfpf TffV ^Pa>fiai'(ov arQaridv, dXXd xai nXij&ei, ix noXXov 
rov xf^^^v ovnm dxQi xai rore roaavrf/v avveXdovaav elg 
' 'Rsv* 71 re ydQ ix rijg eaniQag ndaa naQfjv xai MaxeSoveg xai 
' @Qaxeg, xai oaoi ix t£v xard r^v eo) rotg ^Pafiaioig wifi-^o 
xocoy noXetov ^aav* xai ix Bvi^avrtov Si avrov ov ftovov 
innetg ^ dXXd xai juCfig noXvg, onXtrou' re xai rol^6rai ^iAn. 
inei Se xard q>dXayyag wg ig fidxfjv naQeral^avTO , rovg Mo- 
aSv fAsranefixfjdfievog nQiapeig 6 fiixaiXevg, ^jVfjv fih arQoridv 

i5. Scr. dXvaiSfatotg. 

serviunto. Quamobrein si ei placeat, iu&ta hane fixam et confimu- 
tam legem imperatoris servum et esse et appellari, se vicissim para- 
tum esse, illi velut ex proprio ac debito principatu urbes et rcgio- 
nes addicerc. Micbael, quia cum copiis haud longe distabat, statim 
respondit, Gum ipse quoque rex sit, absurdum videri, in alterias 
regis arbitrio esse. Si Buceluhi recipere Yelit , Sozopolin ad Pontnm 
Euxtnum amplam et populosam urbem contra dedat Imperator ton 
nihil respoudcns , legatos iu castris corpora cibo somnoque curarc 
iussit. In diem sequentem omnibus suis arma imperat, nec ipsi s(y 
lum, sed equl etiam splendide ornatillnstructique : et alii qaidem e 
corio , alii hamatis thoracibus induti apparebant Erat porro ridere 
Bomanum exercitum non tantum qna armis, qua equis instmctani 
sumptuosissime ; sed etiam numero tantum, quantus iam pridera nnn- 

2uam in unum convenerat. Occidentalis quippe totus aderat com 
[acedonibus et Thracibus : et ex orientis urbibus , quae quidem Ro- 
inanis subessent, atque etiam e Byzantio equitatus et peditatns mal- 
tus, gravisque armaturae et sagittarii. Postquam vero per jphaLaog^s 
tamquam ad certamen obeuadum fucrunt dispositiy accitia Hocsonim 



r 

mSTOBIARUM II. 3. 337 

I 

^^Tfg is anofyefkazt PaaiXct xy vfiBxi^M, wg, iyto fiiv dana-- 

^ofievog T^r tlQi^vipf nQorsQW noXXdxig SunQsafievadfifjv n^ig 

w lu^i avtijg; aov is oviev inutxig dnoxQivofiivov , vfj lov 

Sarcnffov ivvdfisi ^^^wv, ov avrog iyyvfjrijv ifioi naQia/^ov G 

Tov fiTjiijiOTt naQaanovd^aai , paiiovfAai ini ai" paaiXsvg 

fdv ovv xoiavra tlnev. ol nqiafiitg di ^ rdxovg bIx^v, tiQog 

paadia dg>iyfiivo$ joy iavnSv , rovg re Xoyovg dnijyyeXXov 

PaaiXitog, xai mg ^ arQarid raaavrjj rs ovaa xai ovrwg tonXir' 

iOGfiivtf iv oS^ slatv ^Sfj rj} TiQog avrovg. Miya^X H nqire^ 

Qov ftiv ovx av oiofievog eig x^^^ avroHs iivai "^Ptofiaiovg 

inofietvat, rire fi ijS^i 6q£v avrovg wQfijffiivovg nQog rJjp 

l^Xn^i TO, w nXTfdog xai r^v naQaaxev^v nvdvfisvog oatj ^v, 

ovx fyv€9 ietv iv noXtfu'^ sig nqovnrov xivtvvov xa^iorav 

iSiavxov* xat nifixfjag ndXtv rovg nQiafistg ^ iivvavro rdxtaraj} 

nQog fiaatXia , to, re noXtafia BovxiXov in?iyyiXXero naQaici- 

aetv xai eiQrfvtiv u^etv rov Xotnov, xai iSeVro fiaatXimg eig ro 

oixeTov arQaroneiov dnayayetv r^v argartdv. fiaatXevg Si 

OQwv avroTg iv xaXrp rt^ a/^ftart r^v dvaxdQf^fnv ytvoftivtiv 

2oxai r^v vixffv dvatfKori ngoaytvofxivfjv , dafievog dve/mQtjas 

ngog ro orQaroneiov* ri, re yoQ nqoreQOv ftij Xiyotg xai r^ 

Tov xaXov xai itxatov xqiaet rav Mtxa^X neta&^vat ro BoV" 

iciXov dnodovvat, dXXd vvv xai ro, ijSff nQog fidxrpf naQare- 

rayfiivTjg rijg ^Ptofjtaitov arQortdg, rrjv etpoSov avrwv avx 

^vnofietvat , dXXd xai nQo rtjg avfifioXijg ^rrija&m ratg yvoi^ 

• 
legatifl imperatory Excrcitum meum ut ait ad dimicatio&cm paratui 
▼idetis, inquit. llote ergo regique vestro nuntiate, me iam antea 
pacit cupidissimum , non icmei ad iilum super ea iegatos misisse; 
eum niiiii aequum ac tolerabiie respondisse. Itaqne cnicia virtute 
fretum quam silii vciut pignus constantiae suae in foederc servando 
dederit, adversus iiium processurum. Uaec iraperator. Legati ad 
regem celcrrime reversi, quid imperator dizerit, quomodo iugentes 
copiae et sic armatae contra ipsum in via sint, retulerunt Michael, 
qui antea rebatur Romanos secum decertare baud ausuros, intelligens 
eos iam non parvo excrcitu et magno apparatu ad proelium proce* 
dere, tiatuit, non deberc In aliena regione pracviso discrimini se- 
met obiectare. Quaproplcr dcnuo missis icgatis, idque cum ceieri- 
tate maxima, Buceium redditurum et de cetero pacem servaturum 
spondet: rogatque, uti miiitem in castra reducat Imperator animad- 
vertens hunc receptum sibi fore honorificum, cum incrnenta victo- 
ria libens castra repetit. Kam nuper nec verba, nec acqui boni- 
quc lenaus ut l^tceium restitucret, ei persuadere potuisscnt, quod 
Bunc rcstituerety quodque Bomani cxerciius per ordincs ad pu- 



' 



328 CANTACUZENI 

A'C,i32Sfiaig xai te/aartag dnayoQevaai rljv (iuyijv , ro ^Pmfta/m 
^TT^a&ai ffavBQwq ofioXoyovvrw ijv. xat Sia tovxo uai pmtlBt 
iiwBt y^Qfjadui t^ xcuq^ xai ftTj] niga tov nQoajjxorrog tfOjf^ 
P.lllOflVBtxetv. iv yaf rotg nQoriQOig xQovoig^ ^AvSqovixov rov nQB" 
T. i63 afivriQOv paaiXimg uQxavrog, noXXdg ig rijv 'Pm/iia/wv safiiAdgS 
t&v Mvawv noiTjaafiivwv , infi ovieig avrotg avriTul^ijXdBP, 
dXXd nQeapeiaig xai Xoyoig ni9avotg iteXvsro rdg nQog ovrov; 
iiaipoQdg o fictaiXsvg, tgovro Sg rusiv dfia/oig fifiSi nQoafiXi^ 
ntiv iri Svvt^asa^at tovc ^Pmftatmv fiaatXictg, rore di o Mtr- 
X^fjX OQmv T^Sfi fiaatXia intivra noXXfj re xcu dyad^ rj| (nr(»a-]o 
rt^y ov rdg avrdg bIxb yvcifiag, dXV iSoxBt dBtv vnoxcoQBlv* 
rotovrovyaQ ro §aQfiaQtxov anaVyroVg rs ov x vnofiivovatv ins^ 
Xavvov dxQarcSg xai ftsrd noXXfjg intxstftBvov OQftijg, xai roig 
^fi^ ixnXtjrrofiivotg , dXXd fiivovatv iv r/f noXsfiBVv, ovx avroi 
dvrBntonsg» jj fjtivrot arQartd ^PbffiaioiV ftovovovyj ^» dnoii 
rSv noXBfiicav axvXa oioftsvot dnoarBQsiijd^at, ^vicivro , ort fir^ 
avvifiaXov Mvaotg* roaavrff nQodvfita xariax^ ndvrag nQog 
rrjv fidxfjv. oftcag rciv nsQi rf\g stQ^g awdtixmv ysyevtifii' 
vcDVy rd^rs BovxiXov aTiiScoxBV o Mtxa^X nQog fiaatXia, xai 
Btptnnot Btg %^v varsQa/av svofdivrBg, r^v rs (ftktav dvsvBci-M 
aavro, xai ^Poiftaiotg xai Mvaotg ovxiit noXsfiog ixtvfjdfi, 
dXX* BtQi^vfjv rjyov roi; Xotnov. avv9ifuvot Si dXXijXotg dg sig 
fovntov iv ravrig yBVfjaovrat onot dv Soxtj, o fiiv Big Mvaiav^ 

1. SBfaavxa male coni. ED.P. 

gnam distributi accessnm non tulisset, jed ante conflictnm antmo 
Tictus et timore perculius puguam recusasset, confessio manifesta 
erat , Romanos superiores esse. Qnare et imperator occasione 
ntendum , nec ultra quam fas contendendum iudicayit. Etenim ante 
id tempus, Andronico seniore imperante, cum in Romanorum pro- 
'vfnciam sacpius impressionem fecilsent» nemoque iliis occurrtsset: 
led legationibus et scrmonibus dumtaxat fuisseut diremptae contro- 
Tersiae, opinabantur, Romanos imperatores eorum, ut beUo insupera- 
bilium, ne aspectum quidem laturot esse, Tum yero magno atque 
ftrenuo exercitu tendentem in se imperatorem cemens Biichael, «•- 
ter sensit et pedem omnino referenaum duxit. Tale nimirum nai- 
yerse barbarorum ingenium est, effrenato impetu iastare cedentibus: 
intrepidos et in acie stantes aggredi non audere. Roroani railites 
^uod concurrere et hostium spoiia, quae tantum non de manibos 
libi crepta putabant, legere non licuisset, tristabantur : tanta diiai- 
candi cupido omnes ceperat. Tamen pace constituta et foedere no» 
▼o confirmata, Michael Bncelum reddidit; ct die sequenti in equis 
conveuicntes , amiciliam reuovarunt ; nec deinde iifter Romanos et 
Moesos beUum> sed pcrpetua pax fuit Cumque pcpigissent, in po- 



HISTORIARUM II. 4. 3^9 

PaaiXeig ie slg Bv^dvnop ina»^ov, ^xai ^ (rrporfa tieXvdyf-A.Ci^a^ 
oav Kaxa nokBig» C 

^. Tov Sv^idprri ii vito rov nqBCfpvriqov ficuriXicoq 

'AvS^ovtxov, xaSdnSQ sgfdijfi^ sinivxsq, iv SsaficmjQftf q>qov^ 

&^ovfiiyov vno xXoioVgj sTui 6 piog paciXsvg Bvl^dvTtov iXwvJ^ 

rijf; inda^g aQx^g ijitj iyxQatijg ^v , o fxiyag dofiiavixog SvQ'^ 

ytdwri ijoniadtig nai nQog avrbv elg ro Seafimri^Qiov iX9<6v, 

hui rTJv TB aXXifP dno vov ieafiwrriQ/ov xaxond^siav xai 

ftdXiara r^ dno rw xXoiciv nii^ovaav avrov iciQay fiaaiXiiog 

iOsifijd'/i n^mra fihv dfsd-Jjvat^ rmv xXotciv* ensira Sh xai inh 

Toi; tsaftcarriQ/ov , iv ^ iipQOVQstro^ stg rdv TOtf ^Avsfia xa^ 

Xovftsvov nvQyov yvvaixi xai rixvoig avvduiysiv* xai xarsnqd^ 

%axo airriaag* sn fiivroi iq>QOVQstro* xard ih rriv ix QQa^ 

xtfg uQog Bv^dvriov indvoSov avr&v av^^g fiaaiXicog 8 fiiyag • 

tiSofiiarixog iSstro, rsXicog rijg siQxrijg dnoXv&ijvat SvQyidv^ 

VffP. fiixQOv Ss hnaxtop o ^aaiXsvg, XsXvnijadav sksys xa/P. 903 
. nopv naQ' avrov wpi, xai rdg airiag nQoasridsi, dvct^ 
yag fpdaxcnv rijg TiQog avrav gnUag rdg Siapoiag syup avrop^ 
roaovrov yoQ avr^ nsQistvai rijg nQog avrop tpiXAtg, oMrr' 
lofi xad^ ^vrivaovv air/av oixs/ovg sSol^sv avr^ xai q>iXovg xai 
nsQiovaiav naaav, avrd rs rd rtfitcirara xai rd fpiXrani 
xaraXtnovra, ini giwyj otxstv sXia&at, avrov fisv nsidsi» 
dnoaxiad-ai roS nQayfiarog int^stQstv, t^v drojiiap oati J*- 
Stidaxopra* si Ss jt^ Svvairo xci>Xvstp, ft^ Qaara rfjpStd^sv'' 

steram conyentnros , qno loco complacuisfet, ille in Moesiam, impe- 
rator Byzantlum iter arripuit, et miles oppidatim diffluxit. 

4. Syrgiannes, nt supra docuimus, a seniore Andronico in vin- 
cula compactus fuit At postquam iunior Byzantio potitus, totum 
ifflperiam obtinuit, magnus domesticus eius viri recordatus ' et ad 
cum in carcerem insrcssus, ubi loci paedorem squaloremque et bo- 
iarum inprimis cervici eius inductarum pondus aspexit, impcrato- 
Tcm oravit, primum quidem ut iis levaretur: deinde ut etiam ex 
ipso quo tencDatur carcere in arcem, Ancmae vocatam, cum uxorc 
liberisque victurus dimitteretur. Et valuerunt preces. Nihiio minus 
adhac custodiebatur. In reditu autem e Thracia Byzantium iterum 
imperatorem rogavit, nt Syrgiannes e custodia prorsus ac perfecte 
eximeretur. Imperator se coiiigcns, modo ab iilo suroma.se affe- 
ctum molestia dixit causamque adiunxit : quod nempc suo erga 
ipsum amore domesticus iudigna cogitaret. Adeo quippe excellentcr 
sc illum aroare, ut si is quacunquc tandcm de causa propinquis, 
amicis, omnibus fortunis, pretiosissimis atque carissimis quibusquc 
relictis , in peregrino solo potius degerc vcllct, conaturus csset ut 
rem iUaadabiiem dissuadere; si id nequirct, disiunclionem corporum 



S3o CANTACUZENI 

^CiasS^ir Sp V7uycyn$l^ , dXka teai atixov ht tov ofioiov naoiw iL 
Y.i6^n6yra yai^QBiv, ri avv avr^ nXavaadtii fiaXJjov iXia9m» m 

hii ti aX^Baiq adr^if nQOvtidii nafa rov ra totavta niana 
Swafiivov mats tov itM^av avtmv anaXXdttsadai toS ^fjv, 
unaaaig av etXeto t.6 nQO avtov dno9avetv» dXXa fi^v uyeS 
Moi oiKsioig ofAgiaaiv inqa ^ffpoq ^OKra avt^ mg dnoxts^ 
vovvta iniivat , Bid^ in* aXXijg riyoc atti'ag xai ndvv fi^ 
PovXiftevav avftfiifi^xs %&imXva9ai, fiiji' ovtw ivvpjd-ijvat uv 
nots dnex9wg Sutxsiaea^ai avt^. xai oXmg fitiihv elvai o 
nad^ ^iovJfV ov avt(^ nQax^tjvai^f fiij avtov avv naaji «po-io 
9vftta na^aax^tv, mg atta av ait^ dqiaxt^ xcu avttg ^iimv 
qmvofiivmvm rovrtt>y oiv ovtmg ixovtmv, wanef xai ovror 
aaq>Ag oua^cu nsn$itadat, &avfidl^eiv oti fi^, xatd yvwfOfV ov 

C avt^ SvQyidwfjv dnoXv^fjvai, tijg elQxtijgf iXsv9iQag xai dn$^ 
^tifymg $ln$v ^ dgx^^f dXk* aane^ tivdg ti9ift$vov dvafia-iS 
Cftavg, nqma fiiv eind^v, t£v xXotSv avtov dv$9^vai, £&* 
ix Tov ieafiwtfiQtov nqog iteQOV int$utiat$Qav fiBt$v$x9^tu, 
mat$ ivvaa&at avt^ xai ta tixva avv$Vvm xai t^v yvvaikap 
wvi ie navrdnaatv dnoXvd-ljvat ttjg $iQxt^gm ,,iiav yaQ fietd 
w^g aot ngoaTjxova^ig na^Qfia/ag $v&vg i| dQxiJQ ^^ fiotiXtifiaM 
not^aat g>av$Qav, xai firj iiat$fi6vta $tg noXXd xatd fi^og 
noteHadut tdg ainja$tg* av i * wan$Q ^ ifiov noXX^ fuXQoko^ 
fiuvxai dq>tXottfu'av xateyviaxwg n$Qi tovg iftkovg^ ^ aov- 

X itt ik tcripsi pro itt r2, ED. P. nQoairt it aat irt xal dl 

aon ferentem , Btiniliter omnia valere ittssuram et cum eo potint in- 
certis sedibus vagaturum. Insuper «i optionem daret is, qni liaec 
absoiute potest, nt alter pro altero moreretury se pro iilo huiua lu- 
cis usura libentisaime cariturum. Quiuimmo, si stricto cnsc occiden-» 
di causa in se euutem videret, ac deinde impedimento aiiquo licet 
maxime repugnans proMberetur ^ ne sic quidem posse unquam fibi 
odiosum fieri. Denique quidquid carum ct iucundum sibi praestari 
Tclit, id se quam cupidissime praestiturum. Nam ouae eius animo 
piaceant, eadem et sibi suavia atque amoena videri. Quae cum 
ita sint , quemadmodum et ipsemet certo sciat , mirari se , cura Syr* 
siannem custodia liberatum desideraret, quomodo id non a principio 
ingenue siupiiciterque aperuerit: sed gradatim ascenderit ac primom 
«I coilariam dctrabi petiverit : dein hominem in carcerem toierabiiiorem 
transferri, nbi nati et coniux cum eo degere queant: nnnc autem 
omnino e carcere dimitti. Par fuisse pro ea qua apod se gratia an« 
cloritateque vaieat, statim a principio voluntatem snam deciarare ii- 
berrime: nec ea divisa in partes, sic pro reo precari. £um antem 
perinde verba fecisse, ac si vei in amicos sordidnm et honoris eo- 
rum negiigcntcm ipsitm iudicaretj Tcl se panun powe teatircl» At- 



HISTORIARVM II. 4. 33i 

Tff afvyafJttav avvnStog, ovrmg inoujem roiig XAyovg» oS di^i.C.iSa^ 
hexa xai ax^o^Jjvoi elnov. wvi d' ine/ aoi q>lkov dnoXvd^lj-D 
vai SvQyiuwfjv , to xcoXvoy ovidv* arza yd^ av avr^i coi 
xat pikTiara ioxrj xcU ^Sia, ovx Sa9^ onag fi^ ix rot; laov 
Sofioia xaimoi ioxstv.*' ^O fiiyag Si SofiiaTixog ygdXfid'^ ys el- 
Qjjxag*^ $lnev ^ji PaatXsv, av yuQ iariv, ovx eariv ovSh^ 
S dsXijaavTog ifiov nQax^^Jjvai, ivavriav otaeig y/j}<pov av^ 
f^$; xtti TOVTO ovx dno tcSv nfbg ifii slQijfiivwv wvi Xiyo^v^ 
dkXd noXv nqoTSQOv i^ airav tAv iqywv ifJLoi %s nqmav 

\oxai Toi^g uXXoig anaaiv iari xara^avig. Stl Sh tov laov t^o- 
nov s/jfo x€u aiuTbg nQog ah, ovi* dnoSsi^stog Ss^asadui Soxa* 
avTog yoQ fioi g>&aaag nQOTsqov awefiOQTVQTjaag xaAco;. ^oiP.SOt 
Si Tfjv nqbg dXXtjXovg Tjfiwv q>iXiav naqa§akXwv, T(f fiiv 
oyxtp rijg dQxijg itai rt^ fisyidti iXaaaovad-ai vofu%m xat 

linaQa noXv* rotg XomoVg Si anaai Xsinsadai ovS* ontoaovvm 
ov fjLOvov yoQ & nQOsiQTjxag adrbg , dXl* sl tv xai tovTmv fut' 
^ov f xai noistv xai vnofiivsiv vnhQ vijg nQbg ai qtiXiag iroir 
fiog sivau xairoi ys xai^ ifAavTOV noXXaxig TOvg naqd notT^ 
ToSg xai avyyQacpsvai noQa ndvra tov X9^^^^ ^^^ g)iXitf 

2ovfivovfiivovg H^srd^av, xai naQa^dXXtov ToVg^fUTiqoig rd ixsi^^ 
vmVj xairoi ys Soxovvrtov TJj (piXoTifiitf twv noifjrmv xai niQa * 
rov dXfj&ovg xai nQoa^xovTog rjv^ijad^aij ofnog xar* ovSivB 
dnoSiopra, si firj xai fisil^m rd ^fiirsQa svQiaxoo* st Si notB 
avfifiaiij TOtovTOig Xoyiafiotg nsQinsastv, Sars dfiyipdXXeiV si 

qne hoc esse, qiiod sibi inoleatam accidere tettatiis tit» Nunc qoo- 
niam optet, Syrgiannem e carcere cduci, educeretur: quaecunque 
enim ipse in bonis et iucundis numeraret, ficri non posse, 
quin ab se quoque numerarentur. Tum magnut domesticnt: Vera 
sunt baec, imperator; nibil enim est, nibil, inauam, est, qnod 
si fieri veiim, tu non concedas; idque non ex nac oratione tua, 
sed ex. factit ipsis mibi inprimis,' deinde aliis omnibus pridem 
constat. Me autem eodem esse in te animo , pluribus demonstran- 
dum non opinor; tu enim alias mihi praeclarum huius rci testi- 
monium impertivisti. Ego vero cum mutuum amorem nostrum com*- 
paro, magnitudine et maiestate imperii multum superari, celerit 
rebus ne tantiilum quidem abs te viuci me existimo. Neque enim 
ea solum quae commemorasti , sed si quid iis maius excogitari po- 
test, pro eo quantum te diligo, et facere et perpeti en paratum 
habes. £t quamvis saepenumero per me ipse consideravi atque 
cum nostra coniunctione. contuli, quos in omni memoria a poetis et 
historicis ab amicitia celebratos invenio, (etsi poStae ambitiosiut tu- 
praquc verum p.t plus quam decet rem exaggeratsc videantur,) nihilo 
minus caritatem uostram si non maiorem, ccrte haud minorem illo- 
ram caritatc iavefiio. Quod ti aliquando in eom cogitationeQ ve* 



332 CANTACUZENI 

A.C iSaS^^^ eanv tSia (pikiag ij TQonog h^sgog, ov^fistg otJx hicSsi^a^ 
fiBdxn dXXJjkotg, ri ei fifj jiQog to dxgojaxov aq>fyfi£9vt atftijg, ^ 
dnojfvfysa&av dvdyxtj xal TrVBvarifv vno 77^ dywiag xai fuj9i 
l^ijv i&ikaiv , bI neQi t6 ovtco xaXov isvTSQog Ttvog q^aiv^fiip^, 
^ dnonijSav tcSv TOiovTtov XoyiaficSv xai t^v tpvx^v MiV^ivS 
lo/VQOviQaig tj, tpaaiv, dvdyxaLg yscofinQixatgf cSg otrr£ Sartv, 
' V. i(j&ovTB ysysvifvai Ttg liia (piXiag, ^v ov nqog dXkriXovg avroi ins^ 
C SBL^dfied^a xai fis9' vnsQ^oXijg. xai Toino avviSovTa xai top 
evayyeXtOT^v ^ladwTjv iwom rorg dvdQtinotg naQayyiXXeiy, 
TT^vfioriv cSansQ nQog TOvg q>iXovg, ovto} Sfj xoU nQog t6v ^ivto 
ivSeixwad^ai dydnrjv. il yaQ wansQ avTog il^iJQTrjfiai r^^ oijg 
yvcififjg xai ndvTa SevTSQa ijytifiat Tjjg 9(Qamiag Tijg oijg, ovtc9 
Siexeififjv xai nQog tov ^ov, nov ovxav nQorjXdov aQerijg, if 
noiav ovx av eioi^veyxa onovSrjv xai nQoSvfiiav vniQ tov Tog 
ivToXdg avTOv ovv ndofj nQodvfiia ixnXrjQOvv; bI Sh ov fikv,iS 
JiSanBQ BiQrjxag, ndvta SevTCQa t^^ 7r(»6( i^ ^yij ^iXiag, iyd 
T€ Tbv navTog Tifitofiai^ ra aoi (piXa xai Xoyi^eo^t xai nQwr^ 
TBiv , nwg dv ix^t j^wQav , a ivofiil^ov dviSv, TavT^ i^eni-' 
TTjSsg Xoyil^Bo^i noi^v; ov Si TQOnov eo/B ra nBQi SvQytuv^ 
vr^v, avTog iQoim rdg fiiv aiTiag iq>' alg dXovg xarBXQiS-rj Se-^o 
OfifOTJjQiov oixBtv vno fiaotXitog tov ndnnov tov oov, o^jfta 
xai avTog* iym Se fitid t6 Bv^dvriov ^fiag noi^aoStcu «9* 

g. tv vofi legebatur. 

nirem, at dubiUirem, ecqnid esset alia quaedam spccies aliusre mo- 
dii8 in amicitiay qucm inter nos non uiurpassemus, an ad summum 
eius fastlgium pervenissemus : aut aegre spirare ac paene suflbcari me 
prae angore animi Titamque acerbam putare me oporteret^ si in re 
tam boncsta tamque iiberali alicui secundus InTenirer: aut resilire 
ab buiusmodi cogitatis et animum firmioribusy quam, quod dicnnt, 
geometricis demonstrationibus convincere, non essc, non fore uliam 
amicitiae formam perfectionemque , quam inter nos non expresscri^ 
mus ita, ut accedere nihil possit Hoc et loannes evangelista Tidens, 
uti opinor, bominibus praeccpit, talem erga Deum caritatem osten- 
dere, qualem crga amicos. Si enim ego quemadmodum a tua ▼olnn- 
tate totus pendcOy omniaque prae tuo cultu et observantia panri 
pendoy sic crga Deum afEcerer, quo non Yirtutis processissem aut 
quod studium, qnam cupiditatem ad mandata cius bilarissime ob- 
eunda non adhibuisscm? Si porro tu, sicut dixisti , omnia amori 
nostro postpouis, ct vicissim in amore tui mihi sunt omnia, ut qtiae 
tu vis, ea ct cogitem ct agam, qui potui , quae moiestiam tibi pa 
rilura credcrcm, ea de industria faccre ? lam quis statns Syrgian- 



nis fucrit, edicam. Quorura crimiunm compertus, ab avo tuo car- 
ccrc damnatus sit, tu quoquc nosti. Atqui cgo, subacto a nobis 
Byzantio, vcbcmenter durum et a commiseratione -^MffiiMpi censai. 



UISTORIARUM Ih 4. 333 

lavT^, aavfjinudig sxQtva xcu SsivSg SymfiOPy ^^ /^^ TmA.CiStiS 
ukXif, TJi nQog avrhv yovv iniSr^fim t^v avjLKpoQav $ig oaov 
oiov « iniKOvq>i'aai xai naqafivd^iav naQaaxi^Vv TLva, fu] 
na»T€X£g ane^Q/g>daL iXmaavTa noQa toSv g>iXmv* yevo' 
ifievog ik hf Ttf iBafimriQitf ngog avTov, xai Tijv r« aA-P.ao5 
A^y xaxwnv t^v anb tov dsafMOTfjgiov xai fiaXiaTa t^v ano 
tAv xXomv eaQoxcog, SeivcSg ts ijXyffaa ineQ avTOv xai na- 
QOftv&iav Tiva el olov ts avT^ nQOvdvfi^d^v S^tvQtVv* xai 
aoi nQoasXMv , nsQi twv xXoimv iSeofifjv fiovmv, aQxoSaav 
lo^ovfisvog dvai. dg iv duvoVg naQafivd-iav • insi Se iyavofirjv 
iv awti^iff xai avxv£g iq)OiToi>v nQog avTOv, ixsVvog fjisv ovS* 
ovT(o TiQog ifii ifiv^adrj tSv xaxav anaXXaytjg, ov fiovofv t^v 
a^v nsQi To avyyivtiaxsiv rof^ nQoaxtXQOvxoai qnXoTifUav ovx 
siicog, aXXa xai eavT^ ra SsivOTaTa avveiSmg xai Sia rot/roB 
iSvijv naQaiTffaiv dnayoQsyayv* iyto S* sti ftaXXov ix r^g avV" 
^l^eiag imxafinTOfiBVog nQog T9jv avTOv xaxonQayiav, ifrj&ijv 
StVv ano tb tov SeafimTifQiOv eig Stbqov inutxiaTBQOv ftsTa" 
yaytVv xai tifv %ffg firjTQog xai yvvaixog xai t&v qtiXTaTmv 
avvSi^ymyijv adTfg iq>BVvm, vofiit,mv ovrtog av ^fiVv tb elvai 
2oaafdXBiav rov fiij ti hn^ovXsvBa&ai naQ^ avTOv, xai avTOV 
ovSiv TfTTOv rj bI navTanaai rov SBafisVad-at dnoXiXvTO, ^Simg 
fitciaBa^t xai dvBifihfmg. tovto fihv oiv cuTijaag naQa aov, 
snQal^a aiTif* 17 Si fiijTrjQ fiiv avTOv , d^Bta Si ififf , onsQ 
ovS* av nOTB rjXntasv oQcSaa yeyBVfjftivov , xai ravra vn^ ov- 

non aditu aaltem ct collocutione eius aenimnam aliquantum allcrare 
et consolatione aliqua misernm dclintre, si aliud non liceret; spe- 
rantem ita, se non penitoa contemptum ab amicis et abiectum. 
Cum Teniuem autem in carcerem Tidissemqne qHantopere cnm ipso 
loco perquam horrido, tum ylnculis coilo iniectia affligeretur, eiu9 
▼iccm etiam atque etiam dolui ct solatium ei, si quod possem, im- 
pcrtire studui: teque adicns , de vinculis tantum aetrahendis oravi: 
quod in his malis hoc levamentum sufBcere arbitrabar. Ubi crebri- 
us ad eum ventitans , familiarius agere coepi , ille ne sic quidem 
liberationis mentionem apud me intulit; non sol